گروه سیاسی: در تاریخ پرفراز و نشیب ایران که حوادث تلخ و شیرین بسیاری را به خود دیده، پس از ظهور اسلام، روی کار آمدن سلسله صفویه نقطه عطف پررنگی به حساب می‌آید؛ به جهت اینکه این سلسله توانست ۲ عنصر ملیت و مذهب ایران را که در کشاکش حوادث و اتفاقات گم شده بود، به مردم ایران برگرداند. شاه اسماعیل به عنوان نخستین شاه این سلسله، توانست یکپارچگی سرزمینی و وحدت کشوری به نام ایران را که تا پیش از مقطع روی کار آمدن صفویه، بر اثر نالایقی‌ها و ضعف حکومت‌ها دچار خدشه شده بود احیا کند اما این تنها خدمت شاه اسماعیل صفوی به ایران نبود. تاریخ گواهی می‌دهد که مذهب تشیع به همت شاه اسماعیل در ایران پا گرفته و به مذهب رسمی جامعه ایرانی تبدیل می‌شود. اینها واقعیتی است که حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای رهبر حکیم انقلاب اسلامی نیز در فرمایشات متعددشان به آن اشاره کرده‌اند.
روز گذشته متن بیانات رهبر انقلاب در دیدار اعضای ستاد کنگره ملی بزرگداشت ۳۴۰۰ شهید استان اردبیل که در تاریخ یکشنبه ۲۲ مرداد ۱۴۰۲ برگزار شده بود، منتشر شد.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در بخشی از فرمایشات‌شان با بیان اینکه اردبیل حق بزرگی بر گردن ایران دارد و اردبیلی‌ها ۲ کار بزرگ برای ایران کرده‌اند، تصریح کردند: یکی یک کار ملی و یکی یک کار مذهبی است.
رهبر انقلاب در همین رابطه افزودند: کار ملی عبارت بود از وحدت کشور؛ یعنی این یکپارچگی و وحدتی که شما امروز در ایران می‌بینید، کار صفویه است. این از اردبیل شروع شد، از زمان شاه اسماعیل این شروع شد. قبل از روی کار آمدن صفویه در کشور، کشور ایران ملوک‌الطوایفی بود، هر گوشه‌ای از آن دست یک کسی بود. این مجموعه‌ای که به نام ایران شناخته می‌شود که البته آن وقت وسعت و گسترش بیشتری از امروز داشت، به این صورت متحد و یکپارچه وجود نداشت. صفویه از اردبیل برخاستند و این کشور را یکپارچه کردند که تا امروز هم باقی است، بنابراین ما امروز یکپارچگی کشورمان را [به سبب] این کار ملی و تاریخی‌ای که انجام گرفت، مدیون اردبیلیم. کار مذهبی هم اشاعه مذهب اهل بیت بود، البته ایرانی‌ها از قدیم به اهل بیت علیهمالسلام ارادت داشتند، علاقه داشتند، لکن مذهب اهل بیت رایج نبود، در غربت بود. در بعضی از نقاط کشور وجود داشت، در بسیاری از نقاط کشور نبود. خدمت بزرگی که صفویه به کشور کردند، این بود که مذهب اهل بیت را در سرتاسر کشور ایران منتشر کردند. این محبتی که امروز شما به اهل بیت دارید، این ارادتی که دارید، این درسی که ما از مکتب اهل بیت در همه زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، مذهبی و... می‌گیریم، به برکت آنهاست.
* اتحاد ایران و احیای مذهب شیعه؛ خدمات اردبیل در دوران صفویه
اما این نخستین باری نیست که رهبر انقلاب اسلامی، حفظ یکپارچگی سرزمینی ایران و رسمیت یافتن مذهب تشیع در کشورمان را مرهون خدمات سلسله صفویه، بویژه شاه اسماعیل می‌دانند.
ایشان سال 79 در جریان سفری که به اردبیل داشتند، در ارتباط با خدمات صفویه به مردم ایران فرمودند: در تاریخ گذشته، در دوران طلوع صفویه، سرزمین اردبیل توانست ۲ خدمت بزرگ به این کشور بکند. اول اینکه توانست از کشوری که بخش‌های آن از هم جدا و با هم در حال اختلاف و درگیری بودند، یک کشور متحد، بزرگ و مقتدر، به وجود آورد. قبل از طلوع صفویه و بعد از دوران سلجوقیان، ایران کشوری بود که هر بخشی از آن آهنگ جداگانه‌ای می‌نواخت و از عزت و عظمت ایران در آن دوران‌ها خبری نبود. این عزت را صفویه دادند و صفویه از اردبیل طلوع کردند و خاندان عرفای مجاهد و مبارز یعنی اولاد شیخ صفی‌الدین اردبیلی توانستند این زمینه را به وجود آورند تا فرزندان آنها ایران را به همه عالمیان در دنیای آن روز، متحد، مقتدر، عزیز، سربلند و پیشرفته معرفی کنند.
خدمت دوم، عاملی بود که در واقع پشتیبانی معنویِ عامل اول محسوب می‌شود؛ یعنی احیای مذهب شیعه، مذهب اهل بیت و ارادت به خاندان پیامبر. مردم همین مردم شجاع، همین عشایر غیور از این سرزمین با نام امیرالمومنین، با نام امام حسین، با نام شهدای کربلا، با نام ائمه معصومین علیهمالسلام توانستند بروند و نام خدا، یاد اهل بیت و آیین مقدس اسلام و فقه متین جعفری را در سرتاسر این کشور، مستقر کنند و کشوری یکپارچه، محکم و مقتدر به وجود آورند. این اقتداری بود که از معنویت، از دین و از تعالیم اهل بیت به وجود آمد. بزرگانی که در این مدت در طول چند قرن در اردبیل پرورش پیدا کرده‌اند، همه همین خط مستقیم را نشان می‌دهند. خود شیخ صفی‌الدین اردبیلی، برخلاف آنچه بعضی گمان می‌کنند، یک صوفی‌مسلک از قبیل آنچه ادعا می‌شود، نبود. یک عالم، یک عارف، یک مفسر و یک محدث بود. آن‌گونه که مرحوم علامه مجلسی بنا بر آنچه از او نقل کرده‌اند ذکر می‌کند شیخ صفی‌الدین اردبیلی در ردیف سید بن طاووس و ابن فهد حلی علمای فقیه و در عین حال عارف قرار داشت و کسی بود که در کنار علامه حلی در دستگاه شاه خدابنده توانستند جوانه‌های شیعه را در قرن هفتم و هشتم در این کشور به وجود آورند و پایه فقهی و متین و استدلالی آن را در حوزه‌های علمیه رایج کنند.
رهبر انقلاب در بیاناتی دیگر در ارتباط با خدمت صفویه به مذهب تشیع می‌فرمایند: به‌رغم کسانی که سعی کردند صفویه را ضدشیعه و اسلام و مفاهیم و ارزش‌های دینی معرفی کنند، سلاطین صفویه با همه بدی‌هایی که در جانب حکومت و شخصیت‌های خودشان داشتند، حرکت‌های بزرگ ماندگار فراموش‌نشدنی‌ای انجام دادند که یکی از آنها گسترش حوزه‌هاى علمی شیعه است که در آن وقت، حوزه علمیه اصفهان و خراسان و قم و نجف و بقیه مناطق، به برکت آنها آباد شد که اگر کسی وارد مطالعه شود، شگفتی‌های عظیمی را خواهد دید. اگر شما تا قبل از دوران صفویه، فقهای شیعه را نگاه کنید، تعداد ایرانیان انگشت‌شمار است اما بعد از صفویه، هرکدام از بزرگان علما را که نگاه کنید شاید 90 درصد آنان فقهای ایرانی هستند. (بیانات در دیدار جمعی از نخبگان حوزوی در سال 74)
علاوه بر اینها، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار سال گذشته مردم آذربایجان شرقی نیز با اشاره به خدمات سلسله صفویه در حوزه ملی و مذهبی تاکید کردند: در دوره طلوع صفویه - همین آذربایجان یعنی همین تبریز و اردبیل و شهرهای آذربایجان - توانستند ایران را از تفرقه، از ملوک‌الطوایفی، از تسلط طولانی بیگانگان نجات بدهند؛ آذربایجان بود دیگر؛ اردبیل بود، تبریز بود؛ اینها بودند که توانستند ایران را متحد کنند. قبل از اتحاد ایران و حکومت مستقل ایران که تا امروز ادامه پیدا کرده، [کشور] ملوک‌الطوایفی بود. در زمان تیموری‌ها و قبل از آن مغول‌ها و بعد دنباله‌های آنها، هر گوشه‌ای از کشور دست یک طایفه‌ای، دست یک گروهی بود؛ شرق یک جور، غرب یک جور، شمال یک جور، جنوب یک جور. حرکتی که از آذربایجان شروع شد، ایران را متحد کرد. پرچم اتحاد ایران دست آذربایجان است؛ اینها حقایقی است، اینها تعارف نیست. روایت درست تاریخ آذربایجان، جزو لوازم تاریخ‌نگاری اسلامی است و وظیفه همه است که این کار را انجام بدهند.
* واقعیت‌های انکارناپذیر
در کنار خدماتی که سلسله صفویه و شاهان خوشنام این سلسله از جمله شاه اسماعیل، شاه عباس و شاه طهماسب نسبت به ایران داشتند، این واقعیت غیرقابل انکار است که صفویان نیز از ضعف‌هایی برخوردار بودند. به همان میزان که شاه اسماعیل و شاه عباس در احیا و حفظ هویت ملی ایرانی کوشیدند، برخی از شاهان این سلسله از جمله شاه سلطان حسین نیز با اقدامات خود، کشور و جامعه را دچار ضعف و بحران‌های متعددی کردند که سرانجام منجر به سقوط صفویه به دست محمود افغان شد.
با همه اینها با توجه به فرمایشات مورد اشاره رهبر انقلاب، این سلسله صفویه بود که یکپارچگی سرزمینی ایران را احیا کرد. اقدام شایسته تقدیری که در دوران پساصفویه رنگ باخت و کشور ایران به دلیل بی‌عرضگی حکومت‌های بعدی، بار دیگر دچار بحران شد. بارزترین نمود این بحران، خدشه به استقلال کشور و عزت مردم ایران بود که در دیکتاتوری 57 ساله پهلوی شاهدش بودیم اما با پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن‌ماه 57، استقلال گمشده مردم ایران در تاریخ، بار دیگر احیا شد. در همین راستا می‌توان به مقابله جمهوری اسلامی با کشورهای سلطه‌گر غربی بویژه آمریکا اشاره کرد. مقابله چهار دهه‌ای جمهوری اسلامی با جریان تجزیه‌طلب و ضدایرانی نیز در چارچوب دفاع جمهوری اسلامی از هویت ملی و استقلال ایران قابل تحلیل است.
با این حساب بیراه نیست اگر بگوییم اقدامات جمهوری اسلامی برای احیا و حفظ یکپارچگی سرزمینی ایران در امتداد، بلکه به مراتب ویژه‌تر از سلسله صفویه است. برخلاف دوران صفویه، جمهوری اسلامی با گروه‌های متعددی از جمله تجزیه‌طلبان، تروریست‌ها و سلطنت‌طلبانی روبه‌رو است که هدف‌گذاری اصلی خود را ابتدا بر براندازی جمهوری اسلامی و سپس نابودی سرزمینی به نام ایران گذاشته‌اند. چه آنکه در جریان اغتشاشات سال گذشته نیز که به بهانه فوت مهسا امینی در کشور به راه افتاد، شاهد تلاش همه‌جانبه جریان ضدایرانی آشوب برای تئوریزه کردن تجزیه‌طلبی بودیم که نمود آن را می‌توان در ائتلاف‌های بی‌دوام تجزیه‌طلبان و سایر گروه‌های ضدایرانی خارج‌نشین مشاهده کرد.