مخاطبان خاص داخلی
«فرار از زندان» را چگونه دیدند
بهناز شیربانی: موج اقبال مخاطبان ایرانی به سریال‌های خارجی اگرچه در یکی، 2 سال اخیر پررنگ‌تر به میان خانواده‌ها و مخاطبان عام راه یافته، اما انتظارمان بر این بود که مخاطبان خاص چند سالی پیش‌تر با تولیداتی از این دست عجین بوده و ساخت و تولید آنها را رصد کرده باشند. با همین استدلال هم سراغ فیلمسازان، هنرمندان و صاحبنظران عرصه سریال‌سازی ایران رفتیم تا شاید برداشت آنها از کیفیت ساخت و تولید این قبیل مجموعه‌ها در قیاس با تولیدات داخل، ما را به سوی یک آسیب‌شناسی بی‌طرفانه رهنمون کند. اما واقعیت جز این بود و برخلاف انتظار کمتر طرف تماسی بود که رصد کردن این تولیدات و تحلیل چرایی توفیق آنها را در سرفصل مشغولیت‌های روزانه خود قرار داده باشد. از این میان اما بودند آنانی که به این مهم بی‌‌تفاوت نبودند و آنچه در ادامه می‌آید حاصل این دغدغه‌مندی‌شان است.
مهدی سجاده‌چی(فیلمنامه نویس)
«فرار از زندان» سریال بسیار خوش‌ساخت و جذابی است که البته ایرادهایی هم دارد، مهم‌ترین آن این است که این قصه قابلیت گسترده شدن در حد چند فصل را ندارد و متناسب با ظرفیت تماشاگران عام ساخته نشده است. مهدی سجاده‌چی، فیلمنامه‌نویس سینما و تلویزیون با بیان این مطلب در پاسخ به این سوال که آیا محدودیت‌های فرهنگی سبب می‌شود سریال‌های ایرانی توفیق چندانی نزد مخاطب نیابد، گفت: من به محدودیت اعتقادی ندارم، مگر در سریال فرار از زندان جز آن خانم دکتری که در ابتدای سریال هست، وکیل مدافع و چند نقش فرعی ما زن دیگری را می‌بینیم، پس بی‌تردید چنین نکاتی را نمی‌توان متضمن توفیق یا دلیل عدم توفیق یک مجموعه ارزیابی کرد. وی مهم‌ترین ایراد سریال فرار از زندان را فیلمنامه‌اش می‌داند که اجرای خوب سریال موجب شده آن اشکال هم دیده نشود. تهیهکنندگان آمریکایی برای چند میلیارد بیننده سریال می‌سازند و این طبیعی است که اگر یک‌دهم مخاطبان هم آن سریال را ببینند، چند صد میلیون از آن حمایت کردند. اما برای سریال‌های ایرانی این اتفاق نمی‌افتد چون مخاطبان بین‌المللی برای آنها وجود ندارد. عوامل موفقیت سریال فرار از زندان به عقیده مهدی سجاده‌چی حرکت و act است که در قسمت‌های مختلف سریال وجود دارد. وقوع اتفاقات از نظر او ریتم تندی دارد و شخصیت‌پردازی بسیار بجا و خوب موجب شده که تیپ‌سازی به بهترین نحو صورت بگیرد.
محمد نیک‌بین (تهیه‌کننده)
نیک‌بین تهیه‌کننده آثار پرمخاطبی چون
«آتش بس» در سینما هم درباره کیفیت ورود مجموعه فرار از زندان به کشورمان می‌گوید: متاسفانه نسخه دوبله شده سریال فرار از زندان را هنوز ندیده‌ام، هرچند که طبیعتاً وقتی چنین فیلمی را دوبله شده می‌بینیم، جذابیت این فیلم بیشتر خواهد شد. وی می‌افزاید: نسخه اصلی فرار از زندان را دیده‌ام و نظر من راجع به این فیلم این است که بسیار داستان جذاب و گیرایی دارد و جذابیت آن به خاطر مونتاژ بسیار سریع آن صدچندان شده است. به اعتقاد محمد نیک‌بین این جذابیت به نحوی است که مخاطب از یک فیلم انتظار ندارد با چنین ریتم تندی روبه‌رو شود و با مهارت خاصی توانسته‌اند اشتیاق دیدن فیلم را در بیننده صدچندان کنند. از این دیدگاه سریال فرار از زندان را بسیار موفق و خوب ارزیابی می‌کنم.
افشین صادقی (کارگردان)
افشین صادقی، کارگردان تلویزیون اگرچه از کسانی‌است که علاقه‌ای به تماشای این مجموعه‌ها ندارد، اما باز هم نیم‌نگاهی به فرار از زندان داشته و در استدلال چرایی ندیدن این آثار می‌گوید: من نسخه دوبله شده فرار از زندان را ندیده‌ام و یک دلیل شخصی برای این کار دارم، چرا که در حال حاضر فیلم‌هایی مثل «لاست»، «24» و... مخاطب زیادی پیدا کرده و کاملاً آمادگی این را دارد که تمام دنیا از آن کپی‌برداری کنند و تا حدامکان این خط‌کشی را برای خودم قائل شده‌ام که سعی کنم برای اینکه نوع نگاهم برای ساخت آثارم به این فیلم‌ها شبیه نشود،کمتر اینگونه فیلم‌ها را ببینم. صادقی می‌گوید: فیلمنامه‌هایی که در حال حاضر برای ساخت به دست من می‌رسد، اکثراً شبیه فیلم‌های خارجی است. من اعتقاد دارم وقتی فیلمی مثل فرار از زندان با همان فرهنگ غرب ساخته می‌شود که بسیار جذاب هم هست، باید در حد یک فیلم دیدنی و جذاب باقی بماند و سعی در کپی‌برداری از آن را نداشته باشیم. من نسخه اصلی فرار از زندان را دیده‌ام و بسیار لذت بردم.
طوفان مهردادیان (بازیگر و صداپیشه)
طوفان مهردادیان، بازیگری که مدتی قبل مجموعه «پنجمین خورشید» را از او شاهد بودیم، درباره سریال «فرار از زندان» گفت: نسخه اصلی فیلم فرار از زندان کار بسیار قوی و جذابی است. فرار از زندان به‌عنوان یک کار بلند و اپیزودیک با هیچکدام از ساخته‌های ما در ایران قابل مقایسه نیست چرا که طرح اولیه داستان و بازی‌های روان و جذاب بازیگران این کار به گونه‌ای است که از آن یک داستان پرکشش و مخاطب‌پسند ساخته است. وی در ادامه می‌گوید: روند روایت داستان در قسمت‌های ابتدایی آن به گونه‌ای است که بیننده را با خود همراه می‌کند اما احساس می‌کنم با روند داستان بسیاری از صحنه‌های آن غلو شده روایت می‌شود. این نظر شخصی من است و شاید دیگران نظری برخلاف من درباره این سریال داشته باشند. مهردادیان با توجه به قابلیت دوبله ایران در ادامه می‌گوید: در کل احساس می‌کنم به دلیل استفاده از 2 قشر گویندگان پیشکسوت و کمی جوان‌تر در سریال فرار از زندان دوبله جای بحث و تامل بیشتری داشته باشد. علاوه بر اینکه استاد قنبری همیشه آثار شاخصی را در تاریخ دوبله ما به یادگار گذاشته‌اند و فرار از زندان نیز با توجه به قابلیت‌های فراوانش می‌تواند اثر قابل قبول دوبله ما باشد. متاسفانه نسخه دوبله شده آن را ندیده‌ام اما خوشحالم که در حال حاضر شاهد دوبله آثار شاخص و جذاب کشورهای دیگر مثل سریال فرار از زندان در ایران هستیم.
نرگس قوی‌زری: نزدیک به یک قرن است که تلویزیون دیگر از «جعبه جادو» بودن، درآمده و برای همه مخاطبان به صورت وسیله‌ای ضروری و از ملزومات خانه و خانواده شده است. اگر کمی واضح‌تر ببینیم جایگاه آن در حد عضوی از خانواده است. روزها همدم خانم خانه می‌شود و ناخودآگاه روی او تاثیر می‌گذارد، در طرز فکرش و نوع رفتارش،
در برانگیختن احساس و نوع توقعات، در همه و همه موثر است و این تاثیر همچنان تا نوع تربیت فرزندان و کنش و واکنش با مسائل اجتماعی پیش می‌رود. تلویزیون تنها عضو خانواده است که همه چیز می‌گوید و هیچ چیز نمی‌شنود و تمام افراد خانواده این مساله را دانسته و آن را قبول کرده‌اند، البته اگر نگوییم به نوعی محکوم آن شده‌اند. در این میان جایگاه والای این عضو حرف‌نشنو و تاثیرگذار در جهان چنان اهمیتی پیدا کرده است که برخی با علم به این جایگاه، هنوز هم جادوگری می‌کنند و چنان سریال‌ها و برنامه‌های آموزشی و تبلیغی می‌سازند و تولید می‌کنند که آوازه و شهرتش به آن سوی مرزها هم می‌رسد بویژه اینکه در همین ایران خودمان و در کوچه پس‌کوچه‌های خیابان جمهوری و انقلاب DVDهای این سریال‌ها روی دست می‌رود و برخی دیگر از هموطنان عناوین این سریال‌ها را از تولیدات داخلی و سریال‌های شبانه وطنی بهتر می‌دانند!
سریال‌هایی که تعداد قسمت‌هایش به بیش از 90 می‌رسد با جذابیت‌هایی که چه به لحاظ تکنیک و چه به لحاظ مضمون و شیوه روایت داشته‌اند، مخاطبان زیادی را با تب تند و عطش دیدن، پا به پای خود و قصه کشانیده‌اند، اما با این حال سال‌هاست تلویزیون با فیلم‌ها و سریال‌هایش (داخلی و خارجی) جای خوبی بین خانواده‌های ایرانی باز کرده و جزو یا بهتر بگوییم عضو جدایی‌ناپذیر جمع‌های خانوادگی شده است. برای پیگیری بیشتر این جایگاه و حفظ آن بین خانواده‌های ایرانی که همواره به عنوان کانون پرمهر آموزش و پرورش شناخته شده است، گفت‌وگویی با صاحبنظران عرصه فیلم و فیلمسازی انجام داده‌ایم تا از نظرات و تجربیات آنها بهره‌مند شویم.
برگ‌های برنده‌ای که آنها دارند
محمدرضا اعلامی، کارگردان سینما و تلویزیون در این زمینه با اشاره به اینکه تاکنون موفق به دیدن هیچکدام از سریال‌های خارجی نشده است(!) درباره علت بالا بودن مخاطب سریال‌های خارجی می‌گوید: طبیعی است وقتی همه جا درباره فیلمی می‌بینید، می‌خوانید و می‌شنوید ترغیب به دیدن آن می‌شوید بویژه که این کارها از نظر کیفیت و تکنیک هم در سطح بالایی باشند. وی علت خوب بودن این فیلم‌ها را «استفاده درست از امکانات»، «دادن امکانات به افراد متخصص» و «داشتن آزادی در انتخاب و به کارگیری امکانات» بیان می‌کند و می‌افزاید: همانطور که یک جواهرساز با دیدن یک قطعه جواهر می‌تواند به مرغوبیت آن و فوت و فن ساختش پی ببرد، من هم با دیدن قسمت‌هایی از این فیلم‌ها به این نتیجه رسیدم که آثار خیلی خاصی نیستند و قول می‌دهم ما با رعایت موارد عنوان شده می‌توانیم فیلم‌های بهتری بسازیم. سعید سهیلی، کارگردان نیز علت روی آوردن مردم به دیدن سریال‌های خارجی را جذابیت می‌داند و می‌گوید: این عامل در سریال‌های ایرانی دیده نمی‌شود. آنها بهتر از ما سریال می‌سازند و وقت، دقت، هزینه و امکانات بیشتری صرف می‌کنند، به علاوه اینکه قصه‌های جذاب‌تری هم دارند در حالی که ما موقع سریال‌سازی فقط می‌خواهیم زمان اثر را بالا ببریم که در نتیجه آن، سریال‌ها کشدار و بدون جاذبه می‌شوند. سهیلی همچنین به هیجان، تعلیق و کشش این آثار اشاره می‌کند و معتقد است سریال‌های ما نه‌تنها همه این فاکتورها را ندارند بلکه گاهی آنقدر خسته‌کننده می‌شوند که تماشاگر مجبور به تغییر کانال تلویزیون می‌شود.
سريال سازي با سرمايه شركت‌هاي خصوصي
رامتین شهبازی، منتقد سینما بالا بودن تب تماشای فیلم از طریق DVD را زیاد شدن راه‌های ارتباطی می‌داند و می‌گوید: سریال‌سازی در دنیا مختص به زمان حال نیست، اما دسترسی آسان به اطلاعات تازه توانسته ما را با این فیلم‌ها آشنا کند. شهبازی با اشاره به اینکه
صدا و سیما کار سختی را پیش رو دارد می‌گوید: در کشورهای دیگر سریال‌ها با سرمایه شرکت‌های خصوصی ساخته می‌شود و این شرکت‌ها به جذابیت اثر برای مخاطب اهمیت زیادی می‌دهند و از آنجایی که مخاطب ایرانی تعداد زیادی از فاکتورهایی مانند تعلیق، جذابیت، هیجان، ریتم تند و... را نمی‌تواند در سریال‌های خاله‌بازی و کشدار داخلی پیدا کند در آثار خارجی به دنبال آن می‌رود و چون می‌یابد، به آن سمت کشیده می‌شود. این منتقد با اشاره به اینکه سریال‌سازان ما هنوز اصرار دارند به قصه‌هایی بپردازند که در دهه 60 و 70 کار شده، می‌گوید: باید راهکارهایی پیدا کنیم که مخاطب را به خود جذب کنیم چرا که اگر نتوانیم جلوی این امر را درست و منطقی بگیریم هم برای مخاطبان و هم برای فرهنگ و فرهنگ‌سازی می‌تواند بسیار خطرناک باشد.
جای خالی تلویزیون خصوصی
اما تب تند سریال‌های خارجی و دسترسی آسان به آنها کار تلویزیون را سخت‌تر و اهمیت بالا بردن کیفیت و بازنگری در تفکرات و ساختارها را بیشتر می‌کند. صدا و سیما اگر چه در تلاش است تا حدی به رقابت با سریال‌های خارجی بپردازد اما اختصاص یک شبکه ماهواره‌ای فارسی‌زبان به پخش سریال‌های خارجی این رقابت را تا حدودی سخت‌تر از گذشته کرده است. شاید بتوان بالا بردن تعداد سریال‌های تلویزیونی و تغییر در شیوه پخش آنها از یک بار در هفته به یک شب در میان را یکی از قدم‌های مثبت صدا و سیما در این مسیر دانست اما آنچه مسلم است این اقدامات تنها در جهت بهبود کمیت بوده و بدون داشتن پشتوانه سخت‌افزاری و نرم‌افزاری ممکن نیست. شفق، تهیه کننده سینما، این رقابت نابرابر را ناشی از عدم وجود شبکه‌های تلویزیونی خصوصی می‌داند و می‌گوید: بالا بردن تعداد کانال‌های تلویزیونی و راه‌اندازی شبکه‌های آزاد کمک می‌کند از همه ظرفیت‌ها، سلیقه‌ها و پتانسیل‌های مردم و هنرمندان استفاده بهینه شود.وی همچنین معتقد است با توجه به اینکه انقلاب اسلامی تثبیت شده و هیچ خطری آن را تهدید نمی‌کند، وقت آن رسیده شبکه‌های تلویزیونی خصوصي در ایران وجود داشته باشد. وی در این باره می‌افزاید: این امر موجب می‌شود اقبال به آثار خارجی کمتر شده یا هدایت شود و رقابت به‌وجود آمده بین شبکه‌های مختلف، افزایش کیفیت آثار را به همراه خواهد داشت.
پليس بد
کیفیت بالای آثار خارجی چه به لحاظ مضمون و چه به لحاظ تکنیک نیز ضعف سریال‌های داخلی را بیشتر نشان می‌دهد چرا که مخاطبی که تجربه تماشای آثار مطلوب و سطح بالا را داشته، سطح سلیقه، توقع و انتظاراتش بالا می‌رود و دیگر به تماشای آثار ضعیف نمی‌نشیند. محدودیت در مضمون یکی از عللی است که فیلمسازان آن را عامل بازدارنده برای جذاب کردن داستان فیلم می‌دانند. بسیاری از آثار خوب و معروف دنیا با محوریت خیانت پلیس یا نیروی امنیتی و
به طور کلی با نشان دادن پلیس بد، داستان‌های پرکشش و جذابی دارند اما با نگاهی به آثار سینمایی و تلویزیونی داخلی به نمونه قابل توجهی برخورد نمی‌کنیم؛ اتفاقی که فیلمسازان آن را به وجود خط قرمزها و محدودیت‌ها ارجاع می‌دهند. رامتین شهبازی در این باره می‌گوید: اگر قرار باشد با شوخی کردن با قشر خاص یا خاکستری نشان دادن آنها صدای اعتراضشان بلند شود که دیگر نمی‌توان قصه خوب نوشت و فیلم خوب ساخت چرا که درام و قصه در اثر تقابل خیر و شر به‌وجود می‌آید. محمدرضا اعلامی هم که یکی از علل ضعیف بودن سریال‌های ایرانی را به لحاظ مضمون و وجود محدودیت در انتخاب می‌داند، می‌گوید: آزادی در انتخاب موجب می‌شود فیلمساز و متخصص بتواند آنچه را می‌خواهد با کیفیت و ساختار مناسب بسازد. سعید سهیلی نیز درباره نبودن پلیس بد در آثار ایرانی می‌گوید: فیلمساز دوست دارد آدم‌ها را هم منفی نشان دهد هم مثبت و هم خاکستری، اما اجازه ندارد پلیس بد را نشان دهد یا شخصیت منفی فیلمش جزو قشر خاصی باشد، چرا که آن قشر و گروه معترض می‌شوند و صدا و سیما را تحت فشار می‌گذارند. این فیلمساز با اشاره به اینکه باید ذهن و فرهنگ مردم برای پذیرش این مسائل آماده باشد، می‌افزاید: مردم و فرهنگ آنها خود به خود ساخته نمی‌شوند باید اجازه دهند تا فیلم‌هایی ساخته شود که هم پلیس بد و پزشک سهل‌انگار را نشان بدهد و هم پلیس خوب و پزشک متعهد را تا این موضوع کم‌کم جا بیفتد که تقابل خیر و شر جزئی از درام قصه است و نباید خوب یا بد بودن یک نفر از قشری خاص را به همه افراد آن قشر تعمیم داد.
یکی از نکاتی که سریال تلویزیونی «فرار از زندان» را تا امروز نسبت به دیگر مجموعههای رقیب متمایز کرده‌است ورود رسمی دستگاه‌های فرهنگی داخلی برای ارائه این مجموعه به مخاطبان ایرانی است؛ اقدامی که در آغاز با پیشگامی صداوسیما قرار بود در قالب پخش کامل از رسانه ملی تحقق یابد اما در گذر زمان دستخوش حرف و حدیث‌هایی شد و سرانجام به ورود این مجموعه به شبکه نمایش خانگی ختم شد. محمود قنبری، مدیر دوبلاژ
«فرار از زندان» در ارتباط با توزیع این مجموعه در شبکه خانگی به «وطن امروز» می‌گوید: دوبله سریال «فرار از زندان» از اسفندماه سال 87 آغاز شد و نخستین‌بار بود که یک موسسه خصوصی بیرون از سازمان صداوسیما حاضر به همکاری برای دوبله یک مجموعه خارجی شد. به هرحال بعد از صحبت‌های مقدماتی، من سعی کردم از 2 گروه از دوبلورها برای دوبله این کار استفاده کنم یعنی جوان‌تر‌هایی که طبیعتاً تجربه کمتری در این زمینه دارند و پیشکسوت‌های عرصه دوبله که خوشبختانه چنین ترکیبی توانست نتیجه مطلوبی بگیرد و دوبله سریال کار قابل قبولی شد. وی افزود: در قسمت‌های اولیه کار حضور دوبلورهای جوان بیشتر بود و من سعی کردم به آنها اعتماد کنم و خوشبختانه به خوبی جواب اعتماد مرا دادند و بعد در فصل‌های 3 و 4 فیلم از دوبلورهای پیشکسوت استفاده کردم و اتفاق خوشایندتر برای من در دوبله این کار این است که در عرض 50 سال مدیریت دوبلاژ، کمتر شاهد بازخورد مخاطبان از کارم و تقدیر و تشکر آنها بوده‌ام. ولی در حال حاضر مدتی است که من از نقاط مختلف کشور تماس دارم و از من تشکر می‌کنند. در مجموع دوبله فیلم «فرار از زندان» برای من بسیار اتفاق خوبی بود، اما در کنار دوبله مجموعه برای شبکه خانگی، هرازگاهی خبر دوبله این مجموعه در سازمان صداوسیما هم منتشر می‌شد تا اینکه سرانجام سازمان به طور رسمی اعلام کرد، دوبله مجموعه
«فرار از زندان» آغاز شده، اما در مرحله‌ای متوقف شد. بر این اساس دوبله مجموعه «فرار از زندان» در سازمان صداوسیما در حالی متوقف شد که دوبله حدود 40 قسمت آن برای پخش از شبکه سوم به پایان رسیده بود. در حالی که دوبله این مجموعه از حدود اسفندماه سال گذشته آغاز و تا حدود شهریور ماه امسال ادامه داشت، چندی قبل از سوی امور دوبلاژ سازمان صداوسیما به گویندگان و عوامل آماده‌سازی مجموعه «فرار از زندان» اعلام شد حدود 3 هفته این کار دوبله نخواهد شد و پس از این مدت، آماده‌سازی این سریال برای پخش از سر گرفته خواهد شد. اما مدت زمان اعلام شده به پایان رسید و خبری از ادامه دوبله این مجموعه نشد، حتی این موضوع نیز به میان آمد که فعالیت تقریباً 7 ماهه گروه نادیده گرفته شود و نسخه‌های دوبله شده این سریال هم از بین برود. علت اصلی توقف دوبله مجموعه «فرار از زندان» هنوز مشخص نیست ولی گفته می‌شود از آنجا که مجموعه برای شبکه نمایش خانگی دوبله شده، تصمیم توقف دوبله آن در سازمان صداوسیما اتخاذ شده است. در پی انتشار این خبر اما مشاور عزت‌الله ضرغامی و مدیرکل روابط عمومی سازمان صداوسیما در گفت‌وگو با یکی از روزنامه‌های صبح گفت: این سریال مانند دیگر سریال‌ها در سازمان سیر طبیعی خود را می‌گذراند و در چارچوب ضوابط سازمان درباره آن تصمیم‌گیری خواهد شد. وی انهدام نسخه‌های دوبله شده این سریال و برخی اخبار درباره تداخل دوبله این سریال با یک شبکه تولید فیلم‌های ویدئویی را تکذیب کرد و افزود: با توجه به کثرت فعالیت سازمان، صداوسیما تصمیمی برای سرویس‌دهی به بخش‌خصوصی تا کنون نداشته و ندارد.
محمد سید‌علی: علاقه‌مندان به مجموعههای خارجی با نام سریال «فرار از زندان» به خوبی آشنا هستند. مجموعه‌ای که حالا دیگر در نوع خود یکی از پرطرفدارترین سریال‌های تلویزیونی جهان محسوب می‌شود و در مدت نمایش در کنار مجموعههای دیگری چون «24» و «لاست» میلیون‌ها بیننده را نه تنها در ایالات متحده بلکه در سراسر دنیا مجذوب خود کرد. این مجموعه درکنار سریال‌های «لاست»، «24»، «دوستان»، «آناتومی‌گری» و... قطره‌ای از شکل‌گیری موج اقبال به مجموعههای خارجی در ایران بود که به سرعت علاقه‌مندان بسیاری را در حد بیماری(!) گرفتار خود کرد و تا امروز هم از تب و تاب نیفتاده است. آنچه پیش رو دارید پرونده‌ای است مختصر درباره متفاوت‌ترین مجموعه تلویزیونی این سال‌ها در جهان که همچون دیگر تولیدات بهانه‌ای است برای فرار از روزمر‌‌گی‌ها و دیگرگون دیدن «آدم‌ها» و «موقعیت‌ها».
داستان از چه قرار است؟
فصل اول مجموعه «فرار از زندان» با تلاش‌های مایکل برای نجات برادرش که متهم به قتل برادر معاون رئیس جمهور ایالات متحده است آغاز مي‌شود. نقشه مایکل برای انجام این کار شامل سرقت از بانک می‌شود تا به این وسیله وی بتواند به برادرش در زندان بپیوندد. وی برای دسترسی به برخی از مکان‌های زندان خود را به نوعی مبتلا به دیابت نشان می‌دهد و به این ترتیب با دکتر زندان «سارا تانکردی» نیز آشنا می‌شود. از دیگر سو نیز «ورونیکا دونوان» که دوست و وکیل مایکل محسوب می‌شود در پی به تاخیر انداختن زمان اجرای حکم مرگ لینکلن است. فصل یک با فرار از زندان به پایان می‌رسد و فصل دوم تنها 8 ساعت بعد از فرار آغاز می‌شود.8 زندانی از زندان فرار می‌کنند. این 8 زندانی هریک هدف خاص خود را دارند و این در حالی است که مقامات بشدت در جست‌وجوی آنها هستند. از سوی دیگر کمپانی در پی از بین بردن تمام این زندانیان است. اما سرانجام چند تن از این زندانیان فراری برای یافتن پولی که توسط زندانی دیگری مخفی شده به یکدیگر می‌پیوندند و برخی دیگر کشته و دستگیر می‌شوند. مایکل و برادرش به پاناما می‌گریزند و در آنجا لینکلن از اتهامات تبرئه و مایکل توسط پلیس دستگیر و راهی زندانی در آن کشور می‌شود. فصل سوم در همین زندان یعنی «پاناما» دنبال می‌شود که از بیرون توسط پلیس و از داخل توسط زندانیان اداره می‌شود. این شرایط موجب می‌شود مایکل در جست‌وجوی راه فرار باشد. البته او در این بین مشکلاتی نیز دارد که به سارا و ادعای مامور کمپانی مبنی بر کشته شدن او بازمی‌گردد. در فصل چهارم فرار از زندان مخاطب شاهد تلاش‌های مایکل، لینکلن و یک جاسوس دوجانبه با نام دان‌سلف برای به‌دست آوردن سخت‌افزاری به نام «سیلا» است که حاوی اطلاعات محرمانه‌ای درباره کمپانی است. در پی این تلاش‌ها مایکل و لینکلن موفق می‌شوند به سیلا دست یافته و کمپانی را نابود کنند.
آغاز «فرار از زندان»
پیشنهاد ساخت این مجموعه ابتدا در سال 2003 به کمپانی پخش تلویزیونی فاکس ارائه شد که نگرانی‌های این شرکت از چشم‌انداز بلند مدت این مجموعه باعث شد تا این ایده بلافاصله به اجرا گذاشته نشود. اما موفقیت سریال‌هایی چون 24 و گمشده(لاست) راه را برای فاکس باز کرد تا در سال 2004 تولید مجموعه «فرار از زندان» آغاز شود. به هر ترتیب فصل اول این سریال با استقبال بسیار مثبت مخاطبان و نقدهای مثبت منتقدان روبه‌رو شد. یکی از پیامدهای این استقبال افزایش تعداد قسمت‌های این مجموعه از 13 قسمت به 22 قسمت بود. پخش این فصل از ماه آگوست 2005 تا مه 2006 ادامه داشت و این آغاز یک مجموعه موفق بود که ساخت، پخش و استقبال از آن تا 4 فصل دیگر هم ادامه پیدا کرد. «فرار از زندان» در فصل دوم خود با 22 قسمت دیگر و تا آوریل 2007 دنبال شد. فصل سوم و چهارم نیز به ترتیب در 13 و 24 قسمت تولید شد و پخش آنها تا مه 2009 ادامه داشت. این مجموعه در طول نمایش خود موفق شد تا چندین جایزه معتبر را از آن خود کند و نامزد جوایزی چون امی و گلدن گلوب شود.
شکل‌گیری ایده سریال
این ایده که شخصی خود را به عمد روانه زندان کرده تا موجبات نجات برادرش را فراهم کند، برای اولین بار توسط دراون پاروس (از تهیهکنندگان اولیه مجموعه) به پاول شیورینگ پیشنهاد می‌شود که قصد داشت سریالی اکشن (حادثه‌ای) بسازد. ارزیابی مثبت شیورینگ از این ایده باعث گسترش آن شد. او «محکومیت اشتباه» برادر قهرمان را به عنوان انگیزه وی برای انجام چنین عملیاتی مطرح کرد و در همین بستر هم کار روی طرح داستان و شخصیت‌ها را آغاز کرد. اما همانطور که پیش‌تر به آن اشاره شد این ایده با تردیدهای فاکس روبه‌رو شد درحالی که شیورینگ به تلاش‌های خود ادامه می‌داد. وی این ایده را برای چند شبکه دیگر نیز مطرح کرد اما بسیاری این ایده را بیشتر برای تولید یک فیلم مناسب می‌دانستند تا به‌عنوان موضوع یک سریال تلویزیونی. اما شیورینگ درتصمیم خود مصمم بود و شاید بتوان علت تصمیمش مبنی بر ساخت «فرار از زندان» در قالب یک سریال را در این گفته او جست‌وجو کرد: «در تلویزیون و به‌عنوان یک صاحب ایده، من می‌توانم کات‌های نهایی، ادیت‌های پایانی و انتخاب موسیقی و از این قبیل را در اختیار داشته باشم. این برای یک نویسنده نوعی قدرت را ایجاد می‌کند. در واقع نویسنده تبدیل به یک فیلمساز می‌شود. اما در فیلم سینمایی شما نقشی در مراحل پس از تولید نخواهید داشت و در انتخاب بازیگران نیز تصمیم‌گیری با شما نیست. البته کار در زمینه فیلم از نظر مالی بهتر است... اما ممکن است حتی برای نگارش دوباره کار شما افراد دیگری را استخدام کنند.» یکی از نکات جالب در نگارش داستان اولیه که البته تنها مختص به «فرار از زندان» هم نمی‌شود، خلق اتفاقاتی است که از پیش در ذهن نویسنده نبوده و با پیشرفت داستان و به‌صورتی تقریبا ناگهانی وارد داستان می‌شوند. در «فرار از زندان» چنین اتفاقاتی کم نبوده‌اند و حتی خود شیورینگ هم انتظار برخی از این پیچش‌های داستانی را از ابتدای راه در ذهن نداشت، هرچند که پیچش‌های اصلی همه از پیش تعیین شده بودند. در این میان اعلام آمادگی برای ساخت یک مینی سریال از این طرح از سوی نام بزرگی چون استیون اسپیلبرگ هم در بازه‌ای مورد توجه قرار گرفت، اتفاقی که پس از مدتی به‌دلیل شروع پروژه سینمایی «جنگ دنیاها» میسر نشد. با این وجود موفقیت سریال‌های 24 و گمشده باعث شد تا مجموعه «فرار از زندان» از سوی فاکس مورد توجه قرار گیرد و به این ترتیب مراحل تولید آن آغاز شد.
برگ برنده؛ خلاقیت‌های فصلی
اما بی‌تردید یکی از عوامل موفقیت «فرار از زندان» خلاقیت شیورینگ در روند پیشبرد داستان و ایجاد تنوع در آن بود که از 2 طریق شکل می‌گرفت. در واقع بسیاری از مخاطبان انتظار داشتند که فصل اول در قسمت 21 (قسمت ما قبل آخر یعنی جایی که زندانیان فرار می‌کنند) خاتمه یابد اما چنین اتفاقی روی نمی‌دهد. وی به پرسشی که در این باره مطرح می‌شود اینچنین پاسخ می‌دهد: «ما تصمیم نداشتیم سریال را زمانی به پایان برسانیم که زندانیان به بیرون از دیوارها گریختند، برای این کار هم 2 دلیل داشتیم؛ اول اینکه می‌خواستیم مخاطبان را غافلگیر کنیم، چراکه آنها انتظار داشتند که با خروج آنها از زندان داستان تمام شود و دلیل دوم این بود که می‌خواستیم بیننده‌ها ذهنیتی از فضایی که در فصل دوم با آن روبه‌رو می‌شوند داشته باشند.» با این تمهید در واقع مخاطبان از یک سو شاهد تغییر داستان و فضای فیلم بودند و از سوی دیگر کاراکترهای جدیدی را نیز می‌دیدند که به سریال اضافه می‌شوند. شیورینگ درباره حال و هوای متفاوت فصل دوم از همان ابتدا می‌گوید: «ما احساس کردیم که مخاطبان به حد کافی محبوس بوده‌اند و تا پایان فصل اول آنها آماده آزاد شدن خواهند بود... در واقع این نوعی نوآوری در زمین بازی بود و شخصیت‌های ما قرار بود در چهارگوشه کشور پراکنده شوند [و به این ترتیب] نشانی از قطار، هواپیما، ماشین و در یک کلام، همه چیز را در این فصل خواهیم دید». البته این خلاقیت و ایجاد تنوع تنها به 2 فصل اول ختم نمی‌شود بلکه در فصل سوم و چهارم نیز به چشم می‌خورد. به عنوان مثال در فصل سوم مخاطب با ایده جدیدی روبه‌رو است چراکه با زندانی در پاناما مواجه می‌شود که از درون و به‌دنبال یک شورش توسط زندانیان اداره می‌شود و از بیرون توسط ماموران. همه این خلاقیت‌ها باعث جلب توجه مخاطبان شد و حتی زمزمه‌هایی درباره ادامه این سریال برای فصل پنجم آن نیز به گوش رسید.
لغو فصل پنجم؛ وداع قدرتمند
اما در روز سیزدهم ماه ژانویه 2009 بسیاری از منابع خبری اعلام کردند که فصل پنجمی از سریال «فرار از زندان» تولید نخواهد شد و فصل چهارم آخرین فصل خواهد بود. کوین ریلی، مدیر بلند پایه فاکس پیش از پایان فصل چهارم این مجموعه با اعلام این خبر گفت: «فرار از زندان نمایش بسیار خوبی داشت. اما این نمایش دیگر پایان یافته است». وی درباره این مطلب چنین اظهارنظر کرد: «شما از نظر خلاقیت به نقطه‌ای می‌رسید که احساس می‌کنید همه داستان گفته شده و دوست دارید که پایانی قدرتمندانه را برای مجموعه شاهد باشید». اما در کنار چنین خبر به ظاهر تلخی از اتفاقاتی که توانست برای علاقه‌مندان به این مجموعه جالب توجه باشد، تولید و نمایش نسخه‌ای 90دقیقه‌ای بود که در سال 2009 و با نام«فرار از زندان: فرار نهایی» ساخته و در ماه مه به نمایش درآمد. برد ترنر کارگردانی این فیلم را بر عهده داشت و همه بازیگران اصلی در آن حضور داشتند. همچنین قرار است یک بازی کامپیوتری براساس این مجموعه و با نام «فرار از زندان: دسیسه» روانه بازار شود که روی کامپیوترهای شخصی، پلی‌استیشن 3 وXbox360 قابل اجرا باشد. در این بازی تقریبا همه هنرپیشه‌های سریال در مقام صداپیشه کاراکتر خود حضور خواهند داشت.
استقبال از مجموعه
در ابتدای نمایش مجموعه، بسیاری از رسانه‌های معتبر در قالب مقالاتی نقدهایی را درباره «فرار از زندان» منتشر کردند. در این میان منتقدانی از لس‌آنجلس تایمز، ورایتی، وال‌استریت ژورنال و هالیوودریپورتر نیز به چشم می‌خوردند. اما مساله مهم در این بود که «فرار از زندان» موفق شد بیشتر نقدهای مثبت را در برابر خود ببیند. نقدهای مثبتی که نیم نگاهی به ایرادات سریال هم داشتند. در نقدهای وارد بر مجموعه (حتی نقدهای بسیار مثبت) 2 کلمه «غیرمعقول» و «ناموجه» بیش از دیگر کلمات به چشم می‌خورد. در واقع بسیاری از منتقدان نقشه‌ای را که مایکل برای نجات برادرش طراحی می‌کند دارای اشکالاتی می‌دانستند. در کنار این نکته انتقادها بیشتر کلیشه در طرح و دیالوگ‌نویسی‌ها، سرعت بالای پیشرفت داستان و عدم ارائه دلیل برای برخی از قسمت‌های داستان را شامل می‌شد. با همه این اظهارنظرها و هرچند «فرار از زندان» در برابر انتقاد منتقدان ایمن معرفی نمی‌شود، اما در نهایت از پس جلب رضایت مخاطب به خوبی برمی‌آید؛ اتفاقی که سبب شد برخی منتقدان با جملاتی اینچنین مقالات خود را به پایان برسانند؛ «فرار از زندان» نشان می‌دهد که ناموجه بودن هم می‌تواند بشدت گیرا باشد. در واقع «فرار از زندان» شبیه یک قرارداد است که در آن مخاطب با چشم‌پوشی از برخی کاستی‌ها می‌تواند جلوی تلویزیون، کاملا محو سریال شود!
استقبال به روایت آمار
نمایش فصل اول سریال از 29 آگوست 2005 آغاز شد و بنا بر برخی گزارشات در آغاز حدود 5/10 میلیون نفر بیننده را پای تلویزیون کشاند. بیشتر طرفداران این مجموعه را افراد بالای 18 سال تشکیل می‌دادند. البته آمارهای مختلفی نیز برای تعداد متوسط بینندگان این مجموعه در آن زمان منتشر می‌شد. براساس بعضی از این آمارها، «فرار از زندان» در طول نمایش فصل اول خود توانست به طور میانگین مورد توجه 2/9 میلیون بیننده قرار بگیرد، در حالی که بعضی دیگر تعداد تماشاگران را 1/12 میلیون نفر هم عنوان کرده‌اند. در کنار این استقبال داخلی اما موفقیت در سطح بین‌الملل هم از نکات جالب توجه این مجموعه است. دامینیک پورسل از بازیگران این مجموعه در این باره می‌گوید: « زمانی که فیلمنامه را می‌خواندم، حدس زدم که این مجموعه یک «موفقیت» خواهد بود و مردم از آن استقبال می‌کنند. اما انتظار استقبالی که در سطح بین‌المللی به‌دست آمد را نداشتم، چراکه این یک پدیده بود؛ تنها 135 میلیون نفر هر چهارشنبه شب این سریال را دانلود می‌کنند...!» گرچه موفقیت سریال‌های «گمشده» و« 24» باعث ایجاد فرصت برای «فرار از زندان» شد اما با توجه به اظهارنظر شیورینگ، این هرگز به آن معنی نیست که به هر شکلی، این 2 مجموعه پرطرفدار را بتوان منبع الهامی برای داستان و ایده فرار از زندان به حساب آورد. اما بسیاری از علاقه‌مندان به سینما پیوسته این مجموعه را با «24» و «گمشده» مقایسه می‌کنند. رابین تانی در این‌باره می‌گوید: «همه درباره سریال «گمشده» این سوال را مطرح می‌کردند که آیا این مجموعه می‌تواند به همین صورت ادامه یابد؟ و همین سوال برای «فرار از زندان» نیز مطرح می‌شود. البته احساس من بر این بود که این نمایش روز به روز بهتر می‌شود... برخی از مخاطبان هم سریال را با مجموعه «24» مقایسه می‌کنند، که به نظر من «فرار از زندان» برگرفته از هیچ چیز دیگری نیست. من فکر می‌کنم که دلیل موفقیت این سریال در این است که دیدی منحصر‌به‌فرد دارد و تقلبی نیست. به عنوان مثال ما در یک زندان واقعی فیلمبرداری کردیم و من فکر می‌کنم که مردم این را در نظر دارند». با آغاز نمایش فصل دوم حدود 4/9 میلیون بیننده خود را برای تماشای این مجموعه آماده کردند که البته این مقدار نسبت به فصل اول نشان دهنده افت در تعداد مخاطب بود. اما در کل فصل دوم توانست عملکردی به خوبی فصل قبل داشته باشد چراکه براساس آمارها این فصل از «فرار از زندان» هم به طور متوسط حدود 3/9 میلیون نفر بیننده داشت. همچنین یک قسمت از این فصل با نام «شیکاگو» توانست با 1/10میلیون نفر بیننده، رکورددار این فصل از مجموعه باشد. البته 2فصل بعد با استقبال کمتری روبه‌رو شد و به ترتیب 2/8 و 3/5 میلیون نفر بیننده به طور متوسط شاهد آنها بودند. عملکردی که در مجموع یک موفقیت قطعی محسوب می‌شود.
یکی از اصلی‌ترین عناصر داستانی سریال «فرار از زندان» تشکیلاتی به نام «کمپانی» است که در واقع یک مجموعه مخفی به شمار می‌رود. عناصر این تشکیلات اتحادیه‌ای چند ملیتی را تشکیل داده‌اند که البته تنها برای مخالفان خود و افرادی که برای آنها کار می‌کنند، شناخته شده است. قدرت و نفوذ این گروه حتی به کاخ سفید نیز می‌رسد و تمام تصمیماتی که برای ايالات متحده گرفته می‌شود را هم تحت کنترل خود دارد. از کلیدی‌ترین افراد کمپانی می‌توان به ژنرال جاناتان کرانتز اشاره کرد که رهبر این گروه به شمار می‌رود. این شخصیت در ابتدا از بیان کلمات خودداری می‌کند و تنها با نوشتن مطالب روی کاغذ تصمیمات خود را انتقال می‌دهد. هدف کمپانی در اختیار گرفتن اقتصاد دنياست. برای رسیدن به این خواسته کمپانی از یکی از افراد خود با نام کارولین رینولدز سود می‌برد که البته به عنوان یک شخصیت داستانی، معاون رئیس جمهور ایالات متحده است. با کمک رینولدز، کمپانی می‌تواند روی کنترل دولت بر لایحه مربوط به انرژی اعمال نفوذ کند. چندي بعد كارولين با برنامه‌ريزي‌هاي كمپاني به مقام رياست جمهوري مي‌رسد. کمپانی تمام افرادی را که برایش کار می‌کنند، تنها مهره‌هایی می‌داند که برای رسیدن به هدف باید از آنها استفاده کند. اما پس از مدتی فعالیت‌های کمپانی دچار تغییرات مهمی می‌شود، چراکه یکی از عوامل کمپانی با نام آلدو باروز (پدر مایکل و لینکلن) در پی آن برمی‌آید تا با جمع‌آوری مدارک کافی کمپانی را نابود کند. در نتیجه همین تلاش‌ها اطلاعات مربوط به کمپانی به خارج راه پیدا می‌کند و موجب می‌شود تا این گروه برای به دام انداختن او توطئه‌ای را برای پسر وی (لینکلن) تدارک ببینند و با استفاده از قدرت رینولدز، لینکلن را محکوم کنند.
منتقدان غربی
«فرار از زندان»را چگونه دیدند
حمید شریفیان: پخش سریال «فرار از زندان» در فاصله کوتاهی اظهارنظرهای مختلفی را از سوی منتقدان در غرب به همراه داشت. برخی این مجموعه را شایسته تحسین می‌دیدند و بعضی هم نظر مخالفی نسبت به آن داشتند. در این میان می‌توان به نشریات معتبری چون «نیویورک‌تایمز» و «اینترتینمنت ویکلی» اشاره کرد که در مقالات خود دیدی مثبت را از «فرار از زندان» ارائه دادند و از سوی دیگر هم از نشریاتی چون «واشنگتن‌پست» و «یواسای تودی» نام برد که چندان در این دید مثبت سهیم نبودند. در زیر به گزیده‌ای از این دیدگاه‌ها اشاره شده است.
از نگاه موافقان
از دید گیلیان فیلین، منتقد اینترتینمنت ویکلی، «فرار از زندان» یکی از بهترین نمایش‌های سال 2005 بود. البته این منتقد قسمت‌هایی از داستان را نیز فاقد توجیه منطقی می‌داند. به‌عنوان مثال وی این قسمت از داستان را مورد توجه قرار می‌دهد که در آن «مایکل» (قهرمان داستان) برای نجات جان برادر خود دست به سرقت از بانک می‌زند. سوالی که فیلین مطرح می‌کند این است که اگر مایکل بعد از ارتکاب جرم به زندانی غیر از آنکه برادرش در آن دوران حبس خود را سپری می‌کرد منتقل می‌شد، چه اتفاقی می‌افتاد؟ به اعتقاد فیلین این احتمالی بود که وقوع آن خوش‌شانسی بسیاری را طلب می‌کرد و این بخش از داستان منطقی به نظر نمی‌رسد اما او در عین حال بازی‌های خوب و فیلمبرداری قابل توجه مجموعه را عاملی می‌بیند تا بیننده چندان خود را درگیر چنین نکاتی نکند و بیشتر به ادامه مجموعه بپردازد. این منتقد همچنین نگاهی ویژه به بازی هنرپیشه‌های مکملی چون رابین تانی (وکیل مدافع) و آماوری نولاسکو در نقش هم‌سلولی مایکل دارد. او در کنار این نام‌ها اما «فرار از زندان» را نمایش ونتورث میلر(بازیگر نقش مایکل) می‌داند. این منتقد یکی از مثبت‌ترین نقدها را پیرامون «فرار از زندان» ارائه داده است.
از دیگر نقدهای مثبت بر این مجموعه می‌توان به مقاله الساندرا استنلی از نیویورک‌تایمز اشاره کرد؛ منتقدی که از سریال «24» به عنوان یک مدل برای «فرار از زندان» نام می‌برد. البته او یادآور می‌شود در سریال «فرار از زندان» و در مقایسه با «24»، شمارش معکوس از عددی بالاتر شروع می‌شود چرا که در این مجموعه میلر یک ماه فرصت دارد تا برادرش را نجات دهد و نه 24 ساعت. به اعتقاد استنلی، «فرار از زندان» راهی را پیدا کرده که با استفاده از هراس زندگی در زندان، دلهره تعلیقی به وجود آورد. وی همچنین ظاهر صحنه‌های فیلمبرداری را واقعی توصیف می‌کند که در میان آنها می‌توان به مرکز اصلاح جولیت اشاره کرد که جان واین گسش، قاتل زنجیره‌ای، مدتی را در آن محبوس بود و در سال 2002 نیز بسته شد. استنلی «فرار از زندان» را در قیاس با بسیاری از سریال‌های دیگر شگفت‌انگیزتر می‌داند و آن را یکی از اصیل‌ترین مجموعههای تلویزیونی برمی‌شمارد.
از نگاه مخالفان
اما همانطور که پیش‌تر اشاره شد، بودند منتقدانی که دید چندان مثبتی به مجموعه نداشتند. از جمله آنها می‌توان به تام شیلز اشاره کرد که در واقع یکی از سختگیرانه‌ترین نقدها را درباره «فرار از زندان» ارائه داده است. شیلز این نظر را از سوی برخی تایید می‌کند که «فرار از زندان»، حداقل نشانی از 3 فیلم «رهایی از شاوشنک» (1994، به کارگردانی فرانک دارابونت)، «فرار بزرگ» (1963، جان استارجس) و «طولانی‌ترین یارد» (1974، رابرت آلدریچ) را در خود دارد. وی همچنین حضور مقامات بلندپایه دولتی در طرح سریال را تنها یک نشانه از شباهت‌های این مجموعه با محصول دیگر فاکس یعنی «24» تحلیل می‌کند. وی مطلب خود را با این جمله ادامه می‌دهد: «... شما کارهای بهتری نیز می‌توانید انجام دهید، مثلا تصمیم بگیرید ساعت 8 به‌جای «فرار از زندان» چه چیز (دیگری) را تماشا کنید.» شیلز درباره بازی میلر نیز نظر مخالفی را ارائه می‌دهد. وی اعتقاد دارد اگرچه بازی این هنرپیشه در این مجموعه ضعیف‌ترین نقش‌آفرینی نیست، اما از آنجا که او تقریبا در تمام لحظه‌ها حضور دارد، سنگینی عملکرد او بیش از دیگران به چشم می‌آید.
رابرت بیانکو از یواسای تودی به طرح داستانی «فرار از زندان» می‌پردازد که در آن قهرمان سعی ندارد از زندان پرهیز کند بلکه او بر آن است تا ابتدا وارد زندان شود و سپس از آن بیرون بیاید که از نظر این منتقد طرحی کاملا غیرقابل باور است و باید چنین نمایشی را از پنجره بیرون انداخت(!) بیانکو مانند فیلین و بسیاری از منتقدان دیگر به راه‌حل مایکل برای نجات برادرش اشاره دارد و آن را «غیرعادی» می‌خواند لیکن در عین حال از نظر این منتقد چیزی که موجب می‌شود مخاطبان طرح داستان را قبول کنند، شخصیتی است که میلر از مایکل به تصویر می‌کشد؛ قهرمانی که خوشایند است. در واقع میلر مایکل را فردی روراست، کم‌حرف و مصمم نشان می‌دهد و این موجب می‌شود بیننده داستان را بپذیرد، فقط برای اینکه بیشتر درباره قهرمان بفهمد. البته بیانکو کلیشه دسیسه دولت را نیز از همه کسل‌کننده‌تر می‌داند.
در طول سریال «فرار از زندان» هستند شخصیت‌هایی كه يا به حكم سرنوشتي كه «كمپاني» برايشان آنها خواسته از بازي حذف مي‌شوند يا خود تصمیم می‌گیرند تا پایان به یک صورت باقی نمانند و تغییر را بر‌می‌گزینند؛ افرادی که اگرچه خود بازیچه یا حتی جزئی از بازی «کمپانی» هستند اما کم‌کم به حکم «وجدان» یا «سرنوشت»، قالب‌شکنی کرده و خود داستان‌ساز مي‌شوند. در زیر به برخی از این شخصیت‌ها اشاره می‌شود.
آلدو باروز که در واقع پدر قهرمان‌های داستان(مایکل و لینکلن) به شمار می‌رود از جمله اولین افرادی است که به مخالفت با کمپانی بر می‌خیزد. او که خود در ابتدا از اعضای کمپانی بوده و حتی مجبور شده خانواده خود را به‌خاطر این تشکیلات ترک کند، بعد از مدتی کمپانی را رها کرده و تصمیم می‌گیرد با آن مبارزه کند. کشته شدن این شخصیت توسط الکساندر ماهونه موجب می‌شود مایکل مبارزه با کمپانی را با جدیت بیشتری در پیش گیرد.
هنری پوپ در جایگاه رئیس زندان فاکس ریور با مایکل روابطی بسیار دوستانه دارد و از او می‌خواهد او را در ساخت مدلی از تاج‌محل یاری دهد؛ مدلی که در واقع هدیه‌ای است برای همسرش، اما تهدید شدن پوپ از سوی مایکل در روز فرار، این رابطه را دچار چالش می‌کند و به پوپ این احساس دست می‌دهد که به وی خیانت شده. اما در فصل دوم و زمانی‌که مایکل برای به‌دست آوردن مدرکی جهت اثبات بی‌گناهی لینکلن به پوپ روی می‌آورد وی قهرمان داستان را تنها نمی‌گذارد و در مقابل از او می‌خواهد خود را تسلیم کند. هرچند که وقتی پوپ خود مدرک را مورد بررسی قرار می‌دهد و به واقعیت پی می‌برد، نظرش درباره تسلیم شدن مایکل تغییر می‌کند و زمنیه ادامه فرار او و برادرش را فراهم می‌آورد.
الکساندر ماهونه یک مامور ارشد FBI است و از نظر زیرکی با مایکل برابری می‌کند، اما در قسمتی از فیلم و بر اساس دیالوگی که بین مایکل و ماهونه پیش می‌آید، متوجه می‌شویم تفاوتی میان این 2 وجود دارد و آن اینکه قهرمان داستان ما توانایی کشتن ندارد اما در مقابل، ماهونه کاملا برای این کار آماده است. ماهونه که شدیداً درگیر روابط ناکام خانوادگی خود است در طول داستان بارها مصلحت «کمپانی» را در تضاد با علقه‌های خود می‌یابد اما هربار به حکم تهدید به بازی بازمی‌گردد تا سرنوشتش در همین آمد و شدها رقم بخورد.
کارولین رینولدز که نقش عمده‌ای را به عنوان معاون رئیس‌جمهور برای کمپانی ایفا می‌کند از میانه فصل اول به مقام ریاست جمهوری می‌رسد، اما در ادامه اتفاقاتی مانند خودکشی برادرش ترنس استیدمن و مدارکی که مایکل از او به‌دست می‌آورد عرصه را چنان بر او تنگ می‌کند که تصمیم می‌گیرد به درخواست‌های مایکل عمل کند، اما او بار دیگر به‌عنوان شخصیتی کاملا منفعل عمل کرده و با تهدید از سوی کمپانی مجبور می‌شود به بهانه دروغ ابتلا به سرطان از مقام ریاست جمهوری کناره‌گیری کند. او در نهایت با افشاگری‌های کلرمن دستگیر می‌شود.
پل کلرمن، افسر امنيتي، در طول داستان مامور جلوگیری از افشای توطئه «کمپانی» علیه لینکلن است. این شخصیت در فصل اول سریال نه تنها به صورت یک قاتل خونسرد نمایش داده می‌شود بلکه در انجام چنین اعمالی بسیار بی‌رحم نیز هست، اما این کاراکتر در فصل دوم دچار تغییراتی عمده در دیدگاه‌هایش می‌شود و دیگر تمایلی به گرفتن جان انسان‌های بی‌گناه ندارد و شاید اوج این احساس پس از ناکامی او در قتل سارا تانکردی باشد. اما در ادامه این روند شتاب بیشتری می‌گیرد و در نهایت به آنجا ختم می‌شود که کلرمن به‌عنوان یک نماینده کنگره، با فساد به مبارزه برمی‌خیزد.
ترنس استیدمن، از اعضای کمپانی و برادر معاون رئیس‌جمهور است که در مرکز این توطئه قرار دارد. در واقع لینکلن به اتهام قتل استیدمن روانه زندان شده اما در نهایت مسائلی مانند عذاب وجدان و ترس از بی‌آبرویی موجب می‌شود استیدمن(که هنوز زنده بود در قرنطینه‌ای تحت نظارت کمپانی وقایع را دنبال می‌کرد) در حالی‌که از سوی مایکل به همکاری دعوت شده بود، تصمیم به خودکشی بگیرد.
برد بلیک یکی از مهم‌ترین نمونه‌های تغییر شخصیت در سریال «فرار از زندان» است. او در ابتدا به‌عنوان یک شخصیت منفی در سریال حضور پیدا می‌کند؛ نگهبانی که نسبت به زندانیان با شرارت و بد رفتاری برخورد می‌کند. اما این شخصیت به‌مرور تغییر می‌کند و حتی در آتش سوزی زندان سونا، موجب نجات جان سوکر(یکی از زندانیان فراری از فاکس ریور) می‌شود. بلیک حتی پا را فراتر می‌گذارد و در یکی از صحنه‌ها با کشتن شخصی که از سوی کمپانی مامور از بین بردن لینکلن شده او را هم نجات می‌دهد تا در نهایت در راه پیشبرد اهداف لینکلن و مایکل کشته شود.
خالکوبی ونتورث میلر در سریال «فرار از زندان» که توسط تام برگ طراحی شد، اصلی‌ترین ابزار او برای فرار به شمار می‌رود. این خالکوبی در واقع نقشه فرار او از زندان را در خود جای داده است. در مدت فیلمبرداری این طرح‌ها مانند یک برچسب روی بدن بازیگر قرار می‌گرفتند. این فرآیند هربار مدتی معادل 4 تا 5 ساعت زمان را طلب می‌کرد که البته زمان پاکسازی را نیز باید به آن اضافه کرد که 45 دقیقه به طول می‌انجامید. همین امر موجب می‌شد تا در صحنه‌هایی که نیاز به نمایش کامل خالکوبی نبود، تنها بخش‌هایی که از زیر پوشش قابل دیدن بودند به کار گرفته شوند و از اعمال کامل خالکوبی صرفنظر می‌شد. اعمال خالکوبی در حالت واقعی نیازمند 200 ساعت وقت و حدود 15 تا 20 هزار دلار هزینه بود.
استسی کیچ که در سریال فرار از زندان نقش نگهبان را ایفا می‌کرد، مدت 6 ماه را در زندانی در بریتانیا گذراند و به نوعی از کاراکتر خود نمونه‌برداری کرد.
در سال 2007 لین گریسون، بازیگر نقش دیوید تویینر به‌خاطر یک تصادف رانندگی که به مرگ جوانی 17 ساله انجامید، راهی زندان شد. جرم وی شامل رانندگی در حال مستی نیز می‌شد. او در آوریل 2009 آزاد شد.
پیتر استورمار، بازیگر نقش جان آبروتزی یک موسیقیدان نیز به شمار می‌رود.
قرار بود تا شخصیت دکتر سارا تانکردی (با بازی سارا وین کلیس) تنها تا پایان فصل اول در سریال حضور داشته باشد، اما بنا بر درخواست شبکه و محبوبیت این شخصیت او تا پايان سریال حضور داشت.
در مدت پخش سریال فرار از زندان، نمایش این مجموعه در 13 زندان ممنوع بود. ونتورث میلر در یک مصاحبه دلیل این امر را احتمال تشویق شدن زندانیان به تقلید از این سریال عنوان کرد.
ونتورث میلر (بازیگر نقش مایکل) پس از پایان این مجموعه، بازی در قسمت چهارم فیلم ترسناک «شیطان مقیم» را در برنامه خود دارد که قرار است در کنار میلا یواویچ به ایفای نقش بپردازد.
یکی از جنبه‌های جالب توجه سریال «فرار از زندان» برای مخاطبان داخلی این مجموعه بی‌تردید حضور رامین جوادی در مقام آهنگساز آن است. جوادی آهنگسازی
ایرانی- آلمانی است که در سال 1974 و در شهر دویسبورگ آلمان متولد شد. پدر وی تحصیلات خود را در زمینه پزشکی و در دانشگاه مونیخ به پایان رساند و تا پایان دوران بازنشستگی به‌عنوان یک جراح مشغول به کار بود. جوادی در طول فعالیت حرفه‌ای خود علاوه بر کسب جوایز معتبر با آهنگسازان بزرگی همکاری داشته که از آن میان می‌توان به هانس زیمر اشاره کرد که موفق شد با فیلم «شیرشاه» جایزه اسکار و گلدن گلوب را از آن خود کند. زیمر همچنین آهنگسازی فیلم‌های دیگری مانند «گلادیاتور» (یک جایزه گلدن گلوب) و«شوالیه تاریکی» (با همکاری جیمز نیوتن هوارد) را نیز برعهده داشته است. زیمر جایزه گرمی را نیز درکنار بسیاری جوایز دیگر در کارنامه خود دارد. اما جوادی در کنار زیمر در آهنگسازی فیلم‌هایی چون «دزدان دریایی کارائیب» و «بتمن آغاز می‌کند» را در کارنامه حرفه‌ای خود به ثبت رساند. رامین جوادی آهنگسازی فیلم‌هایی چون «آقای بروکس» (2007) با بازی کوین کاستنر و دمی مور و فیلم پرفروش «مردآهنین» (2008) را نیز برعهده داشت که این فیلم یک نامزدی جایزه گرمی را برای او به ارمغان آورد. ساخت موسیقی فیلم‌های دیگری چون «از خاک بپرس» (محصول سال 2006 با بازی کولین فارل، سلما هایک و دونالد ساثرلند)، «بلید» (محصول سال2004 با بازی وسلی اسنایپس)، «فریب» (محصول سال 2008 با بازی هیوجکمن) نیز در کارنامه این آهنگساز جوان ایرانی به چشم می‌خورد. جوادی در آهنگسازی سریال‌های مختلف نیز حضوری فعال داشته است. این سریال‌ها شامل «آستانه» و مجموعه «تیغ و فلش فوروارد»(2009) می‌شود. اما فعالیت جوادی به عنوان آهنگساز مجموعه پرطرفدار «فرار از زندان» برای او نامزدی جایزه امی را در سال 2006 به همراه داشت که البته این تنها نامزدی امی برای این سریال در تمام رشته‌ها محسوب می‌شود. جوادی به خاطر ساخت موسیقی «مرد آهنین» یک نامزدی جایزه گرمی را نیز در سال 2009 کسب کرد. وی در سال 2009 آهنگسازی 3 فیلم را بر عهده داشت که فیلم تلویزیونی «فرار از زندان: فرار نهایی» از جمله آنهاست. او همچنین فیلم‌هایی را هم برای سال‌های 2009 تا 2011 در دستور کار دارد که شامل «هتل ترینیتی» و «دور دنیا در 50روز» می‌شود. جوادی این روزها به واسطه خلق موسیقی احساس‌برانگیز مجموعه «فرار از زندان» متفاوت‌ترین ارتباط را با هموطنانش تجربه می‌کند؛ ارتباطی که بی‌شک یک‌سویه نبوده و مخاطبان داخلی را هم علاقه‌مند به پیگیری کارنامه او در سینمای جهان خواهد کرد.
پرونده‌اي درباره یکی از محبوب‌ترین مجموعههای تلویزیونی این سال‌های جهان
تب سريالي «فرار از زندان»
مخاطبان خاص داخلی
«فرار از زندان» را چگونه دیدند
بهناز شیربانی: موج اقبال مخاطبان ایرانی به سریال‌های خارجی اگرچه در یکی، 2 سال اخیر پررنگ‌تر به میان خانواده‌ها و مخاطبان عام راه یافته، اما انتظارمان بر این بود که مخاطبان خاص چند سالی پیش‌تر با تولیداتی از این دست عجین بوده و ساخت و تولید آنها را رصد کرده باشند. با همین استدلال هم سراغ فیلمسازان، هنرمندان و صاحبنظران عرصه سریال‌سازی ایران رفتیم تا شاید برداشت آنها از کیفیت ساخت و تولید این قبیل مجموعه‌ها در قیاس با تولیدات داخل، ما را به سوی یک آسیب‌شناسی بی‌طرفانه رهنمون کند. اما واقعیت جز این بود و برخلاف انتظار کمتر طرف تماسی بود که رصد کردن این تولیدات و تحلیل چرایی توفیق آنها را در سرفصل مشغولیت‌های روزانه خود قرار داده باشد. از این میان اما بودند آنانی که به این مهم بی‌‌تفاوت نبودند و آنچه در ادامه می‌آید حاصل این دغدغه‌مندی‌شان است.
مهدی سجاده‌چی(فیلمنامه نویس)
«فرار از زندان» سریال بسیار خوش‌ساخت و جذابی است که البته ایرادهایی هم دارد، مهم‌ترین آن این است که این قصه قابلیت گسترده شدن در حد چند فصل را ندارد و متناسب با ظرفیت تماشاگران عام ساخته نشده است. مهدی سجاده‌چی، فیلمنامه‌نویس سینما و تلویزیون با بیان این مطلب در پاسخ به این سوال که آیا محدودیت‌های فرهنگی سبب می‌شود سریال‌های ایرانی توفیق چندانی نزد مخاطب نیابد، گفت: من به محدودیت اعتقادی ندارم، مگر در سریال فرار از زندان جز آن خانم دکتری که در ابتدای سریال هست، وکیل مدافع و چند نقش فرعی ما زن دیگری را می‌بینیم، پس بی‌تردید چنین نکاتی را نمی‌توان متضمن توفیق یا دلیل عدم توفیق یک مجموعه ارزیابی کرد. وی مهم‌ترین ایراد سریال فرار از زندان را فیلمنامه‌اش می‌داند که اجرای خوب سریال موجب شده آن اشکال هم دیده نشود. تهیهکنندگان آمریکایی برای چند میلیارد بیننده سریال می‌سازند و این طبیعی است که اگر یک‌دهم مخاطبان هم آن سریال را ببینند، چند صد میلیون از آن حمایت کردند. اما برای سریال‌های ایرانی این اتفاق نمی‌افتد چون مخاطبان بین‌المللی برای آنها وجود ندارد. عوامل موفقیت سریال فرار از زندان به عقیده مهدی سجاده‌چی حرکت و act است که در قسمت‌های مختلف سریال وجود دارد. وقوع اتفاقات از نظر او ریتم تندی دارد و شخصیت‌پردازی بسیار بجا و خوب موجب شده که تیپ‌سازی به بهترین نحو صورت بگیرد.
محمد نیک‌بین (تهیه‌کننده)
نیک‌بین تهیه‌کننده آثار پرمخاطبی چون
«آتش بس» در سینما هم درباره کیفیت ورود مجموعه فرار از زندان به کشورمان می‌گوید: متاسفانه نسخه دوبله شده سریال فرار از زندان را هنوز ندیده‌ام، هرچند که طبیعتاً وقتی چنین فیلمی را دوبله شده می‌بینیم، جذابیت این فیلم بیشتر خواهد شد. وی می‌افزاید: نسخه اصلی فرار از زندان را دیده‌ام و نظر من راجع به این فیلم این است که بسیار داستان جذاب و گیرایی دارد و جذابیت آن به خاطر مونتاژ بسیار سریع آن صدچندان شده است. به اعتقاد محمد نیک‌بین این جذابیت به نحوی است که مخاطب از یک فیلم انتظار ندارد با چنین ریتم تندی روبه‌رو شود و با مهارت خاصی توانسته‌اند اشتیاق دیدن فیلم را در بیننده صدچندان کنند. از این دیدگاه سریال فرار از زندان را بسیار موفق و خوب ارزیابی می‌کنم.
افشین صادقی (کارگردان)
افشین صادقی، کارگردان تلویزیون اگرچه از کسانی‌است که علاقه‌ای به تماشای این مجموعه‌ها ندارد، اما باز هم نیم‌نگاهی به فرار از زندان داشته و در استدلال چرایی ندیدن این آثار می‌گوید: من نسخه دوبله شده فرار از زندان را ندیده‌ام و یک دلیل شخصی برای این کار دارم، چرا که در حال حاضر فیلم‌هایی مثل «لاست»، «24» و... مخاطب زیادی پیدا کرده و کاملاً آمادگی این را دارد که تمام دنیا از آن کپی‌برداری کنند و تا حدامکان این خط‌کشی را برای خودم قائل شده‌ام که سعی کنم برای اینکه نوع نگاهم برای ساخت آثارم به این فیلم‌ها شبیه نشود،کمتر اینگونه فیلم‌ها را ببینم. صادقی می‌گوید: فیلمنامه‌هایی که در حال حاضر برای ساخت به دست من می‌رسد، اکثراً شبیه فیلم‌های خارجی است. من اعتقاد دارم وقتی فیلمی مثل فرار از زندان با همان فرهنگ غرب ساخته می‌شود که بسیار جذاب هم هست، باید در حد یک فیلم دیدنی و جذاب باقی بماند و سعی در کپی‌برداری از آن را نداشته باشیم. من نسخه اصلی فرار از زندان را دیده‌ام و بسیار لذت بردم.
طوفان مهردادیان (بازیگر و صداپیشه)
طوفان مهردادیان، بازیگری که مدتی قبل مجموعه «پنجمین خورشید» را از او شاهد بودیم، درباره سریال «فرار از زندان» گفت: نسخه اصلی فیلم فرار از زندان کار بسیار قوی و جذابی است. فرار از زندان به‌عنوان یک کار بلند و اپیزودیک با هیچکدام از ساخته‌های ما در ایران قابل مقایسه نیست چرا که طرح اولیه داستان و بازی‌های روان و جذاب بازیگران این کار به گونه‌ای است که از آن یک داستان پرکشش و مخاطب‌پسند ساخته است. وی در ادامه می‌گوید: روند روایت داستان در قسمت‌های ابتدایی آن به گونه‌ای است که بیننده را با خود همراه می‌کند اما احساس می‌کنم با روند داستان بسیاری از صحنه‌های آن غلو شده روایت می‌شود. این نظر شخصی من است و شاید دیگران نظری برخلاف من درباره این سریال داشته باشند. مهردادیان با توجه به قابلیت دوبله ایران در ادامه می‌گوید: در کل احساس می‌کنم به دلیل استفاده از 2 قشر گویندگان پیشکسوت و کمی جوان‌تر در سریال فرار از زندان دوبله جای بحث و تامل بیشتری داشته باشد. علاوه بر اینکه استاد قنبری همیشه آثار شاخصی را در تاریخ دوبله ما به یادگار گذاشته‌اند و فرار از زندان نیز با توجه به قابلیت‌های فراوانش می‌تواند اثر قابل قبول دوبله ما باشد. متاسفانه نسخه دوبله شده آن را ندیده‌ام اما خوشحالم که در حال حاضر شاهد دوبله آثار شاخص و جذاب کشورهای دیگر مثل سریال فرار از زندان در ایران هستیم.
نرگس قوی‌زری: نزدیک به یک قرن است که تلویزیون دیگر از «جعبه جادو» بودن، درآمده و برای همه مخاطبان به صورت وسیله‌ای ضروری و از ملزومات خانه و خانواده شده است. اگر کمی واضح‌تر ببینیم جایگاه آن در حد عضوی از خانواده است. روزها همدم خانم خانه می‌شود و ناخودآگاه روی او تاثیر می‌گذارد، در طرز فکرش و نوع رفتارش،
در برانگیختن احساس و نوع توقعات، در همه و همه موثر است و این تاثیر همچنان تا نوع تربیت فرزندان و کنش و واکنش با مسائل اجتماعی پیش می‌رود. تلویزیون تنها عضو خانواده است که همه چیز می‌گوید و هیچ چیز نمی‌شنود و تمام افراد خانواده این مساله را دانسته و آن را قبول کرده‌اند، البته اگر نگوییم به نوعی محکوم آن شده‌اند. در این میان جایگاه والای این عضو حرف‌نشنو و تاثیرگذار در جهان چنان اهمیتی پیدا کرده است که برخی با علم به این جایگاه، هنوز هم جادوگری می‌کنند و چنان سریال‌ها و برنامه‌های آموزشی و تبلیغی می‌سازند و تولید می‌کنند که آوازه و شهرتش به آن سوی مرزها هم می‌رسد بویژه اینکه در همین ایران خودمان و در کوچه پس‌کوچه‌های خیابان جمهوری و انقلاب DVDهای این سریال‌ها روی دست می‌رود و برخی دیگر از هموطنان عناوین این سریال‌ها را از تولیدات داخلی و سریال‌های شبانه وطنی بهتر می‌دانند!
سریال‌هایی که تعداد قسمت‌هایش به بیش از 90 می‌رسد با جذابیت‌هایی که چه به لحاظ تکنیک و چه به لحاظ مضمون و شیوه روایت داشته‌اند، مخاطبان زیادی را با تب تند و عطش دیدن، پا به پای خود و قصه کشانیده‌اند، اما با این حال سال‌هاست تلویزیون با فیلم‌ها و سریال‌هایش (داخلی و خارجی) جای خوبی بین خانواده‌های ایرانی باز کرده و جزو یا بهتر بگوییم عضو جدایی‌ناپذیر جمع‌های خانوادگی شده است. برای پیگیری بیشتر این جایگاه و حفظ آن بین خانواده‌های ایرانی که همواره به عنوان کانون پرمهر آموزش و پرورش شناخته شده است، گفت‌وگویی با صاحبنظران عرصه فیلم و فیلمسازی انجام داده‌ایم تا از نظرات و تجربیات آنها بهره‌مند شویم.
برگ‌های برنده‌ای که آنها دارند
محمدرضا اعلامی، کارگردان سینما و تلویزیون در این زمینه با اشاره به اینکه تاکنون موفق به دیدن هیچکدام از سریال‌های خارجی نشده است(!) درباره علت بالا بودن مخاطب سریال‌های خارجی می‌گوید: طبیعی است وقتی همه جا درباره فیلمی می‌بینید، می‌خوانید و می‌شنوید ترغیب به دیدن آن می‌شوید بویژه که این کارها از نظر کیفیت و تکنیک هم در سطح بالایی باشند. وی علت خوب بودن این فیلم‌ها را «استفاده درست از امکانات»، «دادن امکانات به افراد متخصص» و «داشتن آزادی در انتخاب و به کارگیری امکانات» بیان می‌کند و می‌افزاید: همانطور که یک جواهرساز با دیدن یک قطعه جواهر می‌تواند به مرغوبیت آن و فوت و فن ساختش پی ببرد، من هم با دیدن قسمت‌هایی از این فیلم‌ها به این نتیجه رسیدم که آثار خیلی خاصی نیستند و قول می‌دهم ما با رعایت موارد عنوان شده می‌توانیم فیلم‌های بهتری بسازیم. سعید سهیلی، کارگردان نیز علت روی آوردن مردم به دیدن سریال‌های خارجی را جذابیت می‌داند و می‌گوید: این عامل در سریال‌های ایرانی دیده نمی‌شود. آنها بهتر از ما سریال می‌سازند و وقت، دقت، هزینه و امکانات بیشتری صرف می‌کنند، به علاوه اینکه قصه‌های جذاب‌تری هم دارند در حالی که ما موقع سریال‌سازی فقط می‌خواهیم زمان اثر را بالا ببریم که در نتیجه آن، سریال‌ها کشدار و بدون جاذبه می‌شوند. سهیلی همچنین به هیجان، تعلیق و کشش این آثار اشاره می‌کند و معتقد است سریال‌های ما نه‌تنها همه این فاکتورها را ندارند بلکه گاهی آنقدر خسته‌کننده می‌شوند که تماشاگر مجبور به تغییر کانال تلویزیون می‌شود.
سريال سازي با سرمايه شركت‌هاي خصوصي
رامتین شهبازی، منتقد سینما بالا بودن تب تماشای فیلم از طریق DVD را زیاد شدن راه‌های ارتباطی می‌داند و می‌گوید: سریال‌سازی در دنیا مختص به زمان حال نیست، اما دسترسی آسان به اطلاعات تازه توانسته ما را با این فیلم‌ها آشنا کند. شهبازی با اشاره به اینکه
صدا و سیما کار سختی را پیش رو دارد می‌گوید: در کشورهای دیگر سریال‌ها با سرمایه شرکت‌های خصوصی ساخته می‌شود و این شرکت‌ها به جذابیت اثر برای مخاطب اهمیت زیادی می‌دهند و از آنجایی که مخاطب ایرانی تعداد زیادی از فاکتورهایی مانند تعلیق، جذابیت، هیجان، ریتم تند و... را نمی‌تواند در سریال‌های خاله‌بازی و کشدار داخلی پیدا کند در آثار خارجی به دنبال آن می‌رود و چون می‌یابد، به آن سمت کشیده می‌شود. این منتقد با اشاره به اینکه سریال‌سازان ما هنوز اصرار دارند به قصه‌هایی بپردازند که در دهه 60 و 70 کار شده، می‌گوید: باید راهکارهایی پیدا کنیم که مخاطب را به خود جذب کنیم چرا که اگر نتوانیم جلوی این امر را درست و منطقی بگیریم هم برای مخاطبان و هم برای فرهنگ و فرهنگ‌سازی می‌تواند بسیار خطرناک باشد.
جای خالی تلویزیون خصوصی
اما تب تند سریال‌های خارجی و دسترسی آسان به آنها کار تلویزیون را سخت‌تر و اهمیت بالا بردن کیفیت و بازنگری در تفکرات و ساختارها را بیشتر می‌کند. صدا و سیما اگر چه در تلاش است تا حدی به رقابت با سریال‌های خارجی بپردازد اما اختصاص یک شبکه ماهواره‌ای فارسی‌زبان به پخش سریال‌های خارجی این رقابت را تا حدودی سخت‌تر از گذشته کرده است. شاید بتوان بالا بردن تعداد سریال‌های تلویزیونی و تغییر در شیوه پخش آنها از یک بار در هفته به یک شب در میان را یکی از قدم‌های مثبت صدا و سیما در این مسیر دانست اما آنچه مسلم است این اقدامات تنها در جهت بهبود کمیت بوده و بدون داشتن پشتوانه سخت‌افزاری و نرم‌افزاری ممکن نیست. شفق، تهیه کننده سینما، این رقابت نابرابر را ناشی از عدم وجود شبکه‌های تلویزیونی خصوصی می‌داند و می‌گوید: بالا بردن تعداد کانال‌های تلویزیونی و راه‌اندازی شبکه‌های آزاد کمک می‌کند از همه ظرفیت‌ها، سلیقه‌ها و پتانسیل‌های مردم و هنرمندان استفاده بهینه شود.وی همچنین معتقد است با توجه به اینکه انقلاب اسلامی تثبیت شده و هیچ خطری آن را تهدید نمی‌کند، وقت آن رسیده شبکه‌های تلویزیونی خصوصي در ایران وجود داشته باشد. وی در این باره می‌افزاید: این امر موجب می‌شود اقبال به آثار خارجی کمتر شده یا هدایت شود و رقابت به‌وجود آمده بین شبکه‌های مختلف، افزایش کیفیت آثار را به همراه خواهد داشت.
پليس بد
کیفیت بالای آثار خارجی چه به لحاظ مضمون و چه به لحاظ تکنیک نیز ضعف سریال‌های داخلی را بیشتر نشان می‌دهد چرا که مخاطبی که تجربه تماشای آثار مطلوب و سطح بالا را داشته، سطح سلیقه، توقع و انتظاراتش بالا می‌رود و دیگر به تماشای آثار ضعیف نمی‌نشیند. محدودیت در مضمون یکی از عللی است که فیلمسازان آن را عامل بازدارنده برای جذاب کردن داستان فیلم می‌دانند. بسیاری از آثار خوب و معروف دنیا با محوریت خیانت پلیس یا نیروی امنیتی و
به طور کلی با نشان دادن پلیس بد، داستان‌های پرکشش و جذابی دارند اما با نگاهی به آثار سینمایی و تلویزیونی داخلی به نمونه قابل توجهی برخورد نمی‌کنیم؛ اتفاقی که فیلمسازان آن را به وجود خط قرمزها و محدودیت‌ها ارجاع می‌دهند. رامتین شهبازی در این باره می‌گوید: اگر قرار باشد با شوخی کردن با قشر خاص یا خاکستری نشان دادن آنها صدای اعتراضشان بلند شود که دیگر نمی‌توان قصه خوب نوشت و فیلم خوب ساخت چرا که درام و قصه در اثر تقابل خیر و شر به‌وجود می‌آید. محمدرضا اعلامی هم که یکی از علل ضعیف بودن سریال‌های ایرانی را به لحاظ مضمون و وجود محدودیت در انتخاب می‌داند، می‌گوید: آزادی در انتخاب موجب می‌شود فیلمساز و متخصص بتواند آنچه را می‌خواهد با کیفیت و ساختار مناسب بسازد. سعید سهیلی نیز درباره نبودن پلیس بد در آثار ایرانی می‌گوید: فیلمساز دوست دارد آدم‌ها را هم منفی نشان دهد هم مثبت و هم خاکستری، اما اجازه ندارد پلیس بد را نشان دهد یا شخصیت منفی فیلمش جزو قشر خاصی باشد، چرا که آن قشر و گروه معترض می‌شوند و صدا و سیما را تحت فشار می‌گذارند. این فیلمساز با اشاره به اینکه باید ذهن و فرهنگ مردم برای پذیرش این مسائل آماده باشد، می‌افزاید: مردم و فرهنگ آنها خود به خود ساخته نمی‌شوند باید اجازه دهند تا فیلم‌هایی ساخته شود که هم پلیس بد و پزشک سهل‌انگار را نشان بدهد و هم پلیس خوب و پزشک متعهد را تا این موضوع کم‌کم جا بیفتد که تقابل خیر و شر جزئی از درام قصه است و نباید خوب یا بد بودن یک نفر از قشری خاص را به همه افراد آن قشر تعمیم داد.
یکی از نکاتی که سریال تلویزیونی «فرار از زندان» را تا امروز نسبت به دیگر مجموعههای رقیب متمایز کرده‌است ورود رسمی دستگاه‌های فرهنگی داخلی برای ارائه این مجموعه به مخاطبان ایرانی است؛ اقدامی که در آغاز با پیشگامی صداوسیما قرار بود در قالب پخش کامل از رسانه ملی تحقق یابد اما در گذر زمان دستخوش حرف و حدیث‌هایی شد و سرانجام به ورود این مجموعه به شبکه نمایش خانگی ختم شد. محمود قنبری، مدیر دوبلاژ
«فرار از زندان» در ارتباط با توزیع این مجموعه در شبکه خانگی به «وطن امروز» می‌گوید: دوبله سریال «فرار از زندان» از اسفندماه سال 87 آغاز شد و نخستین‌بار بود که یک موسسه خصوصی بیرون از سازمان صداوسیما حاضر به همکاری برای دوبله یک مجموعه خارجی شد. به هرحال بعد از صحبت‌های مقدماتی، من سعی کردم از 2 گروه از دوبلورها برای دوبله این کار استفاده کنم یعنی جوان‌تر‌هایی که طبیعتاً تجربه کمتری در این زمینه دارند و پیشکسوت‌های عرصه دوبله که خوشبختانه چنین ترکیبی توانست نتیجه مطلوبی بگیرد و دوبله سریال کار قابل قبولی شد. وی افزود: در قسمت‌های اولیه کار حضور دوبلورهای جوان بیشتر بود و من سعی کردم به آنها اعتماد کنم و خوشبختانه به خوبی جواب اعتماد مرا دادند و بعد در فصل‌های 3 و 4 فیلم از دوبلورهای پیشکسوت استفاده کردم و اتفاق خوشایندتر برای من در دوبله این کار این است که در عرض 50 سال مدیریت دوبلاژ، کمتر شاهد بازخورد مخاطبان از کارم و تقدیر و تشکر آنها بوده‌ام. ولی در حال حاضر مدتی است که من از نقاط مختلف کشور تماس دارم و از من تشکر می‌کنند. در مجموع دوبله فیلم «فرار از زندان» برای من بسیار اتفاق خوبی بود، اما در کنار دوبله مجموعه برای شبکه خانگی، هرازگاهی خبر دوبله این مجموعه در سازمان صداوسیما هم منتشر می‌شد تا اینکه سرانجام سازمان به طور رسمی اعلام کرد، دوبله مجموعه
«فرار از زندان» آغاز شده، اما در مرحله‌ای متوقف شد. بر این اساس دوبله مجموعه «فرار از زندان» در سازمان صداوسیما در حالی متوقف شد که دوبله حدود 40 قسمت آن برای پخش از شبکه سوم به پایان رسیده بود. در حالی که دوبله این مجموعه از حدود اسفندماه سال گذشته آغاز و تا حدود شهریور ماه امسال ادامه داشت، چندی قبل از سوی امور دوبلاژ سازمان صداوسیما به گویندگان و عوامل آماده‌سازی مجموعه «فرار از زندان» اعلام شد حدود 3 هفته این کار دوبله نخواهد شد و پس از این مدت، آماده‌سازی این سریال برای پخش از سر گرفته خواهد شد. اما مدت زمان اعلام شده به پایان رسید و خبری از ادامه دوبله این مجموعه نشد، حتی این موضوع نیز به میان آمد که فعالیت تقریباً 7 ماهه گروه نادیده گرفته شود و نسخه‌های دوبله شده این سریال هم از بین برود. علت اصلی توقف دوبله مجموعه «فرار از زندان» هنوز مشخص نیست ولی گفته می‌شود از آنجا که مجموعه برای شبکه نمایش خانگی دوبله شده، تصمیم توقف دوبله آن در سازمان صداوسیما اتخاذ شده است. در پی انتشار این خبر اما مشاور عزت‌الله ضرغامی و مدیرکل روابط عمومی سازمان صداوسیما در گفت‌وگو با یکی از روزنامه‌های صبح گفت: این سریال مانند دیگر سریال‌ها در سازمان سیر طبیعی خود را می‌گذراند و در چارچوب ضوابط سازمان درباره آن تصمیم‌گیری خواهد شد. وی انهدام نسخه‌های دوبله شده این سریال و برخی اخبار درباره تداخل دوبله این سریال با یک شبکه تولید فیلم‌های ویدئویی را تکذیب کرد و افزود: با توجه به کثرت فعالیت سازمان، صداوسیما تصمیمی برای سرویس‌دهی به بخش‌خصوصی تا کنون نداشته و ندارد.
محمد سید‌علی: علاقه‌مندان به مجموعههای خارجی با نام سریال «فرار از زندان» به خوبی آشنا هستند. مجموعه‌ای که حالا دیگر در نوع خود یکی از پرطرفدارترین سریال‌های تلویزیونی جهان محسوب می‌شود و در مدت نمایش در کنار مجموعههای دیگری چون «24» و «لاست» میلیون‌ها بیننده را نه تنها در ایالات متحده بلکه در سراسر دنیا مجذوب خود کرد. این مجموعه درکنار سریال‌های «لاست»، «24»، «دوستان»، «آناتومی‌گری» و... قطره‌ای از شکل‌گیری موج اقبال به مجموعههای خارجی در ایران بود که به سرعت علاقه‌مندان بسیاری را در حد بیماری(!) گرفتار خود کرد و تا امروز هم از تب و تاب نیفتاده است. آنچه پیش رو دارید پرونده‌ای است مختصر درباره متفاوت‌ترین مجموعه تلویزیونی این سال‌ها در جهان که همچون دیگر تولیدات بهانه‌ای است برای فرار از روزمر‌‌گی‌ها و دیگرگون دیدن «آدم‌ها» و «موقعیت‌ها».
داستان از چه قرار است؟
فصل اول مجموعه «فرار از زندان» با تلاش‌های مایکل برای نجات برادرش که متهم به قتل برادر معاون رئیس جمهور ایالات متحده است آغاز مي‌شود. نقشه مایکل برای انجام این کار شامل سرقت از بانک می‌شود تا به این وسیله وی بتواند به برادرش در زندان بپیوندد. وی برای دسترسی به برخی از مکان‌های زندان خود را به نوعی مبتلا به دیابت نشان می‌دهد و به این ترتیب با دکتر زندان «سارا تانکردی» نیز آشنا می‌شود. از دیگر سو نیز «ورونیکا دونوان» که دوست و وکیل مایکل محسوب می‌شود در پی به تاخیر انداختن زمان اجرای حکم مرگ لینکلن است. فصل یک با فرار از زندان به پایان می‌رسد و فصل دوم تنها 8 ساعت بعد از فرار آغاز می‌شود.8 زندانی از زندان فرار می‌کنند. این 8 زندانی هریک هدف خاص خود را دارند و این در حالی است که مقامات بشدت در جست‌وجوی آنها هستند. از سوی دیگر کمپانی در پی از بین بردن تمام این زندانیان است. اما سرانجام چند تن از این زندانیان فراری برای یافتن پولی که توسط زندانی دیگری مخفی شده به یکدیگر می‌پیوندند و برخی دیگر کشته و دستگیر می‌شوند. مایکل و برادرش به پاناما می‌گریزند و در آنجا لینکلن از اتهامات تبرئه و مایکل توسط پلیس دستگیر و راهی زندانی در آن کشور می‌شود. فصل سوم در همین زندان یعنی «پاناما» دنبال می‌شود که از بیرون توسط پلیس و از داخل توسط زندانیان اداره می‌شود. این شرایط موجب می‌شود مایکل در جست‌وجوی راه فرار باشد. البته او در این بین مشکلاتی نیز دارد که به سارا و ادعای مامور کمپانی مبنی بر کشته شدن او بازمی‌گردد. در فصل چهارم فرار از زندان مخاطب شاهد تلاش‌های مایکل، لینکلن و یک جاسوس دوجانبه با نام دان‌سلف برای به‌دست آوردن سخت‌افزاری به نام «سیلا» است که حاوی اطلاعات محرمانه‌ای درباره کمپانی است. در پی این تلاش‌ها مایکل و لینکلن موفق می‌شوند به سیلا دست یافته و کمپانی را نابود کنند.
آغاز «فرار از زندان»
پیشنهاد ساخت این مجموعه ابتدا در سال 2003 به کمپانی پخش تلویزیونی فاکس ارائه شد که نگرانی‌های این شرکت از چشم‌انداز بلند مدت این مجموعه باعث شد تا این ایده بلافاصله به اجرا گذاشته نشود. اما موفقیت سریال‌هایی چون 24 و گمشده(لاست) راه را برای فاکس باز کرد تا در سال 2004 تولید مجموعه «فرار از زندان» آغاز شود. به هر ترتیب فصل اول این سریال با استقبال بسیار مثبت مخاطبان و نقدهای مثبت منتقدان روبه‌رو شد. یکی از پیامدهای این استقبال افزایش تعداد قسمت‌های این مجموعه از 13 قسمت به 22 قسمت بود. پخش این فصل از ماه آگوست 2005 تا مه 2006 ادامه داشت و این آغاز یک مجموعه موفق بود که ساخت، پخش و استقبال از آن تا 4 فصل دیگر هم ادامه پیدا کرد. «فرار از زندان» در فصل دوم خود با 22 قسمت دیگر و تا آوریل 2007 دنبال شد. فصل سوم و چهارم نیز به ترتیب در 13 و 24 قسمت تولید شد و پخش آنها تا مه 2009 ادامه داشت. این مجموعه در طول نمایش خود موفق شد تا چندین جایزه معتبر را از آن خود کند و نامزد جوایزی چون امی و گلدن گلوب شود.
شکل‌گیری ایده سریال
این ایده که شخصی خود را به عمد روانه زندان کرده تا موجبات نجات برادرش را فراهم کند، برای اولین بار توسط دراون پاروس (از تهیهکنندگان اولیه مجموعه) به پاول شیورینگ پیشنهاد می‌شود که قصد داشت سریالی اکشن (حادثه‌ای) بسازد. ارزیابی مثبت شیورینگ از این ایده باعث گسترش آن شد. او «محکومیت اشتباه» برادر قهرمان را به عنوان انگیزه وی برای انجام چنین عملیاتی مطرح کرد و در همین بستر هم کار روی طرح داستان و شخصیت‌ها را آغاز کرد. اما همانطور که پیش‌تر به آن اشاره شد این ایده با تردیدهای فاکس روبه‌رو شد درحالی که شیورینگ به تلاش‌های خود ادامه می‌داد. وی این ایده را برای چند شبکه دیگر نیز مطرح کرد اما بسیاری این ایده را بیشتر برای تولید یک فیلم مناسب می‌دانستند تا به‌عنوان موضوع یک سریال تلویزیونی. اما شیورینگ درتصمیم خود مصمم بود و شاید بتوان علت تصمیمش مبنی بر ساخت «فرار از زندان» در قالب یک سریال را در این گفته او جست‌وجو کرد: «در تلویزیون و به‌عنوان یک صاحب ایده، من می‌توانم کات‌های نهایی، ادیت‌های پایانی و انتخاب موسیقی و از این قبیل را در اختیار داشته باشم. این برای یک نویسنده نوعی قدرت را ایجاد می‌کند. در واقع نویسنده تبدیل به یک فیلمساز می‌شود. اما در فیلم سینمایی شما نقشی در مراحل پس از تولید نخواهید داشت و در انتخاب بازیگران نیز تصمیم‌گیری با شما نیست. البته کار در زمینه فیلم از نظر مالی بهتر است... اما ممکن است حتی برای نگارش دوباره کار شما افراد دیگری را استخدام کنند.» یکی از نکات جالب در نگارش داستان اولیه که البته تنها مختص به «فرار از زندان» هم نمی‌شود، خلق اتفاقاتی است که از پیش در ذهن نویسنده نبوده و با پیشرفت داستان و به‌صورتی تقریبا ناگهانی وارد داستان می‌شوند. در «فرار از زندان» چنین اتفاقاتی کم نبوده‌اند و حتی خود شیورینگ هم انتظار برخی از این پیچش‌های داستانی را از ابتدای راه در ذهن نداشت، هرچند که پیچش‌های اصلی همه از پیش تعیین شده بودند. در این میان اعلام آمادگی برای ساخت یک مینی سریال از این طرح از سوی نام بزرگی چون استیون اسپیلبرگ هم در بازه‌ای مورد توجه قرار گرفت، اتفاقی که پس از مدتی به‌دلیل شروع پروژه سینمایی «جنگ دنیاها» میسر نشد. با این وجود موفقیت سریال‌های 24 و گمشده باعث شد تا مجموعه «فرار از زندان» از سوی فاکس مورد توجه قرار گیرد و به این ترتیب مراحل تولید آن آغاز شد.
برگ برنده؛ خلاقیت‌های فصلی
اما بی‌تردید یکی از عوامل موفقیت «فرار از زندان» خلاقیت شیورینگ در روند پیشبرد داستان و ایجاد تنوع در آن بود که از 2 طریق شکل می‌گرفت. در واقع بسیاری از مخاطبان انتظار داشتند که فصل اول در قسمت 21 (قسمت ما قبل آخر یعنی جایی که زندانیان فرار می‌کنند) خاتمه یابد اما چنین اتفاقی روی نمی‌دهد. وی به پرسشی که در این باره مطرح می‌شود اینچنین پاسخ می‌دهد: «ما تصمیم نداشتیم سریال را زمانی به پایان برسانیم که زندانیان به بیرون از دیوارها گریختند، برای این کار هم 2 دلیل داشتیم؛ اول اینکه می‌خواستیم مخاطبان را غافلگیر کنیم، چراکه آنها انتظار داشتند که با خروج آنها از زندان داستان تمام شود و دلیل دوم این بود که می‌خواستیم بیننده‌ها ذهنیتی از فضایی که در فصل دوم با آن روبه‌رو می‌شوند داشته باشند.» با این تمهید در واقع مخاطبان از یک سو شاهد تغییر داستان و فضای فیلم بودند و از سوی دیگر کاراکترهای جدیدی را نیز می‌دیدند که به سریال اضافه می‌شوند. شیورینگ درباره حال و هوای متفاوت فصل دوم از همان ابتدا می‌گوید: «ما احساس کردیم که مخاطبان به حد کافی محبوس بوده‌اند و تا پایان فصل اول آنها آماده آزاد شدن خواهند بود... در واقع این نوعی نوآوری در زمین بازی بود و شخصیت‌های ما قرار بود در چهارگوشه کشور پراکنده شوند [و به این ترتیب] نشانی از قطار، هواپیما، ماشین و در یک کلام، همه چیز را در این فصل خواهیم دید». البته این خلاقیت و ایجاد تنوع تنها به 2 فصل اول ختم نمی‌شود بلکه در فصل سوم و چهارم نیز به چشم می‌خورد. به عنوان مثال در فصل سوم مخاطب با ایده جدیدی روبه‌رو است چراکه با زندانی در پاناما مواجه می‌شود که از درون و به‌دنبال یک شورش توسط زندانیان اداره می‌شود و از بیرون توسط ماموران. همه این خلاقیت‌ها باعث جلب توجه مخاطبان شد و حتی زمزمه‌هایی درباره ادامه این سریال برای فصل پنجم آن نیز به گوش رسید.
لغو فصل پنجم؛ وداع قدرتمند
اما در روز سیزدهم ماه ژانویه 2009 بسیاری از منابع خبری اعلام کردند که فصل پنجمی از سریال «فرار از زندان» تولید نخواهد شد و فصل چهارم آخرین فصل خواهد بود. کوین ریلی، مدیر بلند پایه فاکس پیش از پایان فصل چهارم این مجموعه با اعلام این خبر گفت: «فرار از زندان نمایش بسیار خوبی داشت. اما این نمایش دیگر پایان یافته است». وی درباره این مطلب چنین اظهارنظر کرد: «شما از نظر خلاقیت به نقطه‌ای می‌رسید که احساس می‌کنید همه داستان گفته شده و دوست دارید که پایانی قدرتمندانه را برای مجموعه شاهد باشید». اما در کنار چنین خبر به ظاهر تلخی از اتفاقاتی که توانست برای علاقه‌مندان به این مجموعه جالب توجه باشد، تولید و نمایش نسخه‌ای 90دقیقه‌ای بود که در سال 2009 و با نام«فرار از زندان: فرار نهایی» ساخته و در ماه مه به نمایش درآمد. برد ترنر کارگردانی این فیلم را بر عهده داشت و همه بازیگران اصلی در آن حضور داشتند. همچنین قرار است یک بازی کامپیوتری براساس این مجموعه و با نام «فرار از زندان: دسیسه» روانه بازار شود که روی کامپیوترهای شخصی، پلی‌استیشن 3 وXbox360 قابل اجرا باشد. در این بازی تقریبا همه هنرپیشه‌های سریال در مقام صداپیشه کاراکتر خود حضور خواهند داشت.
استقبال از مجموعه
در ابتدای نمایش مجموعه، بسیاری از رسانه‌های معتبر در قالب مقالاتی نقدهایی را درباره «فرار از زندان» منتشر کردند. در این میان منتقدانی از لس‌آنجلس تایمز، ورایتی، وال‌استریت ژورنال و هالیوودریپورتر نیز به چشم می‌خوردند. اما مساله مهم در این بود که «فرار از زندان» موفق شد بیشتر نقدهای مثبت را در برابر خود ببیند. نقدهای مثبتی که نیم نگاهی به ایرادات سریال هم داشتند. در نقدهای وارد بر مجموعه (حتی نقدهای بسیار مثبت) 2 کلمه «غیرمعقول» و «ناموجه» بیش از دیگر کلمات به چشم می‌خورد. در واقع بسیاری از منتقدان نقشه‌ای را که مایکل برای نجات برادرش طراحی می‌کند دارای اشکالاتی می‌دانستند. در کنار این نکته انتقادها بیشتر کلیشه در طرح و دیالوگ‌نویسی‌ها، سرعت بالای پیشرفت داستان و عدم ارائه دلیل برای برخی از قسمت‌های داستان را شامل می‌شد. با همه این اظهارنظرها و هرچند «فرار از زندان» در برابر انتقاد منتقدان ایمن معرفی نمی‌شود، اما در نهایت از پس جلب رضایت مخاطب به خوبی برمی‌آید؛ اتفاقی که سبب شد برخی منتقدان با جملاتی اینچنین مقالات خود را به پایان برسانند؛ «فرار از زندان» نشان می‌دهد که ناموجه بودن هم می‌تواند بشدت گیرا باشد. در واقع «فرار از زندان» شبیه یک قرارداد است که در آن مخاطب با چشم‌پوشی از برخی کاستی‌ها می‌تواند جلوی تلویزیون، کاملا محو سریال شود!
استقبال به روایت آمار
نمایش فصل اول سریال از 29 آگوست 2005 آغاز شد و بنا بر برخی گزارشات در آغاز حدود 5/10 میلیون نفر بیننده را پای تلویزیون کشاند. بیشتر طرفداران این مجموعه را افراد بالای 18 سال تشکیل می‌دادند. البته آمارهای مختلفی نیز برای تعداد متوسط بینندگان این مجموعه در آن زمان منتشر می‌شد. براساس بعضی از این آمارها، «فرار از زندان» در طول نمایش فصل اول خود توانست به طور میانگین مورد توجه 2/9 میلیون بیننده قرار بگیرد، در حالی که بعضی دیگر تعداد تماشاگران را 1/12 میلیون نفر هم عنوان کرده‌اند. در کنار این استقبال داخلی اما موفقیت در سطح بین‌الملل هم از نکات جالب توجه این مجموعه است. دامینیک پورسل از بازیگران این مجموعه در این باره می‌گوید: « زمانی که فیلمنامه را می‌خواندم، حدس زدم که این مجموعه یک «موفقیت» خواهد بود و مردم از آن استقبال می‌کنند. اما انتظار استقبالی که در سطح بین‌المللی به‌دست آمد را نداشتم، چراکه این یک پدیده بود؛ تنها 135 میلیون نفر هر چهارشنبه شب این سریال را دانلود می‌کنند...!» گرچه موفقیت سریال‌های «گمشده» و« 24» باعث ایجاد فرصت برای «فرار از زندان» شد اما با توجه به اظهارنظر شیورینگ، این هرگز به آن معنی نیست که به هر شکلی، این 2 مجموعه پرطرفدار را بتوان منبع الهامی برای داستان و ایده فرار از زندان به حساب آورد. اما بسیاری از علاقه‌مندان به سینما پیوسته این مجموعه را با «24» و «گمشده» مقایسه می‌کنند. رابین تانی در این‌باره می‌گوید: «همه درباره سریال «گمشده» این سوال را مطرح می‌کردند که آیا این مجموعه می‌تواند به همین صورت ادامه یابد؟ و همین سوال برای «فرار از زندان» نیز مطرح می‌شود. البته احساس من بر این بود که این نمایش روز به روز بهتر می‌شود... برخی از مخاطبان هم سریال را با مجموعه «24» مقایسه می‌کنند، که به نظر من «فرار از زندان» برگرفته از هیچ چیز دیگری نیست. من فکر می‌کنم که دلیل موفقیت این سریال در این است که دیدی منحصر‌به‌فرد دارد و تقلبی نیست. به عنوان مثال ما در یک زندان واقعی فیلمبرداری کردیم و من فکر می‌کنم که مردم این را در نظر دارند». با آغاز نمایش فصل دوم حدود 4/9 میلیون بیننده خود را برای تماشای این مجموعه آماده کردند که البته این مقدار نسبت به فصل اول نشان دهنده افت در تعداد مخاطب بود. اما در کل فصل دوم توانست عملکردی به خوبی فصل قبل داشته باشد چراکه براساس آمارها این فصل از «فرار از زندان» هم به طور متوسط حدود 3/9 میلیون نفر بیننده داشت. همچنین یک قسمت از این فصل با نام «شیکاگو» توانست با 1/10میلیون نفر بیننده، رکورددار این فصل از مجموعه باشد. البته 2فصل بعد با استقبال کمتری روبه‌رو شد و به ترتیب 2/8 و 3/5 میلیون نفر بیننده به طور متوسط شاهد آنها بودند. عملکردی که در مجموع یک موفقیت قطعی محسوب می‌شود.
یکی از اصلی‌ترین عناصر داستانی سریال «فرار از زندان» تشکیلاتی به نام «کمپانی» است که در واقع یک مجموعه مخفی به شمار می‌رود. عناصر این تشکیلات اتحادیه‌ای چند ملیتی را تشکیل داده‌اند که البته تنها برای مخالفان خود و افرادی که برای آنها کار می‌کنند، شناخته شده است. قدرت و نفوذ این گروه حتی به کاخ سفید نیز می‌رسد و تمام تصمیماتی که برای ايالات متحده گرفته می‌شود را هم تحت کنترل خود دارد. از کلیدی‌ترین افراد کمپانی می‌توان به ژنرال جاناتان کرانتز اشاره کرد که رهبر این گروه به شمار می‌رود. این شخصیت در ابتدا از بیان کلمات خودداری می‌کند و تنها با نوشتن مطالب روی کاغذ تصمیمات خود را انتقال می‌دهد. هدف کمپانی در اختیار گرفتن اقتصاد دنياست. برای رسیدن به این خواسته کمپانی از یکی از افراد خود با نام کارولین رینولدز سود می‌برد که البته به عنوان یک شخصیت داستانی، معاون رئیس جمهور ایالات متحده است. با کمک رینولدز، کمپانی می‌تواند روی کنترل دولت بر لایحه مربوط به انرژی اعمال نفوذ کند. چندي بعد كارولين با برنامه‌ريزي‌هاي كمپاني به مقام رياست جمهوري مي‌رسد. کمپانی تمام افرادی را که برایش کار می‌کنند، تنها مهره‌هایی می‌داند که برای رسیدن به هدف باید از آنها استفاده کند. اما پس از مدتی فعالیت‌های کمپانی دچار تغییرات مهمی می‌شود، چراکه یکی از عوامل کمپانی با نام آلدو باروز (پدر مایکل و لینکلن) در پی آن برمی‌آید تا با جمع‌آوری مدارک کافی کمپانی را نابود کند. در نتیجه همین تلاش‌ها اطلاعات مربوط به کمپانی به خارج راه پیدا می‌کند و موجب می‌شود تا این گروه برای به دام انداختن او توطئه‌ای را برای پسر وی (لینکلن) تدارک ببینند و با استفاده از قدرت رینولدز، لینکلن را محکوم کنند.
منتقدان غربی
«فرار از زندان»را چگونه دیدند
حمید شریفیان: پخش سریال «فرار از زندان» در فاصله کوتاهی اظهارنظرهای مختلفی را از سوی منتقدان در غرب به همراه داشت. برخی این مجموعه را شایسته تحسین می‌دیدند و بعضی هم نظر مخالفی نسبت به آن داشتند. در این میان می‌توان به نشریات معتبری چون «نیویورک‌تایمز» و «اینترتینمنت ویکلی» اشاره کرد که در مقالات خود دیدی مثبت را از «فرار از زندان» ارائه دادند و از سوی دیگر هم از نشریاتی چون «واشنگتن‌پست» و «یواسای تودی» نام برد که چندان در این دید مثبت سهیم نبودند. در زیر به گزیده‌ای از این دیدگاه‌ها اشاره شده است.
از نگاه موافقان
از دید گیلیان فیلین، منتقد اینترتینمنت ویکلی، «فرار از زندان» یکی از بهترین نمایش‌های سال 2005 بود. البته این منتقد قسمت‌هایی از داستان را نیز فاقد توجیه منطقی می‌داند. به‌عنوان مثال وی این قسمت از داستان را مورد توجه قرار می‌دهد که در آن «مایکل» (قهرمان داستان) برای نجات جان برادر خود دست به سرقت از بانک می‌زند. سوالی که فیلین مطرح می‌کند این است که اگر مایکل بعد از ارتکاب جرم به زندانی غیر از آنکه برادرش در آن دوران حبس خود را سپری می‌کرد منتقل می‌شد، چه اتفاقی می‌افتاد؟ به اعتقاد فیلین این احتمالی بود که وقوع آن خوش‌شانسی بسیاری را طلب می‌کرد و این بخش از داستان منطقی به نظر نمی‌رسد اما او در عین حال بازی‌های خوب و فیلمبرداری قابل توجه مجموعه را عاملی می‌بیند تا بیننده چندان خود را درگیر چنین نکاتی نکند و بیشتر به ادامه مجموعه بپردازد. این منتقد همچنین نگاهی ویژه به بازی هنرپیشه‌های مکملی چون رابین تانی (وکیل مدافع) و آماوری نولاسکو در نقش هم‌سلولی مایکل دارد. او در کنار این نام‌ها اما «فرار از زندان» را نمایش ونتورث میلر(بازیگر نقش مایکل) می‌داند. این منتقد یکی از مثبت‌ترین نقدها را پیرامون «فرار از زندان» ارائه داده است.
از دیگر نقدهای مثبت بر این مجموعه می‌توان به مقاله الساندرا استنلی از نیویورک‌تایمز اشاره کرد؛ منتقدی که از سریال «24» به عنوان یک مدل برای «فرار از زندان» نام می‌برد. البته او یادآور می‌شود در سریال «فرار از زندان» و در مقایسه با «24»، شمارش معکوس از عددی بالاتر شروع می‌شود چرا که در این مجموعه میلر یک ماه فرصت دارد تا برادرش را نجات دهد و نه 24 ساعت. به اعتقاد استنلی، «فرار از زندان» راهی را پیدا کرده که با استفاده از هراس زندگی در زندان، دلهره تعلیقی به وجود آورد. وی همچنین ظاهر صحنه‌های فیلمبرداری را واقعی توصیف می‌کند که در میان آنها می‌توان به مرکز اصلاح جولیت اشاره کرد که جان واین گسش، قاتل زنجیره‌ای، مدتی را در آن محبوس بود و در سال 2002 نیز بسته شد. استنلی «فرار از زندان» را در قیاس با بسیاری از سریال‌های دیگر شگفت‌انگیزتر می‌داند و آن را یکی از اصیل‌ترین مجموعههای تلویزیونی برمی‌شمارد.
از نگاه مخالفان
اما همانطور که پیش‌تر اشاره شد، بودند منتقدانی که دید چندان مثبتی به مجموعه نداشتند. از جمله آنها می‌توان به تام شیلز اشاره کرد که در واقع یکی از سختگیرانه‌ترین نقدها را درباره «فرار از زندان» ارائه داده است. شیلز این نظر را از سوی برخی تایید می‌کند که «فرار از زندان»، حداقل نشانی از 3 فیلم «رهایی از شاوشنک» (1994، به کارگردانی فرانک دارابونت)، «فرار بزرگ» (1963، جان استارجس) و «طولانی‌ترین یارد» (1974، رابرت آلدریچ) را در خود دارد. وی همچنین حضور مقامات بلندپایه دولتی در طرح سریال را تنها یک نشانه از شباهت‌های این مجموعه با محصول دیگر فاکس یعنی «24» تحلیل می‌کند. وی مطلب خود را با این جمله ادامه می‌دهد: «... شما کارهای بهتری نیز می‌توانید انجام دهید، مثلا تصمیم بگیرید ساعت 8 به‌جای «فرار از زندان» چه چیز (دیگری) را تماشا کنید.» شیلز درباره بازی میلر نیز نظر مخالفی را ارائه می‌دهد. وی اعتقاد دارد اگرچه بازی این هنرپیشه در این مجموعه ضعیف‌ترین نقش‌آفرینی نیست، اما از آنجا که او تقریبا در تمام لحظه‌ها حضور دارد، سنگینی عملکرد او بیش از دیگران به چشم می‌آید.
رابرت بیانکو از یواسای تودی به طرح داستانی «فرار از زندان» می‌پردازد که در آن قهرمان سعی ندارد از زندان پرهیز کند بلکه او بر آن است تا ابتدا وارد زندان شود و سپس از آن بیرون بیاید که از نظر این منتقد طرحی کاملا غیرقابل باور است و باید چنین نمایشی را از پنجره بیرون انداخت(!) بیانکو مانند فیلین و بسیاری از منتقدان دیگر به راه‌حل مایکل برای نجات برادرش اشاره دارد و آن را «غیرعادی» می‌خواند لیکن در عین حال از نظر این منتقد چیزی که موجب می‌شود مخاطبان طرح داستان را قبول کنند، شخصیتی است که میلر از مایکل به تصویر می‌کشد؛ قهرمانی که خوشایند است. در واقع میلر مایکل را فردی روراست، کم‌حرف و مصمم نشان می‌دهد و این موجب می‌شود بیننده داستان را بپذیرد، فقط برای اینکه بیشتر درباره قهرمان بفهمد. البته بیانکو کلیشه دسیسه دولت را نیز از همه کسل‌کننده‌تر می‌داند.
در طول سریال «فرار از زندان» هستند شخصیت‌هایی كه يا به حكم سرنوشتي كه «كمپاني» برايشان آنها خواسته از بازي حذف مي‌شوند يا خود تصمیم می‌گیرند تا پایان به یک صورت باقی نمانند و تغییر را بر‌می‌گزینند؛ افرادی که اگرچه خود بازیچه یا حتی جزئی از بازی «کمپانی» هستند اما کم‌کم به حکم «وجدان» یا «سرنوشت»، قالب‌شکنی کرده و خود داستان‌ساز مي‌شوند. در زیر به برخی از این شخصیت‌ها اشاره می‌شود.
آلدو باروز که در واقع پدر قهرمان‌های داستان(مایکل و لینکلن) به شمار می‌رود از جمله اولین افرادی است که به مخالفت با کمپانی بر می‌خیزد. او که خود در ابتدا از اعضای کمپانی بوده و حتی مجبور شده خانواده خود را به‌خاطر این تشکیلات ترک کند، بعد از مدتی کمپانی را رها کرده و تصمیم می‌گیرد با آن مبارزه کند. کشته شدن این شخصیت توسط الکساندر ماهونه موجب می‌شود مایکل مبارزه با کمپانی را با جدیت بیشتری در پیش گیرد.
هنری پوپ در جایگاه رئیس زندان فاکس ریور با مایکل روابطی بسیار دوستانه دارد و از او می‌خواهد او را در ساخت مدلی از تاج‌محل یاری دهد؛ مدلی که در واقع هدیه‌ای است برای همسرش، اما تهدید شدن پوپ از سوی مایکل در روز فرار، این رابطه را دچار چالش می‌کند و به پوپ این احساس دست می‌دهد که به وی خیانت شده. اما در فصل دوم و زمانی‌که مایکل برای به‌دست آوردن مدرکی جهت اثبات بی‌گناهی لینکلن به پوپ روی می‌آورد وی قهرمان داستان را تنها نمی‌گذارد و در مقابل از او می‌خواهد خود را تسلیم کند. هرچند که وقتی پوپ خود مدرک را مورد بررسی قرار می‌دهد و به واقعیت پی می‌برد، نظرش درباره تسلیم شدن مایکل تغییر می‌کند و زمنیه ادامه فرار او و برادرش را فراهم می‌آورد.
الکساندر ماهونه یک مامور ارشد FBI است و از نظر زیرکی با مایکل برابری می‌کند، اما در قسمتی از فیلم و بر اساس دیالوگی که بین مایکل و ماهونه پیش می‌آید، متوجه می‌شویم تفاوتی میان این 2 وجود دارد و آن اینکه قهرمان داستان ما توانایی کشتن ندارد اما در مقابل، ماهونه کاملا برای این کار آماده است. ماهونه که شدیداً درگیر روابط ناکام خانوادگی خود است در طول داستان بارها مصلحت «کمپانی» را در تضاد با علقه‌های خود می‌یابد اما هربار به حکم تهدید به بازی بازمی‌گردد تا سرنوشتش در همین آمد و شدها رقم بخورد.
کارولین رینولدز که نقش عمده‌ای را به عنوان معاون رئیس‌جمهور برای کمپانی ایفا می‌کند از میانه فصل اول به مقام ریاست جمهوری می‌رسد، اما در ادامه اتفاقاتی مانند خودکشی برادرش ترنس استیدمن و مدارکی که مایکل از او به‌دست می‌آورد عرصه را چنان بر او تنگ می‌کند که تصمیم می‌گیرد به درخواست‌های مایکل عمل کند، اما او بار دیگر به‌عنوان شخصیتی کاملا منفعل عمل کرده و با تهدید از سوی کمپانی مجبور می‌شود به بهانه دروغ ابتلا به سرطان از مقام ریاست جمهوری کناره‌گیری کند. او در نهایت با افشاگری‌های کلرمن دستگیر می‌شود.
پل کلرمن، افسر امنيتي، در طول داستان مامور جلوگیری از افشای توطئه «کمپانی» علیه لینکلن است. این شخصیت در فصل اول سریال نه تنها به صورت یک قاتل خونسرد نمایش داده می‌شود بلکه در انجام چنین اعمالی بسیار بی‌رحم نیز هست، اما این کاراکتر در فصل دوم دچار تغییراتی عمده در دیدگاه‌هایش می‌شود و دیگر تمایلی به گرفتن جان انسان‌های بی‌گناه ندارد و شاید اوج این احساس پس از ناکامی او در قتل سارا تانکردی باشد. اما در ادامه این روند شتاب بیشتری می‌گیرد و در نهایت به آنجا ختم می‌شود که کلرمن به‌عنوان یک نماینده کنگره، با فساد به مبارزه برمی‌خیزد.
ترنس استیدمن، از اعضای کمپانی و برادر معاون رئیس‌جمهور است که در مرکز این توطئه قرار دارد. در واقع لینکلن به اتهام قتل استیدمن روانه زندان شده اما در نهایت مسائلی مانند عذاب وجدان و ترس از بی‌آبرویی موجب می‌شود استیدمن(که هنوز زنده بود در قرنطینه‌ای تحت نظارت کمپانی وقایع را دنبال می‌کرد) در حالی‌که از سوی مایکل به همکاری دعوت شده بود، تصمیم به خودکشی بگیرد.
برد بلیک یکی از مهم‌ترین نمونه‌های تغییر شخصیت در سریال «فرار از زندان» است. او در ابتدا به‌عنوان یک شخصیت منفی در سریال حضور پیدا می‌کند؛ نگهبانی که نسبت به زندانیان با شرارت و بد رفتاری برخورد می‌کند. اما این شخصیت به‌مرور تغییر می‌کند و حتی در آتش سوزی زندان سونا، موجب نجات جان سوکر(یکی از زندانیان فراری از فاکس ریور) می‌شود. بلیک حتی پا را فراتر می‌گذارد و در یکی از صحنه‌ها با کشتن شخصی که از سوی کمپانی مامور از بین بردن لینکلن شده او را هم نجات می‌دهد تا در نهایت در راه پیشبرد اهداف لینکلن و مایکل کشته شود.
خالکوبی ونتورث میلر در سریال «فرار از زندان» که توسط تام برگ طراحی شد، اصلی‌ترین ابزار او برای فرار به شمار می‌رود. این خالکوبی در واقع نقشه فرار او از زندان را در خود جای داده است. در مدت فیلمبرداری این طرح‌ها مانند یک برچسب روی بدن بازیگر قرار می‌گرفتند. این فرآیند هربار مدتی معادل 4 تا 5 ساعت زمان را طلب می‌کرد که البته زمان پاکسازی را نیز باید به آن اضافه کرد که 45 دقیقه به طول می‌انجامید. همین امر موجب می‌شد تا در صحنه‌هایی که نیاز به نمایش کامل خالکوبی نبود، تنها بخش‌هایی که از زیر پوشش قابل دیدن بودند به کار گرفته شوند و از اعمال کامل خالکوبی صرفنظر می‌شد. اعمال خالکوبی در حالت واقعی نیازمند 200 ساعت وقت و حدود 15 تا 20 هزار دلار هزینه بود.
استسی کیچ که در سریال فرار از زندان نقش نگهبان را ایفا می‌کرد، مدت 6 ماه را در زندانی در بریتانیا گذراند و به نوعی از کاراکتر خود نمونه‌برداری کرد.
در سال 2007 لین گریسون، بازیگر نقش دیوید تویینر به‌خاطر یک تصادف رانندگی که به مرگ جوانی 17 ساله انجامید، راهی زندان شد. جرم وی شامل رانندگی در حال مستی نیز می‌شد. او در آوریل 2009 آزاد شد.
پیتر استورمار، بازیگر نقش جان آبروتزی یک موسیقیدان نیز به شمار می‌رود.
قرار بود تا شخصیت دکتر سارا تانکردی (با بازی سارا وین کلیس) تنها تا پایان فصل اول در سریال حضور داشته باشد، اما بنا بر درخواست شبکه و محبوبیت این شخصیت او تا پايان سریال حضور داشت.
در مدت پخش سریال فرار از زندان، نمایش این مجموعه در 13 زندان ممنوع بود. ونتورث میلر در یک مصاحبه دلیل این امر را احتمال تشویق شدن زندانیان به تقلید از این سریال عنوان کرد.
ونتورث میلر (بازیگر نقش مایکل) پس از پایان این مجموعه، بازی در قسمت چهارم فیلم ترسناک «شیطان مقیم» را در برنامه خود دارد که قرار است در کنار میلا یواویچ به ایفای نقش بپردازد.
یکی از جنبه‌های جالب توجه سریال «فرار از زندان» برای مخاطبان داخلی این مجموعه بی‌تردید حضور رامین جوادی در مقام آهنگساز آن است. جوادی آهنگسازی
ایرانی- آلمانی است که در سال 1974 و در شهر دویسبورگ آلمان متولد شد. پدر وی تحصیلات خود را در زمینه پزشکی و در دانشگاه مونیخ به پایان رساند و تا پایان دوران بازنشستگی به‌عنوان یک جراح مشغول به کار بود. جوادی در طول فعالیت حرفه‌ای خود علاوه بر کسب جوایز معتبر با آهنگسازان بزرگی همکاری داشته که از آن میان می‌توان به هانس زیمر اشاره کرد که موفق شد با فیلم «شیرشاه» جایزه اسکار و گلدن گلوب را از آن خود کند. زیمر همچنین آهنگسازی فیلم‌های دیگری مانند «گلادیاتور» (یک جایزه گلدن گلوب) و«شوالیه تاریکی» (با همکاری جیمز نیوتن هوارد) را نیز برعهده داشته است. زیمر جایزه گرمی را نیز درکنار بسیاری جوایز دیگر در کارنامه خود دارد. اما جوادی در کنار زیمر در آهنگسازی فیلم‌هایی چون «دزدان دریایی کارائیب» و «بتمن آغاز می‌کند» را در کارنامه حرفه‌ای خود به ثبت رساند. رامین جوادی آهنگسازی فیلم‌هایی چون «آقای بروکس» (2007) با بازی کوین کاستنر و دمی مور و فیلم پرفروش «مردآهنین» (2008) را نیز برعهده داشت که این فیلم یک نامزدی جایزه گرمی را برای او به ارمغان آورد. ساخت موسیقی فیلم‌های دیگری چون «از خاک بپرس» (محصول سال 2006 با بازی کولین فارل، سلما هایک و دونالد ساثرلند)، «بلید» (محصول سال2004 با بازی وسلی اسنایپس)، «فریب» (محصول سال 2008 با بازی هیوجکمن) نیز در کارنامه این آهنگساز جوان ایرانی به چشم می‌خورد. جوادی در آهنگسازی سریال‌های مختلف نیز حضوری فعال داشته است. این سریال‌ها شامل «آستانه» و مجموعه «تیغ و فلش فوروارد»(2009) می‌شود. اما فعالیت جوادی به عنوان آهنگساز مجموعه پرطرفدار «فرار از زندان» برای او نامزدی جایزه امی را در سال 2006 به همراه داشت که البته این تنها نامزدی امی برای این سریال در تمام رشته‌ها محسوب می‌شود. جوادی به خاطر ساخت موسیقی «مرد آهنین» یک نامزدی جایزه گرمی را نیز در سال 2009 کسب کرد. وی در سال 2009 آهنگسازی 3 فیلم را بر عهده داشت که فیلم تلویزیونی «فرار از زندان: فرار نهایی» از جمله آنهاست. او همچنین فیلم‌هایی را هم برای سال‌های 2009 تا 2011 در دستور کار دارد که شامل «هتل ترینیتی» و «دور دنیا در 50روز» می‌شود. جوادی این روزها به واسطه خلق موسیقی احساس‌برانگیز مجموعه «فرار از زندان» متفاوت‌ترین ارتباط را با هموطنانش تجربه می‌کند؛ ارتباطی که بی‌شک یک‌سویه نبوده و مخاطبان داخلی را هم علاقه‌مند به پیگیری کارنامه او در سینمای جهان خواهد کرد.
ارسال نظر
پربیننده