دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌خامنه‌ای متن کامل سخنان دکتر حداد عادل درباره کتابخانه شخصی و مطالعات رهبر معظم انقلاب اسلامی را منتشر کرد. بخشی از این سخنان در ادامه می‌آید: ابتدا این را بگویم که ما هیچ‌وقت ننشستیم با آقای خامنه‌ای مستقلاً راجع به کتابخانه و حوزه مطالعات ایشان صحبت کنیم؛ چون این بحث به یک معنا به زندگی شخصی ایشان مربوط می‌شود. وقتی خدمت ایشان می‌رسیم، معمولا آنقدر مسائل مهم و اساسی کشور و مسائل مربوط به فرهنگ و سیاست و رسیدگی به آنها هست که دیگر معنی ندارد وقت ایشان را بگیریم و بنشینیم منحصراً راجع به کتابخانه‌شان صحبت کنیم. بنابراین آنچه می‌گویم استنباط‌هایی است که در خلال سال‌هاي طولانی در ذهن من جمع شده است.
قلمرو گسترده
اولین نکته این است که قلمرو مطالعاتی ایشان منطبق بر حوزه مطالعات متعارف روحانیان نیست. بیشتر روحانیان به اقتضای فضای حوزه و درس و بحثی که دارند، منطقه خاصی در مطالعه مورد علاقه‌شان است. هر صنف و گروه دیگر هم همین‌طور هستند. آقای خامنه‌ای غیر از فقه و اصول و معارف اسلامی که در سنت تحصیلی ایشان، رسمی و درسی بوده، از ابتدای زندگی میدان وسیعی را برای مطالعه پیش چشم داشته‌اند؛ همین قلمروهای مطالعاتی هم پیکره اصلی کتابخانه شخصی ایشان را شکل می‌دهند. این قلمرو مطالعاتی اولاً شامل ادبیات می‌شود بویژه شعر که ایشان برای آن اهمیت زیادی قائل هستند، ایشان در عالم شعر فارسی کاملاً به‌روز هستند. بسیاری از جوان‌ها که ذوق و نبوغی در شعر از خودشان نشان می‌دهند، نزد ایشان شناخته شده هستند. برای هر شاعری هم حسابی باز می‌کنند و حسن و عیب او را در ذهن دارند. حوزه دیگر مطالعات ایشان ادبیات داستانی ایرانی و خارجی است. شاید بی‌سابقه و بی‌نظیر باشد که یک مجتهد و مرجع و فقیه از 40، 50 سال پیش رمان‌های بزرگی مثل «دُن آرام»
شولوخف یا آثار رومن رولان مانند «جان شیفته » را خوانده باشد. ایشان هنوز هم رمان خارجی می‌خوانند و از خصوصیات‌شان این است که پس از خواندن کتاب، یادداشتی به‌صورت جمع‌بندی مختصر در پایان کتاب می‌نویسند. ایشان در این یادداشت‌ها رمان را تجزیه و تحلیل می‌کنند. قلمرو دیگر مطالعاتی ایشان آثار روشنفکری دوران معاصر است؛ با همه آن طیف وسیعی که روشنفکری دارد. از آنهایی که نسبت به دین و مذهب و انقلاب نظر منفی دارند تا آنهایی که نزدیک و طرفدار این مسائل هستند. در واقع یکی از خصوصیات ایشان این است که جریان روشنفکری معاصر ایران را- بویژه قبل از انقلابش را- بخوبی می‌شناسند. حوزه دیگر مطالعاتی ایشان، تاریخ است؛ بویژه تاریخ ایران. آقای خامنه‌ای شناخت قابل توجهی از رجال و افراد مؤثر در تحولات معاصر دارند. از دیگر حوزه‌های مطالعاتی رهبر انقلاب، تاریخ شفاهی بویژه آثار برآمده از انقلاب اسلامی است؛ اعم از کتب مربوط به انقلاب و دفاع مقدس و... از‌جمله آثار مورد توجه ایشان در این زمینه می‌توانم به «خاطرات احمد احمد» و «خاطرات عزت‌شاهی» و کتاب‌های «همپای صاعقه»،
«دسته یک» و «دا» اشاره کنم.
تفریح ذهنی
اما از خصوصیات ایشان در کتاب‌خوانی، مداومت است. گذشته از مطالعات کاری درباره موضوعات اساسی کشور، ایشان نوعاً شب‌ها پیش از خواب مطالعه می‌کنند؛ یک مطالعه سبک. این غیر از مطالعه سنگینی است که برای درس خارج فقه یا ایراد یک سخنرانی می‌کنند. مطالعه آخر شب برای ایشان در واقع برای رفع خستگی و به‌عنوان تفریح ذهنی مطرح است. البته مطالعه سبک ایشان جزو مطالعات سنگین ماهاست! در این زمینه من خاطره‌ای از ایشان دارم که خیلی جالب است. کتابی چاپ شد به نام «مهدوی‌نامه » و مجموعه مقالاتی بود که به استاد ما دکتر یحیی مهدوی تقدیم شده بود. به جهت علاقه‌ای که من به دکتر مهدوی داشتم، یک نسخه از این کتاب را بردم و به آقا تقدیم کردم. طولی نکشید که دوباره خدمتشان رسیدم؛ شاید یک ماه بعد. ایشان فرمودند: «این کتاب را که به من داده بودی، همه‌اش را خواندم!» من حیرت کردم که من خودم با اینکه پیشنهاد تألیف این کتاب را داده بودم و در آن مقاله هم داشتم، یک پنجم آن کتاب را هم مجال نکرده‌ام بخوانم اما ایشان با این‌همه گرفتاری چگونه این کتاب را که اصلاً به حوزه کاری‌شان هم ارتباط ندارد، خوانده‌اند! چنانکه گفتم این غیر از مطالعه‌هایی است که ایشان به اعتبار مسؤولیتشان در نظام و جایگاهشان به عنوان رهبر و مرجع دارند. چون گزارش‌های مربوط به عالم سیاست و چیزهایی که از مجلات مهم دنیا استخراج می‌شود و در اختیار ایشان قرار می‌گیرد یا کتاب‌های مهمی که در زمینه مسائل سیاست کلی جهان و انقلاب نوشته می‌شود که جنبه راهبردی دارد هم از دیگر حوزه‌های مطالعاتی ایشان به‌شمار می‌آید... یکی دیگر از خصوصیات ایشان در کتاب‌خوانی، کتاب‌خوانی فعال است. یعنی موقع مطالعه، مطالبی را در حاشیه کتاب یادداشت می‌کنند (مرحوم شهید مطهری هم همین روش را داشتند که نمونه آن حاشیه‌‌های ایشان بر دیوان حافظ است). بعد از اینکه ایشان کتابی را خواندند، دفتر ایشان آن را مشخص می‌کند و یادداشت‌های ایشان را بر این کتاب‌ها ثبت و ضبط می‌کنند. یکبار که من رفتم خدمتشان، گفتم: «تازگی‌ها من کتابی خوانده‌ام به نام «نامه‌هایی از لندن» از تقی‌زاده که به کوشش ایرج افشار و حدوداً 10، 15 سال پیش چاپ شده. این کتاب واقعاً خواندنی است».بعد کتاب خودم را که برده بودم، به ایشان دادم و گفتم شما این را بخوانید. ایشان گفتند: «من اگر کتاب شما را بگیرم، نمی‌توانم پس بدهم؛ چون من در حاشیه آن یادداشت می‌کنم و این کتاب‌ها را دفتر ما اینجا نگه می‌دارد». گفتم: «حالا شما بخوانید؛ مشکلی نیست!» کتاب را دادم. بعد از مدتی که کتاب به من برنگشت، ایشان لطف کردند و تصویری از آن صفحاتی که من خودم یادداشت کرده بودم را برای من فرستادند. البته فکر می‌کنم بعضی از یادداشت‌های ایشان هم با یادداشت‌های من همراه بود که من الان در کتابخانه خودم دارم.
پذیرای همه
گاهی کسانی که در زمینه روانشناسی و رفتارشناسی کار می‌کنند، براساس رفتارها یا نشانه‌های رفتاری افراد، تا اندازه‌ای شخصیت فرد را شناسایی و تصویری از شخصیت او ارائه می‌کنند. اگر من بخواهم با توجه به کتابخانه ایشان و قلمرو مطالعاتشان چنین تصویری ارائه کنم، باید بگویم: ایشان مردی دانشمند و ادیب است و شخصیتی است که هم در عالم نظر و هم در عالم عمل، تواناست و نظر و عمل را با هم توأم کرده. تصوری که من از ایشان دارم، تصور انسانی بافرهنگ و فرهیخته و البته متعهد است. یعنی اعتقاداتی دارند و به اعتقادات خودشان هم سخت پایبندند و در راه آنچه که به آن ایمان دارند، جهاد و مجاهدت می‌کنند. در عالم ارزش و ضدارزش خنثی نبوده و جهت‌گیری‌شان کاملاً روشن و شفاف است اما در عین حال وسعت نظر کم‌نظیری هم دارند؛ یعنی نسبت به چهره‌ها و جریان‌های گوناگون، نظر و ارزیابی دارند. آنچه در آقای خامنه‌ای دیده می‌شود، اعتقاد و غیرتمندی است و آنچه دیده نمی‌شود، تعصب و تنگ‌نظری.
جمع این 2 بسیار مهم است. روایت حداد عادل از کتابخانه شخصی رهبر انقلاب
دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌خامنه‌ای متن کامل سخنان دکتر حداد عادل درباره کتابخانه شخصی و مطالعات رهبر معظم انقلاب اسلامی را منتشر کرد. بخشی از این سخنان در ادامه می‌آید: ابتدا این را بگویم که ما هیچ‌وقت ننشستیم با آقای خامنه‌ای مستقلاً راجع به کتابخانه و حوزه مطالعات ایشان صحبت کنیم؛ چون این بحث به یک معنا به زندگی شخصی ایشان مربوط می‌شود. وقتی خدمت ایشان می‌رسیم، معمولا آنقدر مسائل مهم و اساسی کشور و مسائل مربوط به فرهنگ و سیاست و رسیدگی به آنها هست که دیگر معنی ندارد وقت ایشان را بگیریم و بنشینیم منحصراً راجع به کتابخانه‌شان صحبت کنیم. بنابراین آنچه می‌گویم استنباط‌هایی است که در خلال سال‌هاي طولانی در ذهن من جمع شده است.
قلمرو گسترده
اولین نکته این است که قلمرو مطالعاتی ایشان منطبق بر حوزه مطالعات متعارف روحانیان نیست. بیشتر روحانیان به اقتضای فضای حوزه و درس و بحثی که دارند، منطقه خاصی در مطالعه مورد علاقه‌شان است. هر صنف و گروه دیگر هم همین‌طور هستند. آقای خامنه‌ای غیر از فقه و اصول و معارف اسلامی که در سنت تحصیلی ایشان، رسمی و درسی بوده، از ابتدای زندگی میدان وسیعی را برای مطالعه پیش چشم داشته‌اند؛ همین قلمروهای مطالعاتی هم پیکره اصلی کتابخانه شخصی ایشان را شکل می‌دهند. این قلمرو مطالعاتی اولاً شامل ادبیات می‌شود بویژه شعر که ایشان برای آن اهمیت زیادی قائل هستند، ایشان در عالم شعر فارسی کاملاً به‌روز هستند. بسیاری از جوان‌ها که ذوق و نبوغی در شعر از خودشان نشان می‌دهند، نزد ایشان شناخته شده هستند. برای هر شاعری هم حسابی باز می‌کنند و حسن و عیب او را در ذهن دارند. حوزه دیگر مطالعات ایشان ادبیات داستانی ایرانی و خارجی است. شاید بی‌سابقه و بی‌نظیر باشد که یک مجتهد و مرجع و فقیه از 40، 50 سال پیش رمان‌های بزرگی مثل «دُن آرام»
شولوخف یا آثار رومن رولان مانند «جان شیفته » را خوانده باشد. ایشان هنوز هم رمان خارجی می‌خوانند و از خصوصیات‌شان این است که پس از خواندن کتاب، یادداشتی به‌صورت جمع‌بندی مختصر در پایان کتاب می‌نویسند. ایشان در این یادداشت‌ها رمان را تجزیه و تحلیل می‌کنند. قلمرو دیگر مطالعاتی ایشان آثار روشنفکری دوران معاصر است؛ با همه آن طیف وسیعی که روشنفکری دارد. از آنهایی که نسبت به دین و مذهب و انقلاب نظر منفی دارند تا آنهایی که نزدیک و طرفدار این مسائل هستند. در واقع یکی از خصوصیات ایشان این است که جریان روشنفکری معاصر ایران را- بویژه قبل از انقلابش را- بخوبی می‌شناسند. حوزه دیگر مطالعاتی ایشان، تاریخ است؛ بویژه تاریخ ایران. آقای خامنه‌ای شناخت قابل توجهی از رجال و افراد مؤثر در تحولات معاصر دارند. از دیگر حوزه‌های مطالعاتی رهبر انقلاب، تاریخ شفاهی بویژه آثار برآمده از انقلاب اسلامی است؛ اعم از کتب مربوط به انقلاب و دفاع مقدس و... از‌جمله آثار مورد توجه ایشان در این زمینه می‌توانم به «خاطرات احمد احمد» و «خاطرات عزت‌شاهی» و کتاب‌های «همپای صاعقه»،
«دسته یک» و «دا» اشاره کنم.
تفریح ذهنی
اما از خصوصیات ایشان در کتاب‌خوانی، مداومت است. گذشته از مطالعات کاری درباره موضوعات اساسی کشور، ایشان نوعاً شب‌ها پیش از خواب مطالعه می‌کنند؛ یک مطالعه سبک. این غیر از مطالعه سنگینی است که برای درس خارج فقه یا ایراد یک سخنرانی می‌کنند. مطالعه آخر شب برای ایشان در واقع برای رفع خستگی و به‌عنوان تفریح ذهنی مطرح است. البته مطالعه سبک ایشان جزو مطالعات سنگین ماهاست! در این زمینه من خاطره‌ای از ایشان دارم که خیلی جالب است. کتابی چاپ شد به نام «مهدوی‌نامه » و مجموعه مقالاتی بود که به استاد ما دکتر یحیی مهدوی تقدیم شده بود. به جهت علاقه‌ای که من به دکتر مهدوی داشتم، یک نسخه از این کتاب را بردم و به آقا تقدیم کردم. طولی نکشید که دوباره خدمتشان رسیدم؛ شاید یک ماه بعد. ایشان فرمودند: «این کتاب را که به من داده بودی، همه‌اش را خواندم!» من حیرت کردم که من خودم با اینکه پیشنهاد تألیف این کتاب را داده بودم و در آن مقاله هم داشتم، یک پنجم آن کتاب را هم مجال نکرده‌ام بخوانم اما ایشان با این‌همه گرفتاری چگونه این کتاب را که اصلاً به حوزه کاری‌شان هم ارتباط ندارد، خوانده‌اند! چنانکه گفتم این غیر از مطالعه‌هایی است که ایشان به اعتبار مسؤولیتشان در نظام و جایگاهشان به عنوان رهبر و مرجع دارند. چون گزارش‌های مربوط به عالم سیاست و چیزهایی که از مجلات مهم دنیا استخراج می‌شود و در اختیار ایشان قرار می‌گیرد یا کتاب‌های مهمی که در زمینه مسائل سیاست کلی جهان و انقلاب نوشته می‌شود که جنبه راهبردی دارد هم از دیگر حوزه‌های مطالعاتی ایشان به‌شمار می‌آید... یکی دیگر از خصوصیات ایشان در کتاب‌خوانی، کتاب‌خوانی فعال است. یعنی موقع مطالعه، مطالبی را در حاشیه کتاب یادداشت می‌کنند (مرحوم شهید مطهری هم همین روش را داشتند که نمونه آن حاشیه‌‌های ایشان بر دیوان حافظ است). بعد از اینکه ایشان کتابی را خواندند، دفتر ایشان آن را مشخص می‌کند و یادداشت‌های ایشان را بر این کتاب‌ها ثبت و ضبط می‌کنند. یکبار که من رفتم خدمتشان، گفتم: «تازگی‌ها من کتابی خوانده‌ام به نام «نامه‌هایی از لندن» از تقی‌زاده که به کوشش ایرج افشار و حدوداً 10، 15 سال پیش چاپ شده. این کتاب واقعاً خواندنی است».بعد کتاب خودم را که برده بودم، به ایشان دادم و گفتم شما این را بخوانید. ایشان گفتند: «من اگر کتاب شما را بگیرم، نمی‌توانم پس بدهم؛ چون من در حاشیه آن یادداشت می‌کنم و این کتاب‌ها را دفتر ما اینجا نگه می‌دارد». گفتم: «حالا شما بخوانید؛ مشکلی نیست!» کتاب را دادم. بعد از مدتی که کتاب به من برنگشت، ایشان لطف کردند و تصویری از آن صفحاتی که من خودم یادداشت کرده بودم را برای من فرستادند. البته فکر می‌کنم بعضی از یادداشت‌های ایشان هم با یادداشت‌های من همراه بود که من الان در کتابخانه خودم دارم.
پذیرای همه
گاهی کسانی که در زمینه روانشناسی و رفتارشناسی کار می‌کنند، براساس رفتارها یا نشانه‌های رفتاری افراد، تا اندازه‌ای شخصیت فرد را شناسایی و تصویری از شخصیت او ارائه می‌کنند. اگر من بخواهم با توجه به کتابخانه ایشان و قلمرو مطالعاتشان چنین تصویری ارائه کنم، باید بگویم: ایشان مردی دانشمند و ادیب است و شخصیتی است که هم در عالم نظر و هم در عالم عمل، تواناست و نظر و عمل را با هم توأم کرده. تصوری که من از ایشان دارم، تصور انسانی بافرهنگ و فرهیخته و البته متعهد است. یعنی اعتقاداتی دارند و به اعتقادات خودشان هم سخت پایبندند و در راه آنچه که به آن ایمان دارند، جهاد و مجاهدت می‌کنند. در عالم ارزش و ضدارزش خنثی نبوده و جهت‌گیری‌شان کاملاً روشن و شفاف است اما در عین حال وسعت نظر کم‌نظیری هم دارند؛ یعنی نسبت به چهره‌ها و جریان‌های گوناگون، نظر و ارزیابی دارند. آنچه در آقای خامنه‌ای دیده می‌شود، اعتقاد و غیرتمندی است و آنچه دیده نمی‌شود، تعصب و تنگ‌نظری.
جمع این 2 بسیار مهم است. ارسال نظر
پربیننده