امروز بیست و هفتمین سالروز درگذشت یکی از شناخته شده‌ترین نام‌ها در دنیای سینمای کمدی است. «ژاک تاتی» از جمله فیلمسازانی به شمار می‌رود که نه‌تنها برای سینمای فرانسه بلکه برای سینمای کمدی جهان نیز دارای اعتبار بسیاری است و کارهای او موجب الهام بسیاری از هنرمندان سینمای طنز از جمله «روآن اتکینسون»، خالق و هنرپیشه شخصیت «مستر بین» شد. در واقع اتکینسون از تاتی به عنوان یکی از نخستین افراد تاثیرگذار در هنر خود نام می‌برد. تاتی از جمله فیلمسازانی به شمار می‌رود که در طول زندگی هنری خود و در مقام کارگردان، هنرپیشه و فیلمنامه‌نویس به موفقیت‌های بسیاری دست یافته است. «ژاک تاتیشف»، ملقب به «تاتی» در روز نهم اکتبر 1907 در منطقه «ئیولین» فرانسه متولد شد. پدر وی اصالت روسی داشت و مادرش هم آلمانی‌تبار بود. پدربزرگ تاتی نیز مدتی را به‌عنوان سفیر روسیه در فرانسه گذراند و شاید این اصلی‌ترین دلیلی بود که خانواده او فرانسه را به‌عنوان موطنی برای خود برگزیدند، اما موفقیت تاتی در هنرهای نمایشی به فعالیت وی در زمینه پانتومیم بازمی‌گردد. البته او تا پیش از آن به ورزش راگبی می‌پرداخت اما هنر جایگاهی بود که تاتی جوان را برای رسیدن به موفقیت و احترام جهانی به خود فرامی‌خواند.
در اواخر دهه 1930 فیلمسازی تاتی با ضبط موفقیت‌آمیز برخی از کارهایش آغاز می‌شود و سرانجام یکی از فیلم‌های کوتاه او با نام «مدرسه پستچی‌ها»، راه را برای نخستین فیلم بلند او با نام «روز جشن» (1949) هموار می‌کند. این فیلم قرار بود نخستین فیلم رنگی کشور فرانسه باشد اما بنا به دلایل تکنیکی، تاتی تصمیم می‌گیرد تنها نسخه سیاه و سفید آن را به نمایش عمومی بگذارد و البته نسخه رنگی آن نیز در سال 1995 توسط دختر وی به نمایش درآمد. فیلم کمدی «روز جشن» علاوه بر نامزدی جایزه شیر طلایی جشنواره فیلم ونیز، از سوی آن مورد تقدیر قرار گرفت. اما یکی دیگر از آثار مطرح تاتی فیلمی بود با عنوان «تعطیلات آقای ئولو» (1953) که در آن، تاتی خود نقش اصلی را برعهده داشت. اهمیت این فیلم در خود شخصیت آقای ئولو بود که در چندین فیلم دیگر تاتی با نام‌های «عموی من» (1959)، «وقت بازی» (1967) و «ترافیک» (1971) نیز حضور داشت. این شخصیت با یک کت بارانی، کلاه ویژه و پیپ به شهرتی جهانی دست یافت و حتی در یکی از فیلم‌های «فرانسوا تروفو» با نام «تختخواب و تخته» (1970 و البته با اجرای هنرپیشه‌ای دیگر) حضور پیدا کرد. اهمیت شخصیت آقای ئولو به حدی است که حتی برخی معتقدند این کاراکتر در خلق شخصیت مستر بین در سال‌های بعد نیز بی‌تاثیر نبوده است. ماندگاری آقای ئولو تا به امروز نیز ادامه دارد به صورتی که این شخصیت، قهرمان انیمیشنی با نام «شعبده‌باز» نیز هست که قرار است تا پایان امسال به نمایش عموم درآید. «شعبده‌باز» براساس فیلمنامه‌ای از تاتی ساخته شده که وی هرگز آن را به مرحله تولید نرساند. فیلم «تعطیلات آقای ئولو» موجب شد تاتی علاوه بر نامزدی جایزه بزرگ جشنواره فیلم کن، یک نامزدی اسکار بهترین فیلمنامه غیراقتباسی را نیز به‌دست آورد که البته او این افتخار را با «آنری مارکه» سهیم بود. یکی از نکات جالب توجه، شباهت فیلم موفق «تعطیلات مستر بین» (2007) با همین فیلم تاتی است که البته خود اتکینسون آن را تقدیری ناخودآگاه از تاتی قلمداد می‌کند. اما نقطه عطف فیلمسازی تاتی به سال 1959 و ساخت فیلم «عموی من» بازمی‌گردد. این فیلم موفق شد هم نامزدی نخل طلای کن را به‌دست آورد و هم جایزه ویژه هیات داوران این جشنواره را از آن خود کند، اما این تنها افتخار این فیلم نبود چراکه «عموی من» موفق شد برای نخستین بار جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان را در سال 1958 و برای کشور فرانسه به ارمغان آورد. پس از این فیلم، تاتی دست به کاری جسورانه می‌زند تا فیلم «وقت بازی» را تولید کند که پرهزینه‌ترین فیلم وی محسوب می‌شد. این فیلم از نظر منتقدان یک شاهکار به حساب می‌آمد به‌طوری‌که فرانسوا تروفو این فیلم را «محصول سیاره‌ای دیگر» می‌نامد که در آن «فیلمسازی مفهومی متفاوت دارد»، اما با وجود این تقدیرها «وقت بازی» یک شکست تجاری هولناک بود که به ورشکستگی فیلمساز آن انجامید. یکی از مشخصه‌های فیلم‌های تاتی این بود که وی در پایان هر فیلم، مسیر فیلم بعدی را مشخص می‌کرد، به‌عنوان مثال پایان فیلم «عموی من» اشاراتی به موضوع فیلم بعدی او یعنی «وقت بازی» داشت. این فیلم نیز بحث تکنولوژی را مطرح می‌ساخت که با اشاره‌های خود به اتومبیل‌ها، با فیلم «ترافیک» دنبال شد. بر این اساس و با توجه به فیلم «ترافیک» ممکن بود فیلم بعدی تاتی موضوع سفر به فضا و مترو را دنبال کند. همچنین طراحی‌های صوتی فیلم‌های تاتی نیز در نوع خود جالب توجه بودند. او تقریبا طنین تمام دیالوگ‌ها (غیر از دیالوگ‌های حساس) را به صدای زمینه تبعید می‌کرد، اما درباره صداهایی که اهمیت کمدی داشتند وضع کاملا برعکس بود و در واقع او روی این صداها تاکید داشت. این فیلمساز نامدار از سوی نشریه اینترتینمنت ویکلی عنوان چهل و ششمین کارگردان برتر تمام تاریخ را از آن خود کرده و این در حالی است که او با 6 فیلم بلند، کمترین تعداد فیلم را در میان تمام کارگردان‌های حاضر در این فهرست 50 نفره دارد. ژاک تاتی بزرگ، سرانجام در4 اکتبر 1982 و در حالی که تنها 5 روز با تولد 75 سالگی خود فاصله داشت در شهر پاریس درگذشت. به مناسبت بیست و هفتمین سالگرد درگذشت «ژاک تاتی»
فیلمسازی از سیاره‌ای دیگر
امروز بیست و هفتمین سالروز درگذشت یکی از شناخته شده‌ترین نام‌ها در دنیای سینمای کمدی است. «ژاک تاتی» از جمله فیلمسازانی به شمار می‌رود که نه‌تنها برای سینمای فرانسه بلکه برای سینمای کمدی جهان نیز دارای اعتبار بسیاری است و کارهای او موجب الهام بسیاری از هنرمندان سینمای طنز از جمله «روآن اتکینسون»، خالق و هنرپیشه شخصیت «مستر بین» شد. در واقع اتکینسون از تاتی به عنوان یکی از نخستین افراد تاثیرگذار در هنر خود نام می‌برد. تاتی از جمله فیلمسازانی به شمار می‌رود که در طول زندگی هنری خود و در مقام کارگردان، هنرپیشه و فیلمنامه‌نویس به موفقیت‌های بسیاری دست یافته است. «ژاک تاتیشف»، ملقب به «تاتی» در روز نهم اکتبر 1907 در منطقه «ئیولین» فرانسه متولد شد. پدر وی اصالت روسی داشت و مادرش هم آلمانی‌تبار بود. پدربزرگ تاتی نیز مدتی را به‌عنوان سفیر روسیه در فرانسه گذراند و شاید این اصلی‌ترین دلیلی بود که خانواده او فرانسه را به‌عنوان موطنی برای خود برگزیدند، اما موفقیت تاتی در هنرهای نمایشی به فعالیت وی در زمینه پانتومیم بازمی‌گردد. البته او تا پیش از آن به ورزش راگبی می‌پرداخت اما هنر جایگاهی بود که تاتی جوان را برای رسیدن به موفقیت و احترام جهانی به خود فرامی‌خواند.
در اواخر دهه 1930 فیلمسازی تاتی با ضبط موفقیت‌آمیز برخی از کارهایش آغاز می‌شود و سرانجام یکی از فیلم‌های کوتاه او با نام «مدرسه پستچی‌ها»، راه را برای نخستین فیلم بلند او با نام «روز جشن» (1949) هموار می‌کند. این فیلم قرار بود نخستین فیلم رنگی کشور فرانسه باشد اما بنا به دلایل تکنیکی، تاتی تصمیم می‌گیرد تنها نسخه سیاه و سفید آن را به نمایش عمومی بگذارد و البته نسخه رنگی آن نیز در سال 1995 توسط دختر وی به نمایش درآمد. فیلم کمدی «روز جشن» علاوه بر نامزدی جایزه شیر طلایی جشنواره فیلم ونیز، از سوی آن مورد تقدیر قرار گرفت. اما یکی دیگر از آثار مطرح تاتی فیلمی بود با عنوان «تعطیلات آقای ئولو» (1953) که در آن، تاتی خود نقش اصلی را برعهده داشت. اهمیت این فیلم در خود شخصیت آقای ئولو بود که در چندین فیلم دیگر تاتی با نام‌های «عموی من» (1959)، «وقت بازی» (1967) و «ترافیک» (1971) نیز حضور داشت. این شخصیت با یک کت بارانی، کلاه ویژه و پیپ به شهرتی جهانی دست یافت و حتی در یکی از فیلم‌های «فرانسوا تروفو» با نام «تختخواب و تخته» (1970 و البته با اجرای هنرپیشه‌ای دیگر) حضور پیدا کرد. اهمیت شخصیت آقای ئولو به حدی است که حتی برخی معتقدند این کاراکتر در خلق شخصیت مستر بین در سال‌های بعد نیز بی‌تاثیر نبوده است. ماندگاری آقای ئولو تا به امروز نیز ادامه دارد به صورتی که این شخصیت، قهرمان انیمیشنی با نام «شعبده‌باز» نیز هست که قرار است تا پایان امسال به نمایش عموم درآید. «شعبده‌باز» براساس فیلمنامه‌ای از تاتی ساخته شده که وی هرگز آن را به مرحله تولید نرساند. فیلم «تعطیلات آقای ئولو» موجب شد تاتی علاوه بر نامزدی جایزه بزرگ جشنواره فیلم کن، یک نامزدی اسکار بهترین فیلمنامه غیراقتباسی را نیز به‌دست آورد که البته او این افتخار را با «آنری مارکه» سهیم بود. یکی از نکات جالب توجه، شباهت فیلم موفق «تعطیلات مستر بین» (2007) با همین فیلم تاتی است که البته خود اتکینسون آن را تقدیری ناخودآگاه از تاتی قلمداد می‌کند. اما نقطه عطف فیلمسازی تاتی به سال 1959 و ساخت فیلم «عموی من» بازمی‌گردد. این فیلم موفق شد هم نامزدی نخل طلای کن را به‌دست آورد و هم جایزه ویژه هیات داوران این جشنواره را از آن خود کند، اما این تنها افتخار این فیلم نبود چراکه «عموی من» موفق شد برای نخستین بار جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان را در سال 1958 و برای کشور فرانسه به ارمغان آورد. پس از این فیلم، تاتی دست به کاری جسورانه می‌زند تا فیلم «وقت بازی» را تولید کند که پرهزینه‌ترین فیلم وی محسوب می‌شد. این فیلم از نظر منتقدان یک شاهکار به حساب می‌آمد به‌طوری‌که فرانسوا تروفو این فیلم را «محصول سیاره‌ای دیگر» می‌نامد که در آن «فیلمسازی مفهومی متفاوت دارد»، اما با وجود این تقدیرها «وقت بازی» یک شکست تجاری هولناک بود که به ورشکستگی فیلمساز آن انجامید. یکی از مشخصه‌های فیلم‌های تاتی این بود که وی در پایان هر فیلم، مسیر فیلم بعدی را مشخص می‌کرد، به‌عنوان مثال پایان فیلم «عموی من» اشاراتی به موضوع فیلم بعدی او یعنی «وقت بازی» داشت. این فیلم نیز بحث تکنولوژی را مطرح می‌ساخت که با اشاره‌های خود به اتومبیل‌ها، با فیلم «ترافیک» دنبال شد. بر این اساس و با توجه به فیلم «ترافیک» ممکن بود فیلم بعدی تاتی موضوع سفر به فضا و مترو را دنبال کند. همچنین طراحی‌های صوتی فیلم‌های تاتی نیز در نوع خود جالب توجه بودند. او تقریبا طنین تمام دیالوگ‌ها (غیر از دیالوگ‌های حساس) را به صدای زمینه تبعید می‌کرد، اما درباره صداهایی که اهمیت کمدی داشتند وضع کاملا برعکس بود و در واقع او روی این صداها تاکید داشت. این فیلمساز نامدار از سوی نشریه اینترتینمنت ویکلی عنوان چهل و ششمین کارگردان برتر تمام تاریخ را از آن خود کرده و این در حالی است که او با 6 فیلم بلند، کمترین تعداد فیلم را در میان تمام کارگردان‌های حاضر در این فهرست 50 نفره دارد. ژاک تاتی بزرگ، سرانجام در4 اکتبر 1982 و در حالی که تنها 5 روز با تولد 75 سالگی خود فاصله داشت در شهر پاریس درگذشت. ارسال نظر
پربیننده