اساس سینما فرهنگ است، فیلم فرهنگی یعنی چه؟

به‌عنوان نخستین سوال دوست دارم بدانم چطور بازیگر شدید، هرچند سوالی کلیشه‌ای است اما پرسیدنش خالی از لطف نیست شاید هنوز خیلی از افراد باشند که ندانند طناز طباطبایی از کجا شروع کرده و وارد دنیای بازیگری شده است؟ من بارها در مصاحبه‌های گوناگون به این سوال پاسخ داده‌ام اما به قول شما شاید هنوز افرادی باشند که پاسخ این سوال را ندانند. به همین خاطر مختصر می‌گویم من مدرک کارشناسی کارگردانی تئاتر از دانشکده هنر و معماری آزاد دارم. ‌ آيا نخستین کارتان با آقای صدرعاملی در «دیشب باباتو دیدم آیدا» بود؟ بله، با ایشان برای نخستین‌بار کار کردم اما این فیلم برای من شکل حرفه‌ای نداشت. نخستین کارم که شکل حرفه‌ای داشت سریال «در چشم باد» بود که در کنار بازیگران حرفه‌ای قرار گرفتم و بعد از آن هم که با آقای موتمن در «جعبه موسیقی» همکاری کردم. تا رسیدید به «میوه ممنوعه»؟ بله، بعد از «جعبه موسیقی» که هنوز هم اکران نشده در سریال «میوه ممنوعه» در خدمت آقای فتحی بودم. فکر می‌کنم سریال «میوه ممنوعه» برای شما در حکم مهر خوردن و معرفی به تماشاگر بود، درست می‌گویم؟ فکر می‌کنم همین‌طور است که شما می‌گویید، «میوه ممنوعه» مرا به مخاطبان معرفی کرد. آقای فتحی شما را از کجا می‌شناخت، کسی معرفی‌تان کرده بود؟ آقای فتحی یکی از اساتید من در دانشگاه بود که چند جلسه با او کلاس داشتم و آشنایی دورادور با هم داشتیم اما در اصل کیومرث مرادی دستیار حسن فتحی در سریال مرا به ایشان معرفی کرده بود. روبه‌روی علی نصیریان ایستادن در این سریال چقدر در موقعیت امروزتان تاثیر داشته است؟ در زمان ساخت «میوه ممنوعه» من هیچ آشنایی با مقوله حرفه‌ای بازیگری نداشتم. همه چیز برای من خیلی متفاوت بود. فقط سعی می‌کردم خوب کار کنم تا دیده شوم ولی حضور آقای نصیریان و گوهر خیراندیش به دور از همه حرف‌های کلیشه‌ای واقعا به من کمک کرد. نخستین سکانس بلندی که من بازی کردم همان سکانسی بود که باید روبه‌روی حاجی (علی نصیریان) قرار می‌گرفتم و هیچ‌کسی جز من و ایشان در قاب نبود. ایشان با تواضع همیشگی‌شان و سواد و دانش بالایی که دارند، خیلی سعی کردند به من کمک کنند و من ترس زیادی برای این روبه‌رو شدن حس نکردم. بعد از «میوه ممنوعه» حالا دیگر طناز طباطبایی تقریبا شناخته شده و باید انتخاب‌هایی کند که موجب تثبیتش در دنیای سینما و تلویزیون شود، این جاافتادن در ذهن مخاطب‌ 2 راه را پیش روی شما می‌گذاشت؛ یا در فیلم گیشه بازی کنید یا فیلم خاص و معناگرا. در آن مقطع برای آینده کاری‌تان به چه نتیجه‌ای رسیدید؟ اصولاً مقوله بازیگری برای من صرفاً در حکم وسیله‌ای برای دیده شدن و شناخته شدن نبوده. من قبل از «میوه ممنوعه»، «جعبه موسیقی» و «در چشم باد» را کار کرده بودم که یکی هنوز اکران نشده و دیگری تازه روی آنتن رفته است. پس دیده شدن زیاد برای من مهم نیست و مهم‌تر از آن خوب کار کردن است. در سریال «در چشم باد» هرچند حضور من خیلی کمرنگ بود اما من این افتخار را داشتم مقابل کسانی باشم که حرف‌های زیادی در سینما برای گفتن دارند، مثل پارسا پیروزفر، کامبیز دیرباز، سعید نیکپور و... پس همه اینها نشان می‌دهد مسیر من مسیر گیشه نیست. پس «پسر تهرونی» در کارنامه شما چه کار می‌کند؟ یک جاهایی گریز زدن بازیگر به سینمای گیشه مهم است. به دلیل وضعیت افتضاح اکرانی که در حال حاضر برای نمایش فیلم‌های ما وجود دارد، فکر می‌کنم ‌زیاد هم بد نباشد یک بازیگر زمانی به این نوع از سینما هم روی بیاورد، چون به هر صورت این سینما هم طرفداران زیاد خودش را دارد. وقتی من 5-4 تا کار خوب انجام می‌دهم و به دلایل مختلف اکران نمی‌شود، تماشاچی تصویر مرا از ذهن می‌برد. پس من برای اینکه دوباره حضور خودم را تثبیت کنم مجبور می‌شوم حداقل یک کار در سینمای گیشه انجام بدهم تا مردم مرا فراموش نکنند. بخش خیلی مهمی که در کار ما وجود دارد این است که تو مخاطب را نگه‌داری، حالا به هر شکلی که هست! در این میان باید به متن خوب، کارگردان خوب و بازیگران مقابل خوب هم توجه کرد. در گذشته پیشنهاداتی که به من می‌شد به این شکل بود که پروژه‌ها مرا انتخاب می‌کردند اما از «صداها» به بعد من انتخاب می‌کنم و این به خاطر این است که چون انتخاب‌هایم بیشتر شده، حق انتخابم هم بیشتر شده است. قبلاً از میان 2 کار مجبور بودم یکی را قبول کنم اما حالا ممکن است از 4 تا انتخاب هر 4 تا را هم رد کنم. من با آقای موتمن چند تله‌فیلم کار کردم و خوب ایشان را می‌شناختم. من در تلویزیون هم سعی می‌کنم با کارگردانانی کار کنم که حرفی برای گفتن داشته باشند. مسعود جعفری‌جوزانی، فرزاد موتمن،‌ کیومرث پوراحمد و حسن فتحی نام‌های کوچکی نیستند؛ اینها کارگردانان سینمایی هستند که موفقیت‌شان در تلویزیون تضمین شده است. من اصولاً کاری به سینمای تجاری ندارم و دوست هم ندارم وارد این مسیر شوم. «پسر تهرونی» صرفاً یک تجربه بود؟ دقیقاً، من «صداها» را بازی کرده بودم اما سرنوشت «صداها» مشخص نبود. چون فارابی یک قران هم به ما کمک نکرد و فیلم با مشقت بسیاری ساخته شد و نمی‌دانستم چه بلایی قرار است سر «صداها» بیاید. در نتیجه در آن زمان احساس کردم «پسر تهرونی» می‌تواند گزینه خوبی باشد برای اینکه مخاطب مرا در سینما ببیند. در عین اینکه اساساً فیلم‌‌های تجاری از وضعیت اکران مناسب‌تری بهره‌مند هستند تا فیلم‌های فرهنگی. به همین خاطر بود که من وارد پروژه «پسر تهرونی» شدم و در همین راستا هم اتفاقاً با بازیگرانی همبازی شدم که در حوزه سینمای تجاری از موقعیت حرفه‌ای برخوردار هستند. محمدرضا شریفی‌نیا و امین حیایی از جایگاه بالایی نزد مخاطبان بهره‌مند هستند و کسی نمی‌گوید اگر این کار را نبینم هیچ اتفاقی نمی‌افتد و فکر می‌کنم یک کار مفرح در حد و اندازه‌های خودش بود و به من خیلی کمک کرد تا تماشاگر حضور مرا پیگیری کند. تنوع نقش برای شما خیلی خوب است اما تثبیتی برای شما به همراه نمی‌آورد، مثلاً ما از مهناز افشار یک تصور ذهنی ثابت داریم و از مریلا زارعی تصوری دیگر؛ شما برای رسیدن به این تثبیت چه کرده‌اید؟ من فعلاً فقط دارم تجربه می‌کنم. هنوز در اندازه‌ای نیستم که بخواهم خودم را در مسیری جا بیندازم، من فقط دارم راه‌های گوناگون را می‌روم و اتفاقاً نقش‌هایی را هم بازی می‌کنم که خیلی از منِ واقعی‌ام، دور است. کارهایی را انجام می‌دهم که در تقابل با موقعیت قبلی‌ام خیلی پرت است. اصولاً سعی می‌کنم با تجربیات کارگردانانی که کارشان را بلد هستند همراه شوم و از تجربه آنها استفاده کنم. بپردازیم به «صداها» که یکی از فیلم‌های مورد علاقه من است و اکنون در طرح «اکران فرهنگی» روی پرده رفته است. اصولاً قضیه اکران فرهنگی چیست؛ مگر باقی فیلم‌هایمان غیرفرهنگی هستند؟ بحث دقیقاً همینجاست! 29 مهرماه قرار بود فیلم صداها بدون هیچ مشکلی اکران شود اما من یکباره به صورت اتفاقی در روزنامه «بانی‌فیلم» دیدم خانم حکمت گفته است، می‌خواهم حلقه‌های فیلم را جلوی سینماها آتش بزنم و باقی ماجرا. من که شوکه شده بودم به آقای موتمن زنگ زدم، ایشان گفتند «صداها» در طبقه‌بندی فیلم‌های فرهنگی قرار گرفته و من خیلی ناراحت شدم چون کلاً با این طبقه‌بندی‌ها مخالفم. مگر اساس سینما، فرهنگ نیست؟ پس فیلم فرهنگی یعنی چه؟ حالا با همین اوصاف بیاییم و به فیلم غیرفرهنگی اکران بهتری را اختصاص دهیم، آخر چرا؟ این اصلاً منصفانه نیست. به «صداها» سالن محدود دادند، حالا در همین سالن‌های محدود هم یک ساعت‌های پرت را برای نمایش فیلم در نظر گرفته‌اند. عملاً «صداها» نابود شد. من در روند ساختش بودم. فارابی اصلاً کمک نکرد، موتمن و حکمت یک‌تنه این فیلم را ساختند و چه آبرومندانه هم ساختند. «صداها» یک تجربه نوین است که به جای اینکه به این شکل زیر پای فیلم را خالی کنند به نظرم باید هنگام اکران تحسینش می‌کردند. من نمی‌توانم این موضوع را هضم کنم. برایتان سوال پیش نیامد که چرا به «صداها» گفتند فیلم فرهنگی؟ اصولاً در این سینما فیلم فرهنگی یعنی فیلم نفروش! این فیلم که پر از ستاره است. دقیقاً! تعجب من از همین است که این فیلم پر از ستاره است. این فیلم لحن تمام فیلم‌های موتمن را شکسته و یک شکل جدیدی از کارگردانی‌اش ارائه کرده است و اگر قبلاً تماشاچیان خاصی فیلم‌های موتمن را دوست داشتند، الان من فکر می‌کنم دقیقاً عکس است و همه «صداها» را دوست دارند. هم تماشاچی عام و هم تماشاچی خاص از دیدن آن لذت خواهند برد چون یک تجربه نوی کارگردانی و فیلمسازی را می‌بینند. البته باید این را بگویم که من فکر می‌کنم اینها همه از یک غرض‌ورزی نشأت گرفته و این یعنی اینکه مغرضان تیشه به ریشه سینمای (به قول خودشان) فرهنگی می‌زنند. من با آقای داوودنژاد صحبت می‌کردم، ایشان می‌گفتند، قبل از انقلاب فرهنگی همه فیلم‌هایی که روی پرده بود فیلم‌های دوبله شده خارجی بود ولی سینماگران ما تلاش کردند که فیلم بسازند تا بگویند ما سینمای ملی داریم و اتفاقا سینمای اصیلی هم داریم اما حالا با این وضعیت و گران شدن بلیت‌‌ها دارد همان اتفاق تکرار می‌شود؛ مردم به سمت سینمای اروپا و آمریکا می‌روند. بویژه در قالب DVD که الان به وفور یافت می‌شود. دقیقا. مگر الان «کتاب قانون» در اکران فرهنگی است؟ پس اینها چه فرقی با هم دارند؟ چه متر و مقیاسی این فرهنگی بودن یا نبودن یک فیلم را مشخص می‌کند. مگر نه این است که سیاست جدید فارابی بها دادن به فیلم‌هایی است که با بودجه کم ساخته می‌شوند؟ اینقدر به فیلم‌هایی که با 7 میلیارد پول تولید می‌شوند بهای بی‌جا داده نشود. به خاطر همین است که می‌گویم باید «صداها» را دید و تحسینش کرد. اگر فرزاد موتمن خانه‌نشین شود چه کسی پاسخگو است؟ بگذریم، در جشنواره فجر از کاندیدا شدن خودتان تعجب نکردید؟ نه،‌ من به این نقش و فیلم اعتماد داشتم. وقتی فرزاد موتمن به شما پیشنهاد «صداها» را داد، تعجب نکردید؟ چون این نقش قالب تمام نقش‌های شما را شکسته و اتفاق جدیدی در کارنامه‌تان بود. فکر می‌کنم روز چهارم فیلمبرداری فیلم «شب‌زده» بود، ما یک سکانس در دفتر آقای شاهسواری کار می‌کردیم که آقای موتمن سر صحنه بازی مرا دیدند و بعد از فیلمبرداری به من گفتند خیلی خوب بود، آفرین. بعد هم که پیشنهاد «صداها» را دادند و من قبول کردم. آقای موتمن راجع به گریم و طراحی لباس با شما صحبت کرده بودند؟ بله، ما خیلی با هم حرف زده بودیم، ضمن اینکه من دیدگاه‌های خانم مهری شیرازی را خیلی قبول دارم و فکر می‌کنم یکی از مهم‌ترین عواملی که این نقش خیلی خوب از آب درآمد این بود که نگار شکل آن معتادهای همیشگی نبود. لباس من خیلی راحت بود و من خیلی در آن آزاد بودم و احساس می‌کردم در خانه خودمان نشسته‌ام. نگار را چگونه تعریف می‌کنید؟ نگار نمونه یک جوان بلاتکلیف مدرن است؛ یک جاهایی می‌خندد، جایی دیگر گریه می‌کند، جایی بدجنس و جایی دیگر عاقل می‌شود. سعید عقیقی اینقدر درست و بجا همه چیز را نوشته بود که سوال‌های همه ما برطرف شده بود. لحن نگار لحن یک جوان معتاد است اما کش و قوس کلیشه همیشگی فیلم‌ها را ندارد. شاید الان خیلی معتاد دور و برمان باشد اما ما آنها را نمی‌شناسیم. دقیقا عین حرفی که بهرام رادان در «شمعی در باد» زد و گفت، لزوما ما همه معتادهای دور و برمان را نمی‌شناسیم. چرا نشان ندادید نگار به چه چیزی معتاد است؟ آقای موتمن به من گفت من نمی‌خواهم نشان دهم که او معتاد به چیست، چون این معتاد به چی بودن با خودش یک اکتی می‌آورد که من دوست ندارم. هرچند ایشان در این کار دست مرا خیلی باز گذاشتند اما در حالت کلی فرزاد موتمن از بازیگرش بازی مورد نظرش را می‌خواهد. من دوست داشتم نگار را یک الکلی نشان دهم اما آقای موتمن گفتند این اتفاق موجب مصنوعی شدن نقش می‌شود که من دوست ندارم. با نوع روایت صداها مشکل نداشتید؟ چون چیزی که در نگاه اول به چشم می‌آید این است که دست موتمن باز شده و قاتل پیداست که کیست پس بحثی نمی‌ماند. من با ذهنیت فیلم «اریورسیبل» فیلمنامه را خواندم چون آن فیلم یکی از فیلم‌های مورد علاقه من است، به خاطر همین خیلی خوب با آن ارتباط برقرار کردم اما می‌خواهم بگویم بحث ما این نیست که قاتل را پیدا کنیم. ما می‌خواستیم به ارتباطاتی پی ببریم که بین آدم‌های این ساختمان وجود ندارد و اینکه اگر آدمی هم در این ساختمان کشته شود کسی نمی‌پرسد چه اتفاقی افتاده است، اینکه همسایگی از بین رفته است؛ زندگی در محیط بسته‌ای که آقای موتمن خیلی روی آن تاکید دارد. چرا بین شیرین و نگار رابطه عميق وجود ندارد؟ ببینید، موضوع اینجاست که «صداها» به همین سستی ارتباطات پرداخته است؛ اینکه هیچ عمقی در ارتباطات این آدم‌ها وجود ندارد. نگار دختری بسیار ساده است در عین اینکه صورتی بسیار بدجنس دارد. فکر می‌کردید خانم کرامتی سیمرغ را ببرند؟ نه، من هم بازی خانم زارعی و هم خانم کرامتی را دوست داشتم ضمن اینکه خانم زارعی در «درباره الی...» فوق‌العاده ظاهر شدند، اما برای من در این وهله همین کاندیدا شدن کافی بود ولي این اتفاق از یک جایی به بعد فرسایشی می‌شود، می‌شود حامد بهداد. قضیه برایش لوث می‌شود. دقیقاً حس اولین بار کاندیدا شدن خیلی خوب است حتی اگر جایزه هم نگیری. من از بخشی از حرف‌هایتان احساس کردم در مقابل تلویزیون یک موضع منفی دارید و زیاد هم دوست ندارید در تلویزیون بازی کنید. من ترجیح می‌دهم در تلویزیون با کارگردانان مطرح مثل کسانی که اسمشان در کارنامه تلویزیونی‌ام هست کار کنم تا بیایم در یک فیلم درجه سوم تجاری کار کنم. در میان بازیگران ایرانی کسی هست که بخواهید از او پنهانی الگو بگیرید یا ناخواسته در بازی‌تان معلوم شود که پیرو او هستید؟ من اهل پیروی از کسی نیستم و از کسانی هم که ادای دیگران را دربیاورند، متنفرم! من ممکن است بازیگرانی را در سینمایمان دوست داشته باشم اما محال است از آنها پیروی کنم، چون نمی‌توانم. مثلا من خیلی فاطمه معتمدآریا را دوست دارم اما ایشان به طور کلی مقوله‌ای است در دنیاي بازیگری ایران، من چطور می‌توانم ادای ایشان را دربیاورم؟ من به دنبال جایگاه خودم در سینما هستم نه کس دیگری. گلشیفته فراهانی و هدیه تهرانی را هم خیلی دوست دارم، من وقتی هدیه تهرانی را از نزدیک دیدم از این همه تفاوت لذت بردم. در حال حاضر مشغول چه کاری هستید؟ مشغول همکاری با آقای داوودنژاد. همکارانتان در این پروژه چه کسانی هستند؟ اغلب نابازیگرند، ولی ایشان ترجیح دادند بیشتر از آشنایان خود استفاده کنند. یک چیز را هم اضافه کنم، من وقتی به آقای موتمن گفتم که آقای داوودنژاد به من پیشنهاد کار داده ‌اند، ایشان بسیار خوشحال شدند و به من گفتند حتما قبول کن! به نظر آقای موتمن تمام بازیگران باید یک بار هم که شده با داوودنژاد همکاری کنند. ایشان در سینمای ما گونه‌ای جداگانه و خاص خود را دنبال می‌کنند.