۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۵:۱۸
گفت‌وگو با محمدرضا آهنج کارگردان «عملیات 125»

پتانسیل‌های اکشن‌سازی در ایران کم است

بهناز شیربانی «عملیات 125» عنوان سریالی است که این روزها از شبکه تهران در حال پخش است. این سریال به‌رغم سری اول آن‌که به کارگردانی بهروز افخمی با داستان شخصیت‌‌محور توانست با استقبال خوبی در میان مخاطبان روبه‌رو شود از قصه‌ای حادثه‌ای برخوردار است. با توجه به اینکه در زمینه ساخت سریال‌های اکشن با مشکلات زیادی روبه‌رو هستیم و با در نظر گرفتن اینکه سريال فوق تفاوت‌های چشمگیری از نوع روایت قصه و پرداخت صحنه‌های اکشن با سری قبل آن دارد، سراغ محمدرضا آهنج کارگردان سری دوم این سریال رفتیم. هرچند نمی‌توان سری دوم عملیات 125 را عاری از هرگونه نقد دانست اما موضوع بحث ما ساخت سریال‌های اکشن و اقبال اینگونه آثار در میان مخاطبان تلویزیون است. چه زمانی پیشنهاد ساخت سری دوم عملیات 125 به شما داده شد؟ دقیقاً در روزهای پایانی ساخت تله‌فیلم «عملیات پایتخت» پیشنهاد ساخت سری دوم ‌عملیات 125 با من مطرح شد و طی جلساتی که با آقای علیرضا افخمی داشتیم بلافاصله وارد مرحله پیش‌تولید کار شدیم و بیست و ششم اردیبهشت‌ماه سکانس‌های اولیه سریال با حضور آقای قالیباف شهردار تهران ضبط شد. به تله‌فیلم ‌عملیات پایتخت اشاره کردید؛ تله‌فیلمی که شاید از معدود کارهایی است که به زعم من به لحاظ فیلمنامه و وجود صحنه‌های اکشن در رده‌ای بالاتر از دیگر تله فیلم‌هایی که با چنین حال و هوایی ساخته می‌شود قرار می‌گیرد. به عنوان کارگردان تا چه اندازه دغدغه ساخت چنین کارهایی را دارید؟ عملیات پایتخت تله‌فیلمی بود که بسیار فیلمنامه قوی‌ای داشت و همین موضوع دست کارگردان را تا حد زیادی برای ساخت یک فیلم متفاوت بازمی‌گذارد. نکته بعدی نگاه فیلمساز در ساخت چنین کارهایی است. مثل سریال عملیات 125 که سری اول آن با چیزی که در حال حاضر شاهد آن هستیم به لحاظ ساختار کلی متفاوت است. شاید در سری اول فیلمنامه‌ اقتضا نمی‌کرد که صحنه‌های اکشن و گاه پردلهره‌ای مثل صحنه‌هایی که در سری دوم می‌بینیم وجود داشته باشد. به هرحال من احساس می‌کنم نوع نگاه فیلمساز و نحوه روایتی که برای یک فیلم یا سریال انتخاب می‌کند، جریان سیال دوربین و نوع بازی گرفتن از بازیگرها و در نهایت تدوین نهایی که روی کار صورت می‌گیرد، همه این‌ها موجب می‌شود فیلم در رده‌بندی‌های صورت گرفته عنوان یک فیلم استاندارد را به دست آورد. درباره سریال عملیات 125 نیز باید بگوییم که فیلمنامه می‌طلبید که نوع روایت در سری دوم کار بی‌قرار باشد. گمان می‌کنم ساخت سریال‌هایی که به نوعی جزو سریال‌های اکشن محسوب می‌شوند یا به قول شما روایتگر قصه‌های بی‌قراری هستند جایگاه مشخصی را در سینما و تلویزیون ما داشته باشند. شاید در تلویزیون بتوانیم تعداد انگشت‌شماری کار را مثال بزنیم که با چنین ساختاری ساخته شده‌اند و در عین حال از کارهای قابل دفاع تلویزیون محسوب شوند. علاوه بر اینکه در بیشتر این کارها خلاقیت بصری در حدی نیست که مخاطب را غافلگیر کند یا حتی قابل قیاس با کارهایی باشد که در چنین گونه‌هایی از دیگر کشورها در تلویزیون ما پخش می‌شود و گاهی از حیث اقبال مخاطبان با موفقیت بیشتری روبه‌رو هستند. من تصور می‌کنم ساخت فیلم اکشن ساز و کارهای خاص خودش را می‌خواهد که به جرأت می‌توان گفت ابزار آن در ایران فراهم نیست. ساخت فیلم اکشن فقط این نیست که صرفاً جایی منفجر شود و... ابزارهایی می‌خواهد که بسیاری از آنها هنگام فیلمبرداری و پخش یک فیلم صورت می‌گیرد و برای مردم مشهود نیست. شرایط ایمن را در هنگام ضبط یک پلان رعایت کردن از نکات مهمی است که متاسفانه در اغلب فیلم‌های اکشن ما انجام نمی‌شود و البته ساخت یک سکانس کوتاه اما گرانقیمت از جمله مواردی است که نمی‌توان در ایران روی آن مانور داد و تمام اینها می‌شود عواملی که در فیلم‌های خارجی کاملاً مشهود است و هیچ جایی در سریال‌ها و فیلم‌های ما ندارد. ما فکر می‌کنیم یک فیلم اکشن شبیه به «کبرا 11» بسازیم، اما اصلاً فکر نمی‌کنیم که آیا همان سرمایه‌ای که در اختیار این سریال قرار گرفته است را ما نیز داریم یا خیر؟ من احساس می‌کنم آنها سال‌هاست به یک فرمول خاص در ساخت سریال‌های اکشن رسیده‌اند. ممکن است قبل از فیلمبرداری تست‌های متعددی را برای یک سکانس بزنند و بعد از رفع اشکال کردن شروع به فیلمبرداری کنند، اما متاسفانه عملاً چنین چیزی در سریال‌های ما وجود ندارد. خود من در عملیات 125 که دارای صحنه‌های پردلهره و اکشنی است، بیشتر از 90 درصد صحنه‌ها را بدون تمرین و تکرارهای فراوان انجام داده‌ام. صحنه‌هایی را تصویربرداری کرده‌ایم که شاید خود من نمی‌دانستم نتیجه قطعی این عمل چه خواهد شد و کاملاً از نتیجه قطعی کار بی‌خبر بودم. در کل نوع نگاه ریز و حرفه‌ای که کارگردان‌های خارجی به گونه‌ کارهای اکشن دارند را ما نداریم و شاید نوع نگاه به قصه ایرانی و شرقی بودن داستان در نحوه ساخت کارهای اکشن تنها وجه تمایز ما با دیگر کارهای خارجی است. اما در کل احساس می‌کنم سریالی مثل «کبرا 11» با تمام جذابیت‌های بصری‌اش عاری از هرگونه پیام است و من تصور می‌کنم ما برای رسیدن به ساخت فیلم‌هایی که در گونه کارهای اکشن با تنوعی که مثلا در سریال کبرا 11 می‌بینیم فاصله زیادی نداریم، به شرط اینکه به مرور به شرایطی که نیاز ساخت اینگونه فیلم‌هاست دست پیدا کنیم. تصور می‌کنم در عملیات 125 به لحاظ بازی بازیگران این کار کمی ناهمگونی به چشم می‌خورد چرا که شاید احساس دلهره و مواجهه بازیگران با صحنه‌های اکشن و خطراتی که برای آنها به‌وجود می‌آید برای مخاطب باورپذیر نباشد. کمی راجع به آن توضیح می‌دهید؟ تصور می‌کنم صحبت کردن راجع به این موضوع با توجه به اینکه زمان زیادی از پخش فیلم نگذشته است کمی زود باشد، اما با حرف شما موافقم که در شخصیت‌پردازی‌ها کمی تعلل شده است و بسیاری از بازیگران ما به دلیل اینکه کمتر با چنین صحنه‌هایی برخورد می‌کنند، آمادگی لازم را ندارند. عملیات 125 تقریباً بدون حضور بدلکار تصویربرداری شد بویژه صحنه‌های مربوط به آقای احمد نجفی که در بیشتر صحنه‌ها خود ایشان حضور داشتند و تقریباً در هر جایی که حضور بازیگر غیرممکن بود از بدلکار استفاده می‌کردیم. از جواب شما به سوال اول خود بازمی‌گردم، دقیقاً همان تفاوتی که موجب می‌شود نتوانیم سریال اکشنی در حد استاندارد جهانی را در ایران شاهد باشیم. حضور بدلکار در چنین فیلم‌هایی یکی از ارکان اصلی ساخت فیلم محسوب می‌شود و مثلاً در عملیات 125 خود بازیگر به جای یک بدلکار در کار حضور دارد. من احساس می‌کنم ما با یک ضعف شدید در ساخت سریال‌های اکشن روبه‌رو هستیم. ما چند فیلم و سریال را می‌توانیم مثال بزنیم که در ایران ساخته شده که تمام صحنه‌های آن اکشن است؟ در سریال‌های خارجی تمام سازوکارهای ساخت یک فیلم اکشن مهیاست. بازیگرانی که در کارهای اکشن خارجی حضور دارند به نوعی تربیت یافته بازیگری هستند و در مدارسی خاص آموزش‌هایی در رابطه با حضور در کارهای اکشن به آنها داده می‌شود. بسیاری از بازیگران اکشن‌کار هالیوود، اساساً کارشان را با بدلکاری آغاز کرده‌اند، متاسفانه ما بدلکارانی که استعداد بازیگری دارند را آموزش بازیگری نمی‌دهیم تا در جای خود از آنها استفاده کنیم و براساس فیزیک، گویش، لحن و توانایی بازی‌اش نقش خاصی را به او بسپاریم. بسیاری از بازیگران ما هر شب در کانال‌های مختلف تلویزیون دیده می‌شوند و حالا برای بازی در کاری مثل عملیات 125 نیز دعوت می‌شوند. بدون اینکه از اتفاقات جاری یا نوع بازی در کارهای اکشن اطلاع دقیقی داشته باشند و همین ضعف موجب می‌شود به قول شما ناهمگونی یا ضعف بازیگری در بازی آنها به چشم بخورد. نحوه گزینش بازیگران در سری دوم عملیات 125 به چه صورتی بود؟ چون قسمت جدید به نوعی ادامه سری اول 125 بود باید از برخی بازیگران قسمت اول در کار استفاده می‌شد، مثل 4 جوانی که در قسمت دوم به ایستگاه‌های آتش‌نشانی معرفی می‌شوند و دیگر بازیگرانی که در سری دوم عملیات 125 از حضورشان استفاده کردیم و در ادامه به فراخور نوع قصه آدم‌های جدیدی معرفی می‌شوند. فیلمنامه عملیات 125 برای شما چه جذابیت‌هایی داشت؟ به نظر من یک فیلمنامه باید حاوی مفاهیم اساسی و قابل تامل باشد. عملیات125 به ظاهر یک داستان اکشن و پرحادثه است، اما روایتگر یکسری حوادث و قصه‌های لطیف در بطن حوادث و اتفاقات خطرناک است. برای من نشان دادن زوایای جدید از زندگی آدم‌هایی که در کنارشان زندگی می‌کنیم و کمتر به آنها توجه می‌شود مهم‌ترین دلیل ساخت عملیات 125 بود، آتش‌نشان‌ها افرادی هستند که به‌رغم کار سخت و پرحادثه‌ای که دارند متاسفانه کمتر به آنها توجه می‌شود و امیدوارم که عملیات 125 حق مطلب را راجع به آنها ادا کرده باشد. یکی از نکات مثبت سری دوم، نوع تصویربرداری متفاوت آن است، کمی راجع به آن صحبت می‌کنید؟ بله، البته تصویربرداری عملیات 125 نتیجه تلاش، جسارت و خلاقیت گروه تصویربرداری است و البته آقای یوسفی جوان بسیار خلاقی است و تصور می‌کنم عملیات 125 فضاهای متفاوتی را به لحاظ تصویری تجربه می‌کند. شما از جمله کارگردانانی هستید که بسیار گزیده ‌کار می‌کنید. کم‌کاری شما دلیل خاصی دارد؟ من احساس می‌کنم با توجه به نوع و سبک کاری من، تهیه‌کنندگان پیشنهادات خاصی را مطرح می‌کنند. علاوه بر اینکه گاهی به خودم اجازه نمی‌دهم که کارگردانی هر کاری را قبول کنم. شاید به نوعی دغدغه تمام کارگردان‌ها ساخت کارهای متفاوت باشد، اما تفاوتی که فقط در حد کلمه خلاصه نشود و به معنی واقعی، استاندارد یک کار خوب در آن رعایت شود، مثل عملیات پایتخت. این تله فیلم حاصل صبری است که مدت‌ها در ساخت این فیلم داشتم و احساس می‌کنم به یک استاندارد خاص در ساخت یک کار اکشن رسیدیم که ساخت اینگونه کارها مرا راضی می‌کند. بسیاری از صحنه‌های سریال عملیات 125 خارجی است. این کار برای شما به لحاظ نوع تصویربرداری و وسیع بودن عملیات آتش‌نشانی مشکلی ایجاد نمی‌کرد؟ به هرحال هر کاری سختی‌های خاص خودش را دارد. سخت‌ترین صحنه‌ها برای عملیات 125 حفظ موقعیت و حس بازیگران در موقع عملیات‌ها بود، اما پرداختن به داستان‌های زندگی و اتفاقاتی که در مجموعه با آنها روبه‌رو می‌شویم بیشتر در فضای داخلی تصویربرداری شده است. متاسفانه در برخی از کارهایی که می‌خواهیم از شأن و منزلت قشر خاصی صحبت کنیم به ناچار به سمت شعارزدگی پیش می‌رویم. تا چه حد تلاش کردید که عملیات 125 به این سمت و سو نرود؟ اصولاً شعار دادن در یک فیلم موجب می‌شود در روایت قصه دچار هجویات شویم؛ اتفاقی که به نظر من به هیچ وجه خوشایند نیست. در حد توانم سعی کردم فقط یک تصویر از زندگی و کار یک قشر زحمتکش جامعه را بیان کنم. امیدوارم که عملیات 125 دچار شعارزدگی نشده باشد. آیا به کار در سینما فکر می‌کنید؟ بله و بارها از طرف تهیه‌کنندگان مختلف دعوت به کار شده‌ام، اما شرایطی که من به دنبال آن هستم تا به حال فراهم نشده است و ترجیح دادم بیشتر فعالیتم را به کار در تلویزیون معطوف کنم. من علاقه زیادی به سینمای آقای مهرجویی و میرکریمی دارم و احساس می‌کنم اگر زمانی وارد سینما شوم باید کار متفاوتی ارائه دهم. من اعتقاد زیادی به سینمای آرمان‌گرا و اندیشه دارم. به نظر من مخاطب اصلی سینما و تلویزیون مردم هستند بنابراین باید کاری ساخته شود که نظر عموم مردم را به خود جلب کند. فکر می‌کنید این سری بتواند مثل سری اول با استقبال مخاطب روبه‌رو شود؟ قبلاً هم اشاره کردم که با توجه به مراحل ابتدای پخش این سریال ناگفته‌های بسیاری وجود دارد. قطعاً اگر کار جلو برود و با شخصیت‌ها و موقعیت‌های مختلف در این فیلم آشنا شوید، بهتر می‌توان راجع به کم و کیف آن صحبت کرد.
ارسال نظر
captcha
پربیننده