۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۹:۴۱
نگاهي به ایده ساخت شهرک‌های مسکونی ویژه جانبازان

حکایت تلخ ویلچرها و خیابان‌ها

ساخت شهرک‌های مسکونی برای معلولان و جانبازان دفاع مقدس موضوع تازه‌ای نیست، قریب به یک قرن پیش یک شهرساز آلمانی این ایده را مطرح کرد و چند سال بعد در حومه بوخوم شهرکی کوچک برای معلولان ویژه جنگ جهانی ساخته شد، اما ایده هربرت فراتز هیچگاه به یک طرح جهان‌شمول و پایه‌ای بدل نشد زیرا کسی نتوانست پیگیر و تئوریسین این ایده خام و اولیه باشد. البته بعدها ژاپنی‌ها، کره‌ای‌ها، آمریکایی‌ها و کانادایی‌ها تجربه‌هایی اینچنیني داشتند اما به هر ترتیب، ایده ساخت شهرک‌هایی ویژه جانبازان جنگی و خانواده‌های‌شان جزو طرح‌های ناکام شهرسازی مدرن قرار گرفت. جالب اینجاست که این موضوع وقتی وارد فرهنگ ما می‌شود وضع تا حدود بسیار زیادی تغيير می‌کند. ایرانی‌ها معتقدند در یک دفاع مقدس شرکت کرده‌اند، برای حفظ خاک و آب کشورشان خون داده‌اند و کسانی که در نبردها زخمی و مجروح شده‌اند شهیدان زنده‌اند. نگاه معنوی و فرهنگی به مقوله جنگ، وضعیت برخورد با بازماندگان، جنگزدگان و مجروحان آن را به طور کامل تغییر می‌دهد چرا که برخورد با این افراد شامل مقررات خشک اداری و طبقه‌بندی شده در حیطه وظایف ارگانی و سازمانی نمی‌شود بلکه امری ورای مادیات روزمره به حساب می‌آید. جانبازان جنگ 8 ساله ایران اما انسان‌های آرام و کم‌توقعی هستند، همگان معتقدند پس از جنگ کاستی‌های فراوانی در امور حمایتی داشته‌اند اما به نظر نمی‌رسد کسی برای بهبود وضعیتشان پا پیش بگذارد. در این میان چه بهتر که جانبازان آستین‌ها را بالا زده و برای بهبود وضعیت زندگی‌شان، شخصا به میدان بیایند. براستی چند طرح بزرگ شهرسازی ویژه جانبازان در کشور با مشاوره خود این افراد انجام شده؟ کدام مسؤول از نزدیک با درد و آلام روحی و روانی این افراد آشناست که طرحی به نفعشان، لااقل در حوزه شهری به بار نشانده باشد؟ امروزه و بعد از گذشت نزدیک به 2 دهه از جنگ، آثار جسمی و روحی آن بیش از پیش رخ می‌نماید و همین مساله، مسؤولیت مسؤولان را برای درک این شرایط ویژه و توانایی حل آن خطیرتر می‌کند و شاید پرونده مختومه ساخت شهرک‌های مسکونی ویژه جانبازان را دوباره بازگشایی می‌کند. دوری از حس سرخوردگی شهرک‌های مسکونی ویژه جانبازان با هدف ساخت محیطی شهری با در نظر گرفتن مشکلات و محدودیت‌هایی برای کشورمان ایده جديدي به حساب می‌آید بنابراین ضرورت دارد در قدم نخست به وسیله کارشناسان شهری و اهالی فن معرفی شده و نواقص و مزیت‌هایش به صورت دقیق تشریح شود تا مسؤولان به ارزیابی آن پرداخته و زمینه‌های تایید یا رد آن را فراهم کنند. مهم‌ترین فاکتور چنین شهرک‌هایی مناسب‌سازی محیط شهری برای جانبازان است. متاسفانه تاکنون تلاش فراوانی که برای مناسب‌سازی بستر شهرها به‌وقوع پیوسته با وجود صرف هزینه‌های هنگفت، چالشی را برای جانبازان حل نکرده است. شهرها هنوز در برابر عبور و مرور جانبازان و معلولان مقاومند، ساختمان‌ها وضع بدتری دارند و اگر رفت و آمد آسان یک معلول را جزو شرایط تکریم ارباب رجوع به حساب بیاوریم هنوز بسیاری از مراکز دولتی ما نتوانسته‌اند چنین ارباب رجوعانی را مورد تکریم خود قرار دهند. در این میان وضع خدمات بهداشتی، تردد با وسایل نقلیه عمومی و نیمه‌عمومی، استفاده از اماکن تفریحی، سیاحتی و زیارتی شهرها نیز به هیچ عنوان رضایتبخش نیست و جانباز را با حس سرخوردگی همراه می‌کند. اینها همه در حالی است که مناسب‌سازی محیط شهری برای داشتن زندگی آرام و بی‌دغدغه همراه با رضایتمندی تمام اقشار جامعه از امکانات شهری از جمله مواردی است که به صورت یک استاندارد بین‌المللی در تمام کشورهای دنیا سابقه بسیار طولانی دارد. با توجه به اینکه مناسب نبودن معابر شهری معضلی است که سال‌هاست در جامعه ما وجود دارد، بسیاری از جانبازان معتقدند باید در یک فضای مجرد و به دور از بدنه شهرهایی که شرایط ورود جانبازان در آنها رعایت نشده زندگی کنند و این فضا همان شهرک‌های مورد نظر است. به اعتقاد کارشناسان نیز در بیشتر شهرها طراحی و ساخت هندسی معابر برای جامعه سالم و معلول اشتباه بوده و اصول و قوانین جهانی معابر رعایت نشده است. باید توجه داشت که هر انسانی در هر مقطع سنی همواره در معرض آسیب‌ها و اتفاقات ناگهانی است و از طرفی، سن پیری و کهولت یک واقعیت در زندگی تمام انسان‌هاست، به همین دلیل باید به موضوع مناسب‌سازی شهری به عنوان یک نیاز عمومی در جامعه توجه شود. اینها همه در حالی است که انواع معلولیت‌های ناشی از جانبازی تا به حال به هیچ عنوان سرفصلی از تغییرات شهری را تصاحب نکرده است. بازگشت به زندگی عادی علی سمیع نادعلی، کارشناس شهری است که موضوع پایان‌نامه‌اش درباره نقش معلولیت‌های جسمی در تکامل شهرسازی نوین بوده و معتقد است نیاز به ایجاد چنین شهرک‌هایی از سال‌های دور مطرح بوده و هیچگاه هیچ ارگانی برای احداث نمونه‌ای پایلوتی از آن پا پیش نگذاشته است: «در کشور ما و در حوزه معماری و شهرسازی پایان‌نامه‌های فراوانی در این باره انجام شده اما متاسفانه مسؤولان تا به حال جرأت ورود به این بحث را نداشته‌اند اما باید روزی به این بحث ورود پیدا کنند». به اعتقاد او محیط زیست شهری جانبازان زمانی از شهرهای اصلی منشعب می‌شود که مسؤولان به این باور برسند که شهرها به دلیل ساختارهای غلط و پایه‌ای‌شان توانایی ارتباط‌گیری با جانبازان را ندارند و نمی‌توانند به نیازهای جانبازان پاسخ مناسب دهند: «‌شهرهای کنونی ما حتی توانایی درک متقابل از انسان‌های معمولی را ندارند چه برسد به آدم‌هایی که مختصات جسمی و حرکتی‌شان متفاوت است. اگر با همین وضعیت پیش برویم حلقه ارتباط جانبازان را با شهرها برای همیشه از دست می‌دهیم اما شاید با ساخت شهرک‌های تخصصی و ویژه بتوان این وضع را بهبود بخشید البته شاید!» او می‌گوید برای ساختن شهرکی ویژه جانبازان باید به چند فاکتور مهم توجه کرد: «در ابتدا مساله هر جانبازی، دسترسی است. جانبازان با توجه به بیماری‌های خویش محتاج به مراکز درمانی ویژه هستند که از معاینات دوره‌ای خود استفاده کنند. از طرفی هر جانباز به عنوان یک شهروند باید از امکانات شهری به طور مساوی بهره‌مند شود. دسترسی به محیط‌های آموزشی، کتابخانه‌ها، ورزشگاه‌ها، حمل و نقل عمومی درون‌شهری و... نیازهایی است که دسترسی و مفهوم آن ایجاد می‌کند، بنابراین در شهرک‌های جانبازان باید طراحی شهری بر اساس و بر مبنای مفهوم دسترسی انجام شود؛ دسترسی ارزان، آسان و متکی به نفس به این معنی که جانباز به تنهایی بتواند از پس آن بربیاید». نادعلی دومین موضوع را ارتباط جانبازان با مردم عادی و زندگی روزمره می‌داند و می‌گوید:«در حال حاضر جانبازان یا در گوشه آسایشگاه‌ها و بیمارستان‌ها هستند یا در کنج خانه‌های شخصی و شاید بیماری و مشکلاتشان مانع از ورود آنها به جامعه باشد اما بی‌شک ساختار شهرها نیز عامل مهمی در این میان است. این شهرک‌ها به جانبازان فرصت می‌دهند با خانواده‌هایشان در یک جا زندگی کنند، یکدست بودن مشکلات خانواده‌های مستقر در این شهرک‌ها هم موجب تخصیص خدمات بهتر به آنها شده و گروه‌های دوستی از یک جنس در آنها ایجاد می‌شود». تضمین‌های مهم با این همه بسیاری از کارشناسان ایده ساخت شهرک‌های ویژه جانبازان را ایده‌ای نخ‌نما و غیرقابل اجرا می‌دانند، نمونه‌اش مریم درستکار، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی و پرستار است. او که در واقع تا به حال پرستار چند جانباز قطع نخاعی بوده می‌گوید: «سال‌هاست که مسؤولان با چنین وعده‌هایی قصد دارند مهیا کردن شهر برای جانبازان را به تاخیر بیندازند. سنگ درشت نشانه نزدن است و ایده ساخت یک شهرک برای جانبازان هم مثل همان سنگ است». درستکار تاکید می‌کند: «جانبازان را نباید از بستر شهرها و پیوندهای اجتماعی آن دور کرد چرا که آنها را به انزوا می‌کشاند. اگر شهرکی با چنین مختصاتی به صورت فرضی هم ساخته شود بسیاری از جانبازان نمی‌پذیرند که به آنجا بروند چون با این کار انگی به آنها می‌خورد». اینها همه در حالی است که این پرستار هشدار می‌دهد: «مسؤولان به جای این افکار به فکر بهتر کردن شرایط زندگی جانبازان در شهرها باشند. وقتی ساخت چند واحد مسکونی ویژه جانبازان این همه سال طول می‌کشد، وقتی مناسب‌سازی و ساخت رمپ در جلوی یک ساختمان دولتی سال‌ها بلاتکلیف می‌ماند دیگر چه جای این بلندپروازی‌هاست؟» او همچنین در مقام یک روانشناس هم می‌گوید: «در حال حاضر ایده‌های تازه علم روانشناسی بر آن است که برای بهبود وضعیت معلولان، آنها را در محیط‌های طبیعی و در کنار افراد سالم قرار دهد آنوقت ما می‌خواهیم برای بهبود شرایط جانبازان آنها را از زندگی با مردم عادی محروم کنیم، آیا در این صورت شرایط این افراد بهتر می‌شود؟» اینها همه در حالی است که اساسی‌ترین نقد را داریوش میرافضلی، کارشناس حوزه مسکن به این طرح دارد و آن را از جنبه‌های اقتصادی مورد نقد قرار می‌دهد. او می‌گوید: «باید در ابتدا برای اجرای این طرح 3 تضمین اساسی گرفت؛ اول اینکه چه تضمینی برای ساخت چنین شهرک‌هایی بر مبنای اصول درمانی وجود دارد، دوم اینکه چه تضمینی برای مستقر شدن جانبازان بدون در نظر گرفتن روابط و حاشیه‌های آن وجود دارد و سوم اینکه چه تضمینی برای وضعیت خانواده این افراد پس از شهادت جانبازان می‌توان متصور شد؟» او که یکی از خبره‌ترین کارشناسان مسکن بنیاد مسکن است، تاکید می‌کند: «چنین طرح‌هایی سابقه طول و درازی در بحث مدیریت ساخت شهرک‌های اقماری در اطراف شهرهای بزرگ دارد که می‌توان کیان‌مهر کرج را به عنوان یک نمونه نیمه‌کاره آن نام برد اما جالب اینجاست که الان قشری که در این شهرک ساکن هستند افراد عادی بوده و افراد با معلولیت و جانباز خانه‌های خود را فروخته‌اند و به کرج یا تهران مراجعت کرده‌اند که این نشان از ضعف برنامه‌ریزی ما در این حوزه دارد». هنوز هیچ ارگان یا نهاد دولتی برای این موضوع پا پیش نگذاشته است اما به نظر می‌رسد حتی بررسی این ایده هم می‌تواند برای مشکلات امروزه جانبازان کارساز باشد، کسی چه می‌داند شاید این طرح و جلساتی که برای بررسی و تعمق در آن برگزار شد، حلقه گمشده ارتباط مسؤولان با جانبازان را از میان بردارد. به قول جانبازی که برای «وطن امروز» نامه‌ای بلندبالا نوشته بود: «خدا را چه دیدید شاید توانستیم برای یک بار هم که شده دغدغه‌هایمان را به طور مستقیم با مسؤولان مطرح کنیم». محمدباقر بابادی که جانباز 70 درصد نخاعی است در نامه‌اش گفته ، برای ساخت چنین شهرکی باید از معماری سنتی کشور استفاده کرد و مشاوران طرح ایرانی باشند تا به طور مستقیم با جانبازان مشاوره کنند.
ارسال نظر
captcha
پربیننده