«کتاب قانون» پس از چند سال توقیف، در حال اکران در سینماهاست. فیلم مازیار میری در مدت اکران خود از حاشیه‌ها دور نمانده و حتی برخی چهره‌های سیاسی در نقد آن یادداشت نوشته‌اند. «سجاد صفارهرندی» هم درباره این فیلم مطلبی نوشته که در پی می‌آید.
همین ابتدای امر بگویم که غرض از نوشتن این مطلب دفاع از ممنوعیت نمایش فیلم «کتاب قانون» در مدیریت قبلی ارشاد نیست که به نظرم این فیلم حتی ارزش توقیف شدن هم نداشت و این، آن چیزی است که از فیلمی مثل «سنتوری» متمایزش می‌کند. چیزی که انگیزه برای نوشتن این مطلب را فراهم آورد دفاع ساده‌دلانه بعضی از دوستان بویژه آدم سختگیر و غیرلیبرالی(!) مثل آقای علی مطهری از این فیلم به عنوان یک فیلم دینی و قرآنی و
«امر به معروف و نهی از منکری» است. توضیح خواهم داد که این دوستان به زعم حقیر با معنای درونی و کلی فیلم ارتباط برقرار نکرده‌اند و «کتاب قانون» در کمال رندی و ریاکاری با پوشش «چرا ما در زندگی‌مان به قرآن عمل نمی‌کنیم؟!» باطن سکولار و غیردینی خود را از چشم آنها مخفی کرده است. البته لابد دوستان تعجب می‌کنند که فیلمی که علی‌الظاهر در نقد ریاکاری ساخته شده است، به همین صفت متصف می‌شود!
واقعیت این است که من حتی برخلاف آقای دکتر حداد عادل مسأله را در زیادی بد نشان دادن ایرانیان و عمومیت‌بخشی به آن نمی‌دانم. اتفاقاً اگر دقت کنید فیلم از 2 ایرانی چهره مثبتی ارائه کرده یا حداقل چهره منفی ترسیم نکرده است و به نظر من این کلید فهم دقیق «کتاب قانون» است: یکی آن خانم دکتر شیک و آلامد است که خیلی دلسوزانه و طبیبانه به مسأله بیمارش رسیدگی می‌کند و دست‌کم ما در آن چند دقیقه‌ای که در محضر ایشان هستیم- بر خلاف بقال، قصاب، سبزی‌فروش و... - هیچ رذیلت و سیئه‌ای مشاهده نمی‌کنیم و دوم، خواهر کوچک «رحمان» که من تا قبل از خواندن مصاحبه کارگردان فیلم با ضمیمه روزنامه اعتماد منطق خوب بودن او در میان چنین خانواده عوضی(!)ای را نفهمیده بودم: «کوکب آدم بااخلاق‌تری است چون به نسل جوان تعلق دارد و «مدرن»تر است...» (نقل به مضمون). مشاهده می‌فرمایید که از نظر «کتاب قانون» ما ایرانی خوب هم داریم! آنهایی که تر و تمیز‌تر و مدرن‌تر هستند! متهم «سنت» است و دین سنتی. این فیلم مشخصاً پاره مذهبی و سنتی جامعه ایران- که البته اکثریت عظیم آن را تشکیل می‌دهد- هدف گرفته است.
عجله نکنید! من نگفته‌ام که پاره مذهبی و سنتی جامعه ما نباید نقد شود. بعضی از فیلم‌های مورد علاقه من مثل «لیلی با من است» و «زیر نور ماه» دقیقاً چنین مضمونی دارند اما «کتاب قانون» نسبت به مذهبی‌ها موضع نقادانه ندارد؛ موضع کینه‌توزانه و عقده‌گشایانه دارد. آدم‌های مذهبی و سنتی که در فیلم می‌بینیم، نفرت‌انگیز‌اند، حتی خاکستری هم نیستند. ماجرا فرا‌تر از بی‌توجهی به احکام اخلاقی قرآن و اسلام است. اعضای خانواده رحمان، همسایه‌ها و کسبه محل به معنای دقیق کلمه «عوضی» هستند. غفلت از برخی احکام اسلام چیزی است و لئامت و بدخواهی و بیرحمی چیز دیگری. هر چه که به ما (ایرانیان به طور عام و مذهبی‌ها به طور خاص) بچسبد، بعضی صفات با 10 من سریش هم نمی‌چسبد. مردمی که به مهربانی، میهمان‌دوستی و غریب‌نوازی معروف‌اند را چه نسبتی با خانواده رحمان و بلایی که بر سر همسر او می‌آورند، هست؟! ماجرا اصلاً اقتضائات طنز و... نیست؛ انفجار نفرت و سیاه‌نمایی است. نسخه رقیق شده‌ای از
«بدون دخترم هرگز»! یکی از چیزهایی که این نفرت‌پراکنی را بخوبی نشان می‌دهد. نوع شخصیت‌پردازی آن «حاج آقا»ی قشری و خشک‌مغزی است که ظاهراً در اداره رحمان مسؤولیتی هم دارد. واقعاً ورود او به ماجراهای خانوادگی رحمان و همسرش و تلاش برای اختلاف‌افکنی و دو به هم زنی، واجد کدام توجیه داستانی و منطق دراماتیک است؟! هیچ! تنها نمایانگر کینه و نفرت عمیقی است که سازنده و احتمالاً سناریست نسبت به پاره مذهبی جامعه خود و نظام دینی مورد حمایت آنان دارند.
دقیقاً به همین دلیل است که اگر حمل بر صحت- به قول دکتر حداد، نیت خوب- هم کنیم، فیلم در مقصد اصلاح و امر به معروف و متذکر ساختن مخاطب مذهبی به اینکه بسیاری از رفتار و سلوک او با موازین قرآن سازگار نیست، به هیچ رو توفیق نمی‌یابد. نخستین شرط تأثیر امر به معروف بیان ناصحانه و مشفقانه آن است و طبیعی است با نوع بازنمایی«کتاب قانون» اغلب مخاطبان مذهبی فیلم بیشتر عصبانی شوند تا متذکر! نکته جالب این است که آن بخشی از دوستان متدین و مذهبی هم که از فیلم دفاع می‌کنند خود را مخاطب فیلم قلمداد نکرده‌اند و حق هم دارند چرا که تصویر ارائه شده در فیلم شبیه آنها و خانواده و دوستان‌شان نیست. یکی از دوستان فیلم را نقدی خوب بر «دینداری عوامانه» توصیف می‌کرد و روشن است که او و هیچ‌کدام از ما خود را جزو عوام نمی‌دانیم! معلوم نیست این کدام مخاطب است که باید با این فیلم اصلاح شود؟! شک ندارم که آقای علی مطهری هم خود را مخاطب امر به معروف «کتاب قانون» نیافته‌اند و مخاطب آن را همان «عوام مذهبی» جاهل و نفهمی قلمداد کرده‌اند که در انتخابات هم به احمدی‌نژاد رأی می‌دهند!
ادامه در صفحه 11 درباره «کتاب قانون»
«کتاب قانون» پس از چند سال توقیف، در حال اکران در سینماهاست. فیلم مازیار میری در مدت اکران خود از حاشیه‌ها دور نمانده و حتی برخی چهره‌های سیاسی در نقد آن یادداشت نوشته‌اند. «سجاد صفارهرندی» هم درباره این فیلم مطلبی نوشته که در پی می‌آید.
همین ابتدای امر بگویم که غرض از نوشتن این مطلب دفاع از ممنوعیت نمایش فیلم «کتاب قانون» در مدیریت قبلی ارشاد نیست که به نظرم این فیلم حتی ارزش توقیف شدن هم نداشت و این، آن چیزی است که از فیلمی مثل «سنتوری» متمایزش می‌کند. چیزی که انگیزه برای نوشتن این مطلب را فراهم آورد دفاع ساده‌دلانه بعضی از دوستان بویژه آدم سختگیر و غیرلیبرالی(!) مثل آقای علی مطهری از این فیلم به عنوان یک فیلم دینی و قرآنی و
«امر به معروف و نهی از منکری» است. توضیح خواهم داد که این دوستان به زعم حقیر با معنای درونی و کلی فیلم ارتباط برقرار نکرده‌اند و «کتاب قانون» در کمال رندی و ریاکاری با پوشش «چرا ما در زندگی‌مان به قرآن عمل نمی‌کنیم؟!» باطن سکولار و غیردینی خود را از چشم آنها مخفی کرده است. البته لابد دوستان تعجب می‌کنند که فیلمی که علی‌الظاهر در نقد ریاکاری ساخته شده است، به همین صفت متصف می‌شود!
واقعیت این است که من حتی برخلاف آقای دکتر حداد عادل مسأله را در زیادی بد نشان دادن ایرانیان و عمومیت‌بخشی به آن نمی‌دانم. اتفاقاً اگر دقت کنید فیلم از 2 ایرانی چهره مثبتی ارائه کرده یا حداقل چهره منفی ترسیم نکرده است و به نظر من این کلید فهم دقیق «کتاب قانون» است: یکی آن خانم دکتر شیک و آلامد است که خیلی دلسوزانه و طبیبانه به مسأله بیمارش رسیدگی می‌کند و دست‌کم ما در آن چند دقیقه‌ای که در محضر ایشان هستیم- بر خلاف بقال، قصاب، سبزی‌فروش و... - هیچ رذیلت و سیئه‌ای مشاهده نمی‌کنیم و دوم، خواهر کوچک «رحمان» که من تا قبل از خواندن مصاحبه کارگردان فیلم با ضمیمه روزنامه اعتماد منطق خوب بودن او در میان چنین خانواده عوضی(!)ای را نفهمیده بودم: «کوکب آدم بااخلاق‌تری است چون به نسل جوان تعلق دارد و «مدرن»تر است...» (نقل به مضمون). مشاهده می‌فرمایید که از نظر «کتاب قانون» ما ایرانی خوب هم داریم! آنهایی که تر و تمیز‌تر و مدرن‌تر هستند! متهم «سنت» است و دین سنتی. این فیلم مشخصاً پاره مذهبی و سنتی جامعه ایران- که البته اکثریت عظیم آن را تشکیل می‌دهد- هدف گرفته است.
عجله نکنید! من نگفته‌ام که پاره مذهبی و سنتی جامعه ما نباید نقد شود. بعضی از فیلم‌های مورد علاقه من مثل «لیلی با من است» و «زیر نور ماه» دقیقاً چنین مضمونی دارند اما «کتاب قانون» نسبت به مذهبی‌ها موضع نقادانه ندارد؛ موضع کینه‌توزانه و عقده‌گشایانه دارد. آدم‌های مذهبی و سنتی که در فیلم می‌بینیم، نفرت‌انگیز‌اند، حتی خاکستری هم نیستند. ماجرا فرا‌تر از بی‌توجهی به احکام اخلاقی قرآن و اسلام است. اعضای خانواده رحمان، همسایه‌ها و کسبه محل به معنای دقیق کلمه «عوضی» هستند. غفلت از برخی احکام اسلام چیزی است و لئامت و بدخواهی و بیرحمی چیز دیگری. هر چه که به ما (ایرانیان به طور عام و مذهبی‌ها به طور خاص) بچسبد، بعضی صفات با 10 من سریش هم نمی‌چسبد. مردمی که به مهربانی، میهمان‌دوستی و غریب‌نوازی معروف‌اند را چه نسبتی با خانواده رحمان و بلایی که بر سر همسر او می‌آورند، هست؟! ماجرا اصلاً اقتضائات طنز و... نیست؛ انفجار نفرت و سیاه‌نمایی است. نسخه رقیق شده‌ای از
«بدون دخترم هرگز»! یکی از چیزهایی که این نفرت‌پراکنی را بخوبی نشان می‌دهد. نوع شخصیت‌پردازی آن «حاج آقا»ی قشری و خشک‌مغزی است که ظاهراً در اداره رحمان مسؤولیتی هم دارد. واقعاً ورود او به ماجراهای خانوادگی رحمان و همسرش و تلاش برای اختلاف‌افکنی و دو به هم زنی، واجد کدام توجیه داستانی و منطق دراماتیک است؟! هیچ! تنها نمایانگر کینه و نفرت عمیقی است که سازنده و احتمالاً سناریست نسبت به پاره مذهبی جامعه خود و نظام دینی مورد حمایت آنان دارند.
دقیقاً به همین دلیل است که اگر حمل بر صحت- به قول دکتر حداد، نیت خوب- هم کنیم، فیلم در مقصد اصلاح و امر به معروف و متذکر ساختن مخاطب مذهبی به اینکه بسیاری از رفتار و سلوک او با موازین قرآن سازگار نیست، به هیچ رو توفیق نمی‌یابد. نخستین شرط تأثیر امر به معروف بیان ناصحانه و مشفقانه آن است و طبیعی است با نوع بازنمایی«کتاب قانون» اغلب مخاطبان مذهبی فیلم بیشتر عصبانی شوند تا متذکر! نکته جالب این است که آن بخشی از دوستان متدین و مذهبی هم که از فیلم دفاع می‌کنند خود را مخاطب فیلم قلمداد نکرده‌اند و حق هم دارند چرا که تصویر ارائه شده در فیلم شبیه آنها و خانواده و دوستان‌شان نیست. یکی از دوستان فیلم را نقدی خوب بر «دینداری عوامانه» توصیف می‌کرد و روشن است که او و هیچ‌کدام از ما خود را جزو عوام نمی‌دانیم! معلوم نیست این کدام مخاطب است که باید با این فیلم اصلاح شود؟! شک ندارم که آقای علی مطهری هم خود را مخاطب امر به معروف «کتاب قانون» نیافته‌اند و مخاطب آن را همان «عوام مذهبی» جاهل و نفهمی قلمداد کرده‌اند که در انتخابات هم به احمدی‌نژاد رأی می‌دهند!
ادامه در صفحه 11 ارسال نظر
پربیننده