شور اربعین روزبه‌روز گسترده‌تر می‌شود و این همان وعده الهی‌ای است که رسول خدا فرمودند از حب حسین، آتشی در قلب مومنان است که هیچگاه سرد نمی‌شود. اربعین خود تبدیل به یک رسانه شده، به یک دانشگاه، به یک میدان عمل که هر آنچه گفته‌ایم و شنیده‌ایم را آنجا به چشم ببینیم. زیبنده است که به موازات رشد شور اربعینی، در رشد شعور معرفتی نیز بکوشیم تا آمیزه این ۲ باهم، تابلوی زیباتری را در پیشگاه چشم جهانیان به نمایش بگذارد. یکی از محمل‌ها و بسترهای مناسب برای افزایش معرفت نسبت به مساله عاشورا، تامل در زیارتنامه‌ها بویژه زیارت اربعین است. حجت‌الاسلام والمسلمین محمد مهدی ماندگاری در گفتاری که تقدیم می‌شود، ضمن معرفی زیارت اربعین به گوشه‌هایی از معارف این زیارت اشاره می‌کند.
حجت‌الاسلام محمد مهدی ماندگاری*: مایلم شرح و توضیحی درباره زیارت اربعین بدهم که همه مومنان و مومنات از برکات و فیوضات این زیارت بهره‌مند شوند. حیف است انسان روز اربعین سیدالشهدا را درک کند اما زیارت اربعین را نخواند. شور حسینی لازم است، هرکس که می‌گوید باید از شور حسینی کم گذاشت اشتباه می‌کند. این شور حسینی است که بستر انتقال معارف می‌شود اما در کنار شور حسینی قطعا شعور حسینی نیز لازم است. زیارت اربعین از آن زیارت‌هایی است که تامل در فرازهای آن، شعور و آگاهی خواننده را به طرز چشمگیری افزایش و ارتقا می‌دهد. زیارت گوهربار اربعین از امام صادق(ع) نقل شده است.
ائمه معصومین علیهم‌السلام از نخستین امام تا امام دوازدهم هر یک در عصر امامت خویش در تبیین حقیقت اسلام و شیعه‌شناسی گام‌های بلندی برداشته و معارف شیعه را گسترش داده‌اند. امام یازدهم امام حسن عسکری علیه‌السلام در حدیثی ۵ علامت ایمان و تشیع را برشمرده‌اند و پیروان خویش را به سوی آن دعوت کرده‌اند. به نقل از شیخ طوسی، امام حسن عسکری علیه‌السلام فرموده‌اند: علامات المومن خمس: صلاه احدی و خمسین و «زیاره الاربعین و التختم فی الیمین و تعفیر الجبین و الجهر به بسم‌الله الرحمن الرحیم؛ علامات مومن ۵ چیز است: 51 رکعت نماز گزاردن در هر شب و روز (17 رکعت نماز واجب و 34 رکعت نافله) و زیارت اربعین و انگشتر در دست راست کردن و بر خاک سجده کردن و بلند گفتن بسم‌الله الرحمن الرحیم. با توجه به مجموعه این نشانه‌ها با هم روشن می‌شود منظور از «مؤمن» در متن حدیث، «شیعه» است و بنا بر این از ویژگی‌های شیعیان اهل بیت علیهم‌السلام این ۵ حکم الهی است.
برگردیم به اصل مطلب که زیارت اربعین به عنوان یکی از نشانه‌های شیعیان است. امام صادق علیه‌السلام در این زیارت به بیان تحلیل علت‌هایی می‌پردازند که عده‌ای عضو جبهه باطل شدند. این خیلی مهم است که ما این ویژگی‌هایی را بشناسیم. نکند انسان برای امام حسین عزاداری کند اما در وجود او ویژگی‌هایی باشد شبیه ویژگی‌های دشمنان امام حسین.
امام صادق در این زیارت می‌فرمایند: وَ قَدْ تَوَازَرَ عَلَیْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْیَا وَ بَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنَی وَ شَرَی آخِرَتَهُ بِالثَّمَنِ الْأَوْکَسِ وَ تَغَطْرَسَ وَ تَرَدَّی فِی هَوَاهُ وَ أَسْخَطَکَ وَ أَسْخَطَ نَبِیَّکَ، در حالی که علیه او به کمک هم برخاستند، کسانی که دنیا مغرورشان کرد و بهره واقعی خود را به فرومایه‌تر و پست‌تر چیز فروختند و آخرت‌شان را به کمترین بها به گردونه فروش گذاشتند، تکبر کردند و خود را در دامن هوای نفس انداختند، تو را و پیامبرت را به خشم آوردند. أَطَاعَ مِنْ عِبَادِکَ أَهْلَ الشِّقَاقِ وَ النِّفَاقِ وَ حَمَلَه الْأَوْزَارِ الْمُسْتَوْجِبِینَ النَّارَ [لِلنَّارِ]؛ و اطاعت کردند از میان بندگانت، اهل شکاف‌افکنی و نفاق و بارکشان گناهان سنگین و سزواران آتش را. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی که امام صادق در این فراز از زیارتنامه به عنوان ویژگی‌های دشمنان امام حسین مطرح می‌کنند، حب دنیاست. فروختن آخرت به دنیاست. توجه داشته باشید تا زمانی که دنیا در دست انسان باشد، این خوب است. انسان با دنیا، مسجد می‌سازد، کار خیر می‌کند، بیمارستان می‌سازد، خداوند همه ما را جزو خیرین قرار بدهد اما وقتی دنیا وارد قلب شد از اینجا کار خراب می‌شود. اگر دنیا وارد قلب شد، انسان جبهه حق را رها می‌کند تا به حظ خودش از دنیا برسد. اگر حب دنیا وارد قلب شد، انسان امر به معروف و نهی از منکر را رها می‌کند. انسان به خاطر حب دنیا، به خاطر خوشامد دیگران از تذکر دادن دست می‌کشد. من یک بار یک جوانی را دیدم که انگشتر طلا دست کرده بود. به آن جوان گفتم سوالی از تو دارم. به نظر تو اگر آدم بخواهد گناه انجام دهد بهتر است گناهی بکند که کیف و لذت دارد یا گناهی را انجام بدهد که هیچ لذتی ندارد؟ کمی فکر کرد و گفت: قطعا اگر آدم بخواهد گناه کند بهتر است گناهی را مرتکب شود که لذت دارد. این را که گفت، پرسیدم: پوشیدن انگشتر طلا لذتی دارد؟ گفت نه حاج آقا لذتی ندارد، می‌دانم گناه است، اتفاقا موقع نماز آن را بیرون می‌آورم اما این را مادرزنم برای من خریده است، می‌ترسم ناراحت شود، به همین خاطر این انگشتر را دست می‌کنم. ببینید! این می‌شود مصداق حب دنیا. اینکه ما به خاطر رضایت دیگران، یا ترس از دیگران، دست از حق بکشیم. یک کارمندی در محیط کار تذکر ندهد چون بترسد از دست او ناراحت شوند. این مساله حب دنیا که طبق روایات راس همه خطایا و گناهان است باید از قلب ما بیرون برود تا ما حسینی باشیم. نمی‌شود کسی حسینی باشد اما حب دنیا در قلبش باشد. ذره‌ای حب دنیا باعث هلاکت انسان می‌شود.
به هر حال همه مومنان و مومنات را دعوت می‌کنم تا در روز اربعین زیارت اربعین را بخوانند و در فقرات آن توجه کنند. من در اینجا فقط به یکی از ویژگی‌های جبهه باطل اشاره کردم و زیبنده است که مخاطبان عزیز خودشان مابقی را بخوانند و در آن تامل کنند. در اینجا نکته‌ای را مایل هستم به عنوان حسن ختام عرض کنم. همه ما باور داریم که زیارت‌های کربلای ما مدیون جانفشانی شهدا است. همه ما باور داریم شهدا از ما به امام حسین نزدیک‌ترند. همه ما باور داریم شهدا از ما به خدا نزدیک‌تر هستند، پس چه کسانی که در پیاده‌روی اربعین شرکت کردند و چه کسانی که از دور زیارت می‌کنند، مساله نیابت از شهدا را در زیارت جدی بگیرند. ما وقتی به شهدا متصل بشویم، به امام حسین نزدیک‌تر می‌شویم، به خدا نزدیک تر می‌شویم، از برکات دعای شهدا بهره‌مند می‌شویم. حیف است انسان از این فیض بزرگ
محروم شود.
پیوند با شهدا، برکاتش روح انسان و زندگی انسان را در بر می‌گیرد و نورانیت آن قلب و روح انسان را در بر می‌گیرد. امیدوارم با پیوند روحی با شهدا، ما هم به برکت دعای آن عزیزان، به درگاه خداوند و عبد صالحش امام حسین(ع) نزدیک‌تر شویم.
* کارشناس امور مذهبی