شهر اهواز با وجود قدمتی که در طول تاریخ داشته و با توجه به اینکه حکمرانی سلسله‌هایی همچون عیلامیان، اشکانیان، ساسانیان، هخامنشیان، عباسیان، امویان، مغولان و تیموریان را تجربه کرده از اهمیتی فوق‌العاده در تاریخ منطقه برخوردار است. این شهر با وجودی که حكومت این سلسله‌ها را تجربه کرده به دلایل متعدد آثار و بناهای قدیمی این دوران را از دست داده. علت آن را می‌توان به حملات فراوان از ناحیه‌های حکومت‌های دیگر مثل صفاریان و دیلمیان به اهواز، درگیری و ناامنی و چپاول‌های صورت گرفته در این شهر در طول تاریخ به علت همین حملات، شکسته شدن سد شادروان و به زیر آب رفتن بخشی از شهر و شایع شدن بیماری‌های واگیردار و کشنده مثل وبا، طاعون و سل دانست. در مقطعی از تاریخ مرکزیت استان خوزستان به مدت 800 سال از اهواز به شوشتر منتقل می‌شود و اهواز شکوه خود را از دست می‌دهد. این دلایل موجب می‌شود بناهای دوره‌های اسلامی و قبل از آن در شهر اهواز نابود شود؛ ولی دوره شکوفایی شهر اهواز از سلسله قاجار آغاز می‌شود؛ آنجا که ناصرالدین‌شاه اجازه فعالیت کشتیرانی در رودخانه اهواز را صادر و اهواز تولدی دوباره پیدا می‌کند. مجتبی گهستونی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر در این باره گفت: هنوز بافت تاریخی شهر اهواز بررسی و شناسایی نشده و در فهرست بافت‌های قدیمی به ثبت نرسیده است. وی افزود: با وجود اینکه برخی خانه‌های قدیمی اهواز به ثبت آثار ملی رسیده‌اند ولی برخی از آنها از وضع مناسبی برخوردار نیستند، به طور مثال اخیرا مالک سرای عجم که بیست و چهارمین اثر ثبت شده اهواز است، با استفاده از یک تعطیلی 3 روزه این بالکن را برای همیشه از صحنه تاریخی اهواز محو و تخریب کرد. نگاهی گذرا به تنها چند خانه ثبت شده و نشده در اهواز نشان می‌دهد این خانه‌ها روزگار خوشی را نمی‌گذرانند.
هتل قو
گهستونی درباره هتل قو می‌گوید: این خانه یا هتل در فهرست آثار ملی ثبت شده ولی به علت مشکلات حقوقی و مالکیتی با معضلات فراوانی مواجه بوده، به همین دلیل این هتل قدیمی در حال نابودی و زوال است و روز به روز بر شدت فرسوده شدن آن افزوده می‌شود. وی ادامه داد: متاسفانه به دلیل این مشکلات حقوقی، میراث فرهنگی قادر به مرمت و بازسازی آن نیست و هیچ گردشگری حق بازدید از آن را ندارد.
خانه سبزوار
دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان درباره خانه سبزوار هم اظهار داشت: این خانه متاسفانه در فهرست آثار ملی ثبت نشده و یکی از منحصر به فردترین ویژگی آن داشتن بالکن چوبی است. گهستونی تصریح کرد: سال گذشته بالکن مهدیان که بزرگ‌ترین بالکن چوبی خوزستان بود توسط مالک تخریب شد که یکی از تلخ‌ترین اتفاقات رخ داده برای میراث فرهنگی خوزستان در سال گذشته بود.
خانه‌های راه‌آهن
دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان گفت: خانه‌های راه‌آهن 2 بخش دارد؛ بخشی از آنها روبه‌روی فرمانداری کنونی و بخشی دیگر روبه‌روی دانشکده ادبیات است و هر دو بخش در فهرست آثار ملی ثبت شده‌اند. وی افزود: خانه‌هایی که روبه‌روی فرمانداری واقع شده‌اند هنوز مسکونی هستند که یکی از آنها متعلق به مدیرکل راه‌آهن جنوب است. متاسفانه بخشی از پشت‌بام این خانه‌ها فروریخته و دیگر مناطق پشت‌بام در حال تخریب است، ضمن اینکه یکی از خانه‌ها چند سال قبل در میان سکوت سازمان میراث فرهنگی رنگ‌آمیزی شده و ارزش تاریخی خود را از دست داده است. گهستونی عنوان کرد: خانه‌هایی که روبه‌روی دانشکده ادبیات واقع شده است نیز از دهه 70 از سکنه خالی شده و از همان موقع روند تخریب آنها آغاز شد و بدتر اینکه تاکنون هیچ ارگانی اقدامی برای جلوگیری از این تخریب انجام نداده یا اینکه نتوانسته این کار را بکند. وی تصریح کرد: این خانه‌ها از معماری باشکوه و فوق‌العاده بالایی برخوردار هستند و به دلیل قرار گرفتن در کنار رودخانه کارون از چشم‌انداز زیبایی برخوردارند که جا دارد برای حفظ و احیای آنها کارهایی انجام شود.
خانه دادرس
خانه دادرس یکی دیگر از خانه‌های قدیمی اهواز است که در سال 1382 به ثبت در آثار ملی رسیده و در بازار معروف عبدالحمید اهواز واقع شده است. به گفته گهستونی، این بنا مدتی میدان میوه و تربار بود، سپس توسط برخی افراد خریداری شد و به عنوان بازار خواروبارفروشی مورد استفاده قرار گرفت. این بنا هم‌اینک تبدیل به انبار کفش شده است. سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان تاکید کرد: قطع به یقین وجود چنین خانه‌ای که از در چوبی برخوردار است و در مرکز شهر واقع شده از قابلیت تبدیل شدن به موزه یا خانه فرهنگ برخوردار است. وی با تاکید بر اینکه برخی دیگر از خانه‌های قدیمی اهواز نیز تخریب یا در معرض تخریب هستند، اظهار داشت: قرار نیست همه خانه‌های قدیمی اهواز به خانه فرهنگ یا چایخانه سنتی تبدیل شوند بلکه انتظار این است که سازمان میراث فرهنگی با اختصاص وام کم‌بهره به مالکان آنها زمینه مرمت و احیای آنها را فراهم کند تا شاهد حفظ آثار به جا مانده از آبا و اجدادمان باشیم.
تخریب میراث تاریخی اهواز در سایه سکوت
شهر اهواز با وجود قدمتی که در طول تاریخ داشته و با توجه به اینکه حکمرانی سلسله‌هایی همچون عیلامیان، اشکانیان، ساسانیان، هخامنشیان، عباسیان، امویان، مغولان و تیموریان را تجربه کرده از اهمیتی فوق‌العاده در تاریخ منطقه برخوردار است. این شهر با وجودی که حكومت این سلسله‌ها را تجربه کرده به دلایل متعدد آثار و بناهای قدیمی این دوران را از دست داده. علت آن را می‌توان به حملات فراوان از ناحیه‌های حکومت‌های دیگر مثل صفاریان و دیلمیان به اهواز، درگیری و ناامنی و چپاول‌های صورت گرفته در این شهر در طول تاریخ به علت همین حملات، شکسته شدن سد شادروان و به زیر آب رفتن بخشی از شهر و شایع شدن بیماری‌های واگیردار و کشنده مثل وبا، طاعون و سل دانست. در مقطعی از تاریخ مرکزیت استان خوزستان به مدت 800 سال از اهواز به شوشتر منتقل می‌شود و اهواز شکوه خود را از دست می‌دهد. این دلایل موجب می‌شود بناهای دوره‌های اسلامی و قبل از آن در شهر اهواز نابود شود؛ ولی دوره شکوفایی شهر اهواز از سلسله قاجار آغاز می‌شود؛ آنجا که ناصرالدین‌شاه اجازه فعالیت کشتیرانی در رودخانه اهواز را صادر و اهواز تولدی دوباره پیدا می‌کند. مجتبی گهستونی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر در این باره گفت: هنوز بافت تاریخی شهر اهواز بررسی و شناسایی نشده و در فهرست بافت‌های قدیمی به ثبت نرسیده است. وی افزود: با وجود اینکه برخی خانه‌های قدیمی اهواز به ثبت آثار ملی رسیده‌اند ولی برخی از آنها از وضع مناسبی برخوردار نیستند، به طور مثال اخیرا مالک سرای عجم که بیست و چهارمین اثر ثبت شده اهواز است، با استفاده از یک تعطیلی 3 روزه این بالکن را برای همیشه از صحنه تاریخی اهواز محو و تخریب کرد. نگاهی گذرا به تنها چند خانه ثبت شده و نشده در اهواز نشان می‌دهد این خانه‌ها روزگار خوشی را نمی‌گذرانند.
هتل قو
گهستونی درباره هتل قو می‌گوید: این خانه یا هتل در فهرست آثار ملی ثبت شده ولی به علت مشکلات حقوقی و مالکیتی با معضلات فراوانی مواجه بوده، به همین دلیل این هتل قدیمی در حال نابودی و زوال است و روز به روز بر شدت فرسوده شدن آن افزوده می‌شود. وی ادامه داد: متاسفانه به دلیل این مشکلات حقوقی، میراث فرهنگی قادر به مرمت و بازسازی آن نیست و هیچ گردشگری حق بازدید از آن را ندارد.
خانه سبزوار
دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان درباره خانه سبزوار هم اظهار داشت: این خانه متاسفانه در فهرست آثار ملی ثبت نشده و یکی از منحصر به فردترین ویژگی آن داشتن بالکن چوبی است. گهستونی تصریح کرد: سال گذشته بالکن مهدیان که بزرگ‌ترین بالکن چوبی خوزستان بود توسط مالک تخریب شد که یکی از تلخ‌ترین اتفاقات رخ داده برای میراث فرهنگی خوزستان در سال گذشته بود.
خانه‌های راه‌آهن
دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان گفت: خانه‌های راه‌آهن 2 بخش دارد؛ بخشی از آنها روبه‌روی فرمانداری کنونی و بخشی دیگر روبه‌روی دانشکده ادبیات است و هر دو بخش در فهرست آثار ملی ثبت شده‌اند. وی افزود: خانه‌هایی که روبه‌روی فرمانداری واقع شده‌اند هنوز مسکونی هستند که یکی از آنها متعلق به مدیرکل راه‌آهن جنوب است. متاسفانه بخشی از پشت‌بام این خانه‌ها فروریخته و دیگر مناطق پشت‌بام در حال تخریب است، ضمن اینکه یکی از خانه‌ها چند سال قبل در میان سکوت سازمان میراث فرهنگی رنگ‌آمیزی شده و ارزش تاریخی خود را از دست داده است. گهستونی عنوان کرد: خانه‌هایی که روبه‌روی دانشکده ادبیات واقع شده است نیز از دهه 70 از سکنه خالی شده و از همان موقع روند تخریب آنها آغاز شد و بدتر اینکه تاکنون هیچ ارگانی اقدامی برای جلوگیری از این تخریب انجام نداده یا اینکه نتوانسته این کار را بکند. وی تصریح کرد: این خانه‌ها از معماری باشکوه و فوق‌العاده بالایی برخوردار هستند و به دلیل قرار گرفتن در کنار رودخانه کارون از چشم‌انداز زیبایی برخوردارند که جا دارد برای حفظ و احیای آنها کارهایی انجام شود.
خانه دادرس
خانه دادرس یکی دیگر از خانه‌های قدیمی اهواز است که در سال 1382 به ثبت در آثار ملی رسیده و در بازار معروف عبدالحمید اهواز واقع شده است. به گفته گهستونی، این بنا مدتی میدان میوه و تربار بود، سپس توسط برخی افراد خریداری شد و به عنوان بازار خواروبارفروشی مورد استفاده قرار گرفت. این بنا هم‌اینک تبدیل به انبار کفش شده است. سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان تاکید کرد: قطع به یقین وجود چنین خانه‌ای که از در چوبی برخوردار است و در مرکز شهر واقع شده از قابلیت تبدیل شدن به موزه یا خانه فرهنگ برخوردار است. وی با تاکید بر اینکه برخی دیگر از خانه‌های قدیمی اهواز نیز تخریب یا در معرض تخریب هستند، اظهار داشت: قرار نیست همه خانه‌های قدیمی اهواز به خانه فرهنگ یا چایخانه سنتی تبدیل شوند بلکه انتظار این است که سازمان میراث فرهنگی با اختصاص وام کم‌بهره به مالکان آنها زمینه مرمت و احیای آنها را فراهم کند تا شاهد حفظ آثار به جا مانده از آبا و اجدادمان باشیم.
ارسال نظر
پربیننده