چه کسی تصور می‌کرد روسیه در هفتمین ماه جنگ اوکراین، پس از مواجهه با بی‌سابقه‌ترین تحریم‌های بین‌المللی در تاریخ معاصر از تریبون هفتمین «مجمع اقتصادی شرق» از دور افتاده‌ترین شهر خود نسبت به اروپا، برای غرب کری اقتصادی بخواند؟
این اما دقیقا همان کاری بود که دیروز ولادیمیر پوتین در بندر ولادی وستوک در منتهی‌الیه شرق روسیه، حتی شرقی‌تر از بنادر معروف چین انجام داد. رئیس‌جمهور روسیه در مجمع اقتصادی شرق 2022 که تا همین اواخر یک رویداد ناشناخته در عرصه جهانی به حساب می‌آمد ولی حالا طرح ایجاد بزرگ‌ترین محور اقتصادی نیمکره شرقی در آن ریخته می‌شود، گفت: «آمریکا با کارشکنی‌ها و بحران‌سازی‌هایش نظم اقتصادی جهان را بر هم زده است. تب تحریمی که غرب ایجاد کرده، تمام دنیا را تهدید می‌کند».
از پنجم اسفندماه سال گذشته تاکنون بدبینانه‌ترین چشم‌اندازهای غربی در ابتدای جنگ اوکراین حکایت از آن داشت که روسیه پس از مدتی مجبور می‌شود به خاطر فشارهای اقتصادی از برتری نظامی‌اش در خاک همسایه اروپایی خود چشم‌پوشی کند اما در همین مدت اروپا بوده که لحظه به لحظه در میدان جنگ اقتصادی از قطب شرقی شکست خورده و عقب‌نشینی کرده است.
روبل روسیه حالا قدرتمند‌تر از 7 سال پیش از جنگ، یعنی موج اول تحریم‌های غرب به خاطر الحاق کریمه است ولی موضوع به همین جا ختم نمی‌شود. مجموعا بیش از 7 هزار تحریم خرد‌کننده که از 6 ماه پیش توسط آمریکا، اتحادیه اروپایی و متحدان‌‌شان علیه مسکو وضع شد، نه تنها شکست خورده به نظر می‌رسد، بلکه به شکل بومرنگ به خود آنها بازگشته است.
5 هفته پیش بود که روزنامه انگلیسی گاردین در آستانه سقوط دولت محافظه‌کار بوریس جانسون، عمدتا تحت تاثیر بحران اقتصادی متعاقب جنگ اوکراین، صریحا سران غرب را به خاطر حساب نشده بودن تحریم‌های ضد روسی ملامت کرد و نوشت: «تحریم‌ها علیه روسیه نادرست‌ترین و غیرسازنده‌ترین سیاست در تاریخ معاصر در عرصه جهانی به شمار می‌آید... کمک نظامی به اوکراین توجیه‌پذیر است اما جنگ اقتصادی علیه رژیم مسکو بی‌تاثیر و برای اهداف ناخواسته خود، ویرانگر بوده است. قیمت‌های جهانی انرژی بشدت افزایش یافته و تورم به طور مرتب در حال افزایش است. زنجیره تامین آشفته شده و میلیون‌ها نفر در کمبود گاز، غلات و کود به سر می‌برند». این مقاله گاردین به طور شگفت‌انگیزی یکی از صادقانه‌ترین گزارش‌هایی بود که در جریان اصلی رسانه‌های شرکتی غرب اما خارج از چارچوب کنسرت سراسر دروغ به رهبری واشنگتن منتشر شد و به طور خلاصه تمام آنچه را در این مدت بر معادلات در حال چرخش جهانی گذشته، شرح می‌دهد.
در شرایطی که بر اثر تحریم گاز و نفت روسیه، شاهد افزایش سرسام‌آور هزینه انرژی در اروپا و حتی آمریکا- که خود صاحب منابع عظیم گاز و نفت است- هستیم، حالا در روندی باورنکردنی، این پوتین است که به طور یک طرفه همان شیر گاز نیمه‌باز به سوی غرب را می‌بندد تا اروپا حتی قبل از آغاز یکی از سخت‌ترین زمستان‌هایش، حس بازگشت به عصر یخبندان را داشته باشد. در حالی که بحران اقتصادی آشکارا گلوی اروپایی‌ها را می‌فشارد، دیگر برای اعتراف رسانه‌های غربی دیر شده اما خالی از لطف نیست که مروری بر این اعترافات در هفته اخیر داشته باشیم.
اکونومیست، نشریه اقتصادی روتشیلدهای لندن که خود را خدایگان پیش‌بینی روندهای اقتصاد بین‌الملل می‌داند، کمی پس از آنکه روند صنعتی‌زدایی در آلمان، قطب بزرگ صنعتی اروپا را به خاطر افزایش شدید بهای انرژی تیتر یک کرد، حالا تیتر می‌زند: «اروپا قطعا وارد رکود می‌شود». به نوشته این هفته‌نامه انگلیسی، به دنبال رکود بخش خدمات در اروپا در ماه‌های آینده، بخش‌های املاک و حمل‌ونقل نیز با مشکلات بسیار شدیدی مواجه خواهند شد. بلومبرگ نیز طی گزارشی درباره بلایی که جنگ اوکراین و مداخله دولت‌های اروپایی بر سر اقتصاد این کشورها آورده، نوشته: «از هر ۱۰ کارخانه بریتانیایی ۶ کارخانه در خطر نابودی و تعطیلی به خاطر افزایش قبوض قرار دارد».
بحران حتی روی پیشانی رسانه‌های سوییس، قلعه ثروت و ثبات اروپا بر فراز کوهستان آلپ نیز نقش بسته است. چندی پیش «فردی فاسل» رئیس پلیس این کشور هشدار داد با توجه به کمبود انرژی که در زمستان آتی روی می‌دهد، مقامات سوییسی باید منتظر آشوب مردم باشند. آشوب در سوییس حقیقتا آخرین چیزی است که یک ذهن منطقی می‌تواند آن را هضم کند اما در چنین توفانی، برج عاج‌نشینان غرب هم از کشیده شدن رکود اقتصادی به یک سقوط سیاسی به وحشت افتاده‌اند؛ اتفاقی که همین حالا در چهارگوشه اتحادیه متزلزل اروپایی در حال رخ دادن است.
تظاهرات 70 هزار نفری اوایل همین هفته در پراگ، پایتخت آرام جمهوری چک علیه سیاست‌های اتحادیه اروپایی درباره جنگ اوکراین و تحریم گاز روسیه، از نظر جامعه‌شناسان رویدادی نمادین‌تر از موج تظاهرات صنفی، کارگری و معیشتی اخیر در فرانسه، آلمان، بریتانیا و ایتالیا تلقی شد، چرا که یادآور روزهای منتهی به فروپاشی بلوک شرق بود.
نافرمانی اقتصادی کشورهای حوزه یورو از بروکسل روندی علنی به خود گرفته است و سفر هفته گذشته «ویکتور اوربان» نخست‌وزیر مجارستان به مسکو می‌تواند به منزله آغاز نافرمانی اقتصادی در اتحادیه اروپایی نیز باشد. در چنین شرایطی حتی رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور کشوری که سال‌های سال پشت دروازه این اتحادیه معطل شده و مورد تحقیر قرار گرفته، برای اروپایی‌ها کری می‌خواند. او که پشتش به خطوط گازی ایران و روسیه گرم است، با یادآوری وضعیت بغرنج اقتصادی اروپایی‌ها به آنها گوشزد می‌کند روسیه قابل تحریم و محاصره نیست.
فردای واقعه یازدهم سپتامبر بود که برای نخستین‌بار ارزش یورو از دلار فزونی گرفت. حالا پس از 20 سال ارزش یورو دوباره به جایگاهی پایین‌تر از دلار سقوط کرده است، آن هم در حالی که خود دلار در حال سقوط آزاد است. به عبارت دیگر پس از بحران اقتصادی و سیاسی اروپا، نوبت ایالات متحده خواهد بود.
هفته گذشته بود که رئیس موسسه بین‌المللی راکفلر، کارتل قاهر فدرال رزرو (بانک مرکزی آمریکا) و اقتصاد دلار در مقاله‌ای تاریخی در روزنامه فایننشال‌تایمز اعلام کرد: «دنیای پسادلار در راه است». حال پوتین از ولادی وستوک بر پایان عصر دلار مهر تایید می‌زند. او دیروز همان‌طور که در ابتدا اشاره شد، آمریکا را به عنوان رهبر تحریم‌های ضد روسی- همین طور ضد ایرانی، ضد چینی و... - و عامل بر هم خوردن زنجیره تامین جهانی خواند. اشاره تزار جدید را در کنار جمله کلیدی «هنری کیسینجر» بزرگ‌ترین نظریه‌پرداز سیاست خارجی آمریکا در دهه‌های اخیر قرار دهید که گفته بود: «آمریکا تا وقتی ناظم جهان است که زنجیره تامین را حفظ کند».
نتیجه مشخص است؛ آمریکا نمی‌تواند ناظمی باشد که نظم را بر هم می‌زند. پوتین دیروز در مجمع شرقی اقتصاد بر اساس همین نتیجه‌گیری گفت: «حتی متحدان آمریکا نیز در حال کاهش دارایی‌های دلاری خود هستند. روسیه همواره از منافع ملی خود دفاع می‌کند و به اجرای سیاست‌های مستقل خود ادامه می‌دهد. منزوی کردن روسیه در وضعیت کنونی غیرممکن است و مسکو به تقویت امنیت در بخش صنایع و اقتصاد خود ادامه می‌دهد. روسیه در ورود به بازارهای ایران و خاورمیانه به دنبال فرصت‌های بیشتر است. اکنون اقتصاد در آسیا سریع‌تر از غرب رشد می‌کند و این روند ادامه‌دار خواهد بود».
لازم نیست اشاره کنیم که چرا پوتین مشخصا نام ایران را در طرف برنده نظم جدید پساآمریکایی ذکر کرده است.