آزاده صالحی: « آنچه سلین ترسیم می‌کند واقعیت نیست؛ وهم و هذیانی است که واقعیت را برمی‌انگیزد». این جمله‌ای است که بارها آندره ژید، نویسنده فرانسوی، اینجا و آنجا درباره لویی فردینان دتوش با نام مستعار سلین ابراز کرده است. سلین را می‌توان در ردیف یکی از صریح‌ترین نویسندگان معاصر به شمار آورد. او در طول سال‌هایی که می‌نوشت همواره براین اعتقاد بود كه بهترین شیوه برای تبیین، القای حس و عواطف به مخاطب است؛ همان چیزی که در روایتگری نیز از عهده آن خوب برمی‌آید و نمونه آن در «مرگ قسطی» به خوبی اتفاق می‌افتد.
عنوان«مرگ قسطی» به تعبیر مترجم (زنده یاد مهدی سحابی) به معنی مرگ نسیه نیز هست. با این تفاوت که در نگاه اول شاید ناچیز و قابل اغماض به نظر بیاید، اما حائز اهمیتی اساسی است. سلین در این رمان می‌کوشد ضمن گنجاندن واژه مرگ در عنوان کتاب به شرح ماوقع رویدادهای 18 سال اول زندگی قهرمان کتاب بپردازد. در عین حال، خواننده در این رمان با مرگ دیگر شخصیت‌های داستان که عمدتا شخصیت‌های فرعی را تشکیل می‌دهند نیز روبه‌رو می‌شود. گویی سلین در لابه‌لای این مرگ‌ها و کفن و دفن‌ها قصد دارد به مخاطب پیام‌های گشوده نشده‌ای را منتقل کند. او «مرگ قسطی» را که در زمان خود رمانی عظیم به شمار می‌رفت درسال 1936 منتشر کرد. با انتشار این رمان، نه‌تنها پرده از زوایای فقری که در اجتماع وقت فرانسه رسوخ کرده بود، برداشته شد بلکه تمام کسانی که این رمان را خواندند، به این نتیجه رسیدند که سلین بیش از اینکه نویسنده‌ای چیره دست باشد،کودکی همنشین فقر بوده است.
اگر در آثار تولستوی، اغلب شخصیت‌ها دارای روحیه‌ای مبارز و ستیزه‌جو هستند یا در آثار هنری جیمز بیشتر شخصیت‌ها، درونگرایی منحصر به خود را دارند یا در آثار ریموند کارور ما در پس طنزی لوده‌گونه، حقیقت عریانی را مشاهده می‌کنیم در آثار سلین اکثر آدم‌ها فقیر، مفلوک و محتاج هستند. نکته جالب درباره این اثر او این است که «مرگ قسطی» بعد از انتشار نتوانست آنطور که باید در پاریس سر و صدا کند. هرچند این رمان بعدها زیربنای اصلی و پایه‌گذار آثار بعدی او شد، اما نگرش خشن و بی‌مجامله به سرشت بشری، بدبینی به مناسبات اجتماعی بیان تند و صریح و گزنده موجب شد این رمان در برخورد نخست از اقبال گسترده در محافل ادبی فرانسه و قشر روشنفکر وقت باز بماند. با این تفاسیر،آنچه به عنوان هنجارشکنی در سلین تا پیش از جنگ جهانی دوم مطرح می‌شد بعد از جنگ فروکش کرد و به شکل دیگری در آثار او انعکاس یافت. به این معنی که غلیان‌ها و تب و تاب‌های ناشی از همنشینی از جنگ رفته‌رفته در او و نثرش به آرامش و مدارا مبدل شد.کما اینکه این تغییر رویه چندان هم برای او بد نشد، زیرا بعد از جنگ از سلین به عنوان مهم‌ترین نویسنده قرن بیستم یاد شد. ضمن اینکه در پس و پشت این زمزمه‌ها همه از او به عنوان نویسنده‌ای صلح طلب و ضدجنگ یاد می‌کردند.
او در جامه پزشکی موشکاف و تیزبین که به مریضی داروی ضد استفراغ می‌دهد و به دیگری داروی جلوگیری از طپش قلب، به نوعی اضمحلال و زوال شهروندان پاریس را مو به مو برای خواننده ترسیم می‌کند.قلم جادویی او نه به زعم نگارنده که بنا به نظر بسیاری از صاحبنظران ادبی تا جایی به ترسیم فقر می‌پردازد که خواننده از فصل‌های میانی به بعد و حتی در داخل ترامواهایی که به حومه پاریس می‌روند و برعکس در چهره زرد و درد کشیده مریض‌های مبتلا به سفلیس و حتی در مغازه خرازی نزدیک درمانگاه که انواع کلاه‌های زنانه را می‌فروشد این خصیصه یا نه، بهتر بگوییم این نقیصه را احساس می‌کند.راوی متولد اردیبهشت است؛ این را چندین بار در لابه‌لای رمان با خود تکرار می‌کند، آنجا که«میرا» را به قصد کشت در خیابان می‌زند، آنجا که پدرش تپانچه‌اش را که از آن مدل ارتشی‌هاست در کشوی کنار تخت پنهان می‌کند، آنجا که از بالای راه‌پله‌ها شاهد زد و خورد والدینش می‌شود و به چشمان مادر که گلویش عن‌قریب زیر دستان پدر از نفس کشیدن باز می‌ماند خیره می‌شود، این جمله با او و در اوست؛ «من متولد اردیبهشتم» اما آیا مرگ و زندگی من بهاری خواهد بود؟! او در دنیای خارج از داستان به یکی از دوستان خود می‌نویسد: حقیقت دردی است که هیچ وقت انسان را رها نمی‌کند و حقیقت این دنیا مرگ است. باید انتخاب کنی؛ یا مرگ یا دروغ. این جمله‌ای است که صرفنظر از داشتن تجارب نویسندگی و دنیادیدگی، حامل تجربه شرکت در 2 جنگ جهانی نیز هست. شخصیت‌های داستان‌های سلین و به طور مشخص در «مرگ قسطی» تماما انسان‌هایی هستند که پس از دوندگی بسیار به پوچی عمیقی در زندگی خود می‌رسند و تا به خود می‌جنبند، مرگ به شکل رقت‌انگیزی از پشت غافلگیرشان می‌کند؛ مرگی که حتی در آتش‌نشان کوکسینل، محله‌های متعفن، بدون تهویه و نور آفتاب و مملو از قصه‌های خاله زنکی و چشمان وادریده همسایگان در کالج مینول یا حتی در چشمان کورتیال دپرر،کارفرمای تازه نیز هر ازچندگاهي خودی نشان می‌دهد و به سیاه‌روزی‌ها، دیوانگی‌ها، سقوط‌ها و بدبختی‌هایی که دست به گریبان اجتماع فرانسه قرن بیستم شده است، لبخند می‌زند. «مرگ قسطی» معروف‌ترین اثر سلین
یا مرگ یا دروغ
آزاده صالحی: « آنچه سلین ترسیم می‌کند واقعیت نیست؛ وهم و هذیانی است که واقعیت را برمی‌انگیزد». این جمله‌ای است که بارها آندره ژید، نویسنده فرانسوی، اینجا و آنجا درباره لویی فردینان دتوش با نام مستعار سلین ابراز کرده است. سلین را می‌توان در ردیف یکی از صریح‌ترین نویسندگان معاصر به شمار آورد. او در طول سال‌هایی که می‌نوشت همواره براین اعتقاد بود كه بهترین شیوه برای تبیین، القای حس و عواطف به مخاطب است؛ همان چیزی که در روایتگری نیز از عهده آن خوب برمی‌آید و نمونه آن در «مرگ قسطی» به خوبی اتفاق می‌افتد.
عنوان«مرگ قسطی» به تعبیر مترجم (زنده یاد مهدی سحابی) به معنی مرگ نسیه نیز هست. با این تفاوت که در نگاه اول شاید ناچیز و قابل اغماض به نظر بیاید، اما حائز اهمیتی اساسی است. سلین در این رمان می‌کوشد ضمن گنجاندن واژه مرگ در عنوان کتاب به شرح ماوقع رویدادهای 18 سال اول زندگی قهرمان کتاب بپردازد. در عین حال، خواننده در این رمان با مرگ دیگر شخصیت‌های داستان که عمدتا شخصیت‌های فرعی را تشکیل می‌دهند نیز روبه‌رو می‌شود. گویی سلین در لابه‌لای این مرگ‌ها و کفن و دفن‌ها قصد دارد به مخاطب پیام‌های گشوده نشده‌ای را منتقل کند. او «مرگ قسطی» را که در زمان خود رمانی عظیم به شمار می‌رفت درسال 1936 منتشر کرد. با انتشار این رمان، نه‌تنها پرده از زوایای فقری که در اجتماع وقت فرانسه رسوخ کرده بود، برداشته شد بلکه تمام کسانی که این رمان را خواندند، به این نتیجه رسیدند که سلین بیش از اینکه نویسنده‌ای چیره دست باشد،کودکی همنشین فقر بوده است.
اگر در آثار تولستوی، اغلب شخصیت‌ها دارای روحیه‌ای مبارز و ستیزه‌جو هستند یا در آثار هنری جیمز بیشتر شخصیت‌ها، درونگرایی منحصر به خود را دارند یا در آثار ریموند کارور ما در پس طنزی لوده‌گونه، حقیقت عریانی را مشاهده می‌کنیم در آثار سلین اکثر آدم‌ها فقیر، مفلوک و محتاج هستند. نکته جالب درباره این اثر او این است که «مرگ قسطی» بعد از انتشار نتوانست آنطور که باید در پاریس سر و صدا کند. هرچند این رمان بعدها زیربنای اصلی و پایه‌گذار آثار بعدی او شد، اما نگرش خشن و بی‌مجامله به سرشت بشری، بدبینی به مناسبات اجتماعی بیان تند و صریح و گزنده موجب شد این رمان در برخورد نخست از اقبال گسترده در محافل ادبی فرانسه و قشر روشنفکر وقت باز بماند. با این تفاسیر،آنچه به عنوان هنجارشکنی در سلین تا پیش از جنگ جهانی دوم مطرح می‌شد بعد از جنگ فروکش کرد و به شکل دیگری در آثار او انعکاس یافت. به این معنی که غلیان‌ها و تب و تاب‌های ناشی از همنشینی از جنگ رفته‌رفته در او و نثرش به آرامش و مدارا مبدل شد.کما اینکه این تغییر رویه چندان هم برای او بد نشد، زیرا بعد از جنگ از سلین به عنوان مهم‌ترین نویسنده قرن بیستم یاد شد. ضمن اینکه در پس و پشت این زمزمه‌ها همه از او به عنوان نویسنده‌ای صلح طلب و ضدجنگ یاد می‌کردند.
او در جامه پزشکی موشکاف و تیزبین که به مریضی داروی ضد استفراغ می‌دهد و به دیگری داروی جلوگیری از طپش قلب، به نوعی اضمحلال و زوال شهروندان پاریس را مو به مو برای خواننده ترسیم می‌کند.قلم جادویی او نه به زعم نگارنده که بنا به نظر بسیاری از صاحبنظران ادبی تا جایی به ترسیم فقر می‌پردازد که خواننده از فصل‌های میانی به بعد و حتی در داخل ترامواهایی که به حومه پاریس می‌روند و برعکس در چهره زرد و درد کشیده مریض‌های مبتلا به سفلیس و حتی در مغازه خرازی نزدیک درمانگاه که انواع کلاه‌های زنانه را می‌فروشد این خصیصه یا نه، بهتر بگوییم این نقیصه را احساس می‌کند.راوی متولد اردیبهشت است؛ این را چندین بار در لابه‌لای رمان با خود تکرار می‌کند، آنجا که«میرا» را به قصد کشت در خیابان می‌زند، آنجا که پدرش تپانچه‌اش را که از آن مدل ارتشی‌هاست در کشوی کنار تخت پنهان می‌کند، آنجا که از بالای راه‌پله‌ها شاهد زد و خورد والدینش می‌شود و به چشمان مادر که گلویش عن‌قریب زیر دستان پدر از نفس کشیدن باز می‌ماند خیره می‌شود، این جمله با او و در اوست؛ «من متولد اردیبهشتم» اما آیا مرگ و زندگی من بهاری خواهد بود؟! او در دنیای خارج از داستان به یکی از دوستان خود می‌نویسد: حقیقت دردی است که هیچ وقت انسان را رها نمی‌کند و حقیقت این دنیا مرگ است. باید انتخاب کنی؛ یا مرگ یا دروغ. این جمله‌ای است که صرفنظر از داشتن تجارب نویسندگی و دنیادیدگی، حامل تجربه شرکت در 2 جنگ جهانی نیز هست. شخصیت‌های داستان‌های سلین و به طور مشخص در «مرگ قسطی» تماما انسان‌هایی هستند که پس از دوندگی بسیار به پوچی عمیقی در زندگی خود می‌رسند و تا به خود می‌جنبند، مرگ به شکل رقت‌انگیزی از پشت غافلگیرشان می‌کند؛ مرگی که حتی در آتش‌نشان کوکسینل، محله‌های متعفن، بدون تهویه و نور آفتاب و مملو از قصه‌های خاله زنکی و چشمان وادریده همسایگان در کالج مینول یا حتی در چشمان کورتیال دپرر،کارفرمای تازه نیز هر ازچندگاهي خودی نشان می‌دهد و به سیاه‌روزی‌ها، دیوانگی‌ها، سقوط‌ها و بدبختی‌هایی که دست به گریبان اجتماع فرانسه قرن بیستم شده است، لبخند می‌زند. ارسال نظر
پربیننده