محمد حمیدی: تئاتر همواره یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین رشته‌های هنری شناخته می‌شود و بر همین اساس در طول سالیان دراز همواره جریانات مختلف تلاش داشته‌اند به نحوی در این هنر بااصالت و غنی به ایفای نقش بپردازند. به دیگر سخن، تئاتر به نوعی چهارراه هنرها به شمار رفته و اساسا چالش‌های موجود در این هنر به مراتب از سایر هنرها بیشتر بوده است؛ از همین رو سیاست‌گذاری و مدیریت آن به مراتب سخت‌تر از سایر حوزه‌ها به شمار می‌رود، بویژه در شرایطی که بیشتر کنش‌ها معطوف به فرآیندهای سیاسی باشد. بر همین اساس طی ادوار مختلف همواره شاهد اتخاذ سیاست‌های همسو با جریانات یا بعضا دخالت‌ها و تأثیرگذاری‌های بیرون از دایره حوزه فرهنگ و هنر بوده‌ایم اما به جرأت باید گفت مدیریت و سیاست‌گذاری در این هنر طی ۲ سال گذشته و در دولت سیزدهم به مراتب رنگ و بوی فرهنگی و هنری بیشتری به خود گرفته است.
اجازه دهید برای شناخت روشن‌تر و عمیق‌تر شرایط فعلی نیم‌نگاهی به شرایط حاکم بر تئاتر پیش از روی کار آمدن دولت سیزدهم بیندازیم. در آن سال‌ها وضعیت تئاتر عملا و رسما دستخوش فعالیت‌های غیرفرهنگی، سیاسی و سفارتخانه‌ای شده بود تا جایی که بعضا نمایشنامه‌ها با اعلام نظر رایزن‌های فرهنگی برخی سفارتخانه‌های غربی و اروپایی رنگ اجرا به خود می‌دید. میهمانی‌های خصوصی و درون سفارتخانه‌ای با حضور هنرمندان و مدیران تئاتری گرفته تا دعوت به فستیوال‌های خارجی بدون رعایت پروتکل‌های قانونی کشور تنها بخشی از ضریب نفوذ عوامل بیگانه برای تسلط بر تئاتر بود. از طرفی برخوردهای متحکمانه برخی عوامل سفارتخانه‌ها با مدیران تئاتری دولت، انتصاب افرادی که به هیچ عنوان دل در گرو کشور و انقلاب ندارند، ترافیک سنگین حضور کارمندان و دلالان وابسته به سفارتخانه‌های غربی در سالن‌های نمایشی و ارتباط‌های مکرر و بی‌ضابطه با هنرمندان کشور بخشی از فعالیت‌های سازمان‌یافته در حوزه تئاتر به شمار می‌رفت. از طرفی شاهد تربیت نسل جدید تئاتری با نگاهی کاملا غیرمتعهدانه و غربی آن هم با پشتوانه و حمایت نهادهای دولتی و متولی تئاتر بودیم، به گونه‌ای که با یک بررسی ساده می‌بینیم تنها در نیمه سال 97 اغلب سالن‌های حرفه‌ای کشور در اختیار کارگاه‌های آموزشی و آثار پایان‌ترمی کلاس‌های بازیگری، آن هم در دوره‌هایی که متأسفانه بدون رعایت شؤون اسلامی و قانونی کشور برگزار می‌شد، قرار داشت و این در حالی بود که بسیاری از هنرمندان مطرح و بنام کشور با پاسخ‌های منفی مبنی بر درخواست اجرا در همین سالن‌ها مواجه می‌شدند. موضوع نسل‌سازی و انتصاب برخی مدیران که عملا و به صراحت علیه نظام و انقلاب مواضع تندوتیز داشتند، کار را به جایی رساند که رهبر حکیم انقلاب در دیدار اعضای هیات دولت دوازدهم به صراحت با انتقاد از وضعیت تئاتر، وضعیت موجود را نفوذ سازمان‌یافته عنوان کردند. در چنین شرایطی، کرونا با بی‌تدبیری مدیران وقت در اتخاذ سیاست‌های درست، اندک رمق باقیمانده و بارقه‌های امید در تئاتر را نیز از بین برد و عملا گروه‌های تئاتری باید هفته به هفته منتظر اعلام نظر دولت مبنی بر فعالیت یا عدم فعالیت در سالن‌ها کارهای خود را پیش می‌بردند و نتیجه آن شد که دولت سیزدهم در حالی کار خود را آغاز کرد که شاخص‌های آماری حوزه تئاتر نه تنها صفر که منفی بود. در چنین شرایطی در مرداد 1400 با روی کار آمدن دولت سیزدهم و در پی آن حضور مدیرانی که به نوعی میراث‌دار ویرانه‌هایی شدند که محصول مدیریت دولت سابق در حوزه تئاتر بود، اغلب گروه‌های نمایشی حاضر به اجرا نبودند و آنان نیز که در لیست‌ها و جداول اجرا قرار داشتند، اعلام انصراف می‌کردند. از سویی مخاطبی در تئاتر وجود نداشت و اندک بودجه موجود نیز در گرو تعهدات بی‌ضابطه و بدون حدوحصر قرار گرفته بود. اغراق نیست اگر بگوییم برای آواربرداری، حداقل به اندازه عمر یک دولت باید زمان صرف می‌شد اما مدیران متعهدی که خود را بیش از آنکه مدیر بدانند، مسؤول می‌دانند، با نگاه جهادی، بسیجی‌وار آستین همت بالا زدند و شروع به آواربرداری کردند. حال با گذشت نیمی از دولت سیزدهم، آمار و ارقام نشان از حرکت رو به رشد و پرشتاب دارد. برای نمونه حریم «تئاترشهر» که با توجه به سیاست‌های دولت سابق بدل به محیط و مکانی شرم‌آور شده بود، امروز با همت شبانه‌روزی مدیر مرکز هنرهای نمایشی و رئیس تئاتر شهر و همکاری شهرداری تهران سر و سامان گرفته و حداقل شأن این مجموعه فرهنگی رعایت شده است. از سویی شرایط اجراها نه تنها به حالت عادی بازگشته که طی یک سال گذشته حدود 5 هزار عنوان نمایش طی 40 هزار نوبت اجرا روی صحنه رفته و این در حالی است که درخواست‌ها برای سایر گروه‌ها و نمایش‌ها روزبه‌روز بیشتر و بیشتر نیز می‌شود، اجرای برخی آثار تا یک ماه آینده به صورت کامل پیش‌فروش شده است و آمارها خبر از استقبال بیش از ۳ میلیون مخاطب در سال دوم دولت و ۴ برابر شدن آن به نسبت سال گذشته می‌دهد. فراموش نکنیم که این آمار در دولت گذشته به مراتب کمتر و پایین‌تر بود و امروز به این شرایط رسیده است. معرفی بسیاری از هنرمندان برای عضویت در صندوق اعتباری هنر و پرداخت وام‌های مختلف، سفرهای پرشمار استانی مدیرکل مرکز هنرهای نمایشی، برپایی کلاس‌های توانمندسازی در سراسر کشور، احیای تئاتر مناطق و اهتمام ویژه به عدالت فرهنگی در تمام استان‌های تنها بخشی از عملکرد دولت سیزدهم در حوزه تئاتر بوده است؛ هنری که تا ۲ سال پیش تنها در تهران متمرکز شده بود و اکنون با احیای تئاتر مناطق شاهد شوروشوق و اشتیاق استان‌ها برای برپایی جشنواره مناطق هستیم. تئاتر در دولت سیزدهم با احیای هنرهای نمایشی، وضعیت متعادل‌تری به خود گرفته است. برپایی آیین‌های تعزیه و اهتمام ویژه به آن امروز بدل به یک رسم خوشایند شده است. حضور مدیران متعهد و متخصص بر مسند کار از دیگر ویژگی‌های شاخص در این دولت است. به عنوان نمونه انتصاب کاظم نظری به عنوان مدیر اداره کل هنرهای نمایشی که فردی دانشگاهی است، نشان از اهتمام ویژه دولت به وضعیت نسل جدید در تئاتر و خنثی‌سازی فعالیت‌های سازمان‌یافته پیرامون نسل‌سازی غیراخلاقی در ادوار گذشته دارد. از طرفی معرفی مهدی حامدسقائیان به عنوان دبیر جشنواره تئاتر فجر نمود بارز و واضحی بر این مدعاست. در دولت سابق افرادی بر مسند مهم‌ترین رویداد تئاتری انقلاب اسلامی قرار گرفتند که به صراحت تلاش کردند نام جشنواره تئاتر فجر را تغییر دهند اما امروز نه تنها شاهد حضور یک هنرمند و پژوهشگر متخصص هستیم، بلکه اشراف ویژه او بر حوزه تئاتر، نگاه متعهدانه‌اش به نظام و انقلاب و از همه مهم‌تر تألیف بیش از 30 عنوان کتاب تخصصی در این حوزه، همگی نشان از برپایی یکی از ویژه‌ترین ادوار جشنواره تئاتر فجر در دوره چهل و دوم دارد. درباره عملکرد دولت در حوزه تئاتر بدون تردید مطالب بسیار است اما آنچه حائز اهمیت است اینکه حرکت تئاتر در دولت سیزدهم جهش پرشتابی داشته آن هم در شرایطی که مجدد تأکید می‌شود با شاخصه‌های آماری منفی تحویل شد و حتی خوش‌بین‌ترین افراد نیز تصور رشد و جهش تئاتر به این سرعت را نداشتند.