گروه اقتصادی: استفاده از یک ارز جدید به جای دلار در مبادلات اقتصادی گروه بریکس، اتصال ریلی آسیا به اروپا توسط ایران، مجاب کردن کشورهای عضو برای تبعیت نکردن از تحریم‌های آمریکا، ارتقای فناوری دیجیتال و توسعه تجارت بین کشورهای عضو از جمله مزیت‌های اتصال ایران به ائتلاف بریکس محسوب می‌شود. پوتین پیشنهاد داده اعضای بریکس ارز ذخیره را به جای سایر ارزها استفاده کنند که البته تحقق این هدف نیازمند همکاری درهم تنیده اقتصادی کشورهای عضو است.
گروه بریکس هفته گذشته از ۵ به ۱۱ کشور افزایش یافت. نام این گروه از اتصال حرف اول کشورهای عضو یعنی برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی تشکیل شده است. پانزدهمین اجلاس سران گروه بریکس هفته گذشته برگزار و عضویت کشورهای ایران، عربستان، امارات، آرژانتین، مصر و اتیوپی در این گروه پذیرفته شد. این عضویت از ابتدای ژانویه ۲۰۲۴ رسمیت خواهد یافت.
بریکس، مشابه پیمان‌ها و ائتلاف‌های اقتصادی واجد سیاست‌های خاص خود در حوزه تجارت، سرمایه‌گذاری، شرکت‌های خرد، کوچک و متوسط، تامین مالی، تغییرات اقلیمی، انرژی، توسعه زیرساخت، امنیت غذایی و در نهایت توسعه انسانی است.
* بریکس به دنبال تغییر ساز و کارهای جهانی
به نظر می‌رسد گروه بریکس در کوتاه‌مدت به دنبال تغییر نرم در ساز و کارهای جهانی و در بلندمدت به دنبال ایجاد تغییرات جدی و جدید در نظم بین‌المللی است.
در اجلاس سال ۲۰۲۰ راهبرد همکاری اقتصادی اعضای گروه تا سال ۲۰۲۵ در 3 بسته شامل بسته «تجارت، سرمایه‌گذاری، فاینانس»، بسته «اقتصاد دیجیتال» و بسته «توسعه پایدار» به تصویب اعضا رسید. سال ۲۰۲۱ نیز موضوعاتی نظیر «به رسمیت شناختن سیستم‌های چندجانبه تجاری و مالی در اقتصاد جهانی» و «رشد متوازن و توسعه همه‌جانبه و فراگیر» مطرح شد.
ظرفیت‌های بریکس در ۹ بخش اصلی که در واقع سیاست‌های آن را شکل می‌دهد خلاصه می‌شود. سیاست‌های کلان گروه بریکس شامل تجارت، سرمایه‌گذاری، توسعه شرکت‌های خرد، کوچک و متوسط، تامین مالی، مقابله با تغییرات اقلیمی، گسترش فناوری‌های نو در بخش انرژی، توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل، امنیت غذایی و توسعه انسانی
است.
* اقتصاد دیجیتال و تربیت کارگر ماهر؛ از اهداف بریکس
از جمله برنامه‌هایی که در قالب توسعه انسانی گروه بریکس هدف‌گذاری شده می‌توان به بخش سلامت، دسترسی به خدمات دیجیتال، تربیت کارگر ماهر برای صنایع پیشرفته، تسهیل رفت و آمد متخصصان دانشگاهی، نیروی کار و متخصصان سلامت درون کشورهای عضو، تضمین تجهیز کارگران به ابزار کار و مهارت به‌روز متناسب با انقلاب صنعتی چهارم و... اشاره کرد. همچنین ارتباط مردم با مردم به عنوان یک ضرورت مشترک برای همه اعضای بریکس مطرح شده است.
در ارزیابی سرفصل توسعه انسانی کشورهای گروه بریکس انتظار می‌رود مناسبات انسانی بین مردم کشورهای عضو افزایش یابد و شاهد رفت و آمدهای بیشتری در زمینه‌های مختلف تجاری، گردشگری، آموزشی، سلامت و... بین کشورهای عضو باشیم.
پیوستن ایران به ائتلاف بریکس بازی برد - برد برای هر دو طرف محسوب می‌شود. در واقع ۵ کشور قبلی بریکس با علم به اهمیت ۶ عضو جدید، آنها را در این گروه پذیرفته‌اند. هم ایران و هم کشورهای عضو این گروه می‌توانند از مزیت‌های اقتصادی، علمی، سیاسی و راهبردی ایران به عنوان قلب خاورمیانه برای تقویت بنیه اقتصادی و علمی خود استفاده کنند.
* محدودیت کشورها در پذیرش برخی قواعد
مطابق گزارشی که مرکز پژوهش‌های مجلس سال گذشته ارائه کرد، ایران ممکن است در اجرای برخی سیاست‌های بریکس از جمله قواعد تجارت آزاد، روابط با کشورهای عضو و توسعه انسانی در بخش‌هایی مثل سند ۲۰۳۰ دچار محدودیت‌هایی باشد. همچنین ایران، پیوستن به کنوانسیون تغییرات اقلیمی پاریس را که از جمله برنامه‌های گروه بریکس محسوب می‌شود، مشروط به برداشته شدن تحریم‌ها کرده است. البته ممکن است هر یک از ۱۱ عضو گروه بریکس در اجرای اهداف این ائتلاف با محدودیت‌هایی در قوانین و مقررات خود مواجه باشند.
یکی از مهم‌ترین کارکردهای ائتلاف بریکس در کوتاه‌مدت می‌تواند مقابله با تحریم‌هایی باشد که بعضا کشورهای غربی به سایر کشورها از جمله کشورهای در حال توسعه تحمیل می‌کنند. ایجاد یک ارز جدید توسط بریکس می‌تواند راه‌حلی مناسب برای کاستن از اثرات تحریم‌های آمریکا باشد.
* پیشنهاد پوتین برای استفاده از ارز ذخیره بین‌المللی در بریکس
پوتین در اجلاسیه دوره قبل بریکس بیان کرده بود ایجاد یک ارز ذخیره بین‌المللی بر اساس سبد ارزی کشورهای عضو در حال بررسی است اما اجرای این هدف مستلزم آن است که همکاری چندجانبه درهم‌تنیده‌ای در حوزه اقتصاد میان اعضا شکل بگیرد، البته جایگاه اقتصادی اعضا و میزان تبادل اقتصادی میان آنها به صورت بالقوه، ظرفیت شکل‌گیری و تقویت یک ارز جدید را ایجاد کرده اما اینکه چقدر این مهم عملیاتی باشد فعلا در هاله‌ای از ابهام است.
ایران ضمن اولویت دادن به منافع ملی خود می‌تواند از مزیت‌های ژئواکونومیک و ژئوپلیتیک گروه بریکس استفاده کند. تقویت اتصال ایران به مسیرهای اقتصادی و تجاری مرتبط با کشورهای عضو می‌تواند ظرفیت بالقوه جغرافیای اقتصادی ایران را فعال کند.
* ایران، کشوری استراتژیک در بریکس
نقش ممتاز راهبردی ایران، مزیت بسیار مهمی در اجرای اهداف اقتصادی‌اش در چارچوب بریکس محسوب می‌شود؛ به طور مثال اگر ایران بتواند به عنوان پل ارتباطی هند و روسیه تبادلات اقتصادی خود با این ۲ کشور را افزایش دهد ممکن است هند را متقاعد کند تا از کنش ذیل نظام تحریمی آمریکا درباره مجوزهای اوفک خارج شود. مزیت راهبردی ایران به عنوان نقطه اتصال آسیا به اروپا در اجرای این هدف بسیار موثر خواهد بود.
در این زمینه اقداماتی طی سال‌های اخیر انجام شده که توسعه بندر چابهار، توسعه سواحل مکران و رسیدن کالاها از بنادر روسیه به خلیج‌فارس از طریق ایران که مسیر سفر را از ۴۵ روز فعلی به ۱۰ روز کاهش می‌دهد، از جمله کارهای در حال انجام است. در همین راستا اردیبهشت امسال توافقنامه احداث راه‌آهن رشت - آستارا بین ایران و روسیه منعقد شد.
به طور خلاصه می‌توان گفت بریکس ظرفیت مناسبی برای ایجاد ائتلاف ذیل موضوعات مختلف ایجاد کرده و مهم آن است که خواسته‌های کلان اقتصادی جمهوری اسلامی ایران از فضای جهانی چه باشد. فاصله گرفتن از بازار سنتی، حمایت از تولیدکننده مبتنی بر قواعد زنجیره ارزش، ایجاد حسابداری اقماری، حرکت از حمایت‌های تعرفه‌ای و گمرکی به سمت حمایت‌های غیرتعرفه‌ای، سرمایه‌گذاری در راستای ایجاد ارزش افزوده، سازماندهی صنعتی جدید، تسهیل‌گری رویه‌های تجاری و افزایش اثرگذاری بر روابط بین‌المللی از جمله مزیت‌های اتصال به گروه بریکس محسوب می‌شود.
* درخشش ایران، عربستان و امارات در موضوع انرژی
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه درباره اهمیت الحاق کشورهای جدید به گروه بریکس گفته است: پس از ملحق شدن عربستان سعودی، ایران و امارات عربی متحده به بریکس، موضوع انرژی در پرتو جدیدی خواهد درخشید و تقاضای زیادی هم ایجاد خواهد شد. توافقی وجود دارد که برای تشکیل سیستم‌های مالی جایگزین سخت کار کنیم و این کمکی به تسهیل کار بانک توسعه بریکس خواهد بود. در بریکس هیچ هژمونی‌ای که آمریکا در سازمان‌های بین‌المللی اعمال می‌کند، وجود ندارد.
***
فرصتی برای دلارزدایی از واردات کالاهای اساسی
مدیر اندیشکده اقتصاد مقاومتی گفت: عضویت ایران در بریکس و واردات بخشی از غذای اساسی کشور با عاملیت چین و واردات مستقیم از برزیل بدون واسطه‌گری شرکت‌های غربی، هم خنثی‌کننده تحریم است و هم به برداشتن تحریم کمک می‌کند.
محمد امین‌الرعیا با اشاره به فرصت‌های ایران به عنوان عضو دائم بریکس در همکاری اقتصادی با سایر اعضای این گروه عنوان کرد: امیدوارم عضویت ایران در بریکس که اقدامی مهم است، مقدمه و پیشران اقدامی مهم‌تر و راهبردی‌تر یعنی تنوع مبادی واردات کالای اساسی شود. واردات بخشی از غذای اساسی کشور با عاملیت چین و واردات مستقیم از برزیل بدون واسطه‌گری شرکت‌های غربی، هم خنثی‌کننده تحریم است و هم به برداشتن تحریم کمک می‌کند. مدیر اندیشکده اقتصاد مقاومتی گفت: تنوع مبادی واردات کالای اساسی مخصوصا به معنای ارزی آن، یعنی تطبیق نقشه ارزی و تجاری کشور 4 الی 5 مزیت دارد که منجر به خنثی‌سازی تحریم می‌شود. اولا این اتفاق باعث کاهش فشار تقاضا برای ارزهای خاص مثل درهم می‌شود و وابستگی ایران به ارزهایی مثل درهم و یورو را که ارزهای وابسته به دلار هستند کاهش می‌دهد. تنوع سبد ارزی ایران و دلارزدایی از جمله سیاست‌های خنثی‌سازی تحریم است.
وی اظهار داشت: دومین اثر تطبیق نقشه ارزی و تجاری این است که وابستگی ایران به نظامات ارزی و سوئیفت را کاهش می‌دهد. این موضوع باعث می‌شود وابستگی ایران به بانک‌هایی مثل وارن‌گلد که کالای اساسی ایران را از کانال غربی تامین می‌کنند کاهش یابد. تطبیق نقشه ارزی و تجاری همچنین باعث می‌شود تسویه مالی در همان کشور طرف معامله با ایران صورت بگیرد و دیگر نیازی به نظامات دلاری برای تسویه و انتقال پول نباشد. امین‌الرعیا توضیح داد: اثر سوم تطبیق نقشه ارزی و تجاری مربوط به کاهش هزینه نقل‌وانتقالات ارزی است. در شرایط فعلی ایران به چین نفت می‌فروشد و این ارز ابتدا باید با استفاده از شبکه تراستی و غیررسمی تبدیل به سایر ارزها مثل یورو شده و صرف واردات کالای اساسی ایران با واسطه‌گری کشورهای غربی شود، در حالی که این امکان وجود دارد که از همان چین کالای اساسی مورد نیاز را تامین کنیم و هزینه انتقال و تبدیل ارز در شبکه تراستی را حذف کنیم.
مدیر اندیشکده اقتصاد مقاومتی گفت: اثر چهارم این است که تطبیق نقشه ارزی و تجاری باعث تراز شدن تجارت ایران با کشورهای مختلف می‌شود. تجارت 2 کشور اگر تراز نباشد، حتی در شرایط غیرتحریمی نیز پایدار نخواهد بود، در نتیجه ما می‌توانیم به سمت تراز شدن با کشورهای عضو بریکس حرکت کنیم. اثر پنجم نیز مربوط به گسترش روابط تجاری با کشورهای عضو بریکس است که تطبیق نقشه ارزی و تجاری به آن کمک می‌کند.
وی در ادامه تاکید کرد: عضویت ایران در گروه بریکس و استفاده از ظرفیت این گروه برای تنوع‌سازی مبادی واردات کالای اساسی منجر به خنثی‌سازی تحریم می‌شود. اما این عضویت چگونه به برداشته شدن تحریم کمک می‌کند؟ ما تا الان حدود 12 سال است که تحریم هستیم و بیش از 90 درصد کالای اساسی ایران با عاملیت کشورهای غربی وارد می‌شود، یعنی یا ارز آن یورو، درهم یا دلار است.
امین‌الرعیا ادامه داد: وقتی تنوع مبادی واردات کالای اساسی ایران رخ دهد، طبیعتا سهم آن بین بازیگران مختلف دنیا تقسیم می‌شود و این موضوع به ما در مذاکرات قدرت می‌دهد که به سمت برداشتن تحریم حرکت کنیم. طرف تحریم‌کننده تا زمانی که می‌بیند ایران برای تامین کالای اساسی خود هیچ جایگزینی ندارد و کاملا وابسته به اوست، طبیعتا هیچ تغییری در فشاری که به ایران می‌آورد ایجاد نمی‌کند.
***
نماینده سابق ایران در اوپک مطرح کرد
بازار انرژی به وسعت چین و هند
نماینده سابق ایران در اوپک گفت: عضویت ایران در گروه بریکس می‌تواند نتایج خوبی را برای توسعه اقتصادی ایران رقم بزند و این موضوع می‌تواند یک فرصت برای کشور ما تلقی شود.
سید محمد علی خطیبی با بیان اینکه در شرایط فعلی در دنیا کشوری نمی‌تواند به تنهایی مسائل اقتصادی خود را حل کند و گروه‌هایی که تشکیل می‌شوند کمک می‌کنند اقتصادها مکمل یکدیگر باشند و به یکدیگر کمک کنند، اظهار کرد: عضویت در گروه‌های مختلف می‌تواند با یکجانبه‌گرایی که کشورهای غربی داشتند، مقابله کند.
وی با تاکید بر اهمیت عضویت ایران در گروه‌های مختلف، گفت: قطعا این موضوع می‌تواند موجب شود با کشورهای مختلف ارتباط بیشتری داشته باشیم و از اقتصاد غرب بی‌نیاز شویم، در این شرایط تاثیر تحریم‌ها نیز کاهش می‌یابد.
نماینده سابق ایران در اوپک افزود: نه‌تنها بریکس، بلکه حتی اگر بتوانیم در سازمان‌های دیگر نیز عضو شویم می‌توانیم شاهد اثرات مثبت آن باشیم؛ موضوعی که در حال حاضر در دولت سیزدهم در حال تحقق است و می‌توان در آینده اثرات مثبت آن را مشاهده کرد.
خطیبی با بیان اینکه همکاری ایران با کشورهای مستقل منهای کشورهای غربی می‌تواند موجب توسعه ارتقای اقتصاد شود، گفت: در گروه بریکس 2 کشور مصرف‌کننده بزرگ چین و هند وجود دارد که تقاضای مصرف آنها رو به افزایش است و می‌تواند یک بازار مناسب برای کشورهای تولیدکننده باشد.
وی با اشاره به ارتباط مناسب ایران با این ۲ کشور و تاثیرات این موضوع در توسعه اقتصادی گفت: با توجه به روابط مناسب می‌توانیم بازارها را گسترش دهیم، در ایام اخیر نیز صادرات ایران به چین افزایش یافته و امیدواریم این اتفاق در هند نیز رقم بخورد و به اندازه قبل از تحریم‌ها بتوانیم تولید و صادرات داشته باشیم.
نماینده سابق ایران در اوپک با اشاره به توسعه بازارهای انرژی ایران پس از عضویت در این گروه گفت: چنانچه سرمایه‌گذاری‌های خارجی برای رفع نیازهای پروژه‌های صنعت نفت رقم بخورد و طبق گفته‌های وزیر نفت بتوانیم نیاز ۲۰۰ میلیاد دلاری صنعت نفت را برطرف کنیم، شاهد ارتقای این صنعت خواهیم بود. البته باید توجه داشت که این مبلغ را نمی‌توان صرفا از داخل تامین کرد و نیازمند سرمایه خارجی نیز هستیم.
به گفته خطیبی، کشورهای خارجی می‌توانند در صنعت نفت ایران سرمایه‌گذاری کنند و از منافع آن نیز برخوردار شوند. عضویت در این سازمان‌ها می‌تواند در این موضوع نیز نقش داشته باشد تا سهم سرمایه خارجی هم افزایش یابد.
***
بریکس اقتصاد جهان را متحول می‌کند
وزیر اقتصاد امارات با برشمردن مزایای پیوستن کشورش به بریکس تاکید کرد این گروه ضمن خلق فرصت‌های سرمایه‌گذاری بزرگ، کل اقتصاد جهان را متحول می‌کند. آنطور که خبرگزاری دولتی امارات (وام) گزارش داده، دعوت روز پنجشنبه سران گروه بریکس از 6 کشور از جمله 3 کشور عربی عربستان سعودی، امارات و مصر برای پیوستن به این گروه با استقبال آنها روبه‌رو شده است. عبدالله بن طوق المری، وزیر اقتصاد امارات عربی متحده، تأکید کرد پیوستن امارات به گروه کشورهای بریکس، چشم‌اندازهای توسعه بزرگی را با توجه به حضور تعدادی از سریع‌ترین اقتصادهای جهان در آن باز می‌کند. وی تاکید کرد که پیوستن به این گروه فرصت‌های اقتصادی، تجاری و سرمایه‌گذاری عظیمی را ایجاد می‌کند که نه‌تنها چشم‌انداز اقتصادی کشورهای بریکس، بلکه کل اقتصاد جهانی را نیز متحول می‌کند. وزیر خارجه امارات در سخنان خود به این مناسبت گفت: بلوک‌های اقتصادی امروز یکی از مهم‌ترین رویکردهای برجسته‌ای هستند که ویژگی‌های چشم‌انداز اقتصادی فعلی و آینده را شکل می‌دهند و به ثبات و رشد اقتصاد جهانی، توسعه تجارت و جریان‌های سرمایه‌گذاری بین‌المللی و انعطاف‌پذیری زنجیره‌های تامین جهانی کمک می‌کنند. المری تاکید کرد: پیوستن به این بلوک جدید اقتصادی با تقویت روابط اقتصادی و توسعه شبکه مشارکت‌های اقتصادی بین‌المللی که سیاست دنبال‌شده از سوی امارات است، اهمیت روزافزونی می‌یابد.وی افزود: علاوه بر این، بریکس فضای جدیدی برای گسترش دامنه همکاریهای توسعه با بازارهای جهانی می‌دهد، کریدورهای تجاری و فرصت‌های سرمایه‌گذاری گسترده‌ای را باز می‌کند و کانال‌های تجاری جدید در بخش‌های حیاتی را تسهیل می‌کند که به رشد پایدار اقتصاد امارات کمک و نقش مثبت و تاثیرگذار این کشور را در عرصه اقتصاد جهانی تقویت می‌کند.