شکفتن با شکوفایی

ابتدا از اشعارتان شروع کنیم. در همه آنها نوعی سیر و سفر را می‌شود دید. آدم‌هایی را می‌توانیم ببینیم که در حال بستن بند کفش‌هایشان و آماده رفتن‌ هستند. اما با توجه به اینکه شما کاپیتان کشتی هستید دریا در شعرهایتان دیده نمی‌شود. درباره اینکه «رفتن» در ترانه‌های شما محوریت دارد، بیشتر توضیح دهید و اینکه چرا کشتی در این «رفتن» نیست؟ اولا خیلی خوشحالم از رنگ و معنایی که شما در این ترانه‌ها دیده و احساس کرده‌اید. از این هم خیلی خوشحالم که چنین برداشتی شده و جالب اینجاست که در زمان ثبت و اجرای آنها اصلا به این فکر نکردم که چنین حسی را انعکاس دهم، بلکه فقط آنچه در دلم می‌گذشت را نوشتم. به هرحال اینها را راحت می‌شود تفسیر کرد؛«همه چیز گذراست». صرفا نباید نام کشتی در شعر من بیاید تا بتوان مضمون دریا را از آن گرفت. ماهیت دریا و دریانوردی رفتن است و بازگشتن؛ درست مثل امواج خود دریا بویژه برای منی که سال‌ها دریانوردی کرده‌ام و هیچ‌وقت یکجا بند نبوده‌ام سفر، جزئی از نهاد و طبیعت ما شده است. اگر عمیق‌تر به این موضوع بپردازیم باید گفت که به‌نظر من انسان طبیعتا همین‌گونه است؛ همیشه در حال رفتن. ما شرقی هستیم و خواه‌ناخواه چنین نگاهی داریم. «انالله و اناالیه‌ راجعون» فلسفه‌ای زیبا و ستودنی ا‌ست که ما به آن معتقدیم. در قرآن به این مضمون به‌زیبایی اشاره شده، از زبان حافظ هم شنیده می‌شود، عرفا هم بارها به آن اشاره می‌کنند و شاید این‌بار در قالب ترانه‌های انگلیسی از نهاد یک آدم شرقی. دلتنگی‌ای که ما در موسیقی اصیل خودمان می‌بینیم به نظر من یک غم عرفانی است. ما برای اصل خود دلتنگیم و فطرت خداجوی ما بی‌تاب است و زندگی در هر حالی که باشیم حتی بسیار سرخوش، گاهی برایمان دلتنگ‌کننده است؛ لااقل در ظاهرش. حتی اگر در شرایط بسیار خوبی زندگی کنیم باز فیلمان یاد هندوستان می‌کند. سرزمینی که ما در آن زندگی کرده‌ایم بستر این نگاه را برایمان آماده‌تر کرده است. کسی که دریانورد است، سفر زیاد رفته، فلسفه را دوست دارد و هم شرقی‌است و هم دستی در شعر و ترانه دارد، بند کفش‌اش بیشتر در حال بسته شدن است. چیزی در دلم مرا دعوت به رفتن می‌کند و شاید به همین خاطر است که در این ترانه‌ها بوی سفر به مشام می‌رسد. درباره اینکه چرا کشتی و دریا به‌طور مستقیم در ترانه‌ها نیست باید بگویم که من ترانه‌هایی که مستقیم به این مقوله اشاره می‌کنند نیز دارم، اما تناسبی با فضای این ‌آلبوم نداشتند. آلبوم Bloom فقط برای انگلیسی‌زبان‌ها ساخته نشده است، بلکه در ابتدا مردم خودمان مخاطب آن هستند. در بین ما، هنوز کسانی هستند که فکر می‌کنند کشتی‌ها چوبی‌اند بنابراین اشاره کردن به دریا و کشتی به‌طور خاص و در قالب ترانه در حال حاضر جایگاهی ندارد. همه ما تصویری از دریا داریم اما از دریانوردی نه، بنابراین زمانی که ترانه‌ای بیانگر احساس و تجربیات یک دریانورد باشد، بستر مناسبی خواهد داشت که مخاطب نسبت به زوایای این نوع زندگی خاص آگاهی نسبی داشته باشد. دلیل دیگری که در ذهن خودم بود اینکه، همه شعرهایتان در تهران سروده شده و شما از دریا دور بودید، اما از آن مهم‌تر این موضوع بود که در شعرهایتان، کندن از خاک و ابراز انزجار از آن دیده می‌شود و این امر به صورت مستتر به آب، دریا و پاکی آن اشاره می‌کند. شعرها هر زمان که من اراده کنم به سراغم نمی‌آیند، بلکه هر کدام در زمان‌های خاصی خود را نشان می‌دهند. زمانی که شما در یک سفر دریایی مسؤولیت‌های خود را بخوبی انجام می‌دهید، سختی‌ها و خوشی‌ها را تجربه می‌کنید، از همزیستی با طبیعتی ناب و بی‌نظیر بهره می‌برید، انرژی دریا همراه شماست و پایدارهم هست، پس ممکن است اتفاقات خوب دور از دریا رخ بدهند. گاهی روی کشتی و در حال دریانوردی الهامی می‌رسد و گاهی روی خشکی. به‌علاوه، زمانی که در دریا هستم، به‌قدری مشغله و مسؤولیت هست که کمتر فرصت برای پرداختن اصولی به مقوله موسیقی پیش می‌آید، اما در مرخصی‌ها بی‌شک فرصت بهتری دست می‌دهد با کمی فراغ‌خاطر و زمان بیشتری در دست. درباره انزجاری که گفتید باید بگویم که این موضوع را قبول ندارم. شاید زندگی یک نوع اجبار باشد، اما من زندگی را دوست دارم و تمام تلاشم را می‌کنم که آن را خوشگل اجرا کنم، ولی گریزپایی را قبول دارم. این گریزپایی به این خاطر است که ناهنجاری در این زندگی خاکی بسیار است و هر جا که نگاه کنید موضوعات آزاردهنده زیادی می‌بینید. انزجاری که به آن اشاره کردم منظورم در ترانه «سربازها» بود. شما سراغ هر کس که بروید می‌بینید که طرفدار صلح است حتی آنهایی که درگیر جنگ می‌شوند نیز در نهادشان صلح را ترجیح می‌دهند. ما آفریده نشده‌ایم که بجنگیم، آفریده‌ شده‌ایم که بخشی از جلوه الهی که در وجودمان هست را دریابیم. با نگاهی به سیر زندگی بشر می‌بینیم که از همان ابتدا هابیل و قابیل در جنگ بودند و بعید می‌دانم که روز بدون جنگ را روی کره خاکی ببینیم اما آرزوی همه ما دیدن آن روز است. بله انزجار از این ناآرامی و تلاطم بی‌دلیل در حیات بشری انکارناپذیر است و گمان نمی‌کنم چیز تازه‌ای باشد. بسیاری از کتب، مقالات، فیلم‌ها و آهنگ‌ها سال‌های سال بشر را به صلح و آرامش دعوت کرده‌اند و ناراحتی خود را نسبت به ستیزه‌جویی و جنگ و خونریزی ابراز داشته‌اند، ترانه«سربازان» هم یکی از آنهاست و خوشحالم که یک فارسی‌زبان در قالبی جهانی مهرورزی و صلح‌دوستی ایرانیان را ابراز می‌کند. زبان مادری شما فارسی است. زمانی که شعرهای انگلیسی‌تان را می‌سرودید اندیشه و تفکرتان به زبان انگلیسی بود یا به زبان مادری‌تان؟ پرسش بجایی را مطرح کردید. به انگلیسی فکر می‌کنم و همان را می‌نویسم. غیر از این راهی وجود ندارد چون ترجمه‌ها و برگردان‌های واژه‌به‌واژه ساختار خوبی را ایجاد نمی‌کنند. این درباره همه زبان‌ها صادق است، فرقی نمی‌کند که شما انگلیسی، عربی، فرانسوی یا هر زبان دیگری را برای نوشتن یا گفتن انتخاب کرده باشید، باید به همان زبان فکر کرد و انجام داد. به نظر می‌رسد که از ساختار شعر فارسی نیز استفاده کرده‌اید. در جاهایی تاثیرات آن را می‌بینید. اگر شما ترانه‌های انگلیسی را از سرایندگان انگلیسی ‌زبان در نظر بگیرید متوجه می‌شوید که به اندازه ما درگیر وزن و قافیه نیستند و دست بازتری دارند اما درترانه‌های من می‌بینید که قافیه‌ها تا حدود زیادی مانند شعر فارسی حفظ شده‌اند. این می‌تواند یک مزیت باشد اما نباید یک قانون باشد که دست سراینده را ببندد. من ادبیات خودمان را بسیار دوست دارم، چرا که بسیار خاص است و طبیعتا تاثیرش را بر من گذاشته. هر چند دایره لغات من بسیار محدودتر از یک انگلیسی‌زبان است اما به لطف خدا قافیه‌ها غالبا جور می‌شوندکه البته کار ساده‌ای هم نیست. از نظر رنگ و بو هم رایحه ادبیات فارسی در ترانه‌های من به‌مشام می‌رسد و در واقع غربی مطلق نیستند. این نظر شخصی بنده است و باید ببینیم مخاطبان عزیز چه خواهند گفت. ملودی‌ها را چطور می‌ساختید؟ روی شعرها ملودی می‌ساختید یا اینکه همراه شعر، ملودی هم می‌آمد؟ این موضوع مانند یک جاده دوطرفه است، یعنی هر دوی این اتفاقات می‌افتاد. ساختار ترانه اینگونه است که همزمان با متن، ملودی هم می‌آید و بعد تنظیم‌کننده آن را گوش‌نوازتر می‌کند. گاهی برعکس، ملودی خوبی ثبت و براساس آن ترانه‌ای سروده می‌شود. درباره ترانه‌های من، بیشتر ملودی همراه شعر ثبت می‌شود، سپس ارزیابی، ویرایش یا حتی تغییر می‌یابد و در هرحال یک تنظیم خوب به آن جلوه بهتری برای ارائه می‌دهد. «ورشان امیری» جوان هنرمندی است که به نظر من در کار تنظیم به پختگی و تجربه بسیار ارزشمندی رسیده است و این کار را بسیار خوب انجام داد. برای یک شرقی تنظیم کارهای غربی کار ساده‌ای نیست و موجب خوشحالی است که سرزمین ما چنین استعدادهای ارزشمندی دارد. تنظیمات آلبوم شکوفایی نمونه‌ای از توانایی‌های اوست. برخی از آهنگ‌هایتان شبیه و تاثیرگرفته از آثار کریس دی‌برگ است، مثلا ترانه «تنها». آیا از این موسیقیدان یا شخص دیگری تاثیر گرفته‌اید؟ تاثیر من از هیچ موسیقیدانی به صورت مستقیم نبوده است. ناچارم که این موضوع را بیشتر توضیح دهم. سال‌ها پیش که من به فارسی می‌نوشتم، هم به نظم و هم به نثر، مدت کوتاهی شعرهای سهراب سپهری را مطالعه کردم و دیدم که قلمم خیلی زود تاثیر گرفت، بلافاصله کتاب سهراب را کنار گذاشتم، با اینکه خیلی دوست داشتم خط به خط آن را بخوانم. این کار را درباره بسیاری از مقوله‌های دیگر هم کردم، هر چیز که فکر می‌کردم ممکن است به من خط نوشتاری یا آوازی بدهد. شما اگر با من صحبت کنید متوجه می‌شوید که اطلاعات عمومی خیلی وسیعی درباره موسیقی یا سینما ندارم. به‌نوعی از تاثیرپذیری گریخته‌ام. همیشه تلاش کرده‌ام خودم باشم. اما به هر حال، وقتی شما از اوایل جوانی خواه‌ناخواه با موسیقی ملل آشنا می‌شوید، بی‌شک تاثیر کلی می‌پذیرید. مثلا وقتی در 20 سالگی در کوچه و خیابان و پاساژ و غیره در هامبورگ انواع موسیقی روز دنیا به‌گوش آدم می‌رسد، خواه‌ناخواه تاثیر کلی اتفاق افتاده. به‌ویژه کسی با خصوصیات من که موسیقی را عاشقانه دوست دارم. اگر بخواهیم بگوییم آلبوم «بلوم/شکوفایی» شبیه به کدام‌یک از خوانندگان غربی است من می‌گویم: «هیچ کدام و همه». من آگاهانه سبک دهه 80 میلادی را درکارهایم حفظ کردم؛ دهه‌ای که به‌قول بیشتر منتقدان بهترین دهه موسیقی جهان بود و هنوز هم جاری و قابل احترام است، چه از نظر محتوا و چه از نظر ساختار موسیقایی. البته نظر اصلی را مخاطبان و منتقدان باید بدهند و اگر این اتفاق درست افتاده باشد و بلوم یا شکوفایی، دهه هشتادی به‌حساب بیاید خوشحال‌کننده است. من جوان نسل 80 میلادی هستم و خوشحالم زمانی که موسیقی، مفهومی جدی برای من پیدا کرد، موسیقی جهان اینقدر به ابتذال و بی‌محتوایی (بیشتر کارهای امروز دنیا) آلوده و مسموم نشده بود. درباره آهنگ«تنها» اگر از من بپرسید شاید به برخی کارهای«دپچ مُد» شبیه باشد تا «کریس دی‌برگ». گرچه تاکید می‌کنم زمانی که کاری را ثبت می‌کنم فقط الهامی که دریافت کرده‌ام را می‌نویسم و به‌هیچ قالب خاصی فکر نمی‌کنم، بنابراین اگر شباهتی هست کلی است. شما روی خاک احساس امنیت می‌کنید یا روی کشتی؟ روی هیچکدام! در خودم احساس امنیت می‌کنم. هر جایی که آدمیزاد باشد من احساس امنیت نمی‌کنم! یک شعری است که نمی‌دانم شاعر آن کیست، ان‌شاءالله اگر زنده است سلامت باشد و اگر نه، خداوند با خوبان محشورش کند، می‌گوید:«مرا ز روز قیامت غمی که هست این است/ که روی مردم عالم دوباره باید دید» من آدم مردمی ای هستم و به لطف خدا روابط عمومی خوبی هم دارم، آدم‌ها را دوست داشته و دوستان بسیار زیادی دارم. به من می‌گویند آدم نامهربانی نیستم. حالا نمی‌دانم امیدوارم که درست باشد. کاری به کار کسی ندارم و برای همه احترام قائلم اما خب ... به هر حال پاسخ پرسش شما همان بود که گفتم. چرا نام کارتان را «شکوفایی» گذاشته‌اید؟ تا آنجا که من به خاطر دارم در هیچ جای آلبوم به این کلمه اشاره نشده است. برای انتخاب نام یا عنوان مناسب برای این آلبوم خیلی فکر کردم. اولا برایم مهم بود که چون این آلبوم انگلیسی است نام آن انگلیسی باشد. خیلی نام‌ها را می‌شد گذاشت اما تلفظ آن ممکن بود برای مردم سخت باشد. Bloom آنقدرها سخت نیست. شاید خیلی‌ هم خوش‌آوا نباشد اما قابل بیان است. در یاد هم می‌ماند. من در بازخورد کار متوجه این موضوع شدم. 2 مقوله اینجا وجود داشت؛ اول آنکه معنی داشته باشد و در معنی به محتوا و شخصیت کار بیاید و دوم آنکه هموطنانم بتوانند در همه گویش‌ها آن را بگویند، سخت نباشد، طولانی نباشد و چندسیلابی نباشد. این کار برای من یک نوع شکوفایی بود. بخشی از من پیدا شد و من به آن پرداختم و احترام گذاشتم و تلاش کردم بارورش کنم. من در سال 1990 هم 2 ترانه انگلیسی داشتم اما هیچ وقت فرصت نشد به آنها بپردازم برای اینکه کار و مسؤولیتم اجازه نمی‌داد. اما بعد از 15 سال در سال 2005 این کار را شروع کردم تا اینکه رسید به 70 ترانه انگلیسی. اما روندی که تولید این آلبوم طی کرد مانند به وجود آمدن یک شکوفه بود. انگار باغبانی پیدا شده و متوجه زمینی شده که اگر کمی به خاک، آب و دمای آن رسیدگی و توجه کند، بذری که به طور طبیعی در آن هست شکوفه خواهد کرد. در طراحی جلد آلبوم هم این موضوع را می‌بینید. تاکنون برخی از هنرمندان عزیز هموطن ما، تک‌ترانه‌هایی به زبان انگلیسی داشته‌اند و کارهای ارزشمندی هم ساخته‌اند اما برای نخستین‌بار است که همه کارهای یک آلبوم به زبان انگلیسی از ترانه، خط ملودی، تنظیم تا طراحی، ضبط و دیگر کارهای آن در ایران انجام می‌شود. به عقیده من این کار در نوع خود یک شکوفایی است. به تعبیری آلبوم «شکوفایی» یک اتفاق در موسیقی ما است. امیدوارم که کار از هر نظر در استانداردی باشد که موجب شود اتفاقات خوبی در موسیقی ما بیفتد، چون متاسفانه اتفاقات بد هم افتاده است. همه این مسائل سبب شد نام این آلبوم را «شکوفایی» بگذارم. Bloom هم معنی شکوفه می‌دهد و هم شکوفایی. با مشورت‌هایی که با دوستان انجام دادم به این نتیجه رسیدم که این نام نزدیک‌ترین معنی را با شخصیت آلبوم دارد. درباره تک‌ترانه‌ای که در سی‌دی جداگانه‌ای با نام lellillu ارائه شده کمی توضیح دهید. معنی این واژه چیست؟ هیچ معنای خاصی ندارد. این هم جزو اتفاقاتی است که در ترانه‌سرایی رخ می‌دهد. نکته قابل توجه این قطعه در عنوان آن است، یعنی اینکه نیازی نیست اسیر مرزها، تعاریف، واژه‌ها، قید و بندها و استعارات باشیم. اینها موجب می‌شود انسان هم از خودش، هم از امکانات رشد و هم از آدم‌های دیگر دور بماند. البته این به معنی قانون‌گریزی نیست، بلکه اشاره به مرزهایی دارد که بشر به‌طور نانوشته برای بشر قائل می‌شود. من ریتم‌ها و سبک موسیقی جامائیکایی را بسیار دوست دارم. روزی سرگرم کاری بودم که با خودم زمزمه کردم lellillu kalelaleh تا اینکه این ریتم شکل گرفت. متوجه شدم که این کار می‌تواند کاری متفاوت باشد. بعد دیدم این کلمه مفهومی ندارد و یک آواست و می‌شود زیرکی خوبی در اینجا به خرج داد. اگر از کائنات کمکی برسد و بتوان شعری برای این موضوع نوشت می‌توان اشاره کرد که همه یکی هستیم، بسیار شبیه و در عین حال متفاوت، از یک منبع، فقط با آب و رنگی متفاوت و در جاهایی دور و نزدیک! این کار را خیلی‌ها دوست دارند و تقریبا می‌شود گفت که عامه‌پسندتر است. ضمن اینکه از ریتم‌های جامائیکایی و فولک‌کانتری استفاده کرده‌ام، شباهت‌های خفیفی هم به موسیقی جنوب خودمان دارد. به همین خاطر مخاطب با آن ارتباط خوبی می‌گیرد. با وجود اینکه ریتم شادی دارد، اما خوشبختانه هجو نیست. اگر صحبت دیگری دارید بفرمایید. اجازه دهید از تشکر کردن‌های توماری و کلیشه‌ای بگذریم، از همه آنهایی که همراه من بودند و حمایتم کردند، صمیمانه سپاسگزارم و در راس همه آنها خداوند است، خدایی که ابتدا این هدیه ارزشمند را به‌ من داد و سپس شهامت و جسارت پرداختن به آن را عطا فرمود. این کار جرات زیادی می‌خواهد چون هزینه سنگینی دارد، هزینه در معنای کلانش. در این میان باید با همه مشکلات و ناملایمات کنار بیایی و خلاقیتت را حفظ کنی و به کیفیت کار احترام بگذاری، امیدوار و پُرکار بمانی و هرگز خسته یا ناامید نشوی و الا هرگز به‌ثمر نمی‌نشیند. بی‌دلیل نیست که 3 سال کار برده است، البته با توجه به استقبال قابل توجهی که درمدتی کوتاه و بی‌هیچ تبلیغی از این آلبوم شده، به‌نظر می‌رسد کار قابل قبولی از آب درآمده است. از اینکه در سرزمین ما استعدادهایی وجود دارد که در هر زمینه‌ای حرفی قابل قبول برای گفتن دارند، بسیار خوشحالم. از کار گروهی ارزشمندمان خرسندم و معتقدم«بلوم / شکوفایی» تنها متعلق به مهدی کریمی نیست، بلکه به همه آنهایی که در شکل‌گیری و بارور شدن آن تلاش کردند تعلق دارد. از همکاری‌ام با «آوای باربد» بسیار خوشحالم چرا که گذشته از شأن ارزشمند انتشاراتی این مجموعه در ایران، صمیمیت و صداقتی در آن دیده‌ام که بیش از هر چیز دیگر به من دلگرمی داد.«باربد» هرگز چیزی را به من دیکته نکرد و هرگز دیدگاه مادی برای انتشار این اثر از آنها ندیدم، اما نکته‌ای که در اینجا دوست دارم به آن اشاره کنم این است که امیدوارم وزارت محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی همکاری بیشتری با هنرمندان داشته باشد. با وجود اینکه قلبا از آنها که در تصویب این کار همکاری کرده‌اند سپاسگزارم، چرا که موجب شدند این اتفاق رخ بدهد و در هرحال امروز این آلبوم در دسترس مردم است، اما فرآیند تصویب آن بسیار طولانی بود. این کار بعد از آنکه در ارشاد تصویب شد، حدود یک سال طول کشید تا مجوز نهایی بگیرد. زمانی که به ارشاد رفتم کسی مرا نمی‌شناخت، اما به من لطف زیادی کردند. من خیلی ساده و صمیمی به مسؤولان گفتم که این آلبوم، یک کار عمومی و روتین نیست و کارهای مشابهی وجود ندارد که بخواهیم در انتظار طولانی برای رسیدگی به آنان بمانیم تا نوبت به ما برسد. از طرفی من دریانورد هستم و باید به ماموریت بروم. این موضوع را مدیران و کارمندان ارشاد پذیرفتند و مجوز شعر و موسیقی آن در مدت زمان نسبتا کوتاهی داده شد. اما بعد از آن مرحله‌ای هست که ارزیابی‌های دیگری انجام می‌شود که حدود یک ‌سال طول کشید. بحث من البته چیز دیگری است. من می‌خواهم بگویم جواب بله یا خیر را می‌شود در زمان بسیار کوتاه‌تری به هر مراجعه‌کننده‌ای داد.