علاقه‌مندان به سینما بویژه سینمای اسپانیا با نام آلخاندرو آمنابار به خوبی آشنا هستند و بسیاری فیلم دلهره‌آور «دیگران» (با نقش‌آفرینی نیکول کیدمن) را که او کارگردانی آن را برعهده داشته، هنوز به یاد دارند. اما آخرین ساخته این کارگردان جوان با نام «آگورا» با فاصله‌ای 5 ساله از ساخته قبلی او یعنی «دریای درون»، همزمان با 17 مهرماه امسال در اسپانیا روی پرده رفت. این فیلم قرار است تا 27 آذر به نمایش عموم گذاشته شود. آنچه در ادامه می‌آید مختصری است درباره کارنامه کارگردان و حواشی این فیلم تاریخی که به‌عنوان دومین حضور بین‌المللی همایون ارشادی در مقام بازیگر آن نیز زیر ذره‌بین محافل سینمایی ایران قرار دارد.
جایگاه آمنابار در اسپانیا
آمنابار 37 ساله در شهر سانتیاگو پایتخت شیلی متولد شد و تقریبا یک سال بعد از تولد خانواده‌اش به اسپانیا مهاجرت کردند، چرا که مادر اسپانیایی‌تبار او با کودتای پینوشه در شیلی نگران وقوع جنگ داخلی در آن کشور بود. به این ترتیب آلخاندرو در مادرید بزرگ شد و پس از مدتی برای ادامه تحصیلات در همان شهر وارد دانشگاه شد. او پس از ناکامی‌های درسی، «مطالعه در زمینه سینما» را که خواسته قلبی او نبود، رها کرد و به «ساختن در سینما» که در نقطه مقابل قرار داشت، پرداخت. آمنابار پس از ساخت معروف‌ترین فیلم کوتاه خود با نام «هیمونپتروس» (1992) که در آن تهیه‌کنندگی، کارگردانی، هنرپیشگی و نگارش فیلمنامه را خود برعهده داشت، فیلم «تز» (1996) را ساخت که خبر از ظهور کارگردانی بزرگ می‌داد. این فیلم ترسناک که نخستین موفقیت تجاری قابل توجه آمنابار نیز محسوب می‌شد داستان یک دانشجوی رشته سینما را به تصویر می‌کشید که زندگی‌اش با یافتن یک فیلم از آرشیو خاک خورده فیلم‌های دانشگاه، در معرض خطر قرار می‌گرفت. به این ترتیب آمنابار به سینمای اسپانیا و جهان معرفی شد اما وی یک سال بعد یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های تاریخ اسپانیا را می‌سازد؛ «چشم‌هایت را بازکن» (1997) داستان جوانی ثروتمند و خوش‌سیماست که صورت و بدنش در اثر یک تصادف به هم می‌ریزد. این فیلم نامزدی 10 جایزه «گویا» را برای آمنابار به همراه داشت که در واقع اسکار اسپانیا به شمار می‌رود.
اوج‌گیری آمنابار در سینمای جهان
در سال 1999 تام کروز که در آن زمان مشغول ایفای نقش در فیلم «چشمان کاملا بسته» استنلی کوبریک بود، امتیاز بازسازی فیلم «چشم‌هایت را باز کن» را خریداری می‌کند و به این ترتیب نسخه بازسازی این فیلم با نام «آسمان وانیلی» (با شرکت کروز، کامرون دیاز و پنلوپه کروز که در فیلم اصلی نیز حضور داشت) روانه سینماها می‌شود. اما سال 2001 برای آمنابار آغازی دیگر بود. او با فیلم دیدنی و متفاوت «دیگران» کارگردانی نخستین فیلم انگلیسی‌زبان خود را تجربه کرد. در این فیلم آمنابار از عناصر ترسناک مانند هیولاها (که در بسیاری مواقع به‌جای ترس حالتی چندش‌آور را به بیننده منتقل می‌کنند) استفاده نمی‌کند، بلکه عوامل ترس را کاملا از دید پنهان می‌دارد و به این ترتیب فیلمی ترسناک و کاملا بدیع خلق می‌کند. در «دیگران» تنش و ترس به آرامی در بیننده رشد می‌کند. خود آمنابار در این‌باره می‌گوید: «این ریسکی بزرگ بود. من سعی کردم توجه مخاطب را از راهی کاملا مخالف آنچه در [سینمای] هالیوود صورت می‌گیرد جلب کنم چرا که در [سینمای] هالیوود مخاطب [با ترس] بمباران می‌شود. من می‌دانستم شیوه‌ای که من به کار بردم، حداقل برای خودم جواب می‌دهد اما هیچ‌وقت نمی‌توان فهمید آیا با مخاطب هم ارتباط برقرار می‌کند یا خیر». وجه استعاری‌ای که آمنابار در این فیلم از آن استفاده کرد نیز در نوع خود جالب توجه بود چراکه شخصیت‌های کودک این فیلم به نور آفتاب حساسیت داشتند و به همین جهت باید تمام وقت را در تاریکی بسر می‌بردند. این از نظر استعاری و بنا بر گفته آمنابار نوعی «هجرت قهرمان از تاریکی به نور» بود.
آمنابار در کنار گارسی، تروبا و آلمودوار
ساخته بعدی آمنابار نیز در نوع خود یک موفقیت بی‌نظیر بود. فیلم «دریای درون» با فاصله‌ای 3 ساله از فیلم دیگران روی پرده‌ها راه یافت و توانست علاوه بر جایزه بزرگ هیات داوران جشنواره فیلم کن، جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان را نیز از آن خود کند و بدین ترتیب آمنابار توانست مانند همتایان دیگر خود مانند خوزه لوئیس گارسی، فرناندو تروبا و پدرو آلمودوار چهارمین اسکار بهترین فیلم خارجی را برای کشورش به ارمغان آورد. وی درباره شناخته شدن آثار خود در مقیاسی جهانی بویژه مخاطبان آمریکایی می‌گوید: «به نظرم هر کارگردانی می‌خواهد در سطح جهانی شناخته شود تا بتواند آثارش را در تمام این کشور به نمایش بگذارد. آلمودوار جایگاه عظیمی دارد و می‌تواند هر فیلم شخصی را [به زبان] اسپانیایی بسازد و آنها را در سراسر دنیا نمایش دهد و او واقعا در این کار موفق است. در واقع در آمریکا مردم فیلم زیرنویس‌دار را با بی‌میلی نگاه می‌کنند». موفقیت فیلم «دریای درون» به اسکار ختم نشد و این فیلم موجب شد آمنابار از سوی استیون اسپیلبرگ که در کنار کوبریک و آلفرد هیچکاک از کارگردان‌های محبوبش به شمار می‌آمدند، نامه تبریک دریافت کند. وی درباره این 3 کارگردان و تاثیر آنها روی فیلمسازی خود می‌گوید: «وقتی جوان‌تر بودم فیلم‌های این کارگردان‌ها را مورد تحلیل قرار می‌دادم و آنها را بارها و بارها می‌دیدم. مثلا هیچکاک از «تعلیق» مانند ریاضیات بهره می‌برد که این امر در 3 فیلم اول من نمود می‌یابد. سادگی‌ای که کوبریک در جست‌وجوی آن بود و ارتباط‌های روانی و احساسی (که در آثار اسپیلبرگ به چشم می‌خورد) نیز برایم جالب بود. فیلم «دریای درون» بیشتر به اسپیلبرگ مربوط می‌شود».
... و اما آگورا
آخرین ساخته آمنابار با نام «آگورا» یک فیلم درام تاریخی محسوب می‌شود. این فیلم برای نخستین‌بار در جشنواره بین‌المللی فیلم کن و در بخش غیررقابتی به نمایش درآمد. «آگورا» محصول کشور اسپانیا به شمار می‌آید و در عین حال دومین اثر آمنابار به زبان انگلیسی است. خود آمنابار درباره ساخت این فیلم به عنوان یک فیلم اسپانیایی در مصاحبه با نشریه «ال پاییس» اینچنین می‌گوید: «اگر قرار بود این فیلم در ایالات متحده ساخته شود، ممکن بود برای من یک جهنم باشد. آنها ممکن بود از من بخواهند یک داستان عاشقانه بسازم که در آن قهرمان سرنوشتی متفاوت با آنچه در این فیلم برای او رقم می‌خورد داشته باشد».
محوریت «آگورا» زنی با نام «هیپاتیا» از اسکندریه (با نقش‌آفرینی ریچل وایز) است که از معروف‌ترین فیلسوفان و ستاره‌شناسان تاریخ به شمار می‌رود. داستان این فیلم در قرن چهارم میلادی روی می‌دهد و مصر زیر فرمانروایی رم را به تصویر می‌کشد؛ خشونت مذهبی در حال رشد خیابان‌های اسکندریه، در حال راهیابی به کتابخانه معروف آن است یعنی جایی که در آن هیپاتیا و قواعد او در حال تلاش برای نجات خرد دنیای باستان هستند اما از دیگر سو نیز رقابتی میان برده هیپاتیا یعنی داووس (با بازی مکس مینگلا) و اورستس خردمند (با ایفای نقش اسکار ایساک) در جریان است. اما خود داووس نیز رقابت جدال درونی دیگری را تجربه می‌کند چرا که او میان عشق به هیپاتیا و پیوستن به جریان رو به رشد مسیحیت که می‌تواند برای او آزادی را به ارمغان آورد، گرفتار شده است. از نکات جالب درباره فیلم «آگورا» مسائل و جنجال‌هایی بود که در ایتالیا و در آستانه اکران آن به راه افتاد. برخی ریشه این حاشیه‌ها را در نفوذ کلیسای کاتولیک عنوان می‌کنند. در واقع این عده معتقدند اکران فیلمی که در آن یک چهره تاریخی به دست راهبان مسیحی کشته می‌شود، چندان برای کلیسای کاتولیک خوشایند نبوده است. نکته حاشیه‌ای دیگر درباره اکران این فیلم این است که «آگورا» نیز مانند بیشتر فیلم‌های آمنابار با فاصله‌ای چند ساله روانه سینماها شده. در واقع تنها فیلم «چشم‌هایت را
باز کن» بود که به فاصله یک سال از فیلم «تز» ساخته و اکران شد. آمنابار درباره این وقفه‌ها چنین می‌گوید: «دوست ندارم پروژه‌هایم با یکدیگر هم‌پوشانی داشته باشند. من واقعا نسبت به یک فیلم دچار وسواس می‌شوم و باید قبل از فکر کردن به بعدی، [فیلم] قبلی را از ذهنم خارج کنم... من هیچ عجله‌ای ندارم، این احساس را که هیچ کاری برای انجام دادن ندارم دوست دارم». اما «آگورا» تفاوت عمده‌ای با فیلم‌های قبلی آمنابار دارد. در واقع این کارگردان که پیش از این آهنگسازی همه فیلم‌هایش را خود انجام می‌داد این‌بار این امر را به داریو ماریانللی واگذار کرده و این مساله در حالی اتفاق می‌افتد که این کارگردان درکی بسیار قوی نسبت به موسیقی و صدای فیلم دارد. این امر در فیلمی چون «دیگران» به خوبی به چشم می‌خورد چرا که او در آن فیلم برخلاف فیلم‌های مرسوم آن زمان، با صداهای ناگهانی یا موسیقی دلهره‌آور سعی در ایجاد ترس ندارد بلکه با سادگی توام با زیرکی، سکوت را برای مقصود خویش به بازی می‌گیرد. آمنابار هنگام آهنگسازی برای فیلم‌های قبلی خود که کارگردانی آنها را برعهده داشت، همواره از «تسلط کارگردان درونی‌اش» سخن به میان می‌آورد و اینکه چگونه این کارگردان درونی به او در مقام یک آهنگساز جهت می‌دهد.
استقبال منتقدان از یک ایده
ایده ساخت آخرین فیلم آمنابار نیز در نوع خود بسیار جالب توجه به نظر می‌رسد. در واقع این کارگردان جوان هنگام مسافرت با کشتی و به سمت ایبیزا متوجه ستاره‌ها و کهکشان راه‌شیری می‌شود و به او احساسی دست می‌دهد که گویی برای نخستین‌بار آن را کشف کرده است. پس از بازگشت از ایبیزا ایده وجود «زندگی فرازمینی» ذهن او را مشغول می‌کند. برای او تصور موجوداتی که الکتریسیته و تقارن هندسی را درک کنند، دارای 2 چشم و 2 پا باشند و موسیقی خاص خود را خلق کرده و در یک کلام نوعی حیات مانند حیات انسانی داشته باشند، بسیار جالب توجه بود. آمنابار در کنار متئو گیل که در کنار خود او نویسندگی«آگورا» را برعهده داشت و نیز فرناندو بوویرا (تهیه‌کننده فیلم) تحقیق را آغاز می‌کنند و حین ورق زدن کتاب‌ها و دیدن پی در پی فیلم‌های مستند، به نام «هیپاتیا» برمی‌خورند. سرانجام تحقیقی که آمنابار درباره این شخصیت انجام داد، موجب شد او تصمیم بگیرد چنین فیلمی را خلق کند. وی خود در مصاحبه‌ای می‌گوید: «این فیلم لحظه‌ای را نشان می‌دهد که مسیحیان تصمیم می‌گیرند تا به این روند که آنها همیشه در آن مورد تعقیب قرار می‌گرفتند خاتمه دهند و خود نقش تعقیب‌کننده را داشته باشند. برای ما جالب بود که سینما قسمت اول را بسیار پوشش داده، اما درباره قسمت دوم این‌طور نبوده است». به هر صورت این ایده تبدیل به آخرین ساخته آمنابار شده که تا به اینجای کار اظهارنظرهای مثبتی از سوی منتقدان به خود دیده است.
نکته‌ای که درباره این فیلم جای تامل دارد این است که معمولا فیلم‌های تاریخی برای رساندن مفهوم خود، به نسبت طولانی‌تر از فیلم‌های دیگر هستند که نمونه‌های آن، چه در سینمای کلاسیک و چه در فیلم‌های جدیدتر بسیار است. در نتیجه چنین فیلم‌هایی باید دیالوگ و شروعی گیرا داشته باشند تا بتوانند مخاطب را برای بیش از 2 ساعت جذب خود کنند. در این میان برخی از منتقدان با اشاره به این مطلب، کارنامه آمنابار را در استفاده از چنین عواملی کاملا موفق ارزیابی کرده‌اند. از دیگر نکات مثبتی که درباره آگورا به آن اشاره می‌شود عملکرد هنروران این فیلم است که به صورتی مثال‌زدنی بهترین تلاش خود را به کار گرفته‌اند.
همچنین بازی هنرپیشه‌های اصلی فیلم نیز مثبت ارزیابی شده است. آمنابار درباره فیلم‌هایش می‌گوید: «فیلم‌های من فیلم‌هایی نیستند که پاسخی را ارائه کنند بلکه فیلم‌هایی هستند که سوالات بیشتری را مطرح می‌کنند». این مساله در فیلم آخر او نیز کاملا رعایت می‌شود. البته او از وقایعی که در این فیلم روی می‌دهد بنا به گفته خود دیدی به نسبت متفاوت ارائه می‌دهد. اکنون باید منتظر 27 آذر ماند تا چگونگی استقبال مخاطبان از آخرین ساخته این کارگردان جوان را دید که با فیلم‌های نه‌چندان متعدد اما چشمگیر خود، کارنامه بسیار قابل قبولی را پشت سر دارد. درباره «آگورا» تازه‌ترین ساخته سینمایی آلخاندرو آمنابار با بازی همایون ارشادی
داستانی تاریخی از دل کهکشان راه‌شیری
علاقه‌مندان به سینما بویژه سینمای اسپانیا با نام آلخاندرو آمنابار به خوبی آشنا هستند و بسیاری فیلم دلهره‌آور «دیگران» (با نقش‌آفرینی نیکول کیدمن) را که او کارگردانی آن را برعهده داشته، هنوز به یاد دارند. اما آخرین ساخته این کارگردان جوان با نام «آگورا» با فاصله‌ای 5 ساله از ساخته قبلی او یعنی «دریای درون»، همزمان با 17 مهرماه امسال در اسپانیا روی پرده رفت. این فیلم قرار است تا 27 آذر به نمایش عموم گذاشته شود. آنچه در ادامه می‌آید مختصری است درباره کارنامه کارگردان و حواشی این فیلم تاریخی که به‌عنوان دومین حضور بین‌المللی همایون ارشادی در مقام بازیگر آن نیز زیر ذره‌بین محافل سینمایی ایران قرار دارد.
جایگاه آمنابار در اسپانیا
آمنابار 37 ساله در شهر سانتیاگو پایتخت شیلی متولد شد و تقریبا یک سال بعد از تولد خانواده‌اش به اسپانیا مهاجرت کردند، چرا که مادر اسپانیایی‌تبار او با کودتای پینوشه در شیلی نگران وقوع جنگ داخلی در آن کشور بود. به این ترتیب آلخاندرو در مادرید بزرگ شد و پس از مدتی برای ادامه تحصیلات در همان شهر وارد دانشگاه شد. او پس از ناکامی‌های درسی، «مطالعه در زمینه سینما» را که خواسته قلبی او نبود، رها کرد و به «ساختن در سینما» که در نقطه مقابل قرار داشت، پرداخت. آمنابار پس از ساخت معروف‌ترین فیلم کوتاه خود با نام «هیمونپتروس» (1992) که در آن تهیه‌کنندگی، کارگردانی، هنرپیشگی و نگارش فیلمنامه را خود برعهده داشت، فیلم «تز» (1996) را ساخت که خبر از ظهور کارگردانی بزرگ می‌داد. این فیلم ترسناک که نخستین موفقیت تجاری قابل توجه آمنابار نیز محسوب می‌شد داستان یک دانشجوی رشته سینما را به تصویر می‌کشید که زندگی‌اش با یافتن یک فیلم از آرشیو خاک خورده فیلم‌های دانشگاه، در معرض خطر قرار می‌گرفت. به این ترتیب آمنابار به سینمای اسپانیا و جهان معرفی شد اما وی یک سال بعد یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های تاریخ اسپانیا را می‌سازد؛ «چشم‌هایت را بازکن» (1997) داستان جوانی ثروتمند و خوش‌سیماست که صورت و بدنش در اثر یک تصادف به هم می‌ریزد. این فیلم نامزدی 10 جایزه «گویا» را برای آمنابار به همراه داشت که در واقع اسکار اسپانیا به شمار می‌رود.
اوج‌گیری آمنابار در سینمای جهان
در سال 1999 تام کروز که در آن زمان مشغول ایفای نقش در فیلم «چشمان کاملا بسته» استنلی کوبریک بود، امتیاز بازسازی فیلم «چشم‌هایت را باز کن» را خریداری می‌کند و به این ترتیب نسخه بازسازی این فیلم با نام «آسمان وانیلی» (با شرکت کروز، کامرون دیاز و پنلوپه کروز که در فیلم اصلی نیز حضور داشت) روانه سینماها می‌شود. اما سال 2001 برای آمنابار آغازی دیگر بود. او با فیلم دیدنی و متفاوت «دیگران» کارگردانی نخستین فیلم انگلیسی‌زبان خود را تجربه کرد. در این فیلم آمنابار از عناصر ترسناک مانند هیولاها (که در بسیاری مواقع به‌جای ترس حالتی چندش‌آور را به بیننده منتقل می‌کنند) استفاده نمی‌کند، بلکه عوامل ترس را کاملا از دید پنهان می‌دارد و به این ترتیب فیلمی ترسناک و کاملا بدیع خلق می‌کند. در «دیگران» تنش و ترس به آرامی در بیننده رشد می‌کند. خود آمنابار در این‌باره می‌گوید: «این ریسکی بزرگ بود. من سعی کردم توجه مخاطب را از راهی کاملا مخالف آنچه در [سینمای] هالیوود صورت می‌گیرد جلب کنم چرا که در [سینمای] هالیوود مخاطب [با ترس] بمباران می‌شود. من می‌دانستم شیوه‌ای که من به کار بردم، حداقل برای خودم جواب می‌دهد اما هیچ‌وقت نمی‌توان فهمید آیا با مخاطب هم ارتباط برقرار می‌کند یا خیر». وجه استعاری‌ای که آمنابار در این فیلم از آن استفاده کرد نیز در نوع خود جالب توجه بود چراکه شخصیت‌های کودک این فیلم به نور آفتاب حساسیت داشتند و به همین جهت باید تمام وقت را در تاریکی بسر می‌بردند. این از نظر استعاری و بنا بر گفته آمنابار نوعی «هجرت قهرمان از تاریکی به نور» بود.
آمنابار در کنار گارسی، تروبا و آلمودوار
ساخته بعدی آمنابار نیز در نوع خود یک موفقیت بی‌نظیر بود. فیلم «دریای درون» با فاصله‌ای 3 ساله از فیلم دیگران روی پرده‌ها راه یافت و توانست علاوه بر جایزه بزرگ هیات داوران جشنواره فیلم کن، جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی‌زبان را نیز از آن خود کند و بدین ترتیب آمنابار توانست مانند همتایان دیگر خود مانند خوزه لوئیس گارسی، فرناندو تروبا و پدرو آلمودوار چهارمین اسکار بهترین فیلم خارجی را برای کشورش به ارمغان آورد. وی درباره شناخته شدن آثار خود در مقیاسی جهانی بویژه مخاطبان آمریکایی می‌گوید: «به نظرم هر کارگردانی می‌خواهد در سطح جهانی شناخته شود تا بتواند آثارش را در تمام این کشور به نمایش بگذارد. آلمودوار جایگاه عظیمی دارد و می‌تواند هر فیلم شخصی را [به زبان] اسپانیایی بسازد و آنها را در سراسر دنیا نمایش دهد و او واقعا در این کار موفق است. در واقع در آمریکا مردم فیلم زیرنویس‌دار را با بی‌میلی نگاه می‌کنند». موفقیت فیلم «دریای درون» به اسکار ختم نشد و این فیلم موجب شد آمنابار از سوی استیون اسپیلبرگ که در کنار کوبریک و آلفرد هیچکاک از کارگردان‌های محبوبش به شمار می‌آمدند، نامه تبریک دریافت کند. وی درباره این 3 کارگردان و تاثیر آنها روی فیلمسازی خود می‌گوید: «وقتی جوان‌تر بودم فیلم‌های این کارگردان‌ها را مورد تحلیل قرار می‌دادم و آنها را بارها و بارها می‌دیدم. مثلا هیچکاک از «تعلیق» مانند ریاضیات بهره می‌برد که این امر در 3 فیلم اول من نمود می‌یابد. سادگی‌ای که کوبریک در جست‌وجوی آن بود و ارتباط‌های روانی و احساسی (که در آثار اسپیلبرگ به چشم می‌خورد) نیز برایم جالب بود. فیلم «دریای درون» بیشتر به اسپیلبرگ مربوط می‌شود».
... و اما آگورا
آخرین ساخته آمنابار با نام «آگورا» یک فیلم درام تاریخی محسوب می‌شود. این فیلم برای نخستین‌بار در جشنواره بین‌المللی فیلم کن و در بخش غیررقابتی به نمایش درآمد. «آگورا» محصول کشور اسپانیا به شمار می‌آید و در عین حال دومین اثر آمنابار به زبان انگلیسی است. خود آمنابار درباره ساخت این فیلم به عنوان یک فیلم اسپانیایی در مصاحبه با نشریه «ال پاییس» اینچنین می‌گوید: «اگر قرار بود این فیلم در ایالات متحده ساخته شود، ممکن بود برای من یک جهنم باشد. آنها ممکن بود از من بخواهند یک داستان عاشقانه بسازم که در آن قهرمان سرنوشتی متفاوت با آنچه در این فیلم برای او رقم می‌خورد داشته باشد».
محوریت «آگورا» زنی با نام «هیپاتیا» از اسکندریه (با نقش‌آفرینی ریچل وایز) است که از معروف‌ترین فیلسوفان و ستاره‌شناسان تاریخ به شمار می‌رود. داستان این فیلم در قرن چهارم میلادی روی می‌دهد و مصر زیر فرمانروایی رم را به تصویر می‌کشد؛ خشونت مذهبی در حال رشد خیابان‌های اسکندریه، در حال راهیابی به کتابخانه معروف آن است یعنی جایی که در آن هیپاتیا و قواعد او در حال تلاش برای نجات خرد دنیای باستان هستند اما از دیگر سو نیز رقابتی میان برده هیپاتیا یعنی داووس (با بازی مکس مینگلا) و اورستس خردمند (با ایفای نقش اسکار ایساک) در جریان است. اما خود داووس نیز رقابت جدال درونی دیگری را تجربه می‌کند چرا که او میان عشق به هیپاتیا و پیوستن به جریان رو به رشد مسیحیت که می‌تواند برای او آزادی را به ارمغان آورد، گرفتار شده است. از نکات جالب درباره فیلم «آگورا» مسائل و جنجال‌هایی بود که در ایتالیا و در آستانه اکران آن به راه افتاد. برخی ریشه این حاشیه‌ها را در نفوذ کلیسای کاتولیک عنوان می‌کنند. در واقع این عده معتقدند اکران فیلمی که در آن یک چهره تاریخی به دست راهبان مسیحی کشته می‌شود، چندان برای کلیسای کاتولیک خوشایند نبوده است. نکته حاشیه‌ای دیگر درباره اکران این فیلم این است که «آگورا» نیز مانند بیشتر فیلم‌های آمنابار با فاصله‌ای چند ساله روانه سینماها شده. در واقع تنها فیلم «چشم‌هایت را
باز کن» بود که به فاصله یک سال از فیلم «تز» ساخته و اکران شد. آمنابار درباره این وقفه‌ها چنین می‌گوید: «دوست ندارم پروژه‌هایم با یکدیگر هم‌پوشانی داشته باشند. من واقعا نسبت به یک فیلم دچار وسواس می‌شوم و باید قبل از فکر کردن به بعدی، [فیلم] قبلی را از ذهنم خارج کنم... من هیچ عجله‌ای ندارم، این احساس را که هیچ کاری برای انجام دادن ندارم دوست دارم». اما «آگورا» تفاوت عمده‌ای با فیلم‌های قبلی آمنابار دارد. در واقع این کارگردان که پیش از این آهنگسازی همه فیلم‌هایش را خود انجام می‌داد این‌بار این امر را به داریو ماریانللی واگذار کرده و این مساله در حالی اتفاق می‌افتد که این کارگردان درکی بسیار قوی نسبت به موسیقی و صدای فیلم دارد. این امر در فیلمی چون «دیگران» به خوبی به چشم می‌خورد چرا که او در آن فیلم برخلاف فیلم‌های مرسوم آن زمان، با صداهای ناگهانی یا موسیقی دلهره‌آور سعی در ایجاد ترس ندارد بلکه با سادگی توام با زیرکی، سکوت را برای مقصود خویش به بازی می‌گیرد. آمنابار هنگام آهنگسازی برای فیلم‌های قبلی خود که کارگردانی آنها را برعهده داشت، همواره از «تسلط کارگردان درونی‌اش» سخن به میان می‌آورد و اینکه چگونه این کارگردان درونی به او در مقام یک آهنگساز جهت می‌دهد.
استقبال منتقدان از یک ایده
ایده ساخت آخرین فیلم آمنابار نیز در نوع خود بسیار جالب توجه به نظر می‌رسد. در واقع این کارگردان جوان هنگام مسافرت با کشتی و به سمت ایبیزا متوجه ستاره‌ها و کهکشان راه‌شیری می‌شود و به او احساسی دست می‌دهد که گویی برای نخستین‌بار آن را کشف کرده است. پس از بازگشت از ایبیزا ایده وجود «زندگی فرازمینی» ذهن او را مشغول می‌کند. برای او تصور موجوداتی که الکتریسیته و تقارن هندسی را درک کنند، دارای 2 چشم و 2 پا باشند و موسیقی خاص خود را خلق کرده و در یک کلام نوعی حیات مانند حیات انسانی داشته باشند، بسیار جالب توجه بود. آمنابار در کنار متئو گیل که در کنار خود او نویسندگی«آگورا» را برعهده داشت و نیز فرناندو بوویرا (تهیه‌کننده فیلم) تحقیق را آغاز می‌کنند و حین ورق زدن کتاب‌ها و دیدن پی در پی فیلم‌های مستند، به نام «هیپاتیا» برمی‌خورند. سرانجام تحقیقی که آمنابار درباره این شخصیت انجام داد، موجب شد او تصمیم بگیرد چنین فیلمی را خلق کند. وی خود در مصاحبه‌ای می‌گوید: «این فیلم لحظه‌ای را نشان می‌دهد که مسیحیان تصمیم می‌گیرند تا به این روند که آنها همیشه در آن مورد تعقیب قرار می‌گرفتند خاتمه دهند و خود نقش تعقیب‌کننده را داشته باشند. برای ما جالب بود که سینما قسمت اول را بسیار پوشش داده، اما درباره قسمت دوم این‌طور نبوده است». به هر صورت این ایده تبدیل به آخرین ساخته آمنابار شده که تا به اینجای کار اظهارنظرهای مثبتی از سوی منتقدان به خود دیده است.
نکته‌ای که درباره این فیلم جای تامل دارد این است که معمولا فیلم‌های تاریخی برای رساندن مفهوم خود، به نسبت طولانی‌تر از فیلم‌های دیگر هستند که نمونه‌های آن، چه در سینمای کلاسیک و چه در فیلم‌های جدیدتر بسیار است. در نتیجه چنین فیلم‌هایی باید دیالوگ و شروعی گیرا داشته باشند تا بتوانند مخاطب را برای بیش از 2 ساعت جذب خود کنند. در این میان برخی از منتقدان با اشاره به این مطلب، کارنامه آمنابار را در استفاده از چنین عواملی کاملا موفق ارزیابی کرده‌اند. از دیگر نکات مثبتی که درباره آگورا به آن اشاره می‌شود عملکرد هنروران این فیلم است که به صورتی مثال‌زدنی بهترین تلاش خود را به کار گرفته‌اند.
همچنین بازی هنرپیشه‌های اصلی فیلم نیز مثبت ارزیابی شده است. آمنابار درباره فیلم‌هایش می‌گوید: «فیلم‌های من فیلم‌هایی نیستند که پاسخی را ارائه کنند بلکه فیلم‌هایی هستند که سوالات بیشتری را مطرح می‌کنند». این مساله در فیلم آخر او نیز کاملا رعایت می‌شود. البته او از وقایعی که در این فیلم روی می‌دهد بنا به گفته خود دیدی به نسبت متفاوت ارائه می‌دهد. اکنون باید منتظر 27 آذر ماند تا چگونگی استقبال مخاطبان از آخرین ساخته این کارگردان جوان را دید که با فیلم‌های نه‌چندان متعدد اما چشمگیر خود، کارنامه بسیار قابل قبولی را پشت سر دارد. ارسال نظر
پربیننده