۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۵:۳۰
نگاهی به رمان «رؤیای تبت» نوشته فریبا وفی به بهانه چاپ پنجم کتاب

نذار رؤیاهات بمیرن!

«جاوید» به آشپزخانه رفت و گفت:عدالت است. عدالت از کلمات محبوبش بود. «صادق» گفت: نه، فکر نمی‌کنم. سرفه کرد و طول کشید تا دوباره به حرف بیاید: منظورش عشق است. خواننده از فحوای این گفت‌وگو دقیقا با 2 کلمه عشق و عدالت مواجه می‌شود؛ کلماتی که گرچه به ظاهر در همان جملات اولیه باقی می‌مانند اما بتدریج خواننده را در بطن حوادث با خود همراه می‌سازند. در «رویای تبت» باز هم دغدغه نویسنده از زن بودن یک زن شروع می‌شود و ضمیر ناخودآگاه او میان انبوهی از پرسش‌های فلسفی گیر می‌کند. «شعله» شخصیت اصلی داستان، تازه از یک شکست عاطفی خلاص شده است. او هم مانند هر دختر دیگری از تنگنای عشق دست کمک به سوی دیگران از جمله تنها خواهرش «شیوا» و شوهر او یعنی جاوید دراز می‌کند، اما آنها در هر برخورد او را دعوت به منطقی بودن می‌کنند و خواننده هر بار با واگویه‌های تلخ دخترک که زیر لبی بیان می‌شود «مرده‌شور منطقتان را ببرد، منطق و عقلی که حتی به کار خودتان هم نمی‌آید» مواجه می‌شود. «‌رویای تبت»‌ به تعبیری رویای نسلی است که با تصور اینکه عشق و آرمان‌های خود را یافته‌اند، پز روشنفکری می‌دهند، بر مبل‌ها تکیه می‌زنند و از بالا به جامعه نگاه می‌دهند، اما زمان به آنها ثابت می‌کند که این‌طور نیست. آنجاست که شعله که تا پیش از این، تصور دیگری از زندگی مشترک شیوا و جاوید داشته است، به این می‌اندیشد که دامنه یک زندگی 2 نفره، فراتر از آن چیزی است که مردم از بیرون نگاه می‌کنند. «تازه فهمیدم شما 2 نفر هر چقدر هم که درستکار و شرافتمند باشید اما خوشبخت نبوده‌اید. خوشبخت نیستید». اگر خواننده به تبع دیگر آثار وفی، تعقیب کننده خط مشی فکری او باشد، بخوبی متوجه این مساله می‌شود که او یک بار دیگر به طرح مساله تنهایی آدم‌ها در دنیای امروز می‌پردازد. بویژه اینکه این آدم‌ها اساسا بازماندگان نسلی شاید از دهه 60 هستند که رویاهایشان در چای خوردن در شیشه‌های مربا، ساده‌زیستی و پایبند بودن به رفاقت و دیگر اصول اخلاقی خلاصه شده است. اما پیکره و استخوان‌بندی داستان، عملا از آنجا شروع می‌شود که «صادق» در قالب دوستی قدیمی و جدانشدنی نزد شیوا و جاوید بازمی‌گردد؛ مردی که دم به دم عرق از شقیقه‌هایش سرریز می‌کند اما در تمام میهمانی‌های شبانه خاموش است و چیزی نمی‌گوید. تا جایی که جاوید برای او دست می‌گیرد: «مهندس آتشفشان خاموش است، بی‌خبر فعال می‌شود». نویسنده تا پایان داستان، شخصیت صادق را همچنان محفوظ و دور از دسترس نگه می‌دارد؛ مردی که به ندرت حرف می‌زند و به خودش نمی‌رسد. در «پرنده من» وفی تلاش می‌کند تا تصویری از یک زندگی مشترک و به ظاهر معمولی را ترسیم کند؛ تصویری که در لابه‌لای داستان، وا می‌خورد و بتدریج با تنهایی زن و خیانت مرد شکلی دیگر به خود می‌گیرد. در «رویای تبت» نیز اوضاع به همین شکل است. شیوا بعد از 18 سال زندگی مشترک و با داشتن 2 فرزند، ناگهان خود و آرزوهایش را فرسنگ‌ها دورتر از جاوید می‌بیند و با سودای صادق که دم از سفری همیشگی به تبت می‌زند همسو می‌شود. سودایی که خشم جاوید را برمی‌انگیزد و زن را در برخورد اول می‌ترساند. انگار نویسنده عمد دارد، با نشان دادن برش‌هایی از زندگی زنانی چون فروغ، شعله و مادر به نوعی عکس برگردان زندگی شیوا را ترسیم کند و پوسته زندگی‌های به ظاهر خوشبخت و بی‌دردسر را بشکافد و در لابیرنت تو در توی آنها نفوذ کند. هرچند شخصیت‌پردازی او در قسمت‌هایی از داستان چندان قوی نیست که خواننده بتواند با تکیه بر آنها به شناسایی کامل شخصیت‌ها و تجزیه و تحلیل بپردازد، اما کدهایی که او جا به جا در لابه‌لای داستان از هر یک از شخصیت‌ها ارائه می‌دهد، می‌تواند راهنمای خوبی برای دستگیری خواننده از ماجرا باشد. در «رویای تبت»، هر کس به فراخور خود نیمه گمشده‌اش را جست‌وجو می‌کند. فروغ به واسطه اینکه نتوانسته برای شوهر اولش فرزندی بیاورد، زن مرد بقال می‌شود تا بچه‌های او را بزرگ کند و بر عقده‌ها و تمایلات خود سرپوش بگذارد. شعله برای انتقام گرفتن از «مهرداد» و به تلافی نسیان رابطه عاطفی، هر روز عصر که از بیمارستان بازمی‌گردد، سوار ماشین «مرد آرام» می‌شود که او را خوب نمی‌شناسد. شیوا برای اعلام اعتراض خاموش به زندگی خود، کت دامن‌های تیره می‌پوشد و حتی در جشن تولد «نیما» و مقابل دوربین عکاسی صادق هم لبخندی به لب نمی‌آورد. جاوید در گیر و دار زندگی حقیقی، ایده‌های دست و پا گیر دهه شصتی را کنار می‌گذارد و همرنگ جماعت می‌شود و وقتی فریاد می‌زند یا بشقاب‌ها را کف آشپزخانه می‌اندازد، شباهتی به یک روشنفکر ایده‌پرداز ندارد. انگار تبت یا به تعبیری رویای تبت در داستان استعاره‌ای از دورنمای مدینه فاضله‌ای است که نویسنده می‌کوشد، به شکل غیرمستقیم آن را در ذهن رویا مردگان زنده سازد و اتفاقا موفق هم می‌شود، چنانچه رویای مرد آرام و شیوا در پایان داستان با یک حرکت غیرقابل پیش‌بینی در یک مسیر انشعاب می‌گیرد و در برابر نگاه‌های سنتی و مبهوت مدعوین در مراسم سالگرد ازدواج به همان تبتی ختم می‌شود که هیچ‌کس انتظارش را ندارد.
ارسال نظر
captcha
پربیننده