زهرا حسینی
«سیاوش» (با بازی بهرام رادان) پسر یک کارخانه‌دار است که پدرش به‌تازگی مرده است. هنوز 40 روز از درگذشت پدر نگذشته که مادر و عمویش تصمیم به ازدواج می‌گیرند. تردید از سردرگمی سیاوش در نتیجه مرگ پدر و ازدواج مادر و عمو آغاز می‌شود.
داستان به گونه‌ای امروزی و سینمایی، با اعلام گوشه‌ای از زندگی یک جوان، با لحنی کاملا جدی و شبیه به هر سینمایی دیگری در ساختمانی نیمه‌ساز شروع می‌شود. سیاوش که از مادر و عموی خود کینه به دل گرفته، مدتی را بیرون از خانه می‌گذراند و در نتیجه فکر و خیال بسیار، به مرگ پدر مشکوک می‌شود. او به دنبال نشانه‌هاست؛ نشانه‌هایی برای یافتن چرایی مرگ پدر و درگیر و دار همین کنجکاوی، متوجه شباهت داستان خود و تراژدی «هملت» می‌شود. این تشابهات گرچه از دید سیاوش تنها تشابه است و راهنمایی برای یافتن علت مرگ پدر، اما در اصل نتیجه برداشت ایرانی کارگردان «پرده آخر» از نمایشنامه ماندگار ویلیام شکسپیر، یعنی «هملت» است.
ساختی متفاوت با فیلم‌های ایرانی
واروژ کریم‌مسیحی با گذشت دقایقی از شروع فیلم به مخاطب می‌فهماند که بیننده فیلمی معمولی نیست. یکی از ویژگی‌های آخرین ساخته کریم‌مسیحی نوع فیلمبرداری، نورپردازی و طراحی صحنه و لباس است. این ترکیب که عموما تیره و تا حدودی همراه با رنگ‌های تند است، حس عجیبی را به مخاطب القا می‌کند و در نهایت به دلیل فاصله‌ای که میان ذهن مخاطب و باور صحنه ایجاد می‌شود، عموما 2 نتیجه عکس به همراه می‌آورد. ابتدا و در یک نگاه سطحی از جانب مخاطب عام، این فاصله در همذات‌پنداری با شخصیت‌ها خلل ایجاد کرده و اجازه نزدیک شدن را نمی‌دهد، اما از دید دیگر، نگاه کاملا سینمایی از پشت دوربین کارگردان این خلأ را کمرنگ کرده و می‌توان ادعا کرد «تردید نه از حیث محتوا که از دید فنی به سبک فیلم‌های ایرانی ساخته نشده است» و دقیقا ارتباط مخاطب عام در ابتدای تماشای فیلم به همین دلیل دچار سستی می‌شود. کریم‌مسیحی تراژدی دردناکی از خیانت، قتل و دروغ را با احتیاط زیاد پیش روی خود گذاشته و با صرف زمانی حدود 17 سال برای بالا و پایین کردن نمایشنامه در ذهن خود، آن را در «تردید» به اثری سینمایی تبدیل کرده است. در این برداشت او سعی می‌کند کاراکترهای اصلی را در قالب شخصیت‌های باورپذیر ایرانی ارائه کند و در این تلاش تا حدودی به نتیجه مثبت نیز می‌رسد و احتمالا به همین دلیل برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه اقتباسی از بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر می‌شود.
هملتی که دیگر «هملت» نیست
اما از نکات جالب توجه در این فیلم، حضور قابل قبول بهرام رادان در نقش «سیاوش» است. نوع نگاه، بازی، حرکات دست و پریشانی احوال، «هملت» ایرانی را تداعی می‌کند که البته در میانه راه، این مساله را کشف کرده و با رفتارهای به ظاهر مضحک جلوی فاجعه‌ای را می‌گیرد. کریم‌مسیحی تغییر شخصیت اصلی فیلم خود را طبیعی توصیف و به وضوح اعلام می‌کند که از زمانی که سیاوش متوجه شباهت‌های زندگی‌اش با هملت می‌شود، دیگر هملت نیست. رادان هم در همین راستا با باورپذیرتر کردن تغییر سیاوش، به پیشروی داستان کمک بسیاری می‌کند چراکه لحظه‌های ابهام، زیرکی پنهان شده در ظاهر ساده‌لوحانه و سردرگمی و اضطراب از آینده نمود زیبایی در چهره وی دارند. بازی حامد کمیلی نیز در نقش «گارو» یا همان «هوراشیو»(دوست هملت) گرچه تا حدودی کلیشه‌ای شده اما آنقدر پرتحرک نیست که زیر سایه کلیشه، گویایی خود را از دست بدهد. دیگر بازیگران نیز تقریبا از عهده نقش‌های خود برآمده‌اند و با زیرکی کارگردان، ترکیب بازی‌ها هم به روند داستان کمک بسیاری کرده است.
از سوی دیگر ترانه علیدوستی در نقش «مهتاب» یا«اوفلیا»ی هملت به تنهایی از پس نقش خود برآمده است (یکی از افتخارات «تردید» کاندیدای بهترین بازیگر نقش اول زن برای بازی علیدوستی بود). اما در ترکیب بازی‌ها و صحنه‌های قرار گرفتن 2 کاراکتر اصلی (رادان و علیدوستی) در کنار هم، با وجود نقش‌آفرینی زیبای هریک، گویی کارگردان به نقطه مطلوب خود نرسیده به‌گونه‌ای که گاه به نظر مخاطب می‌آید که بازی این دو «به هم نمی‌آید». بهرام رادان و ترانه علیدوستی 2 بازیگر توانای سینمای ایران هستند که عهده‌دار هر نقشی شوند، آن را به سبک خود خلق می‌کنند و می‌آفرینند اما این توانایی تا حدودی در ترکیب بازی‌ها ضعیف اعمال شده است. گرچه با شرایط کنونی نیز با یک فیلم خوب روبه رو هستیم اما رفع این ضعف‌های کوچک می‌توانست کریم‌مسیحی را در ساخت«پرده آخر»ی دیگر همراهی کند چرا که یکی از توانایی‌های بارز او در فیلم بلند اولش، ترکیب زیبایی بازی‌ها و تاثیر آنها روی یکدیگر بود.
انتخاب لوکیشن در «تردید» و «پرده آخر»
داستان فیلم «تردید» در یک خانواده بسیار مرفه اتفاق می‌افتد. برای خلق صحنه‌های جذابی که از سویی نشان‌دهنده عظمت خاندان سیاوش و از سوی دیگر دلیل موجهی برای انجام قتل پدر توسط مادر و عمو باشد، لوکیشنی خاص لازم بود که کریم‌مسیحی بخوبی از پس انتخاب آن برآمده و با انتخاب خانه‌ای ویلایی با اتاق‌های تو در تو و عظمتی وصف ناشدنی، به این خواسته نمایشنامه و شخصیت‌های آن جامه عمل پوشانده است. خانه باید به گونه‌ای انتخاب می‌شد که جوابگوی سکانس‌های دویدن سیاوش به دنبال مهتاب در اتاق‌های تو در تو و با تغییر مداوم فضا از داخل به خارج و برعکس باشد، آن هم در شرایطی که همه برای فراهم کردن مقدمات عروسی مادر و عمو هستند و شلوغی و رفت و آمد در راهروها و حیاط بیداد می‌کند و قطعا بهترین لوکیشن همین خانه بود. به این فضا، باید انتخاب لوکیشن دفتر کارخانه، سالن نمایش و محل سکانس‌های خارجی را نیز اضافه کرد و نتیجه گرفت «کریم‌مسیحی تردستی خاصی در انتخاب فضا برای ساخت فیلم‌هایش دارد» چرا که دقیقا این اتفاق در «پرده آخر» او هم رخ‌نمایی می‌کرد. البته توانایی کریم‌مسیحی در استفاده از نگاه کارگردانی‌اش («تردید» برنده سیمرغ بلورین بهترین کارگردان اول و دوم از بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر نیز بود) به مسائل گفته شده محدود نمی‌شود؛ او سکانس‌هایی را در آثار خود می‌آفریند که کاملا با برداشتی حرفه‌ای و سینمایی توجیه‌پذیرند. لحظه‌های دویدن ترانه علیدوستی و زوم دوربین روی پاهای او، حرکت‌های تند دوربین در برخی صحنه‌ها و تعقیب و گریز ماشین‌ها در خیابان همه نشانه‌هایی از نگاه حرفه‌ای و تئاتری او دارند.
اجرای تئاتر در کنار جاذبه‌های سینما
کریم‌مسیحی در آثار خود علاقه بی‌اندازه‌اش را به تئاتر نشان داده، این در کنار نگاه حرفه‌ای سینمایی‌اش، او را به کارگردانی خوش‌ذوق برای گرفتن بازی با خصوصیات یک بازیگر تئاتر در نقش‌های فیلم تبدیل کرده است. او در هر دو فیلم خود؛ «پرده آخر» و «تردید» البته با کمی افت، جدای از ظرافت و نگاه ریزبین‌اش در استفاده از توانایی‌های دوربین، به شیوه بازی نیز اهمیت بسیار داده است به گونه‌ای که در تماشای این 2 اثر، براحتی و با فاکتور گرفتن شاخصه‌های سینمایی می‌توان اعتراف کرد که تئاترهایی روی پرده هستند. البته این حسن و زیبایی، کارگردان را از جاذبه‌های سینمایی دور نمی‌کند و به ویژگی‌های دوربین همانگونه توجه دارد که به بازی از نوع تئاتری. یکی دیگر از ویژگی‌های «پرده آخر» واروژ انتخاب موسیقی متناسب با صحنه‌های ترس‌آمیز، کنجکاوی‌برانگیز و هیجان‌آور فیلم بود که این مساله کمابیش در «تردید» مخاطب را آزار می‌دهد. موسیقی«تردید» که کار علی صمدپور است گرچه در لحظه‌های دلهره‌آور و سرشار از استرس، مخاطب را با خود همراه می‌کند اما به طور کلی نتوانسته آنگونه که باید، روی فیلم بنشیند و به تعبیری «زیبا» باشد.
یک فیلم واقعاً سینمایی...
پایان‌بندی متفاوت «تردید» که افتخار بردن سیمرغ بلورین بهترین فیلم از بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر را دارد نیز بسیار بحث‌برانگیز است. با نشانه‌هایی که سیاوش به دنبال آنها می‌رود و همین‌طور به وقوع پیوستن داستان «هملت»، انتظار برای پایانی تراژیک خود به خود برای مخاطب ایجاد می‌شود، یعنی باید همه به دست پسر عقب‌مانده فیلم که تحت تعلیم عمو، استفاده از تفنگ را چون یک بازی کودکانه فرامی‌گیرد، کشته شوند. اما از آنجایی که کارگردان اینگونه نمی‌خواهد و روند فیلمنامه با آگاهی سیاوش از تکرار هملت، به گونه‌ای دیگر پیش می‌رود؛ هملت این بار زنده می‌ماند. «تردید» از آن دست فیلم‌هایی است که یا مخاطب آن را نمی‌پسندد (که معمولا به دلیل غیرملموس بودن آن است) یا اگر فضا و نوع روایت به مزاج او خوش بیاید، جزو آثار سطح بالا در ذهن مخاطب جای می‌گیرد. شاید به گفته جمشید ارجمند، منتقد پیشکسوت سینما نتوان با ساخت 2 اثر درباره کارگردانی یک نفر داوری کرد، اما واروژ کریم‌مسیحی با ساخت«پرده آخر» و «تردید» حداقل تا به امروز ثابت کرده که سینمای ایران هنوز هم می‌تواند آثاری «واقعا سینمایی» داشته باشد. نگاهی به «تردید» تازه‌ترین ساخته سینمایی واروژ کریم‌مسیحی
«هملت» را نکش...!
زهرا حسینی
«سیاوش» (با بازی بهرام رادان) پسر یک کارخانه‌دار است که پدرش به‌تازگی مرده است. هنوز 40 روز از درگذشت پدر نگذشته که مادر و عمویش تصمیم به ازدواج می‌گیرند. تردید از سردرگمی سیاوش در نتیجه مرگ پدر و ازدواج مادر و عمو آغاز می‌شود.
داستان به گونه‌ای امروزی و سینمایی، با اعلام گوشه‌ای از زندگی یک جوان، با لحنی کاملا جدی و شبیه به هر سینمایی دیگری در ساختمانی نیمه‌ساز شروع می‌شود. سیاوش که از مادر و عموی خود کینه به دل گرفته، مدتی را بیرون از خانه می‌گذراند و در نتیجه فکر و خیال بسیار، به مرگ پدر مشکوک می‌شود. او به دنبال نشانه‌هاست؛ نشانه‌هایی برای یافتن چرایی مرگ پدر و درگیر و دار همین کنجکاوی، متوجه شباهت داستان خود و تراژدی «هملت» می‌شود. این تشابهات گرچه از دید سیاوش تنها تشابه است و راهنمایی برای یافتن علت مرگ پدر، اما در اصل نتیجه برداشت ایرانی کارگردان «پرده آخر» از نمایشنامه ماندگار ویلیام شکسپیر، یعنی «هملت» است.
ساختی متفاوت با فیلم‌های ایرانی
واروژ کریم‌مسیحی با گذشت دقایقی از شروع فیلم به مخاطب می‌فهماند که بیننده فیلمی معمولی نیست. یکی از ویژگی‌های آخرین ساخته کریم‌مسیحی نوع فیلمبرداری، نورپردازی و طراحی صحنه و لباس است. این ترکیب که عموما تیره و تا حدودی همراه با رنگ‌های تند است، حس عجیبی را به مخاطب القا می‌کند و در نهایت به دلیل فاصله‌ای که میان ذهن مخاطب و باور صحنه ایجاد می‌شود، عموما 2 نتیجه عکس به همراه می‌آورد. ابتدا و در یک نگاه سطحی از جانب مخاطب عام، این فاصله در همذات‌پنداری با شخصیت‌ها خلل ایجاد کرده و اجازه نزدیک شدن را نمی‌دهد، اما از دید دیگر، نگاه کاملا سینمایی از پشت دوربین کارگردان این خلأ را کمرنگ کرده و می‌توان ادعا کرد «تردید نه از حیث محتوا که از دید فنی به سبک فیلم‌های ایرانی ساخته نشده است» و دقیقا ارتباط مخاطب عام در ابتدای تماشای فیلم به همین دلیل دچار سستی می‌شود. کریم‌مسیحی تراژدی دردناکی از خیانت، قتل و دروغ را با احتیاط زیاد پیش روی خود گذاشته و با صرف زمانی حدود 17 سال برای بالا و پایین کردن نمایشنامه در ذهن خود، آن را در «تردید» به اثری سینمایی تبدیل کرده است. در این برداشت او سعی می‌کند کاراکترهای اصلی را در قالب شخصیت‌های باورپذیر ایرانی ارائه کند و در این تلاش تا حدودی به نتیجه مثبت نیز می‌رسد و احتمالا به همین دلیل برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه اقتباسی از بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر می‌شود.
هملتی که دیگر «هملت» نیست
اما از نکات جالب توجه در این فیلم، حضور قابل قبول بهرام رادان در نقش «سیاوش» است. نوع نگاه، بازی، حرکات دست و پریشانی احوال، «هملت» ایرانی را تداعی می‌کند که البته در میانه راه، این مساله را کشف کرده و با رفتارهای به ظاهر مضحک جلوی فاجعه‌ای را می‌گیرد. کریم‌مسیحی تغییر شخصیت اصلی فیلم خود را طبیعی توصیف و به وضوح اعلام می‌کند که از زمانی که سیاوش متوجه شباهت‌های زندگی‌اش با هملت می‌شود، دیگر هملت نیست. رادان هم در همین راستا با باورپذیرتر کردن تغییر سیاوش، به پیشروی داستان کمک بسیاری می‌کند چراکه لحظه‌های ابهام، زیرکی پنهان شده در ظاهر ساده‌لوحانه و سردرگمی و اضطراب از آینده نمود زیبایی در چهره وی دارند. بازی حامد کمیلی نیز در نقش «گارو» یا همان «هوراشیو»(دوست هملت) گرچه تا حدودی کلیشه‌ای شده اما آنقدر پرتحرک نیست که زیر سایه کلیشه، گویایی خود را از دست بدهد. دیگر بازیگران نیز تقریبا از عهده نقش‌های خود برآمده‌اند و با زیرکی کارگردان، ترکیب بازی‌ها هم به روند داستان کمک بسیاری کرده است.
از سوی دیگر ترانه علیدوستی در نقش «مهتاب» یا«اوفلیا»ی هملت به تنهایی از پس نقش خود برآمده است (یکی از افتخارات «تردید» کاندیدای بهترین بازیگر نقش اول زن برای بازی علیدوستی بود). اما در ترکیب بازی‌ها و صحنه‌های قرار گرفتن 2 کاراکتر اصلی (رادان و علیدوستی) در کنار هم، با وجود نقش‌آفرینی زیبای هریک، گویی کارگردان به نقطه مطلوب خود نرسیده به‌گونه‌ای که گاه به نظر مخاطب می‌آید که بازی این دو «به هم نمی‌آید». بهرام رادان و ترانه علیدوستی 2 بازیگر توانای سینمای ایران هستند که عهده‌دار هر نقشی شوند، آن را به سبک خود خلق می‌کنند و می‌آفرینند اما این توانایی تا حدودی در ترکیب بازی‌ها ضعیف اعمال شده است. گرچه با شرایط کنونی نیز با یک فیلم خوب روبه رو هستیم اما رفع این ضعف‌های کوچک می‌توانست کریم‌مسیحی را در ساخت«پرده آخر»ی دیگر همراهی کند چرا که یکی از توانایی‌های بارز او در فیلم بلند اولش، ترکیب زیبایی بازی‌ها و تاثیر آنها روی یکدیگر بود.
انتخاب لوکیشن در «تردید» و «پرده آخر»
داستان فیلم «تردید» در یک خانواده بسیار مرفه اتفاق می‌افتد. برای خلق صحنه‌های جذابی که از سویی نشان‌دهنده عظمت خاندان سیاوش و از سوی دیگر دلیل موجهی برای انجام قتل پدر توسط مادر و عمو باشد، لوکیشنی خاص لازم بود که کریم‌مسیحی بخوبی از پس انتخاب آن برآمده و با انتخاب خانه‌ای ویلایی با اتاق‌های تو در تو و عظمتی وصف ناشدنی، به این خواسته نمایشنامه و شخصیت‌های آن جامه عمل پوشانده است. خانه باید به گونه‌ای انتخاب می‌شد که جوابگوی سکانس‌های دویدن سیاوش به دنبال مهتاب در اتاق‌های تو در تو و با تغییر مداوم فضا از داخل به خارج و برعکس باشد، آن هم در شرایطی که همه برای فراهم کردن مقدمات عروسی مادر و عمو هستند و شلوغی و رفت و آمد در راهروها و حیاط بیداد می‌کند و قطعا بهترین لوکیشن همین خانه بود. به این فضا، باید انتخاب لوکیشن دفتر کارخانه، سالن نمایش و محل سکانس‌های خارجی را نیز اضافه کرد و نتیجه گرفت «کریم‌مسیحی تردستی خاصی در انتخاب فضا برای ساخت فیلم‌هایش دارد» چرا که دقیقا این اتفاق در «پرده آخر» او هم رخ‌نمایی می‌کرد. البته توانایی کریم‌مسیحی در استفاده از نگاه کارگردانی‌اش («تردید» برنده سیمرغ بلورین بهترین کارگردان اول و دوم از بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر نیز بود) به مسائل گفته شده محدود نمی‌شود؛ او سکانس‌هایی را در آثار خود می‌آفریند که کاملا با برداشتی حرفه‌ای و سینمایی توجیه‌پذیرند. لحظه‌های دویدن ترانه علیدوستی و زوم دوربین روی پاهای او، حرکت‌های تند دوربین در برخی صحنه‌ها و تعقیب و گریز ماشین‌ها در خیابان همه نشانه‌هایی از نگاه حرفه‌ای و تئاتری او دارند.
اجرای تئاتر در کنار جاذبه‌های سینما
کریم‌مسیحی در آثار خود علاقه بی‌اندازه‌اش را به تئاتر نشان داده، این در کنار نگاه حرفه‌ای سینمایی‌اش، او را به کارگردانی خوش‌ذوق برای گرفتن بازی با خصوصیات یک بازیگر تئاتر در نقش‌های فیلم تبدیل کرده است. او در هر دو فیلم خود؛ «پرده آخر» و «تردید» البته با کمی افت، جدای از ظرافت و نگاه ریزبین‌اش در استفاده از توانایی‌های دوربین، به شیوه بازی نیز اهمیت بسیار داده است به گونه‌ای که در تماشای این 2 اثر، براحتی و با فاکتور گرفتن شاخصه‌های سینمایی می‌توان اعتراف کرد که تئاترهایی روی پرده هستند. البته این حسن و زیبایی، کارگردان را از جاذبه‌های سینمایی دور نمی‌کند و به ویژگی‌های دوربین همانگونه توجه دارد که به بازی از نوع تئاتری. یکی دیگر از ویژگی‌های «پرده آخر» واروژ انتخاب موسیقی متناسب با صحنه‌های ترس‌آمیز، کنجکاوی‌برانگیز و هیجان‌آور فیلم بود که این مساله کمابیش در «تردید» مخاطب را آزار می‌دهد. موسیقی«تردید» که کار علی صمدپور است گرچه در لحظه‌های دلهره‌آور و سرشار از استرس، مخاطب را با خود همراه می‌کند اما به طور کلی نتوانسته آنگونه که باید، روی فیلم بنشیند و به تعبیری «زیبا» باشد.
یک فیلم واقعاً سینمایی...
پایان‌بندی متفاوت «تردید» که افتخار بردن سیمرغ بلورین بهترین فیلم از بیست و هفتمین جشنواره فیلم فجر را دارد نیز بسیار بحث‌برانگیز است. با نشانه‌هایی که سیاوش به دنبال آنها می‌رود و همین‌طور به وقوع پیوستن داستان «هملت»، انتظار برای پایانی تراژیک خود به خود برای مخاطب ایجاد می‌شود، یعنی باید همه به دست پسر عقب‌مانده فیلم که تحت تعلیم عمو، استفاده از تفنگ را چون یک بازی کودکانه فرامی‌گیرد، کشته شوند. اما از آنجایی که کارگردان اینگونه نمی‌خواهد و روند فیلمنامه با آگاهی سیاوش از تکرار هملت، به گونه‌ای دیگر پیش می‌رود؛ هملت این بار زنده می‌ماند. «تردید» از آن دست فیلم‌هایی است که یا مخاطب آن را نمی‌پسندد (که معمولا به دلیل غیرملموس بودن آن است) یا اگر فضا و نوع روایت به مزاج او خوش بیاید، جزو آثار سطح بالا در ذهن مخاطب جای می‌گیرد. شاید به گفته جمشید ارجمند، منتقد پیشکسوت سینما نتوان با ساخت 2 اثر درباره کارگردانی یک نفر داوری کرد، اما واروژ کریم‌مسیحی با ساخت«پرده آخر» و «تردید» حداقل تا به امروز ثابت کرده که سینمای ایران هنوز هم می‌تواند آثاری «واقعا سینمایی» داشته باشد. ارسال نظر
پربیننده