علیرضا پورصباغ: تعریف سبک و قواعد ژانری در سینمای ایران، فیلمسازان را مجبور به ماندن در ژانرهای تعریف شده یکنواخت و یکسان می‌کند. حمید نعمت‌الله در دومین ساخته خویش با یک تغییر لحن و چرخش زیاد نسبت به «بوتیک»، رویکردهای اجتماعی خود را در ژانر کمدی ارائه کرده است. «بی‌پولی» چالش‌های اقتصادی یک خانواده را در مختصات مشخص زمانی نشان می‌دهد. «بی‌پولی» به‌رغم داشتن داستانسرایی کلاسیک لحن نا‌منظمی دارد وگاهی از قواعد رایج در سینما در فرم فیلمسازی مرزهای متداول را پشت سر می‌نهد و از ویژگی‌های فرمی معیارهای رایج پیشی می‌گیرد، اما ریتم فیلم با مبانی زبانی از اسلوبی ساختارگرا پیروی می‌کند. به علاوه رگه‌هایی از شیوه‌های طنز کلاسیک به شیوه بیلی وایلدر درون فیلم مستتر است و فیلمنامه‌نویسان این اثر مضامین طنز را در اسلوب داستانی و شیوه روایت جای داده‌اند.
هرچند توجه به تئوری مولف و استفاده از شیوه‌های اینچنینی در ژانر کمدی نوین دیگر صورت نمي‌گيرد، اما لحن فیلم حمید نعت‌الله سبب می‌شود ساختارگرایی او رنگی متفاوت داشته باشد. اگر از منظر شخصیت‌پردازی، فیلم مورد واکاوی قرار بگیرد متوجه خواهید شد، کاراکترهای فرعی داستان هستند که سبب روند جریان‌ساز طنز فیلم می‌شوند. اگر دیروز در سینمای کمدی وایلدر، تغییر مسیر داستان اصلی با اضافه شدن یک کاراکتر پیله طنز داستان را مستحکم‌تر می‌کرد، فیلم حمید نعمت‌الله از چندین کاراکتر متعدد و کاملا پرداخت شده بهره می‌برد.
نعمت‌الله با ترسیم سیر نزولی اقتصادی جامعه کوچک که هر لحظه ممکن است در زندگی یکی از ما رخ دهد و برای کانون خانواده مشکل‌ساز باشد، تماشاگر را وادار به خندیدن می‌کند. شاید بعد از اتمام فیلم طعم این خنده‌ها مزه تلخی را در کام تماشاگر یادآور شود؛ پدید آوردن چنین روایتی یعنی تراژدی- کمدی، پس از فیلم «اجاره نشین‌ها» سال‌هاست در عرصه دست یازیدن به چنین قاعده‌ای فراموش شده بود.
سینمای ما در تولیدات فاخر سال گذشته به صورت کاملا تصادفی به کنکاش در طبقات اجتماعی بویژه طبقه متوسط دست زده است. پرداختن به جامعه متوسط تبدیل به دغدغه‌های بزرگان این صنعت و اهالی خوش فکر آن شده، از قضا هر 2 فیلم بی‌پولی و درباره الی که این طیف طبقاتی را به صورتی کاملا رئال ترسیم کرده از طرف تماشاگران در جشنواره فیلم فجر سال قبل مورد استقبال قرار گرفت تا میزان ارتباط طبقه متوسط را با این جریان سینمایی نشان دهد.
در دوران قبل از انقلاب، با همه اغراق‌های آنچنانی سینمای فارسی بستر مطرح کردن جامعه متوسط و پایین‌دستی را کاملا فراهم کرده بود و بعد از قیصر واکاوی بسترهای اجتماعی – ارزشی توده‌های این طیف موج عظیمی در میان فیلمسازان ایجاد کرد و سبب کشاندن مردم به سالن سینماها می‌شد. اصغر فرهادی و حمید نعمت‌الله امسال توانسته‌اند از 2 منظر متفاوت در فیلم درباره الی، ثبات اخلاقی و در بی‌پولی، ثبات مالی لرزان این طبقه را به تصویر بکشند. بی‌پولی در گام نخست به صورت کاملا منطقی با نسل سومی‌ها ارتباط خوبی برقرار می‌کند و تنها دلیل این ارتباط، کنکاش‌های اجتماعی و بررسی دقیق 2 روزنامه نگار سابق (حمید نعمت‌الله و هادی مقدم‌دوست) در نگارش این فیلمنامه است و این 2 فیلمنامه مشترک نشان می‌دهند حقیقت اقتصادی زندگی طبقه متوسط که با پس‌لرزه‌ای کوچک بر هم می‌ریزد و رویاهایی که در سرزمین آلیس هیچگاه به حقیقت بدل نمی‌شود از نکات برجسته فیلم هستند و بورژوازی کوچک با شیوه‌ای نوین به نقد کشیده می‌شود آن هم در قالبی که کاملا متنوع و متفاوت است. حمید نعمت‌الله را به سبب آمیختن تراژدی با لحنی کمدی و فرم‌گرایی به شیوه کلاسیک باید بسیار ستود.
نعمت‌الله در نخستین تجربه‌اش در این ژانر طنز عمیقی را در هم تنیده است که از لابیرنت‌های متعددی برخوردار است. هزار توی اول داستان تعداد پرسوناژهای فیلم است اما این تعداد شخصیت‌های متوالی و به هم پیوسته در خدمت روند حرکتی داستان هستند و هیچ کاراکتری به تنهایی بار طنز داستان را به دوش نمی‌کشد، امروز در سینمای ما استفاده از فیلمنامه‌های پر کاراکتری که در تمام مدت زمان فیلم حضورشان بی‌اثر است بسیار شده‌است. دومین هزارتویی که تماشاگر از آن عبور می‌کند اما باید بسیار ساده جلوه کند، کنکاش در لایه‌های اجتماعی با جهان‌بینی‌های متفاوت است، ایرج، پرویز، احمد رنجه و... جهان‌بینی‌های متفاوتی دارند و این دیدگاه‌های متفاوت و بعضاً متغیر موقعیت طنز ایجاد می‌کند.
این تفاوت‌ها هرچند راهکاری برای تحمل پر مشقت بی‌پولی ارائه نمی‌کند اما در نهایت یک نور روشنگر را در انتهای تمام این کنکاش‌ها بر پایان داستان می‌افکند. حمید نعمت‌الله ظاهرا در فیلم بی‌پولی یک سبک یا یک ژانر را خلق نکرده بلکه او تمام عناصر داستانی را با المان‌های کلاسیک سینمایی پیوند داده و ترکیب این شیوه نوین قصه‌گویی حقیقتی انتزاعی را از دریچه کمدی مورد تحلیل قرار داده است، این کمدی چند لایه هیچگاه در طول قصه‌گویی به شیوه کلاسیک سقوط نمی‌کند. روابط زناشویی در این فیلم بسیار رئال و قابل هضم برای تماشاگرش خلق شده است.
در قسمت‌های ابتدایی زمانی که ایرج اقتدار اقتصادی خود را با توجه به بیکاری‌اش حفظ می‌کند، این همسر او است که کاملا مطیع مرد خانواده است، به محض آنکه زن متوجه می‌شود مرد توانایی اداره خانواده را ندارد توازن اقتدارگرایی برهم می‌ریزد وضلع مونث خانواده وجه غالب بر خود می‌گیرد. اما تعدد لوكيشن وحرکت دوربین زرین‌دست برجستگی‌های تصویری فیلم را چند برابر کرده است، به عنوان مثال در صحنه ورودی به دفتر پرویز، دوربین یکبار از بالا و بار دوم در همان لوكيشن از پایین وقایع را به تماشاگرش عرضه می‌کند تا داستان خطی فیلم با توشات‌های 2 نفره به یک تله‌فیلم تلویزیونی شبیه نباشد. نگاهی به فیلم« بی‌پولی» دومين تجربه سينمايي حميد نعمت‌الله
کمدی به سبک بیلی وایلدر
علیرضا پورصباغ: تعریف سبک و قواعد ژانری در سینمای ایران، فیلمسازان را مجبور به ماندن در ژانرهای تعریف شده یکنواخت و یکسان می‌کند. حمید نعمت‌الله در دومین ساخته خویش با یک تغییر لحن و چرخش زیاد نسبت به «بوتیک»، رویکردهای اجتماعی خود را در ژانر کمدی ارائه کرده است. «بی‌پولی» چالش‌های اقتصادی یک خانواده را در مختصات مشخص زمانی نشان می‌دهد. «بی‌پولی» به‌رغم داشتن داستانسرایی کلاسیک لحن نا‌منظمی دارد وگاهی از قواعد رایج در سینما در فرم فیلمسازی مرزهای متداول را پشت سر می‌نهد و از ویژگی‌های فرمی معیارهای رایج پیشی می‌گیرد، اما ریتم فیلم با مبانی زبانی از اسلوبی ساختارگرا پیروی می‌کند. به علاوه رگه‌هایی از شیوه‌های طنز کلاسیک به شیوه بیلی وایلدر درون فیلم مستتر است و فیلمنامه‌نویسان این اثر مضامین طنز را در اسلوب داستانی و شیوه روایت جای داده‌اند.
هرچند توجه به تئوری مولف و استفاده از شیوه‌های اینچنینی در ژانر کمدی نوین دیگر صورت نمي‌گيرد، اما لحن فیلم حمید نعت‌الله سبب می‌شود ساختارگرایی او رنگی متفاوت داشته باشد. اگر از منظر شخصیت‌پردازی، فیلم مورد واکاوی قرار بگیرد متوجه خواهید شد، کاراکترهای فرعی داستان هستند که سبب روند جریان‌ساز طنز فیلم می‌شوند. اگر دیروز در سینمای کمدی وایلدر، تغییر مسیر داستان اصلی با اضافه شدن یک کاراکتر پیله طنز داستان را مستحکم‌تر می‌کرد، فیلم حمید نعمت‌الله از چندین کاراکتر متعدد و کاملا پرداخت شده بهره می‌برد.
نعمت‌الله با ترسیم سیر نزولی اقتصادی جامعه کوچک که هر لحظه ممکن است در زندگی یکی از ما رخ دهد و برای کانون خانواده مشکل‌ساز باشد، تماشاگر را وادار به خندیدن می‌کند. شاید بعد از اتمام فیلم طعم این خنده‌ها مزه تلخی را در کام تماشاگر یادآور شود؛ پدید آوردن چنین روایتی یعنی تراژدی- کمدی، پس از فیلم «اجاره نشین‌ها» سال‌هاست در عرصه دست یازیدن به چنین قاعده‌ای فراموش شده بود.
سینمای ما در تولیدات فاخر سال گذشته به صورت کاملا تصادفی به کنکاش در طبقات اجتماعی بویژه طبقه متوسط دست زده است. پرداختن به جامعه متوسط تبدیل به دغدغه‌های بزرگان این صنعت و اهالی خوش فکر آن شده، از قضا هر 2 فیلم بی‌پولی و درباره الی که این طیف طبقاتی را به صورتی کاملا رئال ترسیم کرده از طرف تماشاگران در جشنواره فیلم فجر سال قبل مورد استقبال قرار گرفت تا میزان ارتباط طبقه متوسط را با این جریان سینمایی نشان دهد.
در دوران قبل از انقلاب، با همه اغراق‌های آنچنانی سینمای فارسی بستر مطرح کردن جامعه متوسط و پایین‌دستی را کاملا فراهم کرده بود و بعد از قیصر واکاوی بسترهای اجتماعی – ارزشی توده‌های این طیف موج عظیمی در میان فیلمسازان ایجاد کرد و سبب کشاندن مردم به سالن سینماها می‌شد. اصغر فرهادی و حمید نعمت‌الله امسال توانسته‌اند از 2 منظر متفاوت در فیلم درباره الی، ثبات اخلاقی و در بی‌پولی، ثبات مالی لرزان این طبقه را به تصویر بکشند. بی‌پولی در گام نخست به صورت کاملا منطقی با نسل سومی‌ها ارتباط خوبی برقرار می‌کند و تنها دلیل این ارتباط، کنکاش‌های اجتماعی و بررسی دقیق 2 روزنامه نگار سابق (حمید نعمت‌الله و هادی مقدم‌دوست) در نگارش این فیلمنامه است و این 2 فیلمنامه مشترک نشان می‌دهند حقیقت اقتصادی زندگی طبقه متوسط که با پس‌لرزه‌ای کوچک بر هم می‌ریزد و رویاهایی که در سرزمین آلیس هیچگاه به حقیقت بدل نمی‌شود از نکات برجسته فیلم هستند و بورژوازی کوچک با شیوه‌ای نوین به نقد کشیده می‌شود آن هم در قالبی که کاملا متنوع و متفاوت است. حمید نعمت‌الله را به سبب آمیختن تراژدی با لحنی کمدی و فرم‌گرایی به شیوه کلاسیک باید بسیار ستود.
نعمت‌الله در نخستین تجربه‌اش در این ژانر طنز عمیقی را در هم تنیده است که از لابیرنت‌های متعددی برخوردار است. هزار توی اول داستان تعداد پرسوناژهای فیلم است اما این تعداد شخصیت‌های متوالی و به هم پیوسته در خدمت روند حرکتی داستان هستند و هیچ کاراکتری به تنهایی بار طنز داستان را به دوش نمی‌کشد، امروز در سینمای ما استفاده از فیلمنامه‌های پر کاراکتری که در تمام مدت زمان فیلم حضورشان بی‌اثر است بسیار شده‌است. دومین هزارتویی که تماشاگر از آن عبور می‌کند اما باید بسیار ساده جلوه کند، کنکاش در لایه‌های اجتماعی با جهان‌بینی‌های متفاوت است، ایرج، پرویز، احمد رنجه و... جهان‌بینی‌های متفاوتی دارند و این دیدگاه‌های متفاوت و بعضاً متغیر موقعیت طنز ایجاد می‌کند.
این تفاوت‌ها هرچند راهکاری برای تحمل پر مشقت بی‌پولی ارائه نمی‌کند اما در نهایت یک نور روشنگر را در انتهای تمام این کنکاش‌ها بر پایان داستان می‌افکند. حمید نعمت‌الله ظاهرا در فیلم بی‌پولی یک سبک یا یک ژانر را خلق نکرده بلکه او تمام عناصر داستانی را با المان‌های کلاسیک سینمایی پیوند داده و ترکیب این شیوه نوین قصه‌گویی حقیقتی انتزاعی را از دریچه کمدی مورد تحلیل قرار داده است، این کمدی چند لایه هیچگاه در طول قصه‌گویی به شیوه کلاسیک سقوط نمی‌کند. روابط زناشویی در این فیلم بسیار رئال و قابل هضم برای تماشاگرش خلق شده است.
در قسمت‌های ابتدایی زمانی که ایرج اقتدار اقتصادی خود را با توجه به بیکاری‌اش حفظ می‌کند، این همسر او است که کاملا مطیع مرد خانواده است، به محض آنکه زن متوجه می‌شود مرد توانایی اداره خانواده را ندارد توازن اقتدارگرایی برهم می‌ریزد وضلع مونث خانواده وجه غالب بر خود می‌گیرد. اما تعدد لوكيشن وحرکت دوربین زرین‌دست برجستگی‌های تصویری فیلم را چند برابر کرده است، به عنوان مثال در صحنه ورودی به دفتر پرویز، دوربین یکبار از بالا و بار دوم در همان لوكيشن از پایین وقایع را به تماشاگرش عرضه می‌کند تا داستان خطی فیلم با توشات‌های 2 نفره به یک تله‌فیلم تلویزیونی شبیه نباشد. ارسال نظر
پربیننده