محمدحسین معصوم‌زاده: چهارشنبه گذشته خبری مبنی بر سقوط هواپیمای شخصی «یوگنی پریگوژین» فرمانده ارتش خصوصی واگنر و مرگ تمام سرنشینان آن در رسانه‌ها مخابره شد. پس از گذشت ساعاتی نیز حضور وی در این هواپیما به طور رسمی تایید شد. علاوه بر پریگوژین، «دیمیتری اوتکین» نفر دوم واگنرها و برخی دیگر از فرماندهان این گروه در این حادثه جان خود را از دست دادند. از زمان انتشار این خبر، گمانه‌زنی‌های بسیاری درباره عامل حادثه و تبعات آن در فضای رسانه پخش شد.
شاید بهتر است به کمی قبل بازگردیم تا بتوان صحنه را به خوبی تحلیل کرد. دقیقا 2 ماه پیش از این حادثه، گروه واگنر به رهبری پریگوژین شورشی را در داخل خاک روسیه ترتیب داد که منجر به تصرف شهر روستوف در جنوب روسیه شد. واگنرها ابتدا با انتشار فیلمی که مشخص بود ساختگی است ادعا کردند مقر آنها توسط وزارت دفاع روسیه هدف حمله قرار گرفته است، بنابراین خواستار عزل سرگئی شویگو، وزیر دفاع و گراسیموف، فرمانده نیروهای روسیه در اوکراین شدند. البته پیش از این نیز رهبر واگنرها بارها و بارها نسبت به مدیریت نبرد اوکراین توسط وزارت دفاع روسیه اعتراض کرده بود. ولادیمیر پوتین طی نطقی تند خواستار پایان دادن به شورش شد، سپس با میانجی‌گری لوکاشنکو، رئیس‌جمهور بلاروس، شورش در کمتر از 48 ساعت پایان یافت و مقر اصلی نیروهای واگنر به خاک بلاروس منتقل شد.
برخلاف تبلیغات رسانه‌های غربی و البته برخی رسانه‌های داخل ایران، پریگوژین هیچ‌گاه علیه پوتین سخنی نگفت و تنها خواسته‌اش بهبود فرماندهی روس‌ها در جنگ اوکراین بود، زیرا آن را ناکارآمد می‌دانست. با این حال رئیس واگنرها با شورش داخلی و تصرف یکی از شهرهای مهم روسیه آن هم در میانه ضدحمله بزرگ اوکراینی‌ها در میدان نبرد، دست به قماری بزرگ زد و خطوط قرمز امنیت ملی روسیه را رد کرد. برخی تحلیلگران آن زمان بر این مساله تاکید و پیش‌بینی کردند حذف مهره‌ای دردسرساز مثل پریگوژین دور از ذهن به‌نظر نمی‌رسد.
بنابراین با توجه به گزاره‌های فوق می‌توان نتیجه گرفت کشته شدن رئیس گروه واگنر به طور مستقیم به حوادث 2 ماه پیش مربوط است و پریگوژین به دلیل رد شدن از خط قرمز امنیت ملی روسیه تنبیه شد.
* واگنر پس از پریگوژین
همان‌طور که اشاره شد، علاوه بر فرمانده واگنر، نفر دوم و برخی فرماندهان اصلی این گروه نیز در سقوط هواپیما کشته شدند. به طورکلی ساختارهای ارتش‌های خصوصی (به بیان عامیانه‌تر، ارتش‌های مزدور) مثل نیروهای نظامی رسمی دارای سلسله‌مراتب نیست، بنابراین در گروه واگنر به جز چند فرمانده اصلی، باقی اعضا در جایگاه بالایی قرار نداشته و نمی‌توانند به سادگی جایگزین فرماندهان خود شوند. به عبارت دیگر، واگنر رده فرماندهی میانی خاصی ندارد که در لحظه لازم بتوانند جایگزین فرماندهان عالی آن شوند. به همین دلیل حداقل در هفته‌های آتی شاهد افول فعالیت‌های ارتش خصوصی واگنر در مناطق حضور آن، بویژه در بلاروس و آفریقا خواهیم بود. به طور خاص نقش این گروه در تحولات نیجر پس از وقوع کودتا در این کشور کمرنگ‌تر می‌شود و نقش فعالی از آن نخواهیم دید. البته این مساله تاثیری بر تحولات میدانی جنگ اوکراین نخواهد داشت، زیرا پس از نبرد باخموت که با پیروزی واگنرها بر ارتش اوکراین پایان یافت، دیگر نیروهای این گروه حضوری جدی در میدان نداشتند. در 80 روز گذشته (پس از شروع ضدحمله اوکراینی‌ها) نیز بار اصلی نبرد بر دوش ارتش روسیه و در مقیاس کوچک‌تر نیروهای چچنی گروه «اخمت» بوده است.
با توجه به اینکه گروه واگنر از زمان تاسیس تا به حال نقش موثری در سیاست خارجی روسیه بویژه در نقاط مورد مناقشه در شرق اروپا، غرب آسیا و آفریقا به نفع این کشور بازی کرده، مقامات کرملین تمایلی به ریشه‌کن کردن آن ندارند، کما اینکه در این 2 ماه حضور واگنرها در مرز لهستان و شمال کی‌یف عملکرد واگنر کاملا در راستای منافع مسکو بوده است و در مورد آخر پریگوژین دو روز پیش از کشته شدنش از حضور رسمی واگنرها در نیجر برای دفاع از کودتاگران علیه کشورهای غربی خبر داد.
کرملین قصد دارد با تغییر در فرماندهان واگنر علاوه بر استفاده از مزایای این گروه همچون گذشته، از هزینه‌زا شدن آن جلوگیری کند تا دیگر شاهد وقوع اتفاقاتی مانند شورش 23 ژوئن نباشد.