کاظم برآبادی: واژه پایتخت حس عجیبی دارد، نوعی جادوی اساطیری در آن است که ناخودآگاه آدم را تسخیر می‌کند. از هگمتانه تا تهران از تبریز تا مرو از سبزوار تا کرمان و بعد هم شیراز. در هر دوره‌ای پایتخت‌ها در ایران جابه‌جا شده‌اند؛ از شهرهای گمشده‌ای چون تیسفون و صددروازه تا شهرهای زنده‌ای چون اصفهان و تهران، اما هر وقت سخن از پایتخت به میان می‌آید، حرف از پایتخت‌های سیاسی نیست. نلسون جاوا، شهرساز و تئوریسین حوزه‌های اجتماعی در سال 1827 ایده چند پایتختی را در بن آلمان مطرح کرد و از آنجا این ایده در کشورهایی چون استرالیا، ژاپن، آمریکا و آلمان اجرا شد. اکنون واشنگتن پایتخت سیاسی آمریکاست اما نیویورک را می‌توان پایتخت اجتماعی، فرهنگی و ورزشی این کشور محسوب کرد؛ اتفاقی که در ترکیب آلمان شرقی و غربی هم افتاد و در نهایت برلین، پایتخت شد و بن در سایه قرار گرفت. اما این‌بار ایده چند پایتختی در کشورمان با تفاوت‌هایی نرم نرمک در حال وقوع است. در این طرح، شهر اصفهان به سمت پایتخت فرهنگی ایران پیش می‌رود و شهر مشهد قرار است پایتخت معنوی ایران باشد. این طرح اگر چه هنوز در حد تعارفات میان مسؤولی است و توضیح بیشتری راجع به آن مطرح نشده اما در سفری که هفته گذشته هیات دولت به مشهد داشت، اظهارنظرهایی را از سوی مسؤولان برانگیخت. این اظهارنظر‌ها اگر چه با پیش‌فرض پذیرفتن چنین طرحی اعلام می‌شدند اما در خود به نوعی به بیان تناقضات و چالش‌های پایتخت معنوی شدن مشهد می‌پرداختند. اما در اینجا دیگر سخن از تغییر و انتقال پایتخت سیاسی نیست، تهران در جای خود می‌ماند و با آن ساختمان‌های بشدت بلندش و مردم کلافه و آسمان سیاهش به روزگار خود ادامه می‌دهد. صحبت از مشخص کردن نقاط شهری ویژه کشور به پایلوت‌هایی برای اجرای طرح‌های کلان‌کشور حول محور موضوعی واحد است. به عنوان مثال با مشخص شدن اصفهان به عنوان پایتخت فرهنگی ایران قرار است بسیاری از طرح‌های فرهنگی به‌طور پایلوت در آنجا اجرا و در صورت جوابگویی در سطح کشور انجام شود؛ همان‌گونه که تا به حال طرح مهندسی فرهنگی در این استان بویژه در این شهر به طور پایلوت انجام شده است اما مشهد تفاوت‌های عمده‌ای با اصفهان دارد. درست است که مدیران دولت نهم و دولت جدید توجه ویژه‌ای به این شهر معنوی داشته و دارند و سعی کردند آمار سفر ایرانی‌ها را به این سو سوق دهند اما مشهد به عنوان یک شهر تاریخی قابلیت‌های ویژه‌ای دارد و از آن مهم‌تر اینکه این شهر مذهبی مرکز توجه شیعیان ایران و جهان است. حالا مشهد مانند کودک نوپایی قدم به قدم به سمت پایتخت معنوی شدن گام برمی‌دارد. این گزارش قرار است گودال‌ها و چاله‌های این راه را به مسؤولان نشان دهد تا شاید در این مسیر خود را برای حل مشکلات آماده کنند.
بهداشت و سلامتی
اگر چه با ندای استاندار خراسان مبنی بر معرفی شدن مشهد به عنوان پایتخت معنوی ایران در دور سوم سفرهای استانی هیات دولت همه به« به‌به و چه‌چه» پرداختند و چشم بسته این طرح را «خیلی بزرگ و شجاعانه» توصیف کردند اما بودند مسؤولانی که با دید کارشناسانه خود ارقام را پیش‌رو نهاده و از مسؤولان بالادستی خود خواستند ابتدا به تغییر و بهبود شرایط موجود بپردازند و بعد در فکر چنین طرح‌های بزرگی باشند. به عنوان مثال رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در همان روزها اعلام کرد امکانات مشهد در حد شهرهای دیگر نبوده و از متوسط کشوری نیز پایین‌تر است اما موضوع بهداشت و سلامتی در مشهد موضوعی نبود که مسؤولان به این راحتی از کنار آن بگذرند، آنچنان‌که وزیر بهداشت نیز در مشهد اعلام کرد خراسان رضوی از نظر شاخص‌ها و سرانه سلامت وضعیت خوبی ندارد و کمبود تخت‌های بیمارستانی در مشهد به وضوح قابل مشاهده است. به گفته مرضیه وحید دستجردی، فاضلاب شهری در بخش‌های حاشیه‌نشین شهر مشهد معضلی شده است که با جایگاه پایتخت معنوی ایران تناسبی ندارد. این در حالی است که شهردار مشهد می‌گوید:« به دلیل عدم وجود اعتبارات کافی در شهرداری از 6 هزار کیلومتر شبکه فاضلاب مورد نیاز مشهد در 18 سال گذشته تنها یکهزار و 500 کیلومتر احداث شده است». البته وزیر بهداشت تنها از تنگناها نگفت و راهکار هم ارائه کرد: «با توجه به اینکه بیمارستان‌های مشهد علاوه بر بیماران بومی به زائران شهرهای دیگر نیز خدمات ارائه می‌دهند، دستگاه‌ها و تخت‌های ویژه در حد ضرورت در اختیار دانشگاه علوم پزشکی قرار خواهد گرفت».
کشف رود آلوده مشهد
با مطرح شدن فاجعه زیست محیطی که در حاشیه رودخانه کشف‌رود مشهد در جریان است بسیاری از گمانه‌زنی‌ها حکایت از ورود آلاینده‌های خطرناک زیست‌محیطی به بازار و بروز مشکلات بهداشتی دراز مدت دارد. در حال حاضر بسیاری از باغ‌ها و باغچه‌های اطراف مشهد که در حاشیه رودخانه کشف‌رود قرار دارند با فاضلاب شهر آبیاری شده و به نظر می‌رسد بزودی باید خود را برای مقابله با بیماری‌هایی که از این طریق منتقل می‌شوند، آماده کنیم. چندی پیش دبیر تشکل زیست‌محیطی «طراوت بهار» درباره سبزی‌هایی که به وسیله فاضلاب کشف‌رود آبیاری می‌شوند هشدار داد و گفت: مسؤولان نباید خطری که سلامت مردم را تهدید می‌کند و مسائل بهداشتی و زیست‌محیطی فراوانی را به دنبال خود دارد، انکار کنند. فرزانه بهار با تاکید بر اینکه نباید آلودگی آب را مخفی کرد، به آبیاری محصولات سبزی و صیفی حاشیه کشف‌رود با فاضلاب آلوده اشاره کرد و افزود: با نخریدن و مصرف نکردن محصولات آلوده می‌توان تولیدکنندگان را از ارائه چنین محصولاتی به بازار منع کرد. وی با بیان اینکه سبزی‌ای که با فاضلاب آبیاری می‌شود خیلی راحت وارد بازار مصرف می‌شود، ادامه داد: این در حالی است که هیچ‌کس در این‌باره هشداری به مردم نمی‌دهد.
مدیریت شهری
همان‌گونه که مدیر تهران هر بار با هزار و یک اما و اگر انتخاب می‌شود، همان‌گونه که مدیریت شهری پایتخت در کنار چهره اجتماعی‌اش، چهره‌ای سیاسی نیز دارد و به همین دلیل در انتخابش کلی وسواس و دقت به میان می‌آید، مدیریت شهری در هر پایتخت مشابهی هم چنین دقت‌هایی را ایجاب می‌کند. اگر قرار است مشهد به جایگاهی برسد که واژه پایتخت را با خود یدک بکشد باید به طور حتم از مدیریت شهری کاردانی بهره‌مند شود تا علاوه بر حل مشکلات و معضلات شهری با تدبیری مدیرانه، راه‌های توسعه شهر را بویژه در بخش معنوی آن ایجاد کند. از آنجا که مدیریت شهری یکی از فاکتورهای موثر در بحث توسعه شهری است، پایتخت معنوی شدن مشهد این فرصت را در اختیار مدیران شهری می‌گذارد تا مشهد را یک نمونه و الگو و همچنین سمبل مدیریت شهری برای دیگر شهرها کنند. در این راه اما چالش‌های فراوانی برای مشهد وجود دارد؛ فرماندار مشهد، حسن موحدیان با بیان اینکه پس از انقلاب اسلامی اقدامات گسترده‌ای برای رشد و توسعه کشور انجام شده که مشهد به عنوان یک کلانشهر مذهبی از این رشد و توسعه مستثنا نبوده است، خاطرنشان می‌کند: یکی از مهم‌ترین مسائلی که باید توسط مدیریت این شهر مورد توجه قرار بگیرد بحث زائران است. وی با بیان اینکه زائر با برنامه‌ریزی و تدبیر آستان قدس در داخل حرم مطهر با مشکلی مواجه نیست، می‌گوید: زائران در بیرون از حرم با مشکلاتی مواجه هستند که نیاز است دولت با توسعه فرهنگ دین باوری در راستای حل این مشکلات قدم بردارد. به گفته وی زائران در حوزه‌های اسکان، حمل و نقل، بهداشت، سلامت و اطلاع‌رسانی با مشکلاتی مواجه هستند. از سوی دیگر فرماندار مشهد به بحث مهاجرت‌ها هم اشاره و اظهار می‌کند: مهاجرت‌های فراوانی را از دیگر شهرهای کشور و روستاهای اطراف به مشهد شاهد بوده‌ایم که در نتیجه آن پدیده حاشیه‌نشینی را به دنبال داشته است. شاید راه حل این موضوع اینگونه باشد:« انتقال خدمات و ایجاد اشتغال در روستاها برای کاهش این حاشیه‌نشینی در مشهد کارساز است». اینها در حالی است که رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی به مسؤولان کشوری و استانی توصیه می‌کند برای پایتخت معنوی شدن مشهد، موضوعات آن را در سطح ملی دنبال کنند: «مدیران و مسؤولان تاثیرگذار و تصمیم‌گیر باید از مشهد به صورت مساله‌ای ملی تعریف کنند و در صورت تغییر نگاه‌ها نسبت به پایتخت معنوی ایران، طرح‌ها و لوایح و تصمیم‌گیری‌ها به واسطه آن نگاه به راحتی شکل خواهد گرفت». به گفته این نماینده مجلس، مشهد شهری است که پس از مکه و مدینه مرکز جاذبه زیارتی عالم اسلام است و باید تدابیر زیارتی برای این شهر مقدس اندیشه شود و زائران با آسایش و بهره‌مندی کامل از خدمات پایتخت معنوی ایران این شهر را ترک کنند.
مشهد و ساختمان هایش
اطراف حرم امام رضا(ع) هر روز توسعه می‌یابد ولی همزمان با توسعه حرم، ساختمان‌های اطراف نیز بلندتر می‌شوند و دیگر نمی‌توان از دروازه‌های مشهد به
امام رضا(ع) سلام کرد. غیر از هتل‌ها، برج‌های مسکونی و تجاری نیز قد برافراشته‌اند و آسمان مشهد را شبیه شهرهای هزاره سوم کشورهای توسعه یافته کرد‌ه‌اند. مهدی عزیزیان، مدیر عامل سازمان توسعه و عمران حرم مطهر رضوی در این‌باره می‌گوید: برج سازان با گرفتن تراکم از شهرداری در اطراف حرم اقدام به ساخت‌وساز می‌کنند. این برج‌سازان در زمان احداث، چند طبقه غیرقانونی به برج خود اضافه و بعد با دادن جریمه مشکلشان را با شهرداری برطرف می‌کنند. این در حالی است که با ساختن آنها شاید در چند سال آینده دیگر نتوان حرم را از خیابان‌های اطراف دید. مدیر عامل سازمان توسعه و عمران حرم مطهر رضوی با اشاره به ساخت هتلی در ضلع جنوبی قبله حرم می‌افزاید: قرار نبود این هتل به این بلندی ساخته شود ولی آن را ساختند و دید زائران را از خیابان‌های اطراف به حرم کم کردند. وی ادامه می‌دهد: هنگامی که در این زمینه با شهرداری مکاتبه می‌کنیم، عنوان می‌کنند حتما با اینگونه ساخت‌و‌سازها برخورد خواهند کرد، اما حرکتی در این زمینه انجام نمی‌دهند. جالب اینجاست که نظارت بر ساخت و سازهای اطراف حرم برعهده شهرداری و وزارت مسکن و شهرسازی است.
حاشیه نشینی
یک سوم جمعیت مشهد حاشیه نشین هستند، با چنین توصیفی چگونه می‌توان منتظر تولد پایتختی معنوی در آسمان شرق کشور بود؟ شهردار مشهد که معتقد است به دلیل کمبود فضای اقامتی مناسب در سطح شهر 700 هزار نفر از جمعیت 5/2 میلیونی مشهد در حاشیه شهر زندگی می‌کنند، همین مساله را دلیلی بر ورود حجم بالای مهاجران بویژه مهاجران افغانی به این شهر می‌داند. به گفته شهردار مشهد کمبود ظرفیت بلیت قطار و هواپیما و نقص شبکه ریلی و هوایی، کمبود شبکه فاضلاب شهر، کمبود وسایل نقلیه عمومی و فضاهای کتابخانه و ورزشی از مهم‌ترین مشکلات مشهد به عنوان کلانشهر مذهبی کشور است. پژمان همچنین معتقد است: اگر قرار است در برنامه چشم‌انداز 20 ساله کشور سهم ما از توریسم به یک درصد برسد، می‌توانیم با سرمایه‌گذاری روی 250 میلیون مسلمان جهان حداقل یک درصد آنها را جذب کشور خود کنیم و به این ترتیب علاوه بر اشاعه تشیع در جهان به یک درصد اقتصاد توریسم دنیا نیز دست یابیم. با این حال در گفته‌های پژمان پیداست: «هرگونه عیب و نقص در شهر زیارتی مشهد نشانه ناکارآمدی نظام خواهد بود پس واجب است که تمام مسؤولان دولتی در توسعه آن به کمک ما بیایند تا شهری در خور شأن امام رضا(ع) و زائرانش بسازیم».
گردشگری مشهد
شهر مشهد نیمی از مراکز اقامتی کل کشور را در خود جای داده است. این شهر در حال حاضر سالانه میزبان حدود32میلیون زائر است در حالی که هتلداران استان خراسان رضوی از خالی بودن اتاق‌هایشان گله دارند. قرار است تا سال 91 برای زائران این شهر مذهبی 510 واحد اقامتی و پذیرایی به بهره‌برداری برسد. در آینده‌ای نه چندان دور مشهد به شهری مملو از مراکز اقامتی تبدیل می‌شود؛ شهری که زیبایی آن به خاطر ساخت و سازهای بی رویه آن هم از نوع هتل در خطر است. درحالی که در حریم مشهد و شهرستان‌های اطراف آن مراکز اقامتی مناسب وجود ندارد، رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری این تعداد مراکز اقامتی را کم هم می‌داند. گرچه نیاز به اماکن اقامتی به تعداد زیاد آن هم در شهری که میلیون‌ها زائر دارد بسیار قابل توجه است، اما ساخت و سازهای مراکز اقامتی پی‌درپی و بیشتر در اطراف حرم امام رضا(ع)، منجر به نازیبا شدن بافت شهر خواهد شد. جالب‌تر آنکه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان خراسان رضوی از بهره‌برداری 200هتل تا سال 91 با ظرفیت 50 هزار تخت خبر می‌دهد. این هتل‌ها جدای از 310 مرکز اقامتی و پذیرایی دیگر و در حال ساخت است.
مشهد می‌خواهد پایتخت معنوی ایران باشد
هزار راه نرفته در راه است
کاظم برآبادی: واژه پایتخت حس عجیبی دارد، نوعی جادوی اساطیری در آن است که ناخودآگاه آدم را تسخیر می‌کند. از هگمتانه تا تهران از تبریز تا مرو از سبزوار تا کرمان و بعد هم شیراز. در هر دوره‌ای پایتخت‌ها در ایران جابه‌جا شده‌اند؛ از شهرهای گمشده‌ای چون تیسفون و صددروازه تا شهرهای زنده‌ای چون اصفهان و تهران، اما هر وقت سخن از پایتخت به میان می‌آید، حرف از پایتخت‌های سیاسی نیست. نلسون جاوا، شهرساز و تئوریسین حوزه‌های اجتماعی در سال 1827 ایده چند پایتختی را در بن آلمان مطرح کرد و از آنجا این ایده در کشورهایی چون استرالیا، ژاپن، آمریکا و آلمان اجرا شد. اکنون واشنگتن پایتخت سیاسی آمریکاست اما نیویورک را می‌توان پایتخت اجتماعی، فرهنگی و ورزشی این کشور محسوب کرد؛ اتفاقی که در ترکیب آلمان شرقی و غربی هم افتاد و در نهایت برلین، پایتخت شد و بن در سایه قرار گرفت. اما این‌بار ایده چند پایتختی در کشورمان با تفاوت‌هایی نرم نرمک در حال وقوع است. در این طرح، شهر اصفهان به سمت پایتخت فرهنگی ایران پیش می‌رود و شهر مشهد قرار است پایتخت معنوی ایران باشد. این طرح اگر چه هنوز در حد تعارفات میان مسؤولی است و توضیح بیشتری راجع به آن مطرح نشده اما در سفری که هفته گذشته هیات دولت به مشهد داشت، اظهارنظرهایی را از سوی مسؤولان برانگیخت. این اظهارنظر‌ها اگر چه با پیش‌فرض پذیرفتن چنین طرحی اعلام می‌شدند اما در خود به نوعی به بیان تناقضات و چالش‌های پایتخت معنوی شدن مشهد می‌پرداختند. اما در اینجا دیگر سخن از تغییر و انتقال پایتخت سیاسی نیست، تهران در جای خود می‌ماند و با آن ساختمان‌های بشدت بلندش و مردم کلافه و آسمان سیاهش به روزگار خود ادامه می‌دهد. صحبت از مشخص کردن نقاط شهری ویژه کشور به پایلوت‌هایی برای اجرای طرح‌های کلان‌کشور حول محور موضوعی واحد است. به عنوان مثال با مشخص شدن اصفهان به عنوان پایتخت فرهنگی ایران قرار است بسیاری از طرح‌های فرهنگی به‌طور پایلوت در آنجا اجرا و در صورت جوابگویی در سطح کشور انجام شود؛ همان‌گونه که تا به حال طرح مهندسی فرهنگی در این استان بویژه در این شهر به طور پایلوت انجام شده است اما مشهد تفاوت‌های عمده‌ای با اصفهان دارد. درست است که مدیران دولت نهم و دولت جدید توجه ویژه‌ای به این شهر معنوی داشته و دارند و سعی کردند آمار سفر ایرانی‌ها را به این سو سوق دهند اما مشهد به عنوان یک شهر تاریخی قابلیت‌های ویژه‌ای دارد و از آن مهم‌تر اینکه این شهر مذهبی مرکز توجه شیعیان ایران و جهان است. حالا مشهد مانند کودک نوپایی قدم به قدم به سمت پایتخت معنوی شدن گام برمی‌دارد. این گزارش قرار است گودال‌ها و چاله‌های این راه را به مسؤولان نشان دهد تا شاید در این مسیر خود را برای حل مشکلات آماده کنند.
بهداشت و سلامتی
اگر چه با ندای استاندار خراسان مبنی بر معرفی شدن مشهد به عنوان پایتخت معنوی ایران در دور سوم سفرهای استانی هیات دولت همه به« به‌به و چه‌چه» پرداختند و چشم بسته این طرح را «خیلی بزرگ و شجاعانه» توصیف کردند اما بودند مسؤولانی که با دید کارشناسانه خود ارقام را پیش‌رو نهاده و از مسؤولان بالادستی خود خواستند ابتدا به تغییر و بهبود شرایط موجود بپردازند و بعد در فکر چنین طرح‌های بزرگی باشند. به عنوان مثال رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در همان روزها اعلام کرد امکانات مشهد در حد شهرهای دیگر نبوده و از متوسط کشوری نیز پایین‌تر است اما موضوع بهداشت و سلامتی در مشهد موضوعی نبود که مسؤولان به این راحتی از کنار آن بگذرند، آنچنان‌که وزیر بهداشت نیز در مشهد اعلام کرد خراسان رضوی از نظر شاخص‌ها و سرانه سلامت وضعیت خوبی ندارد و کمبود تخت‌های بیمارستانی در مشهد به وضوح قابل مشاهده است. به گفته مرضیه وحید دستجردی، فاضلاب شهری در بخش‌های حاشیه‌نشین شهر مشهد معضلی شده است که با جایگاه پایتخت معنوی ایران تناسبی ندارد. این در حالی است که شهردار مشهد می‌گوید:« به دلیل عدم وجود اعتبارات کافی در شهرداری از 6 هزار کیلومتر شبکه فاضلاب مورد نیاز مشهد در 18 سال گذشته تنها یکهزار و 500 کیلومتر احداث شده است». البته وزیر بهداشت تنها از تنگناها نگفت و راهکار هم ارائه کرد: «با توجه به اینکه بیمارستان‌های مشهد علاوه بر بیماران بومی به زائران شهرهای دیگر نیز خدمات ارائه می‌دهند، دستگاه‌ها و تخت‌های ویژه در حد ضرورت در اختیار دانشگاه علوم پزشکی قرار خواهد گرفت».
کشف رود آلوده مشهد
با مطرح شدن فاجعه زیست محیطی که در حاشیه رودخانه کشف‌رود مشهد در جریان است بسیاری از گمانه‌زنی‌ها حکایت از ورود آلاینده‌های خطرناک زیست‌محیطی به بازار و بروز مشکلات بهداشتی دراز مدت دارد. در حال حاضر بسیاری از باغ‌ها و باغچه‌های اطراف مشهد که در حاشیه رودخانه کشف‌رود قرار دارند با فاضلاب شهر آبیاری شده و به نظر می‌رسد بزودی باید خود را برای مقابله با بیماری‌هایی که از این طریق منتقل می‌شوند، آماده کنیم. چندی پیش دبیر تشکل زیست‌محیطی «طراوت بهار» درباره سبزی‌هایی که به وسیله فاضلاب کشف‌رود آبیاری می‌شوند هشدار داد و گفت: مسؤولان نباید خطری که سلامت مردم را تهدید می‌کند و مسائل بهداشتی و زیست‌محیطی فراوانی را به دنبال خود دارد، انکار کنند. فرزانه بهار با تاکید بر اینکه نباید آلودگی آب را مخفی کرد، به آبیاری محصولات سبزی و صیفی حاشیه کشف‌رود با فاضلاب آلوده اشاره کرد و افزود: با نخریدن و مصرف نکردن محصولات آلوده می‌توان تولیدکنندگان را از ارائه چنین محصولاتی به بازار منع کرد. وی با بیان اینکه سبزی‌ای که با فاضلاب آبیاری می‌شود خیلی راحت وارد بازار مصرف می‌شود، ادامه داد: این در حالی است که هیچ‌کس در این‌باره هشداری به مردم نمی‌دهد.
مدیریت شهری
همان‌گونه که مدیر تهران هر بار با هزار و یک اما و اگر انتخاب می‌شود، همان‌گونه که مدیریت شهری پایتخت در کنار چهره اجتماعی‌اش، چهره‌ای سیاسی نیز دارد و به همین دلیل در انتخابش کلی وسواس و دقت به میان می‌آید، مدیریت شهری در هر پایتخت مشابهی هم چنین دقت‌هایی را ایجاب می‌کند. اگر قرار است مشهد به جایگاهی برسد که واژه پایتخت را با خود یدک بکشد باید به طور حتم از مدیریت شهری کاردانی بهره‌مند شود تا علاوه بر حل مشکلات و معضلات شهری با تدبیری مدیرانه، راه‌های توسعه شهر را بویژه در بخش معنوی آن ایجاد کند. از آنجا که مدیریت شهری یکی از فاکتورهای موثر در بحث توسعه شهری است، پایتخت معنوی شدن مشهد این فرصت را در اختیار مدیران شهری می‌گذارد تا مشهد را یک نمونه و الگو و همچنین سمبل مدیریت شهری برای دیگر شهرها کنند. در این راه اما چالش‌های فراوانی برای مشهد وجود دارد؛ فرماندار مشهد، حسن موحدیان با بیان اینکه پس از انقلاب اسلامی اقدامات گسترده‌ای برای رشد و توسعه کشور انجام شده که مشهد به عنوان یک کلانشهر مذهبی از این رشد و توسعه مستثنا نبوده است، خاطرنشان می‌کند: یکی از مهم‌ترین مسائلی که باید توسط مدیریت این شهر مورد توجه قرار بگیرد بحث زائران است. وی با بیان اینکه زائر با برنامه‌ریزی و تدبیر آستان قدس در داخل حرم مطهر با مشکلی مواجه نیست، می‌گوید: زائران در بیرون از حرم با مشکلاتی مواجه هستند که نیاز است دولت با توسعه فرهنگ دین باوری در راستای حل این مشکلات قدم بردارد. به گفته وی زائران در حوزه‌های اسکان، حمل و نقل، بهداشت، سلامت و اطلاع‌رسانی با مشکلاتی مواجه هستند. از سوی دیگر فرماندار مشهد به بحث مهاجرت‌ها هم اشاره و اظهار می‌کند: مهاجرت‌های فراوانی را از دیگر شهرهای کشور و روستاهای اطراف به مشهد شاهد بوده‌ایم که در نتیجه آن پدیده حاشیه‌نشینی را به دنبال داشته است. شاید راه حل این موضوع اینگونه باشد:« انتقال خدمات و ایجاد اشتغال در روستاها برای کاهش این حاشیه‌نشینی در مشهد کارساز است». اینها در حالی است که رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی به مسؤولان کشوری و استانی توصیه می‌کند برای پایتخت معنوی شدن مشهد، موضوعات آن را در سطح ملی دنبال کنند: «مدیران و مسؤولان تاثیرگذار و تصمیم‌گیر باید از مشهد به صورت مساله‌ای ملی تعریف کنند و در صورت تغییر نگاه‌ها نسبت به پایتخت معنوی ایران، طرح‌ها و لوایح و تصمیم‌گیری‌ها به واسطه آن نگاه به راحتی شکل خواهد گرفت». به گفته این نماینده مجلس، مشهد شهری است که پس از مکه و مدینه مرکز جاذبه زیارتی عالم اسلام است و باید تدابیر زیارتی برای این شهر مقدس اندیشه شود و زائران با آسایش و بهره‌مندی کامل از خدمات پایتخت معنوی ایران این شهر را ترک کنند.
مشهد و ساختمان هایش
اطراف حرم امام رضا(ع) هر روز توسعه می‌یابد ولی همزمان با توسعه حرم، ساختمان‌های اطراف نیز بلندتر می‌شوند و دیگر نمی‌توان از دروازه‌های مشهد به
امام رضا(ع) سلام کرد. غیر از هتل‌ها، برج‌های مسکونی و تجاری نیز قد برافراشته‌اند و آسمان مشهد را شبیه شهرهای هزاره سوم کشورهای توسعه یافته کرد‌ه‌اند. مهدی عزیزیان، مدیر عامل سازمان توسعه و عمران حرم مطهر رضوی در این‌باره می‌گوید: برج سازان با گرفتن تراکم از شهرداری در اطراف حرم اقدام به ساخت‌وساز می‌کنند. این برج‌سازان در زمان احداث، چند طبقه غیرقانونی به برج خود اضافه و بعد با دادن جریمه مشکلشان را با شهرداری برطرف می‌کنند. این در حالی است که با ساختن آنها شاید در چند سال آینده دیگر نتوان حرم را از خیابان‌های اطراف دید. مدیر عامل سازمان توسعه و عمران حرم مطهر رضوی با اشاره به ساخت هتلی در ضلع جنوبی قبله حرم می‌افزاید: قرار نبود این هتل به این بلندی ساخته شود ولی آن را ساختند و دید زائران را از خیابان‌های اطراف به حرم کم کردند. وی ادامه می‌دهد: هنگامی که در این زمینه با شهرداری مکاتبه می‌کنیم، عنوان می‌کنند حتما با اینگونه ساخت‌و‌سازها برخورد خواهند کرد، اما حرکتی در این زمینه انجام نمی‌دهند. جالب اینجاست که نظارت بر ساخت و سازهای اطراف حرم برعهده شهرداری و وزارت مسکن و شهرسازی است.
حاشیه نشینی
یک سوم جمعیت مشهد حاشیه نشین هستند، با چنین توصیفی چگونه می‌توان منتظر تولد پایتختی معنوی در آسمان شرق کشور بود؟ شهردار مشهد که معتقد است به دلیل کمبود فضای اقامتی مناسب در سطح شهر 700 هزار نفر از جمعیت 5/2 میلیونی مشهد در حاشیه شهر زندگی می‌کنند، همین مساله را دلیلی بر ورود حجم بالای مهاجران بویژه مهاجران افغانی به این شهر می‌داند. به گفته شهردار مشهد کمبود ظرفیت بلیت قطار و هواپیما و نقص شبکه ریلی و هوایی، کمبود شبکه فاضلاب شهر، کمبود وسایل نقلیه عمومی و فضاهای کتابخانه و ورزشی از مهم‌ترین مشکلات مشهد به عنوان کلانشهر مذهبی کشور است. پژمان همچنین معتقد است: اگر قرار است در برنامه چشم‌انداز 20 ساله کشور سهم ما از توریسم به یک درصد برسد، می‌توانیم با سرمایه‌گذاری روی 250 میلیون مسلمان جهان حداقل یک درصد آنها را جذب کشور خود کنیم و به این ترتیب علاوه بر اشاعه تشیع در جهان به یک درصد اقتصاد توریسم دنیا نیز دست یابیم. با این حال در گفته‌های پژمان پیداست: «هرگونه عیب و نقص در شهر زیارتی مشهد نشانه ناکارآمدی نظام خواهد بود پس واجب است که تمام مسؤولان دولتی در توسعه آن به کمک ما بیایند تا شهری در خور شأن امام رضا(ع) و زائرانش بسازیم».
گردشگری مشهد
شهر مشهد نیمی از مراکز اقامتی کل کشور را در خود جای داده است. این شهر در حال حاضر سالانه میزبان حدود32میلیون زائر است در حالی که هتلداران استان خراسان رضوی از خالی بودن اتاق‌هایشان گله دارند. قرار است تا سال 91 برای زائران این شهر مذهبی 510 واحد اقامتی و پذیرایی به بهره‌برداری برسد. در آینده‌ای نه چندان دور مشهد به شهری مملو از مراکز اقامتی تبدیل می‌شود؛ شهری که زیبایی آن به خاطر ساخت و سازهای بی رویه آن هم از نوع هتل در خطر است. درحالی که در حریم مشهد و شهرستان‌های اطراف آن مراکز اقامتی مناسب وجود ندارد، رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری این تعداد مراکز اقامتی را کم هم می‌داند. گرچه نیاز به اماکن اقامتی به تعداد زیاد آن هم در شهری که میلیون‌ها زائر دارد بسیار قابل توجه است، اما ساخت و سازهای مراکز اقامتی پی‌درپی و بیشتر در اطراف حرم امام رضا(ع)، منجر به نازیبا شدن بافت شهر خواهد شد. جالب‌تر آنکه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان خراسان رضوی از بهره‌برداری 200هتل تا سال 91 با ظرفیت 50 هزار تخت خبر می‌دهد. این هتل‌ها جدای از 310 مرکز اقامتی و پذیرایی دیگر و در حال ساخت است.
ارسال نظر
پربیننده