گروه سیاست خارجی: دیروز تهران شاهد حضور ۲ مقام امنیتی کشورهای همسایه بود؛ مشاور امنیت ملی عراق و دبیر شورای عالی امنیت ملی ارمنستان که به منظور دیدار و گفتوگو با مقامات ایرانی در پی توافقنامه امنیتی بین ایران و عراق و همچنین تحولات اخیر در قفقاز جنوبی به تهران آمدند.
یکشنبه نهم مهر تهران میزبان ۲ مقام امنیتی کشورهای همسایه بود. پیش از ظهر روز گذشته «قاسم الاعرجی» مشاور امنیت ملی عراق در رأس هیاتی به تهران آمد و ساعاتی بعد نیز «آرمن گریگوریان» دبیر شورای عالی امنیت ملی ارمنستان وارد تهران شد.
روز گذشته ابتدا الاعرجی به دیدار «علی‌اکبر احمدیان» دبیر شورای عالی امنیت ملی رفت و درباره مناسبات دوجانبه و توافقنامه امنیتی ایران و عراق به رایزنی پرداخت. وی همچنین بر عزم دولت و نهاد امنیت ملی عراق برای اجرای این توافقنامه تأکید کرد؛ توافقنامه‌ای که حدود ۲ هفته پیش موعد اجرای آن به پایان رسید.
احمدیان هم در این دیدار ضمن تأکید بر اجرای دقیق و کامل توافقنامه امنیتی ۲ کشور، آن را تضمین‌کننده امنیت مرزها خواند. این دومین ملاقات الاعرجی با احمدیان پس از تصدی دبیری شورای عالی امنیت ملی توسط اوست. الاعرجی خرداد نیز در سفر به تهران با احمدیان دیدار و گفتوگو کرده بود. احمدیان در آن دیدار بر اجرایی کردن توافقنامه امنیتی بین ایران و عراق تأکید کرده بود.
گفتنی است معاون فرمانده ستاد عملیات مشترک عراق در گفتوگو با خبرگزاری رسمی عراق (واع) به تشریح جزئیات جدیدی از اقدامات عراق در راستای اجرای توافقنامه امنیتی با ایران پرداخت و گفت: کمیته‌ای عالی به ریاست «قاسم الاعرجی» مشاور امنیت ملی عراق و افسران وزارت دفاع، وزارت کشور و دستگاه‌های امنیتی این کشور شکل گرفته که از حدود یک سال قبل در تلاش برای ایجاد سازوکاری برای توافق امنیتی با جمهوری اسلامی ایران هستند تا کنترل مرزها را به وسیله نیروهای مرزبانی به دست گیرند. «قیس المحمداوی» افزود: اجرای این سازوکار آغاز شده و طی ۲ هفته گذشته بیش از ۱۰ تا ۱۲ نقطه مرزی تحت کنترل نیروهای مرزبانی عراق درآمده و گروهک‌های تجزیه‌طلب از آنجا دور شده‌اند و به محل‌های مشخصی در عمق خاک عراق منتقل شده‌اند.
علی‌اکبر احمدیان همچنین دیروز برای نخستین بار از زمان آغاز به کار در شورای عالی امنیت ایران میزبان «آرمن گریگوریان» دبیر شورای امنیت ملی ارمنستان بود. دبیر شورای امنیت ملی ارمنستان به منظور دیدار و گفتوگو با همتای ایرانی خود بعدازظهر دیروز 9 مهر وارد تهران شد. در این دیدار درباره روند مناسبات دوجانبه و آخرین تحولات منطقه قفقاز جنوبی بحث و تبادل نظر شد. سفر گریگوریان به تهران پس از تحولات اخیر در منطقه قره‌باغ صورت می‌گیرد. ایران پیش از این اعلام کرده قره‌باغ را بخشی از جمهوری آذربایجان می‌داند و معتقد است مسائل آن از جمله حقوق و امنیت ساکنان آن باید در این چارچوب و از طریق گفتوگو حل و فصل شود. ایران همچنین آمادگی خود را برای برگزاری نشست ۳+۳ (ایران، روسیه، گرجستان، ترکیه، آذربایجان و ارمنستان) در تهران اعلام کرده است.
اگرچه رویکرد تهران در طول جنگ دوم قره‌باغ میان ارمنستان و آذربایجان در سال 2020، حمایت از بازگرداندن مناطق از دست رفته باکو بود اما ایران سپتامبر 2022 نسبت به هرگونه تغییر ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی و تغییر مرزهای آذربایجان - ارمنستان هشدار داد. در این میان مقامات کشورمان به صورت واضح اقدام به تعریف خط قرمز در این باره کرده‌اند و هشدارهای لازم را به گوش طرف آذری برای اقدام احتمالی باکو جهت ماجراجویی مرزی و انسداد مرزی تهران و ایروان رسانده‌اند. چنانچه اخیرا رئیس‌جمهور مجددا تصریح کرد «قره‌باغ متعلق به آذربایجان است اما تاکید می‌کنیم رعایت حقوق ارامنه یک ضرورت است و امنیت و حقوق آنها و وضعیت مرزها باید حفظ شود». بر این اساس کارشناسان معتقدند تهران با هرگونه تجزیه‌طلبی مخالف است و هرگونه دولت محلی و خودخوانده در قره‌باغ را قبول ندارد؛ بنابراین ایران در وضعیت فعلی موافق گفتوگو و سازوکارهای مسالمت‌آمیز، تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان و تضمین حقوق و امنیت ارامنه قره‌باغ در چارچوب آذربایجان است.
دبیر شورای عالی امنیت ملی در دیدار همتای ارمنستانی با اشاره به آخرین تحولات منطقه قفقاز و ضرورت تلاش همه طرف‌ها برای استقرار آرامش و امنیت در منطقه تصریح کرد: هرگونه تغییر در جغرافیای منطقه ناامن‌کننده و موجب بی‌ثباتی و تصاعد بحران است. در این دیدار احمدیان با اشاره به آخرین تحولات منطقه قفقاز و ضرورت تلاش همه طرف‌ها برای استقرار آرامش و امنیت در منطقه تصریح کرد: هرگونه تغییر در ژئوپلیتیک منطقه ناامن‌کننده و موجب بی‌ثباتی و تصاعد بحران است. دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با تبیین سیاست اصولی و تغییرناپذیر جمهوری اسلامی ایران در توسعه همکاری و تعامل با همسایگان و ایجاد منطقه‌ای عاری از هرگونه تنش و درگیری افزود: گفت‌وگوهای صریح و سازنده بین کشورهای منطقه بسترساز امنیت پایدار، توسعه متوازن و رفاه و آسایش مردم منطقه است.
احمدیان تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد زمینه بسترهای لازم را فراهم آورده و نشست بین کشورهای منطقه را برگزار کند. دبیر شورای عالی امنیت ملی با تأکید بر تعاملات و همکاری‌های اقتصادی بین جمهوری اسلامی ایران و ارمنستان و ضرورت افزایش مبادلات تجاری مشترک، آمادگی ایران را برای ارتقای سطح روابط در همه حوزه‌ها اعلام کرد. در این دیدار آرمن گریگوریان، دبیر شورای امنیت ملی ارمنستان نیز با اشاره به روابط دیرینه ۲ کشور آمادگی کشورش را برای توسعه همه جانبه مناسبات با جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد.
دبیر شورای امنیت ملی ارمنستان با اشاره به نقش موثر جمهوری اسلامی ایران در برقراری صلح و ثبات در منطقه قفقاز، استمرار نقش‌آفرینی تهران در این زمینه را خواستار شد.
***
هاآرتص: رد پای اسرائیل در پاکسازی قومی قره‌باغ مشهود است
روزنامه هاآرتص در سرمقاله خود با اشاره به تحولات قفقاز جنوبی و خروج هزاران ارمنی پس از تسلط دوباره باکو بر قره‌باغ از طریق نظامی آورده است: ارمنی‌هایی که به طور دسته‌جمعی از قره‌باغ فرار می‌کنند هنوز نخستین سال‌های پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی را به یاد می‌آورند؛ زمانی که جامعه آنها گرفتار جنگ و کشتار جمعی شد اما آنها همچنین تاریخ دورتر نسل‌کشی‌ای را که امپراتوری عثمانی علیه مردمان‌شان انجام داد، به یاد می‌آورند. در نتیجه عدم تمایل آنها به تکیه بر لطف سرویس‌های امنیتی آذربایجانی که در سال‌های اخیر در حمله به غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی ارمنی و ارتکاب جنایات جنگی در قره‌باغ تردیدی نداشته‌اند، درست است.
از دهه دوم قرن بیست‌ویکم، اسرائیل به جمهوری آذربایجان در ارتکاب جنایات جنگی و شکست ارمنی‌ها در قره‌باغ کمک می‌کند. اسرائیل یک رابطه استراتژیک با آذربایجانی‌ها دارد که شامل معاملات تسلیحاتی به ارزش میلیاردها دلار است که هم ناشی از جنگ اسرائیل علیه ایران و هم این واقعیت است که تل‌آویو بخش قابل توجهی از نفت مورد نیاز خود را از جمهوری آذربایجان خریداری می‌کند.
در گذشته، روابط امنیتی بین ۲ طرف محتاطانه بود اما در سال‌های اخیر جمهوری آذربایجان با افتخار تسلیحات پیشرفته اسرائیلی از جمله موشک‌ها و پهپادهای انتحاری را در رژه‌های نظامی خود به نمایش گذاشته است. باکو همچنین فاش کرده است کارخانه تولید پهپادهای انتحاری اسرائیلی در خاک جمهوری آذربایجان وجود دارد و بار دیگر ویدئوهایی رسمی‌ای را منتشر کرده که در آن نیروهایش از سلاح‌های اسرائیلی استفاده می‌کنند.
۶ مارس هاآرتص گزارش داد طی ۷ سال گذشته، ۹۲ هواپیمای باری جمهوری آذربایجان در پایگاه هوایی اودا - تنها فرودگاهی که می‌توان از آن مواد منفجره صادر کرد - فرود آمد. علاوه بر این، یک پهپاد انتحاری اسرائیلی در حمله به یک آتشبار ضدتانک در خود ارمنستان مستند شده است (هاآرتص، ۱۵ مارس ۲۰۲۱). هاآرتص همچنین گزارش داد که روزنامه‌نگاران جمهوری آذربایجان و فعالان اپوزیسیون، هدف جاسوسی با جاسوس‌افزار پگاسوس قرار گرفته‌اند (۲۵ مه ۲۰۲۳).
در طول این مدت، اسرائیل صرفا به جمهوری آذربایجان تسلیحات نداده است. تل‌آویو همچنین به تحریف تاریخ کمک کرده است. طی مراحل قانونی در سال ۲۰۲۰، وزارت خارجه تل‌آویو اعتراف کرد امتناع اسرائیل از به رسمیت شناختن نسل‌کشی ارامنه - که آن را صرفا به عنوان یک «تراژدی» تعریف می‌کند - تا حدی ناشی از رابطه آن با دولت آذربایجان است.
در عین حال، اسرائیل همچنین به کمپین جمهوری آذربایجان برای به رسمیت شناختن بین‌المللی «نسل‌کشی خوجالی» که گفته می‌شود ارامنه علیه آذری‌ها مرتکب شدند، کمک می‌کند. مسلما، داستان‌های متناقضی درباره آنچه در نبرد خوجالی در طول جنگ اول قره‌باغ در سال ۱۹۹۲ رخ داد، وجود دارد اما یک نکته از سوی جامعه بین‌المللی درباره این موضوع مورد اتفاق‌نظر قرار گرفته، اینکه طبق تعریف پذیرفته‌شده از این اصطلاح، هیچ نوع نسل‌کشی در آنجا رخ نداده است.
آنچه در قره‌باغ اتفاق می‌افتد، نخستین مورد پاکسازی قومی نیست که اثر انگشت اسرائیل روی آن است. آزار و شکنجه روهینگیایی‌ها در میانمار و مسلمانان در طول جنگ بوسنی تنها ۲ نمونه از موارد بسیار است. اسرائیل باید از تاریخ خود مردم یهود درس بگیرد که وقتی مقادیر انبوه تسلیحات را با تحریف تاریخ مخلوط می‌کنید، این یک دستورالعمل برای فاجعه است.