در ستون «اشتباه می‌کنم؟» امروز 2 باور غلط رایج درباره ستارگان را بررسی کرده و آنها را تصحیح خواهیم کرد.
باور غلط: ستارگان چشمک می‌زنند.
باور صحیح: چشمک زدن ستاره یا کم و زیاد شدن نور ستاره در واقع به خود ستاره مربوط نمی‌شود، بلکه عامل آن جو کره زمین است.
ستارگان اجرام بسیار عظیمی هستند، اما
آن چنان از زمین دورند که هرگاه با چشم غیرمسلح یا با تلسکوپ به آنها نگاه می‌کنیم درست مثل یک نقطه روشن به نظر می‌رسند. نور ستارگان وقتی وارد جو زمین می‌شود از لایه‌های گوناگون هوا عبور می‌کند. پاره‌ای از این لایه‌ها گرم و پاره‌ای سردند، بعضی ساکن و آرام و بعضی از لایه‌ها ناآرام هستند. این لایه‌های گوناگون سبب آشفته شدن نور و چشمک زدن ستاره‌ها می‌شوند. این تغییرات همچنین بر تصویر ظاهری ستاره در تلسکوپ نیز اثر می‌گذارد.
لایه‌های اصلی جو زمین عبارتند از: تروپوسفر، استراتوسفر، مزوسفر، تروموسفر، یونوسفر و اگزوسفر. چون هر یک از لایه‌های فوق، دارای غلظت مخصوص به خود است، بنا بر این وقتی نور ستارگان از لایه‌ای به لایه دیگر می‌رسد، می‌شکند. این شکست نور چندین بار صورت می‌گیرد و در نتیجه این شکست‌ها، نور ستاره‌ها از حالت مستقیم خارج شده و در نظر ساکنان کره زمین به صورت چشمک‌زن درمی‌آید. اگر با تلسکوپ به ستارگان نگاه کنید آنها را شبیه به نقطه‌های روشن ریزی می‌بینید. هر چه این نقاط ریزتر باشند، وضوح آنها زیادتر است. به علت اثرگذاری جو، تصویر ستاره اغلب بزرگ‌تر از آن است که باید باشد و از جهت اندازه نیز می‌تواند متفاوت دیده شود. اخترشناسان از این موضوع به عنوان«دید بد» تعبیر می‌کنند.
اعتقاد غلط: تمام ستارگانی که در آسمان می‌بینیم، سفید رنگ هستند.
اعتقاد درست: ستارگان تمام رنگ‌ها را بدون کم و کاست دارند.
باور اینکه ستارگان رنگی هستند برای بیشتر مردم دشوار است، چون به ظاهر تمام ستارگانی که در شب دیده می‌شوند، سفید رنگ هستند. اما به خورشید نگاه کنید. به نظر من خورشید یک ستاره زرد رنگ است. اگر در یک شب تابستانی به آسمانی بدون غبار و صاف نگاه کنید، می‌توانید ستاره وگا (درخشان‌ترین ستاره در صورت فلکی لیرا) را بر فراز آسمان ببینید. این ستاره به وضوح آبی رنگ است. آنترز (درخشان‌ترین ستاره صورت فلکی عقرب) نیز یک ستاره قرمز رنگ است که در تابستان در آسمان دیده می‌شود.
در فصل زمستان هم ستارگان رنگی در آسمان داریم. مثلاً می‌توان به ستاره بیت الجوز (در صورت فلکی اوریون) اشاره کرد که کاملاً سرخ رنگ است. آلبدباران (در صورت فلکی ثور) نیز کاملاً قرمز است، اما خب، بیشتر ستارگان کم نور واقعاً سفید به نظر می‌رسند. ماجرا از چه قرار است؟
هنگامی که جسمی را گرم کنیم، رنگ آن تغییر می‌کند و رنگ‌های سرخ و آبی و در آخر سفید را از خود منتشر می‌کند، یعنی نوری که از هر جسم منعکس می‌شود به دمای آن بستگی دارد.
رنگ هر جسم به طول موجی که آن جسم از خود منتشر می‌کند، بستگی دارد. نور مانند موج رفتار می‌کند و رنگ نور به طول موج آن بستگی دارد. دانشمندي به نام پلانک موفق شد نسبت میان دما و درخشندگی اجسام را به دست آورد. یک جسم در دمایی معین یک طول موج را بیشتر از دیگر طول موج‌ها از خود ساطع می‌کند و به همین علت به رنگی خاص دیده می‌شود.
یکی از دلایلی که موجب می‌شود ستارگان را سفید ببینیم به ساختمان چشم انسان مربوط می‌شود. در چشم انسان 2 نوع حسگر داریم؛ حسگرهایی که در مردمک چشم هستند، درخشندگی را تشخیص می‌دهند و حسگرهایی که در شبکیه هستند، رنگ را شناسایی می‌کنند. حسگرهای شبکیه خیلی حساس نیستند، بنا براین با نورهای بسیار ضعیف فعال نمی‌شوند. به خاطر همین است که نورهای بسیار ضعیف را سفید مشاهده می‌کنیم. بنا براین، حتی یک ستاره سرخ نیز اگر کم‌نور باشد، سفید به نظر می‌رسد و تنها ستاره‌های درخشان‌تر به همان رنگی که هستند، به نظر ما می‌رسند.
اگر یک دوربین دوچشمی داشته باشید و به بعضی از ستاره‌ها که درخشان هستند، ولی برای چشم غیرمسلح همچنان سفید به نظر می‌رسند، نگاه کنید، می‌بینید که بسیاری از آنها از پشت دوربین ناگهان رنگی می‌شوند! دوربین نور بیشتری را به داخل چشم شما متمرکز می‌کند و در این شرایط حسگرهای شبکیه شما فعال می‌شوند. یک تلسکوپ باز هم ستاره‌های بیشتری را به صورت رنگی نشان خواهد داد.
ستاره‌ای به‌نام آلبیرئو وجود دارد که برای چشم غیرمسلح یک ستاره به نظر می‌رسد، اما درحقیقت 2 ستاره در مدار مجاور هم هستند که به دور هم گردش می‌کنند. یکی از این 2 ستاره به رنگ قرمز‌آتشی است، درحالی‌که دیگری رنگ آبی خیره‌کننده‌ای دارد. این یکی از زیباترین مناظر در آسمان است که حتی با یک تلسکوپ معمولی قابل رؤیت است. ستاره‌ها؛ نقاط نورانی و رنگی
در ستون «اشتباه می‌کنم؟» امروز 2 باور غلط رایج درباره ستارگان را بررسی کرده و آنها را تصحیح خواهیم کرد.
باور غلط: ستارگان چشمک می‌زنند.
باور صحیح: چشمک زدن ستاره یا کم و زیاد شدن نور ستاره در واقع به خود ستاره مربوط نمی‌شود، بلکه عامل آن جو کره زمین است.
ستارگان اجرام بسیار عظیمی هستند، اما
آن چنان از زمین دورند که هرگاه با چشم غیرمسلح یا با تلسکوپ به آنها نگاه می‌کنیم درست مثل یک نقطه روشن به نظر می‌رسند. نور ستارگان وقتی وارد جو زمین می‌شود از لایه‌های گوناگون هوا عبور می‌کند. پاره‌ای از این لایه‌ها گرم و پاره‌ای سردند، بعضی ساکن و آرام و بعضی از لایه‌ها ناآرام هستند. این لایه‌های گوناگون سبب آشفته شدن نور و چشمک زدن ستاره‌ها می‌شوند. این تغییرات همچنین بر تصویر ظاهری ستاره در تلسکوپ نیز اثر می‌گذارد.
لایه‌های اصلی جو زمین عبارتند از: تروپوسفر، استراتوسفر، مزوسفر، تروموسفر، یونوسفر و اگزوسفر. چون هر یک از لایه‌های فوق، دارای غلظت مخصوص به خود است، بنا بر این وقتی نور ستارگان از لایه‌ای به لایه دیگر می‌رسد، می‌شکند. این شکست نور چندین بار صورت می‌گیرد و در نتیجه این شکست‌ها، نور ستاره‌ها از حالت مستقیم خارج شده و در نظر ساکنان کره زمین به صورت چشمک‌زن درمی‌آید. اگر با تلسکوپ به ستارگان نگاه کنید آنها را شبیه به نقطه‌های روشن ریزی می‌بینید. هر چه این نقاط ریزتر باشند، وضوح آنها زیادتر است. به علت اثرگذاری جو، تصویر ستاره اغلب بزرگ‌تر از آن است که باید باشد و از جهت اندازه نیز می‌تواند متفاوت دیده شود. اخترشناسان از این موضوع به عنوان«دید بد» تعبیر می‌کنند.
اعتقاد غلط: تمام ستارگانی که در آسمان می‌بینیم، سفید رنگ هستند.
اعتقاد درست: ستارگان تمام رنگ‌ها را بدون کم و کاست دارند.
باور اینکه ستارگان رنگی هستند برای بیشتر مردم دشوار است، چون به ظاهر تمام ستارگانی که در شب دیده می‌شوند، سفید رنگ هستند. اما به خورشید نگاه کنید. به نظر من خورشید یک ستاره زرد رنگ است. اگر در یک شب تابستانی به آسمانی بدون غبار و صاف نگاه کنید، می‌توانید ستاره وگا (درخشان‌ترین ستاره در صورت فلکی لیرا) را بر فراز آسمان ببینید. این ستاره به وضوح آبی رنگ است. آنترز (درخشان‌ترین ستاره صورت فلکی عقرب) نیز یک ستاره قرمز رنگ است که در تابستان در آسمان دیده می‌شود.
در فصل زمستان هم ستارگان رنگی در آسمان داریم. مثلاً می‌توان به ستاره بیت الجوز (در صورت فلکی اوریون) اشاره کرد که کاملاً سرخ رنگ است. آلبدباران (در صورت فلکی ثور) نیز کاملاً قرمز است، اما خب، بیشتر ستارگان کم نور واقعاً سفید به نظر می‌رسند. ماجرا از چه قرار است؟
هنگامی که جسمی را گرم کنیم، رنگ آن تغییر می‌کند و رنگ‌های سرخ و آبی و در آخر سفید را از خود منتشر می‌کند، یعنی نوری که از هر جسم منعکس می‌شود به دمای آن بستگی دارد.
رنگ هر جسم به طول موجی که آن جسم از خود منتشر می‌کند، بستگی دارد. نور مانند موج رفتار می‌کند و رنگ نور به طول موج آن بستگی دارد. دانشمندي به نام پلانک موفق شد نسبت میان دما و درخشندگی اجسام را به دست آورد. یک جسم در دمایی معین یک طول موج را بیشتر از دیگر طول موج‌ها از خود ساطع می‌کند و به همین علت به رنگی خاص دیده می‌شود.
یکی از دلایلی که موجب می‌شود ستارگان را سفید ببینیم به ساختمان چشم انسان مربوط می‌شود. در چشم انسان 2 نوع حسگر داریم؛ حسگرهایی که در مردمک چشم هستند، درخشندگی را تشخیص می‌دهند و حسگرهایی که در شبکیه هستند، رنگ را شناسایی می‌کنند. حسگرهای شبکیه خیلی حساس نیستند، بنا براین با نورهای بسیار ضعیف فعال نمی‌شوند. به خاطر همین است که نورهای بسیار ضعیف را سفید مشاهده می‌کنیم. بنا براین، حتی یک ستاره سرخ نیز اگر کم‌نور باشد، سفید به نظر می‌رسد و تنها ستاره‌های درخشان‌تر به همان رنگی که هستند، به نظر ما می‌رسند.
اگر یک دوربین دوچشمی داشته باشید و به بعضی از ستاره‌ها که درخشان هستند، ولی برای چشم غیرمسلح همچنان سفید به نظر می‌رسند، نگاه کنید، می‌بینید که بسیاری از آنها از پشت دوربین ناگهان رنگی می‌شوند! دوربین نور بیشتری را به داخل چشم شما متمرکز می‌کند و در این شرایط حسگرهای شبکیه شما فعال می‌شوند. یک تلسکوپ باز هم ستاره‌های بیشتری را به صورت رنگی نشان خواهد داد.
ستاره‌ای به‌نام آلبیرئو وجود دارد که برای چشم غیرمسلح یک ستاره به نظر می‌رسد، اما درحقیقت 2 ستاره در مدار مجاور هم هستند که به دور هم گردش می‌کنند. یکی از این 2 ستاره به رنگ قرمز‌آتشی است، درحالی‌که دیگری رنگ آبی خیره‌کننده‌ای دارد. این یکی از زیباترین مناظر در آسمان است که حتی با یک تلسکوپ معمولی قابل رؤیت است. ارسال نظر
پربیننده