دکتر صبری انوشه
بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای که زمینه‌ها برای گفت‌وگوهای آشتی ملی میان گروه‌های درگیر در جنگ داخلی سومالی را فراهم می کنند همواره به خصوصیات محیط و جامعه سومالی اهتمام و توجه دقیقی نداشته‌اند، در مذاکرات جیبوتی 2008 میان دولت موقت سومالی به ریاست ژنرال عبدالله یوسف و ائتلاف برای اعاده آزادی سومالی به رهبری شیخ شریف شیخ‌احمد که منجر به انتخاب شیخ شریف به عنوان رئیس دولت موقت جدید شد، آمریکا و متحدان منطقه‌ای و محلی آن به یک بازیگر جدید عرصه بحران سومالی توجه جدی نکردند. این بازیگر که پدیده نوینی در تاریخ معاصر سومالی بوده، تعصب قبیله‌ای و محلی را به تعصب مذهبی سلفی تبدیل کرده و پیوند عشیره‌ای جای خود را به پیوستگی مذهبی و پیروی از اندیشه‌های سلفی داده است و از لحاظ ساختاری، جنگ‌سالاران سنتی جنگ‌های داخلی سومالی
(2008- 1989) جایگاه خود را به امیران گروه‌ها و هسته‌های مسلح سلفی‌های جهادی در سراسر سومالی تحویل دادند.
بسیاری از تحلیلگران مسائل سومالی و منطقه شاخ آفریقا بخوبی می‌دانستند که برگزیدن شیخشریف به عنوان رئیس دولت موقت در اواخر ژانویه 2009، پایان تنش‌ها و مخرجی برای خروج از بحران پیچیده نبوده است. برخی از آگاهان به جنبش‌های اسلامی منطقه شاخ آفریقا، حمایت‌های آمریکا و متحدان منطقه‌ای از انتخاب شیخشریف را یک توطئه برنامه‌ریزی شده تلقی کرده‌اند زیرا جریانات اسلامی با طیف‌های گوناگون آن با انتخاب شیخشریف به عنوان رهبر یک جناح و طیف اسلامی وارد یک نبرد ناخواسته و نهایتاً منجر به نابودی جریانات اسلامی خواهد شد و این نتیجه حتمی خواسته و هدف آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن بویژه اتیوپی و کنیا بوده است.
طیف‌ها و جریانات اسلامی در قبال برگزیدن شیخشریف به عنوان رئیس دولت موقت جدید چنین آرایشی گرفتند:
گروه‌ها و جریانات موافق و حمایتگر:
ـ نخبگان سومالی مقیم خارج بویژه آمریکا
ـ جماعت اصلاح (اخوانی‌‌های سومالی)
ـ طریقت‌های صوفیه و گروه سیاسی و مسلح جماعت اهل سنت و الجماعه
ـ اتحادیه دادگاه‌های اسلامی – جناح جیبوتی
ـ اتحادیه دادگاه‌های اسلامی – جناح داخل
ـ ائتلاف اعاده آزادی سومالی – جناح جیبوتی
ـ اتحادیه علمای سومالی
ـ ائتلاف‌های عشیره‌ای و قبیله‌ای بویژه اتحادیه قبیله‌ای هویه گروه‌ها و جریانات مخالف شیخشریف.
ـ حرکت جوانان مجاهدین سومالی، گروه سلفی و جهادی هوادار القاعده
ـ حزب اسلامی
ـ اتحادیه دادگاه‌های اسلامی – جناح اسمره
ـ ائتلاف اعاده آزادی سومالی – جناح جیبوتی به رهبری شیخ‌حسن اویس
ـ معسکی رأس کمبونی: سازمان‌یافته از سلفی‌های جنوب سومالی
ـ معسکی فاروق: متشکل از جوانان سلفی جهادی
ـ باقیمانده تشکیلات الاتحاد الاسلامی (گرایشات سلفی و وهابی دارد)
ـ باقیمانده تشکیلات سلفی جماعت الاعتصام بالکتاب و السنه
ـ جبهه اسلامی آزادی سومالی، گروهی منشعب از جماعت الاعتصام بالکتاب و السنه
دولت موقت شیخشریف
در پی استعفای ژنرال عبدالله یوسف به عنوان رئیس دولت موقت در اواخر دسامبر 2008 و خروج نیروهای ارتش اتیوپی از خاک سومالی در ژانویه 2009، زمینه‌ها جهت برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری موقت سومالی فراهم آمد و شیخشریف شیخ احمد با شکست 14 نامزد انتخاباتی و کسب 292 رأی از 420 رأی در اوایل فوریه 2009 به عنوان رئیس دولت موقت برگزیده شد.
از آغاز استقلال سومالی تاکنون این کشور شاهد حاکمیت 7 رئیس‌جمهور، 11 نخست وزیر و 37 کابینه دولت بوده است. در دوران ریاست جمهوری پرتنش و بحران ژنرال محمد زیادباره (1991-1969) 2 نخست‌وزیر و 19 کابینه دولت روی کار آمدند و با سرنگونی زیاد باره در 1991 کشور سومالی به عنوان دولت- ملت فروریخت و دوران جنگ‌های داخلی تداوم یافت.
پس از این تحولات 4 رئیس دولت موقت به مسند قدرت رسیدند که هر کدام محصول مذاکرات برای آشتی ملی بودند. دولت موقت علی مهدی محمد (1993-1991) در پی مذاکرات گروه‌های درگیر در جیبوتی به وجود آمد. دولت موقت عبدالقاسم صلاد حسن (2003-2000) در پی مذاکرات عرتا در جیبوتی ایجاد شد.
دولت موقت ژنرال عبدالله یوسف محصول مذاکرات دوریت در کنیا (2004-2003) بوده و دولت موقت شیخ شریف نتیجه مذاکرات آشتی ملی جیبوتی میان دولت موقت و ائتلاف برای آزادی سومالی به رهبری شیخ شریف بوده است.
دولت شیخشریف مانند دولت‌های قبلی با کوهی از مشکلات و بحران‌های مزمن روبه‌رو بوده است از جمله:
1- تشتت نیروهای اسلامی: شیخشریف در سال‌های 2004 تا 2006 رهبری اتحادیه دادگاه‌های اسلامی را برعهده داشت که این سازمان اسلامی چتری برای ائتلاف و اتحاد همه جریانات و طیف‌های اسلامی از اسلام‌گرایان تندروی سلفی جهادی تا اصلاح‌طلبان اخوانی و گروه‌های صوفی سومالی بوده است.
پس از شکست دادگاه‌های اسلامی از ارتش اشغالگر اتیوپی، دادگاه‌های اسلامی متلاشی و تمام جریانات و گروه‌ها به صورت انفرادی در صحنه سیاست و قدرت سومالی ظاهر شد و در قبال دولت موقت شریف صف‌آرایی کرد، برخی طرفداران شیخشریف و عده‌ای مخالف و معارض مسلح بودند.
2- میلیشیاهای مسلح: جنگ‌های داخلی سومالی عشایر و قبایل این کشور را سیاسی و مسلح کرده و جنگ‌سالاران و امیران سلفی مسلح حاکمان واقعی صحنه سومالی شده و این مانع قدرتمندی جلوی دولت موقت بوده است.
3- بازسازی توازن قدرت در جامعه عشیره‌ای و ایالت‌های سومالی یکی از مشکلات پیچیده شیخشریف بوده و اکنون پس از گذشت 6 ماه وی در حل این معضل هنوز در نقطه صفر و آغاز است.
4- ایجاد توازن در مناسبات منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای سومالی با بازیگران خارجی صحنه بحران‌ها.
بازیگران خارجی همچون آمریکا، اتحادیه اروپا، اتیوپی، کنیا، عربستان سعودی، مصر و اریتره هر کدام منافع و خواسته‌هایی در سومالی دارند و ایجاد توازن میان این خواسته‌ها یک معضل اساسی در حل و فیصله دادن به بحران این کشور است.
5- تلاش جهت بازسازی سومالی به عنوان دولت- ملت: اکنون در سومالی قدرت‌های محلی موازی فراوانی وجود دارند و حتی برخی از مناطق همچون سومالی لاند و پونت لاند به صورت مستقل و خودگردان و دور از حاکمیت دولت موقت سومالی اداره می‌شوند. برخی از ایالت‌های سومالی و بنادر مهم این کشور همچون بندر استراتژیک کیسمایو (528 کیلومتری جنوب موگادیشو) در دست نیروهای مسلح جوانان مجاهدین سومالی است.
6- وضعیت امنیتی: امنیت و ثبات این سرزمین وضعی پیچیده و اسفناکی دارد و این کشور عرصه رقابت و درگیری میان نیروهای دولت موقت است که مورد حمایت آمریکا، اتحادیه آفریقا و اتیوپی است. نیروهای میلیشیایی حزب اسلامی نیز به رهبری شیخ ظاهر حسن اویس عمل می کنند. نیروهای مسلح سلفی جهادی که شامل حزب اسلامی و جنبش جوانان مجاهدین سومالی است مورد حمایت غیرمستقیم عربستان سعودی و شخصیت‌ها و جمعیت‌های سلفی کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس هستند.
7- پدیده دزدان دریایی در سواحل سومالی دامنه بحران این سرزمین را گسترش داده است. درگیری‌های 6 ماهه اخیر میان نیروهای شیخشریف و گروه‌های سلفی، مشکلات عدیده‌ای را برای دولت موقت شیخشریف به وجود آورده است از جمله:
1- وابستگی سیاسی و نظامی این دولت به بازیگران خارجی افزایش یافت.
2- افزایش حمایت‌های خارجی از دولت موقت به جایگاه مردمی و سوابق جهادی وی لطمات جبران‌ناپذیری زد و بتدریج پایگاه مردمی جریان اسلامگرای شیخشریف متلاشی شد.
3- مردم سومالی بویژه جریانات میانه‌روی اسلامی به اقدامات شیخشریف برای حل مشکلات کشور و بازگرداندن صلح، امنیت و ثبات، امید‌ها بسته بودند و اکنون از این دولت نیز ناامید شده اند.
4- جریانات اسلامی با تمام طیف‌ها و جناح‌ها بشدت فرسایش یافته و منازعات داخلی سومالی که در حقیقت رقابت میان جریانات اسلامی میانه‌رو و سلفی بوده مردم سومالی را نسبت به تشکیل دولت اسلامی و مکتبی در سرزمین خود مردد و ناامید ساخته است.
5- فرآيند اعتمادسازی میان مردم و دولت موقت شیخشریف فروریخته و خستگی و ناامیدی بر روحیه جامعه سومالی حکمفرماست.
6- اوضاع امنیتی و سیاسی کشور، زمینه و انگیزه‌های لازم جهت تداوم تحرک و دخالت ارتش اتیوپی را فراهم ساخته است.
ارتش اتیوپی که در آغاز سال 2009 از خاک سومالی عقب‌نشینی کرده بود اکنون بار دیگر با انگیزه‌های امنیتی وارد برخی از شهر‌های مرزی سومالی شده است.
راهکار‌ها و تاکتیک‌های شیخشریف
شیخ شریف به عنوان رئیس دولت موقت و رهبر جریان اسلامی میانه‌رو جهت خروج از بحران‌ها، کانال‌های مذاکره و امتیاز‌دهی روی گروه‌های متخاصم و رقیب باز کرده و در این راه از پیوند‌های قبیله‌ای و دوستی‌های قدیمی استفاده می‌کند. عدم انسجام و برقراری وحدت میان نیروهای سلفی همچون حزب اسلامی و جنبش جوانان مجاهدین برای شیخشریف فرصت‌های طلایی به وجود آورده است. احتمال پیوستن رهبران حزب اسلامی به دولت موقت شیخ شریف وجود دارد زیرا این حزب به رهبری سرهنگ شیخ طاهر‌حسن اویس (از رهبران و مؤسسان گروه سلفی اتحاد اسلامی که پیشگام و مادر تمام گروه‌های سلفی جهادی سومالی است)از سوی گروه‌های مسلح جنبش جوانان مجاهدین سومالی ضربات و آسیب‌های اساسی دیده است. موفقیت مذاکرات میان دولت موقت و حزب اسلامی می‌تواند به تجزیه و تشتت جبهه سلفی‌های جهادی دامن بزند. علما و روحانیون سلفی میانه و اتحادیه‌های علمایی جهان اسلام و عرب،طرف های درگیر سومالی را دعوت به آشتی و مذاکره مسالمت‌آمیز کرده و اگر این روند نتایج مثبتی به بار بیاورد، آینده دولت موقت شیخشریف تضمین شده خواهد بود. انزوای محلی و منطقه‌ای گروه جنبش جوانان مجاهدین می‌تواند به کاهش دامنه جنگ‌های داخلی بسیار کمک کند ولی حامیان محلی و منطقه‌ای این گروه سلفی تلاش‌های خود را در راستای تقویت این جناح خواهند کرد تا دولت موقت شریف سرنگون شود. اریتره و روحانیون وهابی و جمعیت‌های خیریه سلفی کشورهای عربی خلیج‌فارس به عنوان حامیان اصلی رهبران جوانان مجاهدین نقش مهمی در تداوم بی‌ثباتی در این سرزمین محروم و مظلوم دارند.
سناریو‌های احتمالی برای آینده سومالی عبارتند از:
1- غلبه کردن دولت موقت شریف بر مشکلات و بحران‌ها: این سناریو تنها با حمالت همه‌جانبه آمریکا و متحدان منطقه ای آن همچون اتیوپی، کنیا و
عربستان سعودی واقعی و عملی خواهد شد.
2- تداوم نه‌جنگ و نه صلح: این بدترین سناریو برای امنیت و ثبات سومالی و منطقه شاخ آفریقاست.
3- پیروزی گروه‌های سلفی جهادی به رهبری جنبش جوانان مجاهدین سومالی: این سناریو با موانع و مشکلات جدی روبه‌رو است. این جنبش در ماه‌های اخیر بسیاری از پایگاه‌های مردمی خود را از دست داده است.
* کارشناس ارشد مسائل آفریقا تأملی بر آخرین آرایش سیاسی بازیگران در سومالی
فرصتی برای خروج از بحران
پدیده دزدان دریایی در سواحل سومالی دامنه بحران این سرزمین را گسترش داده است. درگیری‌های 6 ماهه اخیر میان نیروهای شیخشریف و گروه‌های سلفی، مشکلات عدیده‌ای را برای دولت موقت شریف به وجود آورده است
دکتر صبری انوشه
بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای که زمینه‌ها برای گفت‌وگوهای آشتی ملی میان گروه‌های درگیر در جنگ داخلی سومالی را فراهم می کنند همواره به خصوصیات محیط و جامعه سومالی اهتمام و توجه دقیقی نداشته‌اند، در مذاکرات جیبوتی 2008 میان دولت موقت سومالی به ریاست ژنرال عبدالله یوسف و ائتلاف برای اعاده آزادی سومالی به رهبری شیخ شریف شیخ‌احمد که منجر به انتخاب شیخ شریف به عنوان رئیس دولت موقت جدید شد، آمریکا و متحدان منطقه‌ای و محلی آن به یک بازیگر جدید عرصه بحران سومالی توجه جدی نکردند. این بازیگر که پدیده نوینی در تاریخ معاصر سومالی بوده، تعصب قبیله‌ای و محلی را به تعصب مذهبی سلفی تبدیل کرده و پیوند عشیره‌ای جای خود را به پیوستگی مذهبی و پیروی از اندیشه‌های سلفی داده است و از لحاظ ساختاری، جنگ‌سالاران سنتی جنگ‌های داخلی سومالی
(2008- 1989) جایگاه خود را به امیران گروه‌ها و هسته‌های مسلح سلفی‌های جهادی در سراسر سومالی تحویل دادند.
بسیاری از تحلیلگران مسائل سومالی و منطقه شاخ آفریقا بخوبی می‌دانستند که برگزیدن شیخشریف به عنوان رئیس دولت موقت در اواخر ژانویه 2009، پایان تنش‌ها و مخرجی برای خروج از بحران پیچیده نبوده است. برخی از آگاهان به جنبش‌های اسلامی منطقه شاخ آفریقا، حمایت‌های آمریکا و متحدان منطقه‌ای از انتخاب شیخشریف را یک توطئه برنامه‌ریزی شده تلقی کرده‌اند زیرا جریانات اسلامی با طیف‌های گوناگون آن با انتخاب شیخشریف به عنوان رهبر یک جناح و طیف اسلامی وارد یک نبرد ناخواسته و نهایتاً منجر به نابودی جریانات اسلامی خواهد شد و این نتیجه حتمی خواسته و هدف آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن بویژه اتیوپی و کنیا بوده است.
طیف‌ها و جریانات اسلامی در قبال برگزیدن شیخشریف به عنوان رئیس دولت موقت جدید چنین آرایشی گرفتند:
گروه‌ها و جریانات موافق و حمایتگر:
ـ نخبگان سومالی مقیم خارج بویژه آمریکا
ـ جماعت اصلاح (اخوانی‌‌های سومالی)
ـ طریقت‌های صوفیه و گروه سیاسی و مسلح جماعت اهل سنت و الجماعه
ـ اتحادیه دادگاه‌های اسلامی – جناح جیبوتی
ـ اتحادیه دادگاه‌های اسلامی – جناح داخل
ـ ائتلاف اعاده آزادی سومالی – جناح جیبوتی
ـ اتحادیه علمای سومالی
ـ ائتلاف‌های عشیره‌ای و قبیله‌ای بویژه اتحادیه قبیله‌ای هویه گروه‌ها و جریانات مخالف شیخشریف.
ـ حرکت جوانان مجاهدین سومالی، گروه سلفی و جهادی هوادار القاعده
ـ حزب اسلامی
ـ اتحادیه دادگاه‌های اسلامی – جناح اسمره
ـ ائتلاف اعاده آزادی سومالی – جناح جیبوتی به رهبری شیخ‌حسن اویس
ـ معسکی رأس کمبونی: سازمان‌یافته از سلفی‌های جنوب سومالی
ـ معسکی فاروق: متشکل از جوانان سلفی جهادی
ـ باقیمانده تشکیلات الاتحاد الاسلامی (گرایشات سلفی و وهابی دارد)
ـ باقیمانده تشکیلات سلفی جماعت الاعتصام بالکتاب و السنه
ـ جبهه اسلامی آزادی سومالی، گروهی منشعب از جماعت الاعتصام بالکتاب و السنه
دولت موقت شیخشریف
در پی استعفای ژنرال عبدالله یوسف به عنوان رئیس دولت موقت در اواخر دسامبر 2008 و خروج نیروهای ارتش اتیوپی از خاک سومالی در ژانویه 2009، زمینه‌ها جهت برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری موقت سومالی فراهم آمد و شیخشریف شیخ احمد با شکست 14 نامزد انتخاباتی و کسب 292 رأی از 420 رأی در اوایل فوریه 2009 به عنوان رئیس دولت موقت برگزیده شد.
از آغاز استقلال سومالی تاکنون این کشور شاهد حاکمیت 7 رئیس‌جمهور، 11 نخست وزیر و 37 کابینه دولت بوده است. در دوران ریاست جمهوری پرتنش و بحران ژنرال محمد زیادباره (1991-1969) 2 نخست‌وزیر و 19 کابینه دولت روی کار آمدند و با سرنگونی زیاد باره در 1991 کشور سومالی به عنوان دولت- ملت فروریخت و دوران جنگ‌های داخلی تداوم یافت.
پس از این تحولات 4 رئیس دولت موقت به مسند قدرت رسیدند که هر کدام محصول مذاکرات برای آشتی ملی بودند. دولت موقت علی مهدی محمد (1993-1991) در پی مذاکرات گروه‌های درگیر در جیبوتی به وجود آمد. دولت موقت عبدالقاسم صلاد حسن (2003-2000) در پی مذاکرات عرتا در جیبوتی ایجاد شد.
دولت موقت ژنرال عبدالله یوسف محصول مذاکرات دوریت در کنیا (2004-2003) بوده و دولت موقت شیخ شریف نتیجه مذاکرات آشتی ملی جیبوتی میان دولت موقت و ائتلاف برای آزادی سومالی به رهبری شیخ شریف بوده است.
دولت شیخشریف مانند دولت‌های قبلی با کوهی از مشکلات و بحران‌های مزمن روبه‌رو بوده است از جمله:
1- تشتت نیروهای اسلامی: شیخشریف در سال‌های 2004 تا 2006 رهبری اتحادیه دادگاه‌های اسلامی را برعهده داشت که این سازمان اسلامی چتری برای ائتلاف و اتحاد همه جریانات و طیف‌های اسلامی از اسلام‌گرایان تندروی سلفی جهادی تا اصلاح‌طلبان اخوانی و گروه‌های صوفی سومالی بوده است.
پس از شکست دادگاه‌های اسلامی از ارتش اشغالگر اتیوپی، دادگاه‌های اسلامی متلاشی و تمام جریانات و گروه‌ها به صورت انفرادی در صحنه سیاست و قدرت سومالی ظاهر شد و در قبال دولت موقت شریف صف‌آرایی کرد، برخی طرفداران شیخشریف و عده‌ای مخالف و معارض مسلح بودند.
2- میلیشیاهای مسلح: جنگ‌های داخلی سومالی عشایر و قبایل این کشور را سیاسی و مسلح کرده و جنگ‌سالاران و امیران سلفی مسلح حاکمان واقعی صحنه سومالی شده و این مانع قدرتمندی جلوی دولت موقت بوده است.
3- بازسازی توازن قدرت در جامعه عشیره‌ای و ایالت‌های سومالی یکی از مشکلات پیچیده شیخشریف بوده و اکنون پس از گذشت 6 ماه وی در حل این معضل هنوز در نقطه صفر و آغاز است.
4- ایجاد توازن در مناسبات منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای سومالی با بازیگران خارجی صحنه بحران‌ها.
بازیگران خارجی همچون آمریکا، اتحادیه اروپا، اتیوپی، کنیا، عربستان سعودی، مصر و اریتره هر کدام منافع و خواسته‌هایی در سومالی دارند و ایجاد توازن میان این خواسته‌ها یک معضل اساسی در حل و فیصله دادن به بحران این کشور است.
5- تلاش جهت بازسازی سومالی به عنوان دولت- ملت: اکنون در سومالی قدرت‌های محلی موازی فراوانی وجود دارند و حتی برخی از مناطق همچون سومالی لاند و پونت لاند به صورت مستقل و خودگردان و دور از حاکمیت دولت موقت سومالی اداره می‌شوند. برخی از ایالت‌های سومالی و بنادر مهم این کشور همچون بندر استراتژیک کیسمایو (528 کیلومتری جنوب موگادیشو) در دست نیروهای مسلح جوانان مجاهدین سومالی است.
6- وضعیت امنیتی: امنیت و ثبات این سرزمین وضعی پیچیده و اسفناکی دارد و این کشور عرصه رقابت و درگیری میان نیروهای دولت موقت است که مورد حمایت آمریکا، اتحادیه آفریقا و اتیوپی است. نیروهای میلیشیایی حزب اسلامی نیز به رهبری شیخ ظاهر حسن اویس عمل می کنند. نیروهای مسلح سلفی جهادی که شامل حزب اسلامی و جنبش جوانان مجاهدین سومالی است مورد حمایت غیرمستقیم عربستان سعودی و شخصیت‌ها و جمعیت‌های سلفی کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس هستند.
7- پدیده دزدان دریایی در سواحل سومالی دامنه بحران این سرزمین را گسترش داده است. درگیری‌های 6 ماهه اخیر میان نیروهای شیخشریف و گروه‌های سلفی، مشکلات عدیده‌ای را برای دولت موقت شیخشریف به وجود آورده است از جمله:
1- وابستگی سیاسی و نظامی این دولت به بازیگران خارجی افزایش یافت.
2- افزایش حمایت‌های خارجی از دولت موقت به جایگاه مردمی و سوابق جهادی وی لطمات جبران‌ناپذیری زد و بتدریج پایگاه مردمی جریان اسلامگرای شیخشریف متلاشی شد.
3- مردم سومالی بویژه جریانات میانه‌روی اسلامی به اقدامات شیخشریف برای حل مشکلات کشور و بازگرداندن صلح، امنیت و ثبات، امید‌ها بسته بودند و اکنون از این دولت نیز ناامید شده اند.
4- جریانات اسلامی با تمام طیف‌ها و جناح‌ها بشدت فرسایش یافته و منازعات داخلی سومالی که در حقیقت رقابت میان جریانات اسلامی میانه‌رو و سلفی بوده مردم سومالی را نسبت به تشکیل دولت اسلامی و مکتبی در سرزمین خود مردد و ناامید ساخته است.
5- فرآيند اعتمادسازی میان مردم و دولت موقت شیخشریف فروریخته و خستگی و ناامیدی بر روحیه جامعه سومالی حکمفرماست.
6- اوضاع امنیتی و سیاسی کشور، زمینه و انگیزه‌های لازم جهت تداوم تحرک و دخالت ارتش اتیوپی را فراهم ساخته است.
ارتش اتیوپی که در آغاز سال 2009 از خاک سومالی عقب‌نشینی کرده بود اکنون بار دیگر با انگیزه‌های امنیتی وارد برخی از شهر‌های مرزی سومالی شده است.
راهکار‌ها و تاکتیک‌های شیخشریف
شیخ شریف به عنوان رئیس دولت موقت و رهبر جریان اسلامی میانه‌رو جهت خروج از بحران‌ها، کانال‌های مذاکره و امتیاز‌دهی روی گروه‌های متخاصم و رقیب باز کرده و در این راه از پیوند‌های قبیله‌ای و دوستی‌های قدیمی استفاده می‌کند. عدم انسجام و برقراری وحدت میان نیروهای سلفی همچون حزب اسلامی و جنبش جوانان مجاهدین برای شیخشریف فرصت‌های طلایی به وجود آورده است. احتمال پیوستن رهبران حزب اسلامی به دولت موقت شیخ شریف وجود دارد زیرا این حزب به رهبری سرهنگ شیخ طاهر‌حسن اویس (از رهبران و مؤسسان گروه سلفی اتحاد اسلامی که پیشگام و مادر تمام گروه‌های سلفی جهادی سومالی است)از سوی گروه‌های مسلح جنبش جوانان مجاهدین سومالی ضربات و آسیب‌های اساسی دیده است. موفقیت مذاکرات میان دولت موقت و حزب اسلامی می‌تواند به تجزیه و تشتت جبهه سلفی‌های جهادی دامن بزند. علما و روحانیون سلفی میانه و اتحادیه‌های علمایی جهان اسلام و عرب،طرف های درگیر سومالی را دعوت به آشتی و مذاکره مسالمت‌آمیز کرده و اگر این روند نتایج مثبتی به بار بیاورد، آینده دولت موقت شیخشریف تضمین شده خواهد بود. انزوای محلی و منطقه‌ای گروه جنبش جوانان مجاهدین می‌تواند به کاهش دامنه جنگ‌های داخلی بسیار کمک کند ولی حامیان محلی و منطقه‌ای این گروه سلفی تلاش‌های خود را در راستای تقویت این جناح خواهند کرد تا دولت موقت شریف سرنگون شود. اریتره و روحانیون وهابی و جمعیت‌های خیریه سلفی کشورهای عربی خلیج‌فارس به عنوان حامیان اصلی رهبران جوانان مجاهدین نقش مهمی در تداوم بی‌ثباتی در این سرزمین محروم و مظلوم دارند.
سناریو‌های احتمالی برای آینده سومالی عبارتند از:
1- غلبه کردن دولت موقت شریف بر مشکلات و بحران‌ها: این سناریو تنها با حمالت همه‌جانبه آمریکا و متحدان منطقه ای آن همچون اتیوپی، کنیا و
عربستان سعودی واقعی و عملی خواهد شد.
2- تداوم نه‌جنگ و نه صلح: این بدترین سناریو برای امنیت و ثبات سومالی و منطقه شاخ آفریقاست.
3- پیروزی گروه‌های سلفی جهادی به رهبری جنبش جوانان مجاهدین سومالی: این سناریو با موانع و مشکلات جدی روبه‌رو است. این جنبش در ماه‌های اخیر بسیاری از پایگاه‌های مردمی خود را از دست داده است.
* کارشناس ارشد مسائل آفریقا ارسال نظر
پربیننده