سقفی بر سر 4 دانشمند ایرانی

رضا بابایی: آنگونه که پژوهشکده ابنیه و بافت در پایگاه اطلاع‌رسانی خود آورده، چندي است کوشک نخبگان که طراحی و نظارت آن توسط این پژوهشکده انجام شده در محوطه ساختمان سازمان ملل متحد در وین بهره‌برداری شده است. این چهارطاقی که توسط جمهوری اسلامی ایران به سازمان‌های بین‌المللی مستقر در مرکز بین‌المللی وین در اتریش اهدا شده، نماد ملی و آیینی ایرانیان است و در محوطه اصلی آن مجموعه تعبیه شده که در هریک از طاق‌های این یادمان یکی از مفاخر علمی ایران‌زمین معرفی می‌شود. در زیر هر طاق مجسمه دانشمندی از خاک ایران قرار دارد؛ ابوعلی سینا، زکریای رازی، ابوریحان بیرونی و حکیم عمر خیام. کوشک نخبگان به ما و همه جهانیان یادآوری می‌کند که این 4 دانشمند در زیر چهارطاقی بزرگ ایران تربیت یافتند و دانش خویش را به 4 سوی جهان پراکنده‌اند که یادآور مشارکت مردم ایران در دانش و علوم نوع بشر است. مدیریت اجرای این پروژه برعهده پژوهشکده ابنیه و بافت‌های تاریخی – فرهنگی بوده و ناظر و طراح آن احمد میرزاکوچک خوشنویس، رئیس پژوهشکده ابنیه و بافت است که پیکرتراشی اثر را به محسن گلستانی محول کرده که این یادمان نوزدهم خرداد ماه سال‌جاری با حضور آقایان احمد میرزاکوچک خوشنویس و اسفندیار رحیم مشایی، رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی در محوطه ساختمان سازمان ملل متحد در وین بهره‌برداری شد. اکنون که چند ماهی از این اتفاق میمون می‌گذرد، به همت انجمن علمی و گروه معماری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، جلسه‌ای با محوریت موضوعی کوشک نخبگان با حضور استادان و دانشجویان معماری برگزار شد تا به نقد و بررسی معماری این اثر پرداخته شود. در این برنامه احمد میرزاکوچک خوشنویس، دکترای مرمت از استرالیا، مدرس دانشگاه و ریاست پژوهشکده ابنیه و بافت در جایگاه طراح اثر به تشریح ایده‌های حاکم در طراحی این یادمان پرداخت و گفت: «کوشک نخبگان به عنوان بنایی یادمانی توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری جمهوری اسلامی ایران به جامعه بین‌الملل اهدا شده و به عنوان نماد ملی و آیینی ایرانیان در سایت سازمان ملل واقع در وین اتریش نصب شده است.» و این سخنان آغازی بود بر توضیحات خوشنویس درباره این اثر سمبلیک. این پژوهشگر و معمار اضافه کرد:«اساس طراحی این بنا فرم چهارطاقی ایرانی و تقدس عدد 4 در فرم‌های چلیپایی است که در مفاهیمی چون 4 جهت اصلی (برگرفته از اعتقادات مهرپرستان) نمود می‌یابد. این چهارطاقی در محوطه اصلی سازمان ملل تعبیه شده که در هریک از جهت‌های این یادمان یکی از مفاخر علمی ایران معرفی می‌شود. با این نگاه که این 4 دانشمند ایرانی یعنی ابوعلی سینا، رازی، ابوریحان بیرونی و خیام در زیر چهارطاقی بزرگ ایران تربیت یافتند و دانش خویش را به 4 سوی جهان پراکنده‌اند که یادآور مشارکت مردم ایران در دانش و علوم نوع بشر است. به گفته خوشنویس، در مرکز این چهارطاقی سنگابی قرار داده شده که این سنگاب نیز 4سو داشته و اساس واقع شدن آن بر پایه اعتقاد ایرانیان به تقدس لحظه به اوج رسیدن نور است که این لحظه میسر نمی‌شود مگر با بازی نور و سایه که بهترین مکان برای مشاهده این جدال، تلألو نور نیمروزی در آب مواج است. به اعتقاد مهرپرستان، مهر زمانی ظهور می‌کند که آفتاب درون سنگاب بتابد و در معماری ایرانی تعریف نور با سایه عجین است که در آب مواج حاصل می‌شود. این تلاقی مفاهیم منجر به استفاده از سنگاب در این بنا شده که هم اشاره‌ای به تقدس و آیین‌مند بودن معماری ایران دارد و هم با حضور یادمان‌هایی از مشاهیر دنیای علم اوج اهمیت علم و معرفت را در ایران گذشته یادآور می‌شود. توضیحات این استاد معماری نشان می‌دهد این یادمان از جنس سنگ و فایبرسنگ و ابعاد آن 2/2 در 2/2 و ارتفاع آن 3 متر است. ستون‌ها بر اساس معماری پارسی ایران ساخته شده‌اند و هریک با پایه ستون و سرستونی به شکل گاوهای نگهبان است. ستون‌ها از نوع ستون‌های هخامنشی است که روی سکوهای 3 پله‌ای قرار گرفته‌اند و روی 4 ستون طاقی همانند طاق زیگوراتی است.