تكتم نجفي‌منش: سخت است که قرار باشد از نمایشگاه نانوتکنولوژی گزارشی بنویسی و ندانی باید در شبستان مصلا دنبال چه چیزی بگردی. سخت‌تر این است که ندانی باید منتظر چه چیزی باشی، از دوران مدرسه به یاد دارم که نانو یعنی ذره‌ای که 10 با 9 صفر کوچک شده باشد، البته این را بعدا به یاد می‌آورم اما عددهای بسیار کوچک چه جنبه نمایشی دارند؟ اینها در حالی است که می‌دانم سال گذشته بیشتر بازدیدکنندگان این نمایشگاه را دانشآموزان تشکیل داده‌اند؛ به عبارت دقیق‌تر از میان 7 هزار و 600 نفر بازدیدکننده نمایشگاه پیش، 2 هزار و 700 نفر آنها را دانشآموزان تشکیل داده‌اند. گشت زدن در دومین نمایشگاه فناوری نانو برای کسانی که چیزی از آن نمی‌دانند دشوار است اما نخستین نکته امیدوارکننده این است که نمایشگاه یک بخش آموزش عمومی هم دارد. فضا کاملا علمی است به عبارت ساده‌تر خفن علمی است البته این دیدگاه ساعتی بیشتر دوام نمی‌آورد. در ورودی نمایشگاه به همه بازدیدکنندگان برگه‌هایی داده می‌شد تا نحوه اطلاعشان را از این نمایشگاه به همراه اطلاعاتی درباره نحوه آشنایی با آن بنویسند. بعد از دقایقی چرخیدن در نمایشگاه به بخش آموزش مفاهیم می‌رسم که می‌توان از آن به عنوان راه نجات نام برد. پیچیدگی‌های موضوع کم‌کم برطرف می‌شود بویژه که به نام بچه‌ها کتابی را با عنوان «بچه‌ها می‌دانید فناوری نانو چیست؟» می‌خرم تا با ساده‌ترین شکل نانوتکنولوژی آشنا شوم. انسان اولیه در ابتدای ساختن ابزار، کارش را با اشیا و چیزهای بزرگ شروع کرد. حالا ما می‌خواهیم کارمان را با چیزهای کوچک یعنی اتم‌ها و مولکول‌ها شروع کنیم و با کنار هم قرار دادن اتم‌ها و مولکول‌ها ابزار مورد نیاز خود را بسازیم. نکته دیگری که جالب به نظر می‌رسد، این است: «شکر یا نمک پودر شده در مایعات سریع‌تر حل می‌شود تا به شکل بلور و قطعات درشت. بنابر این جسم کوچک‌تر بیشتر می‌تواند واکنش نشان بدهد و واکنش‌پذیر باشد و به دلیل اینکه مساحت آن بیشتر است، واکنش‌پذیری آنها بیشتر است... . کاربردهایی که می‌توانیم برای آینده فناوری نانو در نظر بگیریم، باور نکردنی هستند مثلا اندازه‌گیری‌هایی با دقت یک اتم، حسگرهایی که می‌توانند مواد خطرناک را شناسایی کنند و قطعات الکترونیکی که می‌توانند فقط با یک الکترون کار کنند؛ موادی که خواص آنها به شکلی که ما می‌خواهیم ساخته می‌شوند یا نانو روبات‌هایی که وارد بدن می‌شوند و آن را تمیز می‌کنند. نکته مهم این است که پیشوند نانو را از یک کلمه قدیمی به معنی کوتوله یا پیرمرد گرفته‌اند و در زبان علم و فناوری به معنی یک میلیاردیوم است.» این اطلاعات زمانی مفید‌تر می‌شود که با باشگاه نانو گروه ستاد ویژه توسعه فناوری نانو وابسته به معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری آشنا می‌شوم که با لباس‌هایی زرشکی‌رنگ هر کدام پشت یک میز نشسته‌اند و یک محصول نانویی را معرفی می‌کنند. گچ تخته نانویی همه خاطرات دوران کودکی را زنده می‌کند. این گچ تخته که از مواد نانو ساخته شده است از ذرات بسیار ریز ساخته شده و مانند گچ‌های دوران ما نه دست را آلوده می‌کند و نه در هوا پراکنده می‌شود. برخلاف تصور که منتظر دستگاه‌های آزمایشگاهی ویژه بودم، شاهد دستگاه‌ها و موادی هستم که با فناوری نانو ساخته شده‌اند و برای مصارف روزانه کاربرد دارند مثلا تخته گوشت نانو سیلور که ضدباکتری و خش است یا صابون استیل که روکش نانو سیلور دارد و در صورت تماس با دست باکتری‌های سطح دست را از بین می‌برد، از همین دسته محصولات است. راکت و چوب اسکی‌ها هم از نانوها بی‌بهره نبوده‌اند؛ نانولوله‌های کربن به کار رفته در ساخت این تجهیزات ورزشی، موجب سبکی و استحکام آنها شده است چرا که نانولوله‌های کربن به دلیل توخالی بودن بسیار سبک هستند و به دلیل ساختار استوانه‌ای شکل استحکامی بیش از صد برابر پیدا کرده‌اند، باید می‌بودید و این راکت‌های سبک را به دست می‌گرفتید تا سبکی آن را حس می‌کردید.
باشگاه نانویی‌ها
«باشگاه دانش‌آموزش نانو عضو می‌پذیرد.» این اتفاق مهمی است که با استقبال دانشآموزان و دانشجویان مواجه شده و آنها گروه گروه مقابل میز ثبت نام می‌ایستند و در برگه‌های این باشگاه ثبت نام می‌کنند. براساس گفته‌های مسؤول ثبت نام این بخش، در مدت 5 روزه این نمایشگاه حدود 800 تا یکهزار دانش‌آموز و جمعیت زیادی از دانشجویان، فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها و کارمندان به عضویت باشگاه درآمده‌اند تا در دوره‌های آموزشی که برای آنها برگزار می‌شود، شرکت و ماهنامه‌های علمی برای آنها ارسال شود. جالب اینکه باشگاه در نظر دارد حتی برای دانشآموزان دوره دبستان هم دوره‌های نانو برگزار کند. مهندس فائقه اسلام پور، مدیر باشگاه نانو درباره هدف‌های این باشگاه چنین می‌گوید: «ستاد ویژه توسعه فناوری نانو با هدف ترویج و جهت‌دهی به آموزش دانشآموزان، آموزش قبل از دانشگاه، اقدام به تاسیس باشگاه نانو کرده است. این سایت از سال 1382 کار خود را آغاز کرده و یک سال و نیم است که ماهیت غیرمجازی هم پیدا کرده است و عضوگیری از طریق سایت و شرکت در کلاس‌ها انجام می‌شود. ارائه آموزش، تهیه منابع به زبان ساده برای دانشآموزان از جمله اقدامات ما است، کتاب‌هایی که می‌بینید همه را مولفان باشگاه تهیه کرده‌اند که متناسب با دانش مخاطب طراحی و تألیف شده است. نمایش عمومی کاری است که در نمایشگاه ارائه کرده‌ایم و قرار است در مراکز استان‌ها نمایش عمومی برای دانشآموزان مورد استفاده قرار بگیرد. برترین‌های دانش‌آموزی، پروژه‌های دانش‌آموزی و به‌تازگی برای دانشآموزان راهنمایی و دبیرستان هم دوره‌هایی را برگزار کرده‌ایم.» اما برنامه‌های این جوانان پرشور به همین جا ختم نمی‌شود، کارگاه لگو و جورچین نانو از بخش‌های جذابی است که در بخش نمایش عمومی دانشآموزان زیادی را به خود مشغول کرده است. در مسابقه جورچین نانو از دانش‌آموزانی که به آنها یک جورچین نانو هدیه داده‌اند، می‌خواهند که فرم مولکول کربن 60 را که ساختاری کروی دارد بسازند؛ در صورت برنده شدن، 3 جورچین هدیه می‌گیرند. نمایش بی‌کلام ابزار دیگری است که بچه‌های باشگاه نانو از آن بهره برده‌اند تا مفاهیم نانو را به مخاطبان بیاموزند. در حال حاضر باشگاه نانو 3 هزار عضو فعال دارد.
وزارتخانه‌های نانو
ستاد توسعه ویژه فناوری از 16 اردیبهشت سال 1382 کار خود را زیر نظر رئیس‌جمهور آغاز کرده است، وزارتخانه‌های اقتصاد و دارایی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، جهاد کشاورزی، صنایع و معادن و علوم تحقیقات نیز حضور دارند. میثم رستمی، مسؤول غرفه وزارت بهداشت، ریاست موسسه علمی تحقیقاتی نانوکاوان نبا را برعهده دارد و 5 سال است که از این طریق با وزارت بهداشت همکاری مستقیمی دارد. این موسسه نخستین موسسه عملی- تحقیقاتی مورد تایید کمیته نانوفناوری وزارت بهداشت است و در زمینه بیومدیکال نانوتکنولوژی فعالیت ویژه دارد. محصول این موسسه، اصلی‌ترین چیزی است که بازدید کنندگان غرفه وزارت بهداشت تهیه می‌کنند؛ کتاب شگفتی‌های نانو. رستمی یکی از وظایف موسسه را تامین منابع علمی برای دانشجویان می‌داند و درباره دومین کتاب منتشر شده توسط این موسسه می‌گوید: «این کتاب با عنوان شگفتی‌های نانو فناوری، بعد از 3 سال کار به رشته تحریر درآمده است و می‌تواند برای همه رشته‌های تحصیلی مفید باشد». دیگر اقدام موسسه او برگزاری دوره‌های آموزشی نانو است و رستمی در این‌باره می‌گوید: در دوره‌ها حتی دانشجویان رشته‌های علوم انسانی و هنر هم شرکت می‌کنند و در رشته‌های خود از این دانش بهره می‌برند. این نکته‌ای است که دیگر گروه‌های فعال در زمینه نانو هم به آن اشاره کردند. او در پایان، خبر خوشی هم به ما می‌دهد؛ طی شدن مراحل راه‌اندازی مرکز بومی‌سازی نانو: «سال گذشته واحدی در کمیته نانوفناوری وزارت بهداشت، طراحی و تصویب شد که در حال حاضر 90 درصد مراحل تصویب آن طی شده است و با جدیت پیگیری می‌شود. با توجه به اهمیت فناوری نانو در آینده کشور، بهترین راه ایجاد مرکزی مستقل برای بومی کردن تحقیقات و تولیدات نانو است و با فعال شدن این مرکز، گام‌های بهتری برای خوداتکایی نانوفناوری برداشته می‌شود».
پارک فناوران یزد
پارک‌های فناوری بخش‌های دیگر نمایشگاه هستند که محصولات نانوی اعضای خود را به نمایش گذاشته‌اند، گرچه 32 دانشگاه برای ارائه محصولات خود در این زمینه به خط شده‌اند اما پارک‌های فناوری با دست پر‌تر آمده‌اند. در پارک فناوری یزد 7 شرکت حاضر شده‌اند. یکی از این شرکت‌ها متعلق به «زهرا خیاط سرکار» است. محصول او اکسیدآهن در اندازه‌های 3/8 و 15 و 21 نانومتر است و تحقیقات او نشان داده که محصولش برای استحکام و ضدخش کردن رنگ و تصفیه کاسه‌های صنعتی کاربرد دارد. تا همین جا هم کارش رونق خوبی داشته و 4 کیلوگرم از این محصول نانومتری را برای شرکت‌ها و دانشگاه‌ها تهیه کرده است. اما او تحقیقاتش را در زمینه کنترل دارو در بدن دنبال می‌کند تا داروها روی بافت خاصی عمل کنند و از این طریق عوارض جانبی آن کنترل شود.
بازرگانان در غرفه نانو
وزارت جهاد یکی از وزارتخانه‌های ستاد ویژه توسعه فناوری نانو است. هومن شریف‌نسب، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشور و عضو کمیته نانو فناوری وزارت جهاد کشاورزی از محصولات نانویی امسال‌شان این طور می‌گوید: «آنچه در این جشنواره آورده‌ایم محصولاتی است که از این طرح‌های تحقیقاتی حاصل شده مانند 2 رقم کرم که همکاران ما در موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع با زمینه نانو به دست آورده‌اند، نانو ذرات طلا وio2 ، چند مدل بتون که برای پوشش کانال‌های آب استفاده می‌شود همچنین تجهیزات آزمایشی را نیز به نمایشگاه آورده‌اند. آموزش ترویجی هم بخشی از آمارهایی است که محققان این مرکز برای عرضه به نمایشگاه آورده‌اند.» غرفه آنها که سال گذشته برتر شناخته شد امسال هم محل رفت و آمد سرمایه‌گذارانی است که قصد دارند، طرح‌های آنها را از مقطع آزمایشگاهی به قطع کارخانه‌ای برده و به تولید انبوه برسانند. بیشتر کسانی که با محصولات جالب توجه نانویی آشنا می‌شدند، دوست داشتند از این محصولات در خانه استفاده کنند. فروشگاه محصولات نانو که به همین منظور ایجاد شده است با استقبال خوبی روبه‌رو است. تعامل تولید‌کنندگان این محصولات با بازرگانان مشهود است اما حضور دانش‌آموزانی که دوست دارند همه چیز را بدانند و معمولا جیبشان خالی است بعضی از نمایندگان شرکت‌ها را قدری کلافه کرده است.
جوانی به سبک نانو
شاید بگویید نانو یا با حمایت‌های دولتی جان می‌گیرد یا با بخش‌های صنعتی و وارداتی، اما سمن یا سازمان مردم‌نهاد انجمن نانوتکنولوژی جوانان ایران با حمایت‌های مادی اعضا تاکنون 250 اختراع را به ثبت رسانده است. مرتضی حنیفه‌زاده، دبیر این سمن درباره فعالیت‌های این انجمن می‌گوید: «انجمن نانوتکنولوژی جوانان ایران، با بیش از 350 نفر عضو دانش‌آموز و دانشجوی جوان‌تر از 29 سال، 250 ثبت اختراع داشته که 8 اختراع در فاز نانو بیوتکنولوژی را به نمایشگاه آورده است و چون ما یک سمن هستیم با حمایت بچه‌ها به این نتیجه رسیده‌ایم. یکی از محصولات ما سایت بازیافت زباله با فناوری نانوتکنولوژی است. برای نخستین‌بار سایت به گونه‌ای طراحی شده که تفکیک تا 97 درصد انجام می‌شود و بعد از تفکیک می‌توانیم برای نخستین‌بار در دنیا، 70 درصد زباله‌ها را از شیرابه جدا کرده و تفاله آن را بعد از کمپرس و استریل شدن به عنوان یک کود فوق فشرده که در جنگل‌کاری می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد، ارائه دهیم. شیرابه هم با استفاده از نانو مواد و نانو هوادهی برای نخستین‌بار در دنیا به آب پاک و سالمی که حتی قابل شرب است، تبدیل می‌شود». حنیفه‌زاده که کارشناس ارشد بیوتکنولوژی گرایش نانو است، درباره گستردگی کسانی که می‌توانند از فناوری نانو استفاده کنند، می‌گوید: «حتی دانش‌آموختگان علوم اجتماعی هم در میانمان حضور دارند. یکی از تحقیقات آنها به نام تاثیر آموزش فناوری‌های نوین بر عملی کردن اصلاح الگوی مصرف جزو 40 طرح برتر جشنواره فارابی بود. رشته‌های مختلف که به این رشته علاقه‌مند باشند و سن‌شان زیر 29 سال باشد، می‌توانند به عضویت این مرکز درآیند. سریعا بچه‌ها را هدایت می‌کنیم که در این فاز اختراعی داشته باشند و می‌کوشیم روحیه تحقیق و پژوهش را در میان آنها گسترش دهیم».
فکر می‌کنید دانش آموزانی که امسال از نمایشگاه نانو بازدید کردند یا قرار است در دوره‌های نانو شرکت کنند در انشای «دوست دارید در آینده چه کاره شوید» چه شغلی را انتخاب می‌کنند؟ و کسانی مانند دکتر رستمی، مهندس اسلام‌پور یا مهندس حنیفه‌زاده در دهمین نمایشگاه فناوری نانو چه چیزی را به نمایش می‌گذارند؟ اگر شما هم از نانوتکنولوژی چیزی نمی‌دانید این گزارش را بخوانید
نانو، نمایش هنر ذره‌ها
تكتم نجفي‌منش: سخت است که قرار باشد از نمایشگاه نانوتکنولوژی گزارشی بنویسی و ندانی باید در شبستان مصلا دنبال چه چیزی بگردی. سخت‌تر این است که ندانی باید منتظر چه چیزی باشی، از دوران مدرسه به یاد دارم که نانو یعنی ذره‌ای که 10 با 9 صفر کوچک شده باشد، البته این را بعدا به یاد می‌آورم اما عددهای بسیار کوچک چه جنبه نمایشی دارند؟ اینها در حالی است که می‌دانم سال گذشته بیشتر بازدیدکنندگان این نمایشگاه را دانشآموزان تشکیل داده‌اند؛ به عبارت دقیق‌تر از میان 7 هزار و 600 نفر بازدیدکننده نمایشگاه پیش، 2 هزار و 700 نفر آنها را دانشآموزان تشکیل داده‌اند. گشت زدن در دومین نمایشگاه فناوری نانو برای کسانی که چیزی از آن نمی‌دانند دشوار است اما نخستین نکته امیدوارکننده این است که نمایشگاه یک بخش آموزش عمومی هم دارد. فضا کاملا علمی است به عبارت ساده‌تر خفن علمی است البته این دیدگاه ساعتی بیشتر دوام نمی‌آورد. در ورودی نمایشگاه به همه بازدیدکنندگان برگه‌هایی داده می‌شد تا نحوه اطلاعشان را از این نمایشگاه به همراه اطلاعاتی درباره نحوه آشنایی با آن بنویسند. بعد از دقایقی چرخیدن در نمایشگاه به بخش آموزش مفاهیم می‌رسم که می‌توان از آن به عنوان راه نجات نام برد. پیچیدگی‌های موضوع کم‌کم برطرف می‌شود بویژه که به نام بچه‌ها کتابی را با عنوان «بچه‌ها می‌دانید فناوری نانو چیست؟» می‌خرم تا با ساده‌ترین شکل نانوتکنولوژی آشنا شوم. انسان اولیه در ابتدای ساختن ابزار، کارش را با اشیا و چیزهای بزرگ شروع کرد. حالا ما می‌خواهیم کارمان را با چیزهای کوچک یعنی اتم‌ها و مولکول‌ها شروع کنیم و با کنار هم قرار دادن اتم‌ها و مولکول‌ها ابزار مورد نیاز خود را بسازیم. نکته دیگری که جالب به نظر می‌رسد، این است: «شکر یا نمک پودر شده در مایعات سریع‌تر حل می‌شود تا به شکل بلور و قطعات درشت. بنابر این جسم کوچک‌تر بیشتر می‌تواند واکنش نشان بدهد و واکنش‌پذیر باشد و به دلیل اینکه مساحت آن بیشتر است، واکنش‌پذیری آنها بیشتر است... . کاربردهایی که می‌توانیم برای آینده فناوری نانو در نظر بگیریم، باور نکردنی هستند مثلا اندازه‌گیری‌هایی با دقت یک اتم، حسگرهایی که می‌توانند مواد خطرناک را شناسایی کنند و قطعات الکترونیکی که می‌توانند فقط با یک الکترون کار کنند؛ موادی که خواص آنها به شکلی که ما می‌خواهیم ساخته می‌شوند یا نانو روبات‌هایی که وارد بدن می‌شوند و آن را تمیز می‌کنند. نکته مهم این است که پیشوند نانو را از یک کلمه قدیمی به معنی کوتوله یا پیرمرد گرفته‌اند و در زبان علم و فناوری به معنی یک میلیاردیوم است.» این اطلاعات زمانی مفید‌تر می‌شود که با باشگاه نانو گروه ستاد ویژه توسعه فناوری نانو وابسته به معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری آشنا می‌شوم که با لباس‌هایی زرشکی‌رنگ هر کدام پشت یک میز نشسته‌اند و یک محصول نانویی را معرفی می‌کنند. گچ تخته نانویی همه خاطرات دوران کودکی را زنده می‌کند. این گچ تخته که از مواد نانو ساخته شده است از ذرات بسیار ریز ساخته شده و مانند گچ‌های دوران ما نه دست را آلوده می‌کند و نه در هوا پراکنده می‌شود. برخلاف تصور که منتظر دستگاه‌های آزمایشگاهی ویژه بودم، شاهد دستگاه‌ها و موادی هستم که با فناوری نانو ساخته شده‌اند و برای مصارف روزانه کاربرد دارند مثلا تخته گوشت نانو سیلور که ضدباکتری و خش است یا صابون استیل که روکش نانو سیلور دارد و در صورت تماس با دست باکتری‌های سطح دست را از بین می‌برد، از همین دسته محصولات است. راکت و چوب اسکی‌ها هم از نانوها بی‌بهره نبوده‌اند؛ نانولوله‌های کربن به کار رفته در ساخت این تجهیزات ورزشی، موجب سبکی و استحکام آنها شده است چرا که نانولوله‌های کربن به دلیل توخالی بودن بسیار سبک هستند و به دلیل ساختار استوانه‌ای شکل استحکامی بیش از صد برابر پیدا کرده‌اند، باید می‌بودید و این راکت‌های سبک را به دست می‌گرفتید تا سبکی آن را حس می‌کردید.
باشگاه نانویی‌ها
«باشگاه دانش‌آموزش نانو عضو می‌پذیرد.» این اتفاق مهمی است که با استقبال دانشآموزان و دانشجویان مواجه شده و آنها گروه گروه مقابل میز ثبت نام می‌ایستند و در برگه‌های این باشگاه ثبت نام می‌کنند. براساس گفته‌های مسؤول ثبت نام این بخش، در مدت 5 روزه این نمایشگاه حدود 800 تا یکهزار دانش‌آموز و جمعیت زیادی از دانشجویان، فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها و کارمندان به عضویت باشگاه درآمده‌اند تا در دوره‌های آموزشی که برای آنها برگزار می‌شود، شرکت و ماهنامه‌های علمی برای آنها ارسال شود. جالب اینکه باشگاه در نظر دارد حتی برای دانشآموزان دوره دبستان هم دوره‌های نانو برگزار کند. مهندس فائقه اسلام پور، مدیر باشگاه نانو درباره هدف‌های این باشگاه چنین می‌گوید: «ستاد ویژه توسعه فناوری نانو با هدف ترویج و جهت‌دهی به آموزش دانشآموزان، آموزش قبل از دانشگاه، اقدام به تاسیس باشگاه نانو کرده است. این سایت از سال 1382 کار خود را آغاز کرده و یک سال و نیم است که ماهیت غیرمجازی هم پیدا کرده است و عضوگیری از طریق سایت و شرکت در کلاس‌ها انجام می‌شود. ارائه آموزش، تهیه منابع به زبان ساده برای دانشآموزان از جمله اقدامات ما است، کتاب‌هایی که می‌بینید همه را مولفان باشگاه تهیه کرده‌اند که متناسب با دانش مخاطب طراحی و تألیف شده است. نمایش عمومی کاری است که در نمایشگاه ارائه کرده‌ایم و قرار است در مراکز استان‌ها نمایش عمومی برای دانشآموزان مورد استفاده قرار بگیرد. برترین‌های دانش‌آموزی، پروژه‌های دانش‌آموزی و به‌تازگی برای دانشآموزان راهنمایی و دبیرستان هم دوره‌هایی را برگزار کرده‌ایم.» اما برنامه‌های این جوانان پرشور به همین جا ختم نمی‌شود، کارگاه لگو و جورچین نانو از بخش‌های جذابی است که در بخش نمایش عمومی دانشآموزان زیادی را به خود مشغول کرده است. در مسابقه جورچین نانو از دانش‌آموزانی که به آنها یک جورچین نانو هدیه داده‌اند، می‌خواهند که فرم مولکول کربن 60 را که ساختاری کروی دارد بسازند؛ در صورت برنده شدن، 3 جورچین هدیه می‌گیرند. نمایش بی‌کلام ابزار دیگری است که بچه‌های باشگاه نانو از آن بهره برده‌اند تا مفاهیم نانو را به مخاطبان بیاموزند. در حال حاضر باشگاه نانو 3 هزار عضو فعال دارد.
وزارتخانه‌های نانو
ستاد توسعه ویژه فناوری از 16 اردیبهشت سال 1382 کار خود را زیر نظر رئیس‌جمهور آغاز کرده است، وزارتخانه‌های اقتصاد و دارایی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، جهاد کشاورزی، صنایع و معادن و علوم تحقیقات نیز حضور دارند. میثم رستمی، مسؤول غرفه وزارت بهداشت، ریاست موسسه علمی تحقیقاتی نانوکاوان نبا را برعهده دارد و 5 سال است که از این طریق با وزارت بهداشت همکاری مستقیمی دارد. این موسسه نخستین موسسه عملی- تحقیقاتی مورد تایید کمیته نانوفناوری وزارت بهداشت است و در زمینه بیومدیکال نانوتکنولوژی فعالیت ویژه دارد. محصول این موسسه، اصلی‌ترین چیزی است که بازدید کنندگان غرفه وزارت بهداشت تهیه می‌کنند؛ کتاب شگفتی‌های نانو. رستمی یکی از وظایف موسسه را تامین منابع علمی برای دانشجویان می‌داند و درباره دومین کتاب منتشر شده توسط این موسسه می‌گوید: «این کتاب با عنوان شگفتی‌های نانو فناوری، بعد از 3 سال کار به رشته تحریر درآمده است و می‌تواند برای همه رشته‌های تحصیلی مفید باشد». دیگر اقدام موسسه او برگزاری دوره‌های آموزشی نانو است و رستمی در این‌باره می‌گوید: در دوره‌ها حتی دانشجویان رشته‌های علوم انسانی و هنر هم شرکت می‌کنند و در رشته‌های خود از این دانش بهره می‌برند. این نکته‌ای است که دیگر گروه‌های فعال در زمینه نانو هم به آن اشاره کردند. او در پایان، خبر خوشی هم به ما می‌دهد؛ طی شدن مراحل راه‌اندازی مرکز بومی‌سازی نانو: «سال گذشته واحدی در کمیته نانوفناوری وزارت بهداشت، طراحی و تصویب شد که در حال حاضر 90 درصد مراحل تصویب آن طی شده است و با جدیت پیگیری می‌شود. با توجه به اهمیت فناوری نانو در آینده کشور، بهترین راه ایجاد مرکزی مستقل برای بومی کردن تحقیقات و تولیدات نانو است و با فعال شدن این مرکز، گام‌های بهتری برای خوداتکایی نانوفناوری برداشته می‌شود».
پارک فناوران یزد
پارک‌های فناوری بخش‌های دیگر نمایشگاه هستند که محصولات نانوی اعضای خود را به نمایش گذاشته‌اند، گرچه 32 دانشگاه برای ارائه محصولات خود در این زمینه به خط شده‌اند اما پارک‌های فناوری با دست پر‌تر آمده‌اند. در پارک فناوری یزد 7 شرکت حاضر شده‌اند. یکی از این شرکت‌ها متعلق به «زهرا خیاط سرکار» است. محصول او اکسیدآهن در اندازه‌های 3/8 و 15 و 21 نانومتر است و تحقیقات او نشان داده که محصولش برای استحکام و ضدخش کردن رنگ و تصفیه کاسه‌های صنعتی کاربرد دارد. تا همین جا هم کارش رونق خوبی داشته و 4 کیلوگرم از این محصول نانومتری را برای شرکت‌ها و دانشگاه‌ها تهیه کرده است. اما او تحقیقاتش را در زمینه کنترل دارو در بدن دنبال می‌کند تا داروها روی بافت خاصی عمل کنند و از این طریق عوارض جانبی آن کنترل شود.
بازرگانان در غرفه نانو
وزارت جهاد یکی از وزارتخانه‌های ستاد ویژه توسعه فناوری نانو است. هومن شریف‌نسب، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشور و عضو کمیته نانو فناوری وزارت جهاد کشاورزی از محصولات نانویی امسال‌شان این طور می‌گوید: «آنچه در این جشنواره آورده‌ایم محصولاتی است که از این طرح‌های تحقیقاتی حاصل شده مانند 2 رقم کرم که همکاران ما در موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع با زمینه نانو به دست آورده‌اند، نانو ذرات طلا وio2 ، چند مدل بتون که برای پوشش کانال‌های آب استفاده می‌شود همچنین تجهیزات آزمایشی را نیز به نمایشگاه آورده‌اند. آموزش ترویجی هم بخشی از آمارهایی است که محققان این مرکز برای عرضه به نمایشگاه آورده‌اند.» غرفه آنها که سال گذشته برتر شناخته شد امسال هم محل رفت و آمد سرمایه‌گذارانی است که قصد دارند، طرح‌های آنها را از مقطع آزمایشگاهی به قطع کارخانه‌ای برده و به تولید انبوه برسانند. بیشتر کسانی که با محصولات جالب توجه نانویی آشنا می‌شدند، دوست داشتند از این محصولات در خانه استفاده کنند. فروشگاه محصولات نانو که به همین منظور ایجاد شده است با استقبال خوبی روبه‌رو است. تعامل تولید‌کنندگان این محصولات با بازرگانان مشهود است اما حضور دانش‌آموزانی که دوست دارند همه چیز را بدانند و معمولا جیبشان خالی است بعضی از نمایندگان شرکت‌ها را قدری کلافه کرده است.
جوانی به سبک نانو
شاید بگویید نانو یا با حمایت‌های دولتی جان می‌گیرد یا با بخش‌های صنعتی و وارداتی، اما سمن یا سازمان مردم‌نهاد انجمن نانوتکنولوژی جوانان ایران با حمایت‌های مادی اعضا تاکنون 250 اختراع را به ثبت رسانده است. مرتضی حنیفه‌زاده، دبیر این سمن درباره فعالیت‌های این انجمن می‌گوید: «انجمن نانوتکنولوژی جوانان ایران، با بیش از 350 نفر عضو دانش‌آموز و دانشجوی جوان‌تر از 29 سال، 250 ثبت اختراع داشته که 8 اختراع در فاز نانو بیوتکنولوژی را به نمایشگاه آورده است و چون ما یک سمن هستیم با حمایت بچه‌ها به این نتیجه رسیده‌ایم. یکی از محصولات ما سایت بازیافت زباله با فناوری نانوتکنولوژی است. برای نخستین‌بار سایت به گونه‌ای طراحی شده که تفکیک تا 97 درصد انجام می‌شود و بعد از تفکیک می‌توانیم برای نخستین‌بار در دنیا، 70 درصد زباله‌ها را از شیرابه جدا کرده و تفاله آن را بعد از کمپرس و استریل شدن به عنوان یک کود فوق فشرده که در جنگل‌کاری می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد، ارائه دهیم. شیرابه هم با استفاده از نانو مواد و نانو هوادهی برای نخستین‌بار در دنیا به آب پاک و سالمی که حتی قابل شرب است، تبدیل می‌شود». حنیفه‌زاده که کارشناس ارشد بیوتکنولوژی گرایش نانو است، درباره گستردگی کسانی که می‌توانند از فناوری نانو استفاده کنند، می‌گوید: «حتی دانش‌آموختگان علوم اجتماعی هم در میانمان حضور دارند. یکی از تحقیقات آنها به نام تاثیر آموزش فناوری‌های نوین بر عملی کردن اصلاح الگوی مصرف جزو 40 طرح برتر جشنواره فارابی بود. رشته‌های مختلف که به این رشته علاقه‌مند باشند و سن‌شان زیر 29 سال باشد، می‌توانند به عضویت این مرکز درآیند. سریعا بچه‌ها را هدایت می‌کنیم که در این فاز اختراعی داشته باشند و می‌کوشیم روحیه تحقیق و پژوهش را در میان آنها گسترش دهیم».
فکر می‌کنید دانش آموزانی که امسال از نمایشگاه نانو بازدید کردند یا قرار است در دوره‌های نانو شرکت کنند در انشای «دوست دارید در آینده چه کاره شوید» چه شغلی را انتخاب می‌کنند؟ و کسانی مانند دکتر رستمی، مهندس اسلام‌پور یا مهندس حنیفه‌زاده در دهمین نمایشگاه فناوری نانو چه چیزی را به نمایش می‌گذارند؟ ارسال نظر
پربیننده