زنجیره‌ای‌ها از آغاز تا امروز
تاریخچه ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای امروزی به اواسط قرن 19 میلادی و به کشور آمریکا برمی‌گردد. در سال 1859 نخستین شعبه فروشگاه‌های زنجیره‌ای A&P در آمریکا گشوده شد. در سال 1879 میلادی نخستین فروشگاه عرضه اقلام متنوع (نسل اول سوپرمارکت‌های امروزی) توسط
Woolworth. F. W در نیویورک گشایش یافت. پس از آن ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای در آمریکا به‌سرعت رو به افزایش نهاد و تا سال 1929 قریب به 22 درصد از کل خرده‌فروشی در کشور آمریکا توسط فروشگاه‌های زنجیره‌ای انجام می‌شد.
فروشگاه‌های زنجیره‌ای همزمان از فروشگاه‌های خرده فروشی خواروبار و ارزاق به حوزه‌های دیگر نیز تسری پیدا کرد و در بخش‌های توزیع دخانیات، دارو و رستوران نیز فروشگاه‌های زنجیره‌ای به‌سرعت شکل گرفتند.
دلیل اصلی اقبال فروشگاه‌های زنجیره‌ای تنوع زیاد کالا یا خدمات قابل ارائه نبود بلکه قیمت‌های نسبتا پایین کالاها در این فروشگاه‌ها موجب استقبال مصرف‌کنندگان از خرید در این فروشگاه‌ها شده بود. به همین دلیل فروشگاه‌های زنجیره‌ای برای حفظ مزیت رقابتی خود یعنی قیمت پایین مبادرت به ایجاد انبارها و شبکه‌های پخش و واحدهای بسته‌بندی خود کردند تا بدین‌وسیله با یکپارچگی زنجیره تأمین کالا توان کاهش هزینه‌ها و افزایش قدرت رقابت در قیمت را بیابند.
از عوامل دیگری که باعث موفقیت فروشگاه‌های زنجیره‌ای شدند امکان گردش خریداران در فروشگاه و خرید کالاها با دیدن و انتخاب (اصطلاحا روش Self-service)، گزینش مکان‌های مناسب و
پر رفت و آمد و همینطور عدم تمایز بین خریداران که موجب استقبال اقشار و طبقات پایین جامعه شد را می‌توان نام برد.
اما از اواسط قرن بیستم برای نخستین‌بار فروشگاه‌های زنجیره‌ای دست به ایجاد سوپرمارکت‌های امروزی زدند. این فروشگاه‌ها که عموما در حومه شهرها قرار داشتند در مکان‌های وسیع‌تری بنا شدند و تنوع کالاهای قابل فروش در آنها نیز بیشتر شد. وسعت سوپرمارکت‌ها و تنوع کالاها و خدمات قابل خرید در آنها روزبه‌روز بیشتر شد و به‌تدریج فروشگاه‌های غول‌پیکر یا
هایپر مارکت‌ها به‌وجود آمدند.
طبق آمار در سال 1997 بیش از 60 درصد
خرده فروشی در آمریکا به‌وسیله فروشگاه‌های زنجیره‌ای انجام می‌گرفت (طبق برآورد بانک مرکزی در سال 1384 تنها 2 دهم درصد از خرده فروشی‌ها در ایران از طریق فروشگاه‌های زنجیره‌ای انجام می‌شده است). با توجه به رشد چشمگیر خرید از فروشگاه‌های زنجیره‌ای، فروشگاه‌های منفرد نیز مبادرت به گرد‌هم آمدن و یکسان کردن ظاهر و خدمات خود کردند تا از استقبال خریداران از فروشگاه‌های زنجیره‌ای بهره بگیرند. به‌وجود آمدن فروشگاه‌های زنجیره‌ای موجب شد تا مفهوم رقابت - که تا پیش از آن چندان مفهومی برای فروشگاه‌های منفرد خرده فروشی نداشت - در این حوزه معنا پیدا کند. فروشندگان محلی در آمریکا، اروپا و دیگر کشورهایی که فروشگاه‌های زنجیره‌ای در آنها رواج یافت شاهد این بودند که روز به روز از تعداد مشتریان آنها کم و به تعداد مشتریان فروشگاه‌های زنجیره‌ای افزوده می‌شد. از سوی دیگر خود فروشگاه‌های زنجیره‌ای نیز که با سرمایه‌گذاری‌های کلان و بهره‌گیری از مدیریت و فنون بازاریابی و فروش روز قصد پیشی گرفتن از یکدیگر را داشتند هر چه بیشتر بر طبل رقابت می‌کوبیدند. این مسابقه گرچه موجب حذف بسیاری از فروشگاه‌های کوچک محلی و حتی فروشگاه‌های زنجیره‌ای نا‌کارآمد شد اما در نهایت به سود مصرف‌کنندگان و خریداران تمام شد زیرا این آنها بودند که هر روز از کاهش مداوم قیمت‌ها و ارائه فروش‌های ویژه و تخفیفات فراوان بهره می‌بردند. مدیران فروشگاه‌های زنجیره‌ای برای پیشی گرفتن از رقبای خود به کاهش هزینه‌ها از راه‌های مختلف مبادرت می‌کردند و در این میدان آنهایی که موفق به استفاده از فناوری‌های روز و افزایش بهره‌وری به مدد بهره‌گیری از تحقیق، مطالعه و به‌کارگیری روش‌های نوین توزیع شده بودند، توانستند در کنار ایجاد ارزش افزوده بیشتر برای مشتریان خود به توسعه روزافزون فروشگاه‌های خود بپردازند. امروز شاهد آن هستیم که پرفروش‌ترین شرکت دنیا نه یک شرکت نفتی یا خودروساز است و نه یک بانک یا بیمه بلکه شرکت فروشگاه‌های زنجیره‌ای «وال مارت» آمریکا با فروشی بیش از 378 میلیارد دلار (سال 2007) در فهرست 500 شرکت بزرگ دنیا رتبه یک را به‌خود اختصاص داده و بالاتر از همه ایستاده است (فروش شرکت وال مارت معادل یک و نیم برابر کل تولید ناخالص داخلی ایران است).
شکل‌گیری و توفیق فروشگاه‌های زنجیره‌ای به شکلی که در کشورهای پیشرفته دنیا وجود دارند، نیازمند شرایط و لوازمی است. یکی از این شرایط و لوازم داشتن اقتصاد آزاد و مبتنی بر بازار است. تاریخچه فروشگاه‌های زنجیره‌ای نشان می‌دهد فروشگاه‌هایی که مشابه فروشگاه‌های زنجیره‌ای در کشورهای بلوک شرق سابق یا کشورهایی با اقتصاد کنترل شده به‌وجود آمدند، هیچگاه نتوانستند به موفقیت‌های هماوردان غربی خود دست یابند. بسیاری از این فروشگاه‌ها که عموما شکل تعاونی نیز داشتند زیاد بوده و صرفا با حمایت‌های دولت سرپا نگه داشته شده بودند. این نکته بسیار حائز اهمیت است چرا که با توجه به هزینه بسیار بالای ایجاد و اداره فروشگاه‌های زنجیره‌ای در صورتی که امکان و انگیزه رقابت وجود نداشته باشد عوارض ناکارآمدی و زیاندهی در این مجموعه‌ها به سرعت بروز می‌کند و منجر به ورشکستگی آنها می‌شود. بنابراین نباید انتظار داشت در شرایط موجود اقتصاد کشور ما فروشگاه‌های زنجیره‌ای کارآمد و ارزان‌قیمت امکان موفقیت داشته باشند. دریچه
زنجیره‌ای‌ها از آغاز تا امروز
تاریخچه ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای امروزی به اواسط قرن 19 میلادی و به کشور آمریکا برمی‌گردد. در سال 1859 نخستین شعبه فروشگاه‌های زنجیره‌ای A&P در آمریکا گشوده شد. در سال 1879 میلادی نخستین فروشگاه عرضه اقلام متنوع (نسل اول سوپرمارکت‌های امروزی) توسط
Woolworth. F. W در نیویورک گشایش یافت. پس از آن ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای در آمریکا به‌سرعت رو به افزایش نهاد و تا سال 1929 قریب به 22 درصد از کل خرده‌فروشی در کشور آمریکا توسط فروشگاه‌های زنجیره‌ای انجام می‌شد.
فروشگاه‌های زنجیره‌ای همزمان از فروشگاه‌های خرده فروشی خواروبار و ارزاق به حوزه‌های دیگر نیز تسری پیدا کرد و در بخش‌های توزیع دخانیات، دارو و رستوران نیز فروشگاه‌های زنجیره‌ای به‌سرعت شکل گرفتند.
دلیل اصلی اقبال فروشگاه‌های زنجیره‌ای تنوع زیاد کالا یا خدمات قابل ارائه نبود بلکه قیمت‌های نسبتا پایین کالاها در این فروشگاه‌ها موجب استقبال مصرف‌کنندگان از خرید در این فروشگاه‌ها شده بود. به همین دلیل فروشگاه‌های زنجیره‌ای برای حفظ مزیت رقابتی خود یعنی قیمت پایین مبادرت به ایجاد انبارها و شبکه‌های پخش و واحدهای بسته‌بندی خود کردند تا بدین‌وسیله با یکپارچگی زنجیره تأمین کالا توان کاهش هزینه‌ها و افزایش قدرت رقابت در قیمت را بیابند.
از عوامل دیگری که باعث موفقیت فروشگاه‌های زنجیره‌ای شدند امکان گردش خریداران در فروشگاه و خرید کالاها با دیدن و انتخاب (اصطلاحا روش Self-service)، گزینش مکان‌های مناسب و
پر رفت و آمد و همینطور عدم تمایز بین خریداران که موجب استقبال اقشار و طبقات پایین جامعه شد را می‌توان نام برد.
اما از اواسط قرن بیستم برای نخستین‌بار فروشگاه‌های زنجیره‌ای دست به ایجاد سوپرمارکت‌های امروزی زدند. این فروشگاه‌ها که عموما در حومه شهرها قرار داشتند در مکان‌های وسیع‌تری بنا شدند و تنوع کالاهای قابل فروش در آنها نیز بیشتر شد. وسعت سوپرمارکت‌ها و تنوع کالاها و خدمات قابل خرید در آنها روزبه‌روز بیشتر شد و به‌تدریج فروشگاه‌های غول‌پیکر یا
هایپر مارکت‌ها به‌وجود آمدند.
طبق آمار در سال 1997 بیش از 60 درصد
خرده فروشی در آمریکا به‌وسیله فروشگاه‌های زنجیره‌ای انجام می‌گرفت (طبق برآورد بانک مرکزی در سال 1384 تنها 2 دهم درصد از خرده فروشی‌ها در ایران از طریق فروشگاه‌های زنجیره‌ای انجام می‌شده است). با توجه به رشد چشمگیر خرید از فروشگاه‌های زنجیره‌ای، فروشگاه‌های منفرد نیز مبادرت به گرد‌هم آمدن و یکسان کردن ظاهر و خدمات خود کردند تا از استقبال خریداران از فروشگاه‌های زنجیره‌ای بهره بگیرند. به‌وجود آمدن فروشگاه‌های زنجیره‌ای موجب شد تا مفهوم رقابت - که تا پیش از آن چندان مفهومی برای فروشگاه‌های منفرد خرده فروشی نداشت - در این حوزه معنا پیدا کند. فروشندگان محلی در آمریکا، اروپا و دیگر کشورهایی که فروشگاه‌های زنجیره‌ای در آنها رواج یافت شاهد این بودند که روز به روز از تعداد مشتریان آنها کم و به تعداد مشتریان فروشگاه‌های زنجیره‌ای افزوده می‌شد. از سوی دیگر خود فروشگاه‌های زنجیره‌ای نیز که با سرمایه‌گذاری‌های کلان و بهره‌گیری از مدیریت و فنون بازاریابی و فروش روز قصد پیشی گرفتن از یکدیگر را داشتند هر چه بیشتر بر طبل رقابت می‌کوبیدند. این مسابقه گرچه موجب حذف بسیاری از فروشگاه‌های کوچک محلی و حتی فروشگاه‌های زنجیره‌ای نا‌کارآمد شد اما در نهایت به سود مصرف‌کنندگان و خریداران تمام شد زیرا این آنها بودند که هر روز از کاهش مداوم قیمت‌ها و ارائه فروش‌های ویژه و تخفیفات فراوان بهره می‌بردند. مدیران فروشگاه‌های زنجیره‌ای برای پیشی گرفتن از رقبای خود به کاهش هزینه‌ها از راه‌های مختلف مبادرت می‌کردند و در این میدان آنهایی که موفق به استفاده از فناوری‌های روز و افزایش بهره‌وری به مدد بهره‌گیری از تحقیق، مطالعه و به‌کارگیری روش‌های نوین توزیع شده بودند، توانستند در کنار ایجاد ارزش افزوده بیشتر برای مشتریان خود به توسعه روزافزون فروشگاه‌های خود بپردازند. امروز شاهد آن هستیم که پرفروش‌ترین شرکت دنیا نه یک شرکت نفتی یا خودروساز است و نه یک بانک یا بیمه بلکه شرکت فروشگاه‌های زنجیره‌ای «وال مارت» آمریکا با فروشی بیش از 378 میلیارد دلار (سال 2007) در فهرست 500 شرکت بزرگ دنیا رتبه یک را به‌خود اختصاص داده و بالاتر از همه ایستاده است (فروش شرکت وال مارت معادل یک و نیم برابر کل تولید ناخالص داخلی ایران است).
شکل‌گیری و توفیق فروشگاه‌های زنجیره‌ای به شکلی که در کشورهای پیشرفته دنیا وجود دارند، نیازمند شرایط و لوازمی است. یکی از این شرایط و لوازم داشتن اقتصاد آزاد و مبتنی بر بازار است. تاریخچه فروشگاه‌های زنجیره‌ای نشان می‌دهد فروشگاه‌هایی که مشابه فروشگاه‌های زنجیره‌ای در کشورهای بلوک شرق سابق یا کشورهایی با اقتصاد کنترل شده به‌وجود آمدند، هیچگاه نتوانستند به موفقیت‌های هماوردان غربی خود دست یابند. بسیاری از این فروشگاه‌ها که عموما شکل تعاونی نیز داشتند زیاد بوده و صرفا با حمایت‌های دولت سرپا نگه داشته شده بودند. این نکته بسیار حائز اهمیت است چرا که با توجه به هزینه بسیار بالای ایجاد و اداره فروشگاه‌های زنجیره‌ای در صورتی که امکان و انگیزه رقابت وجود نداشته باشد عوارض ناکارآمدی و زیاندهی در این مجموعه‌ها به سرعت بروز می‌کند و منجر به ورشکستگی آنها می‌شود. بنابراین نباید انتظار داشت در شرایط موجود اقتصاد کشور ما فروشگاه‌های زنجیره‌ای کارآمد و ارزان‌قیمت امکان موفقیت داشته باشند. ارسال نظر
پربیننده