شاید بهترین بهانه برای گشودن پرونده لویی فردینان سلین، نویسنده صاحب سبک فرانسوی، درگذشت ناگهانی مهدی سحابی،مترجم معاصر باشد. این مترجم یکی از بهترین آثار این نویسنده یعنی «مرگ قسطی» را با ترجمه‌ای روان به جامعه ایران معرفی کرد. هرچند سحابی طی سال‌های گذشته توانست پرمایه‌ترین و ماندگار‌ترین اثر مارسل پروست یعنی «در جست‌وجوی زمان از دست رفته» را به فارسی برگرداند، کاری که کمتر مترجمی در آن زمان جرأتش را داشت اما نمی‌توان از کنار ترجمه زیبای او برای مرگ قسطی نیز بسادگی گذشت و شاید بتوان گفت تجدید چاپ‌های کتاب بعد از گذشت این سال‌ها و موفقیت آن نزد مخاطب نیمی از اقبال خود را مرهون ترجمه اوست.دراین پرونده ضمن واکاوی شخصیت،دیدگاه و افکار سلین به بررسی آثاری چون مرگ قسطی، سفر به انتهای شب و معرکه پرداخته‌ایم.درکنار آن نیز کوشیده‌ایم طی جستارهایی چند مروری بر زندگی این نویسنده نیز داشته باشیم.
***
زندگی و آثار
بهار مهر نژاد: در مقایسه میان سینما و ادبیات، اگر بپذیریم سینما به لحاظ جادوی نور و تصویر از میزان تاثیرگذاری بیشتری نسبت به ادبیات برخوردار است اما از حقیقت ادبیات در بازتاب واقعیت زندگی نمی‌توانیم غافل شویم. محال است بتوان کتابی را که فقط یکبار خوانده شده از ذهن پاک کرد بویژه آنکه نویسنده در هر سطر فصل آن آشکارا به روایت گوشه‌ای از واقعیات عریان جامعه خویش بپردازد و این دقیقاً همان ویژگی است که در آثار لویی فردینان سلین دیده می‌شود. لویی فردینان دتوش ملقب به سلین تاثیرگذارترین نویسنده جنگ است که نامش با رمان‌نویسانی چون جیمز جویس، مارسل پروست و کافکا برابری می‌کند. بسیارى از نویسندگان اثرگذار قرن بیستم نظیر آلن رب گریه، فیلیپ راس، کرت و نه گات و نورمن میلز او را صاحب هذیانى‌ترین سبک قرن بیستم مى‌دانند و بارها عنوان کرده‌اند که در نگارش خیلی از آثارشان تحت تاثیر وی بوده‌اند. در ایران نیز جلال آل‌احمد در یک گفت‌وگوی طولانی که در نوزدهم فروردین 1343 با مجله «اندیشه و هنر» انجام داد، از سلین به‌عنوان نویسنده‌ای تاثیرگذار یاد می‌کند و در جواب شمیم بهار که نگارش کتاب «مدیر مدرسه» را متاثر از شیوه آلبر کامو می‌داند، چنین می‌گوید: «بیگانه کامو بی‌اعتناست و بهت‌زده در حالی که مدیر مدرسه من سخت با اعتناست و کلافه... . من بهترین نوعش را به شما توصیه می‌کنم بخوانید؛ آقای لویی فردینان سلین فرانسوی. من در مدیر مدرسه از او اثر گرفتم، او کتابی دارد به اسم سفری به انتهاي شب، این کتاب به نظر من شاهکار ادبیات فرانسه است». سلین که علاوه بر نویسندگی به کار طبابت نیز مشغول بود، در 27 مه1894 در کوربه ووا، محله‌ای در حومه پاریس متولد شد. پدرش کارمند بیمه و مادرش فروشنده توری و دانتل بود. در سال 1914، در بحبوحه جنگ جهانی اول به عنوان داوطلب در سواره‌نظام ثبت‌نام کرد و مامور ارسال پیام‌های سربازان و فرماندهان شد تا اینکه در یکی از ماموریت‌ها و در راه رساندن پیام از ناحیه بازو مجروح شد و شنوایی یکی از گوش‌هایش را نیز از دست داد. در سال 1919 و در حالی که در دانشگاه شهر رن رشته پزشکی می‌خواند با ادیت فوله، دختر مدیر دانشکده ازدواج کرد و از او صاحب دختری به نام کولت شد. در جنگ جهانی دوم به عنوان یکظ پزشک داوطلب مدتی فعالیت کرد اما چون به خاطر مقالاتش درباره یهودیان او را ضد یهود و فاشیست می‌خواندند به برلین مهاجرت کرد. او که از طرف دولت فرانسه به خیانت به کشور محکوم شده بود و راه برگشت نداشت در برلین نیز به دلیل اهانت به هیتلر دستگیر و به جزیره‌ای در دریای بالتیک تبعید شد. در سال 1951 طی اتفاقاتی از اتهامات خویش تبرئه شد و به فرانسه بازگشت. در سال 1932نخستین رمان خود به نام «سفر به انتهای شب» را منتشر کرد که بسیار مورد تحسین جامعه ادبی قرار گرفت. سلین در این رمان که به اعتقاد برخی سیاه‌ترین کتابی است که درباره جنگ نوشته شده، اتفاقاتی که در سال‌های بین جنگ‌های جهانی اول و دوم برایش افتاده بود را از زبان جوانی 20 ساله به نام فردینان باردومو نقل می‌کند. در سال 1936 یکی از بهترین آثارش یعنی «مرگ قسطی» را منتشر می‌کند. «دسته دلقک‌ها» با نام اصلی «دسته گینیول» سومین رمان سلین است که در آن نیز به بیان تجربه شخصی خود از جنگ می‌پردازد و کشمکش‌های درونی و نابسامانی‌های ذهنی مردم این دوره را شرح می‌دهد. سلین در این رمان که در ایران با ترجمه مرحوم مهدی سحابی به چاپ رسید، با رفتن به گذشته‌ای تاریخی و قرار دادن وقایع رمان در دوران جنگ اول، هراس خود از آینده‌ای نه چندان دور را آشکار می‌کند. فضای رمان در محلات پایین شهر لندن می‌گذرد؛ شهری که سلین قبل از جنگ جهانی اول بارها به آن سفر کرده بود و در آن احساس خوشبختی می‌کرد. «داستان‌های پریان»، «جنگ»، «قصر به قصر» و «شمال» عناوین دیگر آثار سلین هستند که در آنها نیز تصویری سیاه و گزنده از زندگى شخصیت‌هاى طبقه متوسط رو به زوال پاریس ارائه داده است. در شناخت لویی فردینان سلین آنچه بیش از همه اهمیت دارد، توجه به بینش عمیق او در درک آسیب‌های اجتماعی است که او را در کنار نویسنده بودن به یک جامعه‌شناس تبدیل کرده است. آثار او هر کدام بازتابی از واقعیت بیرونی آدم‌های زمانه خویش است. آثار همزیستی با فقر و محرومیت در جامعه‌ای که سلین در رمان‌هایش ترسیم می‌کند، بسیار به چشم می‌خورد؛ گویی او اصلا به استفاده از عناصر بدیع و لطیف عادت ندارد. زندگی در کنار فقرا، ولگردان، روسپی‌ها و معتادان و درک زشتی و چرایی تیرگی و نگون‌بختی آنها و انزجارشان از ادامه حیات، موجب شده تا دید جامعه‌شناسانه او به زندگی که خود آن را یک فریب بزرگ می‌داند، افزایش یابد. سلین اصولا به ذات جهان بدبین است و انسان را موجودی قربانی و اسیر این دنیای بدنهاد می‌داند، چنانکه در نامه‌ای به لئون دوده که در مقدمه کتاب «مرگ قسطی» آمده، می‌نویسد: «از من خرده می‌گیرند که بددهنم، زبان بی‌ادبانه دارم و از بی‌رحمی و خشونت دائمی کتاب‌هایم انتقاد می‌کنند. اگر این دنیا ذاتش را عوض کند، من هم سبکم را عوض می‌کنم». آثار سلین با اینکه مملو از تصویرهای زشت و پلید است اما نگاهش به انسان‌ها با ترحم و شفقت همراه است. او نگاهی کاملا انسانی به آدم‌های جامعه‌اش دارد و هرگز آنها را متهم نمی‌کند. وی معتقد است که خشونت و بی‌رحمی انسان‌ها دلیل بر بدذاتی آنها نیست و اتفاقاً این جهان بدنهاد است که انسان‌ها را اسیر فساد، شقاوت و تباهی خود کرده است. سلین واقعیت موجود در آثارش را با زبان و لحنی که خاص خود او است به خواننده القا می‌کند. لحن او تند، گزنده، عصبی و همراه با خشمی مهارنشدنی است، به طوری که روح سرکشی و عصیان سلین در سرتاسر آن به چشم می‌خورد. زبانش نیز در عین اینکه ساده و عاری از هرگونه پیچیدگی است ولی خشن، رکیک و فاقد کلمات پاستوریزه است. او با ترکیب زبان گفتار عامیانه و زبان نوشتاری به شیوه‌ای دست پیدا کرده که گرچه نتوانست نظر منتقدان را به خود جلب کند، اما بهترین سبکی است که تا به امروز در بیان واقعیت‌های عریان و سراسر نکبت زندگی موثر عمل کرده است. وی با اعتقاد به اینکه کار نویسنده گفتن حقیقت است، حال هر قدر هم که تلخ و گزنده باشد، حقیقت زندگی را چنین بیان می‌کند: زندگی چیزی نیست جز هذیانی سر تا پا دروغ، هرچه دورتر باشی و دروغ بیشتری به کار ببندی موفق‌تر و راضی‌تری، طبیعی و منطقی این است. پرونده‌اي درباره لویی فردینان سلین، رمان‌نویس مدرن فرانسوی
فریاد از این شام سیه‌کام سیه‌فام
شاید بهترین بهانه برای گشودن پرونده لویی فردینان سلین، نویسنده صاحب سبک فرانسوی، درگذشت ناگهانی مهدی سحابی،مترجم معاصر باشد. این مترجم یکی از بهترین آثار این نویسنده یعنی «مرگ قسطی» را با ترجمه‌ای روان به جامعه ایران معرفی کرد. هرچند سحابی طی سال‌های گذشته توانست پرمایه‌ترین و ماندگار‌ترین اثر مارسل پروست یعنی «در جست‌وجوی زمان از دست رفته» را به فارسی برگرداند، کاری که کمتر مترجمی در آن زمان جرأتش را داشت اما نمی‌توان از کنار ترجمه زیبای او برای مرگ قسطی نیز بسادگی گذشت و شاید بتوان گفت تجدید چاپ‌های کتاب بعد از گذشت این سال‌ها و موفقیت آن نزد مخاطب نیمی از اقبال خود را مرهون ترجمه اوست.دراین پرونده ضمن واکاوی شخصیت،دیدگاه و افکار سلین به بررسی آثاری چون مرگ قسطی، سفر به انتهای شب و معرکه پرداخته‌ایم.درکنار آن نیز کوشیده‌ایم طی جستارهایی چند مروری بر زندگی این نویسنده نیز داشته باشیم.
***
زندگی و آثار
بهار مهر نژاد: در مقایسه میان سینما و ادبیات، اگر بپذیریم سینما به لحاظ جادوی نور و تصویر از میزان تاثیرگذاری بیشتری نسبت به ادبیات برخوردار است اما از حقیقت ادبیات در بازتاب واقعیت زندگی نمی‌توانیم غافل شویم. محال است بتوان کتابی را که فقط یکبار خوانده شده از ذهن پاک کرد بویژه آنکه نویسنده در هر سطر فصل آن آشکارا به روایت گوشه‌ای از واقعیات عریان جامعه خویش بپردازد و این دقیقاً همان ویژگی است که در آثار لویی فردینان سلین دیده می‌شود. لویی فردینان دتوش ملقب به سلین تاثیرگذارترین نویسنده جنگ است که نامش با رمان‌نویسانی چون جیمز جویس، مارسل پروست و کافکا برابری می‌کند. بسیارى از نویسندگان اثرگذار قرن بیستم نظیر آلن رب گریه، فیلیپ راس، کرت و نه گات و نورمن میلز او را صاحب هذیانى‌ترین سبک قرن بیستم مى‌دانند و بارها عنوان کرده‌اند که در نگارش خیلی از آثارشان تحت تاثیر وی بوده‌اند. در ایران نیز جلال آل‌احمد در یک گفت‌وگوی طولانی که در نوزدهم فروردین 1343 با مجله «اندیشه و هنر» انجام داد، از سلین به‌عنوان نویسنده‌ای تاثیرگذار یاد می‌کند و در جواب شمیم بهار که نگارش کتاب «مدیر مدرسه» را متاثر از شیوه آلبر کامو می‌داند، چنین می‌گوید: «بیگانه کامو بی‌اعتناست و بهت‌زده در حالی که مدیر مدرسه من سخت با اعتناست و کلافه... . من بهترین نوعش را به شما توصیه می‌کنم بخوانید؛ آقای لویی فردینان سلین فرانسوی. من در مدیر مدرسه از او اثر گرفتم، او کتابی دارد به اسم سفری به انتهاي شب، این کتاب به نظر من شاهکار ادبیات فرانسه است». سلین که علاوه بر نویسندگی به کار طبابت نیز مشغول بود، در 27 مه1894 در کوربه ووا، محله‌ای در حومه پاریس متولد شد. پدرش کارمند بیمه و مادرش فروشنده توری و دانتل بود. در سال 1914، در بحبوحه جنگ جهانی اول به عنوان داوطلب در سواره‌نظام ثبت‌نام کرد و مامور ارسال پیام‌های سربازان و فرماندهان شد تا اینکه در یکی از ماموریت‌ها و در راه رساندن پیام از ناحیه بازو مجروح شد و شنوایی یکی از گوش‌هایش را نیز از دست داد. در سال 1919 و در حالی که در دانشگاه شهر رن رشته پزشکی می‌خواند با ادیت فوله، دختر مدیر دانشکده ازدواج کرد و از او صاحب دختری به نام کولت شد. در جنگ جهانی دوم به عنوان یکظ پزشک داوطلب مدتی فعالیت کرد اما چون به خاطر مقالاتش درباره یهودیان او را ضد یهود و فاشیست می‌خواندند به برلین مهاجرت کرد. او که از طرف دولت فرانسه به خیانت به کشور محکوم شده بود و راه برگشت نداشت در برلین نیز به دلیل اهانت به هیتلر دستگیر و به جزیره‌ای در دریای بالتیک تبعید شد. در سال 1951 طی اتفاقاتی از اتهامات خویش تبرئه شد و به فرانسه بازگشت. در سال 1932نخستین رمان خود به نام «سفر به انتهای شب» را منتشر کرد که بسیار مورد تحسین جامعه ادبی قرار گرفت. سلین در این رمان که به اعتقاد برخی سیاه‌ترین کتابی است که درباره جنگ نوشته شده، اتفاقاتی که در سال‌های بین جنگ‌های جهانی اول و دوم برایش افتاده بود را از زبان جوانی 20 ساله به نام فردینان باردومو نقل می‌کند. در سال 1936 یکی از بهترین آثارش یعنی «مرگ قسطی» را منتشر می‌کند. «دسته دلقک‌ها» با نام اصلی «دسته گینیول» سومین رمان سلین است که در آن نیز به بیان تجربه شخصی خود از جنگ می‌پردازد و کشمکش‌های درونی و نابسامانی‌های ذهنی مردم این دوره را شرح می‌دهد. سلین در این رمان که در ایران با ترجمه مرحوم مهدی سحابی به چاپ رسید، با رفتن به گذشته‌ای تاریخی و قرار دادن وقایع رمان در دوران جنگ اول، هراس خود از آینده‌ای نه چندان دور را آشکار می‌کند. فضای رمان در محلات پایین شهر لندن می‌گذرد؛ شهری که سلین قبل از جنگ جهانی اول بارها به آن سفر کرده بود و در آن احساس خوشبختی می‌کرد. «داستان‌های پریان»، «جنگ»، «قصر به قصر» و «شمال» عناوین دیگر آثار سلین هستند که در آنها نیز تصویری سیاه و گزنده از زندگى شخصیت‌هاى طبقه متوسط رو به زوال پاریس ارائه داده است. در شناخت لویی فردینان سلین آنچه بیش از همه اهمیت دارد، توجه به بینش عمیق او در درک آسیب‌های اجتماعی است که او را در کنار نویسنده بودن به یک جامعه‌شناس تبدیل کرده است. آثار او هر کدام بازتابی از واقعیت بیرونی آدم‌های زمانه خویش است. آثار همزیستی با فقر و محرومیت در جامعه‌ای که سلین در رمان‌هایش ترسیم می‌کند، بسیار به چشم می‌خورد؛ گویی او اصلا به استفاده از عناصر بدیع و لطیف عادت ندارد. زندگی در کنار فقرا، ولگردان، روسپی‌ها و معتادان و درک زشتی و چرایی تیرگی و نگون‌بختی آنها و انزجارشان از ادامه حیات، موجب شده تا دید جامعه‌شناسانه او به زندگی که خود آن را یک فریب بزرگ می‌داند، افزایش یابد. سلین اصولا به ذات جهان بدبین است و انسان را موجودی قربانی و اسیر این دنیای بدنهاد می‌داند، چنانکه در نامه‌ای به لئون دوده که در مقدمه کتاب «مرگ قسطی» آمده، می‌نویسد: «از من خرده می‌گیرند که بددهنم، زبان بی‌ادبانه دارم و از بی‌رحمی و خشونت دائمی کتاب‌هایم انتقاد می‌کنند. اگر این دنیا ذاتش را عوض کند، من هم سبکم را عوض می‌کنم». آثار سلین با اینکه مملو از تصویرهای زشت و پلید است اما نگاهش به انسان‌ها با ترحم و شفقت همراه است. او نگاهی کاملا انسانی به آدم‌های جامعه‌اش دارد و هرگز آنها را متهم نمی‌کند. وی معتقد است که خشونت و بی‌رحمی انسان‌ها دلیل بر بدذاتی آنها نیست و اتفاقاً این جهان بدنهاد است که انسان‌ها را اسیر فساد، شقاوت و تباهی خود کرده است. سلین واقعیت موجود در آثارش را با زبان و لحنی که خاص خود او است به خواننده القا می‌کند. لحن او تند، گزنده، عصبی و همراه با خشمی مهارنشدنی است، به طوری که روح سرکشی و عصیان سلین در سرتاسر آن به چشم می‌خورد. زبانش نیز در عین اینکه ساده و عاری از هرگونه پیچیدگی است ولی خشن، رکیک و فاقد کلمات پاستوریزه است. او با ترکیب زبان گفتار عامیانه و زبان نوشتاری به شیوه‌ای دست پیدا کرده که گرچه نتوانست نظر منتقدان را به خود جلب کند، اما بهترین سبکی است که تا به امروز در بیان واقعیت‌های عریان و سراسر نکبت زندگی موثر عمل کرده است. وی با اعتقاد به اینکه کار نویسنده گفتن حقیقت است، حال هر قدر هم که تلخ و گزنده باشد، حقیقت زندگی را چنین بیان می‌کند: زندگی چیزی نیست جز هذیانی سر تا پا دروغ، هرچه دورتر باشی و دروغ بیشتری به کار ببندی موفق‌تر و راضی‌تری، طبیعی و منطقی این است. ارسال نظر
پربیننده