رئیس‌جمهور و هیات دولت حامی کسب‌وکارهای دانش‌بنیان استارتاپی بیمه هستند اما اجرای پروژه «سوئیچ بیمه» در مقابله با این تصمیم قرار دارد.
در چالش بین شرکت‌های دانش‌بنیان و بیمه مرکزی در زمینه پروژه سوئیچ بیمه، نکته مثبت ماجرا استقبال و قول مسؤولان بیمه مرکزی بر اصلاح تمام آیین‌نامه‌ها به نفع کسب‌وکارهای استارتاپی است اما نکته منفی هم اصرار این نهاد تنظیم‌گر دولتی به راه‌اندازی و اجرای پروژه سوئیچ خودش است. اینجا بیمه مرکزی به عنوان یک نهاد دولتی دقیقا برخلاف سیاست‌های دولتی عمل می‌کند، زیرا اقدام شائبه‌برانگیز بیمه مرکزی در برنامه‌ریزی و راه‌اندازی پروژه سوئیچ به اعتقاد بسیاری از کارشناسان و فعالان حوزه بیمه باعث ایجاد انحصار خواهد شد. از طرفی در دل سامانه سوئیچ بیمه مرکزی همچنان مواردی از جنس فعالیت‌های اقتصادی با هدف درآمدزایی نیز وجود دارد که برای یک نهاد قانونگذار یا تنظیم‌گر دولتی کاملا غیرقانونی است. نکته دیگر اینکه تاثیر چنین اقداماتی بر شرکت‌های دانش‌بنیان بسیار مخرب است و جو ناامیدی را در کارآفرینان نخبه حوزه بیمه رواج خواهد داد. دلسردی فعالان حوزه دانش‌بنیان‌ها یا از بین رفتن فرصت‌های اشتغال دانش‌بنیانی دقیقا بر خلاف سیاست‌های کلی نظام بویژه دولت فعلی است که به همین دلیل در این ماجرا نیاز ورود دقیق‌تر نهادهای نظارتی به این موضوع بیشتر از گذشته حس می‌شود.
* رأی هیأت دولت به نفع دانش‌بنیان‌های بیمه
در جلسه‌ای که اواسط مرداد امسال با حضور رئیس‌جمهور و اعضای کابینه دولت برگزار شد، آیین‌نامه‌های حمایت از تولید دانش‌بنیان و اشتغال‌آفرین در حوزه‌های اقتصاد، علوم، تحقیقات و فناوری و صنعت، معدن و تجارت تصویب شد و در نهایت هم تصویب‌نامه هیات وزیران در رابطه با هر یک از صنایع به امضای محمد مخبر، معاون اول رئیس‌جمهور رسید و به نهادهای وابسته ابلاغ شد. در ماده ۸ این تصویب‌نامه با تأکید بر ایجاد ساز‌و‌کارهای لازم برای هوشمندسازی نظام تشخیص و پرداخت بیمه، نهاد ناظر به عنوان ارگان رسمی از سوی وزارت اقتصاد موظف است در راستای توسعه فناوری و نوآوری به ارتقای نظام اعتبارسنجی و مدیریت خطر، توسعه ابزارهای بیمه‌ای لازم برای محصولات دانش‌بنیان و پلتفرم‌های ارائه‌دهنده خدمات بیمه‌ای اقدام کند. در همین راستا بیمه مرکزی موظف است با همکاری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری طرح تأسیس شرکت‌های فناوری بیمه را تهیه و برای تصویب به شورای عالی بیمه هم ارسال کند. در یکی دیگر از بندهای این تصویب‌نامه، بیمه مرکزی مکلف شده است از طریق شورای عالی بیمه نسبت به اصلاح آیین‌نامه سرمایه‌گذاری شرکت‌های بیمه در راستای تسهیل مشارکت آنها در زمینه سرمایه‌گذاری در شرکت‌های دانش‌بنیان و نوآور اقدام کند.
* یک پروژه پردردسر برای دولت
پروژه سوئیچ بیمه مرکزی از نظر بسیاری از کارشناسان و مسؤولان حاکمیتی دارای مشکلات عدیده ذاتی و قانونی است، چرا که جدا از مصوبات هیات دولت در حمایت از استارتاپ‌های بیمه، نظر کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال (که مهم‌ترین نهاد تصمیم‌گیر و تصمیم‌ساز این حوزه به حساب می‌آید) هم بر حمایت از استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان این حوزه بوده است. در اظهارنظرهای رسانه‌ای و در مذاکرات و جلسات نمایندگان مجلس شورای اسلامی و مسؤولان معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری هم این موارد به وضوح دیده می‌شود. با این حال معلوم نیست چرا بیمه مرکزی همچنان اصرار دارد پروژه سوئیچ بیمه را راه‌اندازی کند. مدیران این نهاد هم که به نظر می‌رسد تحت تاثیر مجموعه کارگزاران سنتی فروش و بازاریابی بیمه هستند، همواره اعلام کرده‌اند هر لحظه ممکن است پروژه سوئیچ را شروع کنند.
بیمه مرکزی و کارگزاران سنتی فروش بیمه دقیقا همان مسیری را می‌روند که چند سال پیش نهادهای مرتبط و اتحادیه‌های سنتی تاکسی‌های تلفنی رفتند؛ یعنی مقاومت سرسختانه برابر تغییر در زیرساخت‌ها و شکل‌گیری ساختارهای نوین که بر مبنای فناوری است و سرعت تحولات در آن بالاست. ایجاد مانع در مسیر ورود فناوری به حوزه خدمات، نتیجه‌ای جز ضعف در ارائه خدمات به مردم و کاربران نخواهد داشت و در نهایت این کاربران هستند که انتخاب می‌کنند خدمات مدنظرشان را از چه کانال‌هایی و با چه کیفیتی دریافت کنند. کسب‌وکارهای استارتاپی در همه زمینه‌ها و بر مبنای دانش و فناوری‌های روز به تسهیل ارائه خدمات می‌پردازند و نهادهای حاکمیتی و کسب‌وکارهای سنتی عاقل هم به جای مقابله و سنگ‌اندازی، تلاش می‌کنند از پلتفرم‌های ایجاد شده به نفع خود بهره ببرند.
به عنوان مثال اکنون مشاوران سنتی املاک از مهم‌ترین کاربران پلتفرم‌های استارتاپی خرید و فروش املاک شده‌اند و بیشتر از گذشته سود می‌برند. در بقیه زمینه‌ها هم اوضاع از همین قرار است و البته باید پذیرفت سرعت تغییر فرصت‌های شغلی روز‌به‌روز بیشتر هم خواهد شد و در آینده‌ای نزدیک هیچ کس نمی‌تواند به صورت تضمینی مدت‌ها در یک زمینه شغلی و در یک پلتفرم ثابت به کسب درآمد بپردازد.
* ماجرای سوئیچ بیمه مرکزی چیست؟
ماجرا از این قرار است که بیمه مرکزی به عنوان نهاد ناظر حوزه بیمه، مدت‌هاست تلاش دارد با اجرای یک پروژه با هدف هوشمندسازی نظارت بر صنعت بیمه، پلتفرم ویژه سوئیچ بیمه را راه‌اندازی کند اما مساله اینجاست که ساختار سهام شرکت مجری پروژه کاملا تحت کنترل این نهاد تنظیم‌گر دولتی است و با انحصاری که بیمه مرکزی به عنوان نهاد ناظر به این شرکت داده است، کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و استارتاپی آنلاین از همکاری مستقیم با نمایندگان بیمه و حتی خود شرکت‌های بیمه منع می‌شوند و هر گونه صدور بیمه‌نامه منحصر به همکاری اجباری با این شرکت است.
به همین دلیل فعالان پلتفرم‌های استارتاپی فروش آنلاین بیمه در اعتراض به چالش‌ها و مشکلات عجیب این سامانه که پیش‌بینی کرده‌اند نتیجه‌ای جز نابودی روند نوآوری را در بر ندارد، دست به دامان کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال و معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری شده‌اند. از طرفی سابقه بیمه مرکزی در برخورد با استارتاپ‌های حوزه بیمه طوری است که همه کارشناسان اقتصاد دیجیتال از عواقب این حرکت انحصاری بسیار نگران هستند.
در همین راستا اخیرا به همت نهادهای بالادستی حاکمیتی جلسات مشترکی تشکیل شده است که طرفین اختلاف هم در آنها حضور داشته‌اند. نتیجه جلسات هم توقف سامانه مدنظر بیمه مرکزی تا رفع مشکلات و چالش‌های عجیب آن بوده است اما متاسفانه نکته تاریک و مبهم اصرار مدیران بیمه مرکزی به اجرای پروژه سوئیچ است؛ اگرچه تنها قول‌هایی در پشت پرده به اصلاح آیین‌نامه داده شده که از نظر بسیاری از کارشناس کافی نیست و هر لحظه ممکن است خطای بزرگ‌تری نیز از طرف این نهاد دولتی رخ دهد.