اصغر صفری‌فرد*: سکته و بیماری‌های قلبی- عروقی عامل شماره یک مرگ و میر در سطح جهان است. در سال 2005، 5/17 میلیون نفر به دلیل بیماری‌های قلبی- عروقی فوت کردند که 30 درصد تمام موارد مرگ در سراسر دنیا را شامل می‌شد. از این تعداد 6/7 میلیون نفر به دلیل بیماری عروق قلبی و 7/5 میلیون نفر به دلیل سکته جان خود را از دست دادند. پیش‌بینی می‌شود تا سال 2015 سالانه تقریبا 20 میلیون نفر به دلیل بیماری‌های قلبی- عروقی و سکته فوت خواهند كرد و این بیماری‌ها همچنان عامل شماره یک و اصلی مرگ خواهند ماند. اما خبر خوب آن است که 80 درصد حمله‌های قلبی قابل پیشگیری هستند و تغذیه سالم، انجام فعاليت‌های مستمر بدنی و عدم استفاده از فرآورده‌های توتون مانند سیگار راه‌های اصلی برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی است. حمله‌های قلبی و سکته معمولا بیماری‌های حادی هستند که به دلیل مسدود شدن عروق خونی و ممانعت از جریان خون به سمت قلب یا مغز ایجاد می‌شوند. مهم‌ترین علت ایجاد مسدود شدن عروق خونی، انباشته شدن چربی روی دیواره داخلی رگ‌های خونی بویژه عروق تامین‌کننده خون برای قلب و مغز است. در نتیجه رسوب چربی، رگ‌ها به تدریج سفت می‌شوند و احتمال تشکیل لخته افزایش می‌یابد. لخته‌های تشکیل شده جلوی حرکت خون را گرفته و خون کافی به عضله قلب نمی‌رسد و سکته قلبی رخ می‌دهد. نکته بسیار مهم این است که آغاز رسوب‌گذاری چربی در رگ‌های خونی می‌تواند از دوران کودکی حتی زیر 10 سالگی آغاز شده و با بالا رفتن سن به آرامی و به تدریج بر مقدار رسوب افزوده شود.
عوامل خطرزا کدامند؟
بیش از 300 عامل خطرزا همراه بیماری‌های
قلبی- عروقی و سکته وجود دارند. استعمال دخانیات، مصرف الکل، فشار خون بالا، کلسترول بالا، چاقی و همینطور تغذیه کم از میوه‌ها و سبزیجات در میان عوامل خطرزای مهم قرار می‌گیرند. ترک استعمال دخانیات، کاهش فشار خون و کم کردن کلسترول، خوردن غذاهای سالم، افزایش فعالیت‌های بدنی و انجام ورزش در افراد با سنین مختلف و در هر دو جنس مرد و زن برای کاهش احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی مفید هستند. فشار خون بالا، عامل خطرزای شماره یک برای سکته و مهم‌ترین عامل برای تقریبا نیمی از تمام موارد بیماری‌های قلبی- عروقی است. فشار خون بالا را قاتل ساکت یا قاتل مخفی نیز می‌نامند که علائم قابل مشاهده‌ای ندارد، اما می‌تواند صدمات مهلک به قلب و عروق زده و منتهی به افزایش خطر برای ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته شود. مبتلایان به فشار خون بالا نسبت به مردم با فشار خون طبیعی، 3 برابر بیشتر در معرض خطر هستند. تنها راهی که شما می‌توانید متوجه شوید که دارای فشار خون طبیعی هستید یا خیر، این است که به طور منظم فشار خون توسط پزشک یا خودتان چک شود. نکته مهم این است که اندازه‌گیری منظم و روزانه فشار خون دارای اهمیت فراوان است، زیرا فشار خون می‌تواند هر روز دچار نوسان شود و میانگین نتایج به‌دست آمده در طول زمان، شاخص فشار خون یک فرد است. نکته امیدبخش آن است که فشار خون می‌تواند از راه تغییر در نحوه زندگی، مانند کاهش مصرف نمک و افزایش فعالیت‌های بدنی یا هنگامی که ضروری است با مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک کاهش یابد. مصرف سیگار و استفاده از دیگر فرآورده‌های توتون، احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته را چند برابر می‌کند. این مورد بویژه در افرادی که در سنین جوانی شروع به سیگار کشیدن می‌کنند، افرادی که به تعداد زیاد سیگار می‌کشند و زنان، خطرناک‌تر است. نوع تغذیه نیز بسیار مهم است. در تحقیقات اخیر مهم‌ترین عامل بروز بیماری‌های قلبی، تغذیه نادرست اعلام شده است. خوردن غذاهای حاوی نمک زیاد منجر به ابتلا به فشار خون بالا می‌شود. همچنین مصرف زیاد چربی‌ها سبب انسداد رگ‌ها می‌شود. روغن‌های اشباع شده خطرساز‌ترین عامل برای بیماران قلبی و افراد در معرض خطر است. این روغن‌ها عبارتند از روغن جامد حیوانی، کره، روغن جامد نباتی و چربی‌های چسبیده به گوشت که تا حد امکان باید کمتر مصرف شوند. لبنیات خیلی کم‌چربی، ماست و شیر 5/1درصد چربی قابل استفاده هستند. مصرف نمک باید به 4-3 گرم در روز محدود شود. نمک را سر سفره نیاورید و از خوردن تنقلات شور مثل چیپس، پفک، خیارشور و شور سبزیجات خودداری کنید. همینطور باید توجه داشت که مصرف الکل و استفاده از برخی داروهای خاص نیز از عوامل خطرزا هستند. نوشیدن مشروبات الکلی موجب تخریب عضله قلب شده و استفاده از قرص‌های خوراکی پیشگیری‌کننده از حاملگی و داروهای هورمونی، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهند. استرس‌های روحی مداوم ممکن است علاوه بر ایجاد بیماری‌های قلبی، موجب سکته مغزی هم بشوند. بدون توجه به اینکه شما در کجای دنیا زندگی می‌کنید یا سطح زندگی شما چگونه است، گوشه‌گیری از دیگران، شهرنشینی و معضلات مرتبط با آن، فشار‌های اجتماعی، تشویش و اضطراب خطر بیماری‌های قلبی- عروقی را افزایش می‌دهند. در مطالعه‌ای که در کشور استرالیا انجام شد، مشخص شد میزان خطر افسردگی، انزوا و گوشه‌گیری اجتماعی به اندازه بالا بودن چربی خون، فشار خون و استعمال دخانیات است. حتی در بررسی دیگری دیده شد افسردگی‌های روانی موجب تخریب عروق اصلی خون‌رسان قلبی می‌شود. استرس و تشویش موجب می‌شود افراد به سمت سیگار کشیدن روی آورده و تغذیه ناسالمی داشته باشند که هردوی اینها از عوامل خطرزا برای ایجاد بیماری‌های قلبی هستند.
میزان خطر را کاهش دهید!
اگر می‌خواهید تا حد امکان خطر سکته قلبی را کاهش دهید باید تغذیه سالم و متعادلی داشته باشید که این امر برای داشتن قلب و سیستم گردش خون سالم حیاتی است. تغذیه صحیح شامل مقادیر فراوان میوه و سبزیجات که هم دارای ویتامین زیاد و هم فیبر بالا هستند (5 وعده در طول شبانه‌روز)، غلات، گوشت بدون چربی، ماهی و محدودیت در مصرف نمک و شکر است.
همچنین فعالیت‌های مداوم بدنی و ورزشی داشته باشید. حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی منظم در هر روز موجب کمک به حفظ و نگهداری کارآیی موثر و سلامت دستگاه قلبی- عروقی می‌شود. حداقل 60 دقیقه فعالیت بدنی در بیشتر روزها سبب می‌شود وزن مناسب و در حد مطلوب داشته باشید. پیاده‌روی کنید. 3 ایستگاه مانده به مقصد خود، از اتوبوس پیاده شده و بقیه را قدم بزنید. به جای استفاده از آسانسور، از راه‌پله استفاده کنید. در کار‌های دسته‌جمعی مانند کوه‌پیمایی شرکت کنید که این عامل در ایجاد دوستی و دوری از گوشه‌گیری هم موثر است. از دخانیات دوری کنید. تنباکو و توتون در هر شکل آن (سیگار، پیپ یا تنباکوی جویدنی) برای سلامتی بسیار زیانبار است. تماس با دود دست دوم یعنی دودی که از دهان افراد سیگاری بیرون می‌آید نیز برای افرادی که سیگاری نبوده ولی در کنار آنها هستند، مضر است. خطر حمله قلبی و سکته بعد از اینکه یک شخص استفاده از فرآورده‌های دخانی را قطع می‌کند (بدون توجه به مدت زمانی که وی استعمال دخانیات داشته است) فورا شروع به پایین آمدن کرده و می‌تواند حتی در عرض یک سال، تا نصف کاهش یابد.
عوامل خطرزای بیماری‌های قلبی- عروقی را کنترل کنید. فشار خون خود را بدانید. فشار خون بالا معمولا هیچ‌گونه علامتی ندارد، اما می‌تواند ایجاد سکته یا حمله قلبی ناگهانی بکند. فشار خون خود را به طور مرتب چک کنید. میزان قند خون خود را بدانید. بالا رفتن میزان گلوکز خون (بیماری دیابت)، خطر حمله‌های قلبی و سکته را افزایش می‌دهد. اگر شما به بیماری دیابت مبتلا هستید، خیلی مهم است که قند و فشار خون خود را کنترل کنید تا خطر کم شود. میزان چربی خون خود را بدانید. بالا رفتن میزان کلسترول خون خطر حمله‌های قلبی و سکته را افزایش می‌دهد. لازم است میزان کلسترول از راه تغذیه سالم و اگر نیاز باشد با مصرف داروهای کاهنده چربی که توسط پزشک تجویز می‌شود کاهش یابد. توجه داشته باشید حمله‌های قلبی و سکته به طور ناگهانی و بدون داشتن علامت پیش‌زمینه رخ می‌دهند و اگر اقدامات درمانی فوری صورت نگیرد، احتمال وقوع مرگ زیاد است. در مواقعی که یکی از اعضای خانواده، بستگان یا دوستان شما دچار حمله قلبی شد، وی را به مراکز درمانی برسانید.
* کارشناس ارشد خون‌شناسی، نویسنده حوزه سلامت
بیماری‌های قلبی مهم‌ترین عامل تلفات انسانی تا سال 2015
قلب در 6 سال آینده 20 میلیون قربانی می‌گیرد
اصغر صفری‌فرد*: سکته و بیماری‌های قلبی- عروقی عامل شماره یک مرگ و میر در سطح جهان است. در سال 2005، 5/17 میلیون نفر به دلیل بیماری‌های قلبی- عروقی فوت کردند که 30 درصد تمام موارد مرگ در سراسر دنیا را شامل می‌شد. از این تعداد 6/7 میلیون نفر به دلیل بیماری عروق قلبی و 7/5 میلیون نفر به دلیل سکته جان خود را از دست دادند. پیش‌بینی می‌شود تا سال 2015 سالانه تقریبا 20 میلیون نفر به دلیل بیماری‌های قلبی- عروقی و سکته فوت خواهند كرد و این بیماری‌ها همچنان عامل شماره یک و اصلی مرگ خواهند ماند. اما خبر خوب آن است که 80 درصد حمله‌های قلبی قابل پیشگیری هستند و تغذیه سالم، انجام فعاليت‌های مستمر بدنی و عدم استفاده از فرآورده‌های توتون مانند سیگار راه‌های اصلی برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی است. حمله‌های قلبی و سکته معمولا بیماری‌های حادی هستند که به دلیل مسدود شدن عروق خونی و ممانعت از جریان خون به سمت قلب یا مغز ایجاد می‌شوند. مهم‌ترین علت ایجاد مسدود شدن عروق خونی، انباشته شدن چربی روی دیواره داخلی رگ‌های خونی بویژه عروق تامین‌کننده خون برای قلب و مغز است. در نتیجه رسوب چربی، رگ‌ها به تدریج سفت می‌شوند و احتمال تشکیل لخته افزایش می‌یابد. لخته‌های تشکیل شده جلوی حرکت خون را گرفته و خون کافی به عضله قلب نمی‌رسد و سکته قلبی رخ می‌دهد. نکته بسیار مهم این است که آغاز رسوب‌گذاری چربی در رگ‌های خونی می‌تواند از دوران کودکی حتی زیر 10 سالگی آغاز شده و با بالا رفتن سن به آرامی و به تدریج بر مقدار رسوب افزوده شود.
عوامل خطرزا کدامند؟
بیش از 300 عامل خطرزا همراه بیماری‌های
قلبی- عروقی و سکته وجود دارند. استعمال دخانیات، مصرف الکل، فشار خون بالا، کلسترول بالا، چاقی و همینطور تغذیه کم از میوه‌ها و سبزیجات در میان عوامل خطرزای مهم قرار می‌گیرند. ترک استعمال دخانیات، کاهش فشار خون و کم کردن کلسترول، خوردن غذاهای سالم، افزایش فعالیت‌های بدنی و انجام ورزش در افراد با سنین مختلف و در هر دو جنس مرد و زن برای کاهش احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی مفید هستند. فشار خون بالا، عامل خطرزای شماره یک برای سکته و مهم‌ترین عامل برای تقریبا نیمی از تمام موارد بیماری‌های قلبی- عروقی است. فشار خون بالا را قاتل ساکت یا قاتل مخفی نیز می‌نامند که علائم قابل مشاهده‌ای ندارد، اما می‌تواند صدمات مهلک به قلب و عروق زده و منتهی به افزایش خطر برای ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته شود. مبتلایان به فشار خون بالا نسبت به مردم با فشار خون طبیعی، 3 برابر بیشتر در معرض خطر هستند. تنها راهی که شما می‌توانید متوجه شوید که دارای فشار خون طبیعی هستید یا خیر، این است که به طور منظم فشار خون توسط پزشک یا خودتان چک شود. نکته مهم این است که اندازه‌گیری منظم و روزانه فشار خون دارای اهمیت فراوان است، زیرا فشار خون می‌تواند هر روز دچار نوسان شود و میانگین نتایج به‌دست آمده در طول زمان، شاخص فشار خون یک فرد است. نکته امیدبخش آن است که فشار خون می‌تواند از راه تغییر در نحوه زندگی، مانند کاهش مصرف نمک و افزایش فعالیت‌های بدنی یا هنگامی که ضروری است با مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک کاهش یابد. مصرف سیگار و استفاده از دیگر فرآورده‌های توتون، احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته را چند برابر می‌کند. این مورد بویژه در افرادی که در سنین جوانی شروع به سیگار کشیدن می‌کنند، افرادی که به تعداد زیاد سیگار می‌کشند و زنان، خطرناک‌تر است. نوع تغذیه نیز بسیار مهم است. در تحقیقات اخیر مهم‌ترین عامل بروز بیماری‌های قلبی، تغذیه نادرست اعلام شده است. خوردن غذاهای حاوی نمک زیاد منجر به ابتلا به فشار خون بالا می‌شود. همچنین مصرف زیاد چربی‌ها سبب انسداد رگ‌ها می‌شود. روغن‌های اشباع شده خطرساز‌ترین عامل برای بیماران قلبی و افراد در معرض خطر است. این روغن‌ها عبارتند از روغن جامد حیوانی، کره، روغن جامد نباتی و چربی‌های چسبیده به گوشت که تا حد امکان باید کمتر مصرف شوند. لبنیات خیلی کم‌چربی، ماست و شیر 5/1درصد چربی قابل استفاده هستند. مصرف نمک باید به 4-3 گرم در روز محدود شود. نمک را سر سفره نیاورید و از خوردن تنقلات شور مثل چیپس، پفک، خیارشور و شور سبزیجات خودداری کنید. همینطور باید توجه داشت که مصرف الکل و استفاده از برخی داروهای خاص نیز از عوامل خطرزا هستند. نوشیدن مشروبات الکلی موجب تخریب عضله قلب شده و استفاده از قرص‌های خوراکی پیشگیری‌کننده از حاملگی و داروهای هورمونی، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهند. استرس‌های روحی مداوم ممکن است علاوه بر ایجاد بیماری‌های قلبی، موجب سکته مغزی هم بشوند. بدون توجه به اینکه شما در کجای دنیا زندگی می‌کنید یا سطح زندگی شما چگونه است، گوشه‌گیری از دیگران، شهرنشینی و معضلات مرتبط با آن، فشار‌های اجتماعی، تشویش و اضطراب خطر بیماری‌های قلبی- عروقی را افزایش می‌دهند. در مطالعه‌ای که در کشور استرالیا انجام شد، مشخص شد میزان خطر افسردگی، انزوا و گوشه‌گیری اجتماعی به اندازه بالا بودن چربی خون، فشار خون و استعمال دخانیات است. حتی در بررسی دیگری دیده شد افسردگی‌های روانی موجب تخریب عروق اصلی خون‌رسان قلبی می‌شود. استرس و تشویش موجب می‌شود افراد به سمت سیگار کشیدن روی آورده و تغذیه ناسالمی داشته باشند که هردوی اینها از عوامل خطرزا برای ایجاد بیماری‌های قلبی هستند.
میزان خطر را کاهش دهید!
اگر می‌خواهید تا حد امکان خطر سکته قلبی را کاهش دهید باید تغذیه سالم و متعادلی داشته باشید که این امر برای داشتن قلب و سیستم گردش خون سالم حیاتی است. تغذیه صحیح شامل مقادیر فراوان میوه و سبزیجات که هم دارای ویتامین زیاد و هم فیبر بالا هستند (5 وعده در طول شبانه‌روز)، غلات، گوشت بدون چربی، ماهی و محدودیت در مصرف نمک و شکر است.
همچنین فعالیت‌های مداوم بدنی و ورزشی داشته باشید. حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی منظم در هر روز موجب کمک به حفظ و نگهداری کارآیی موثر و سلامت دستگاه قلبی- عروقی می‌شود. حداقل 60 دقیقه فعالیت بدنی در بیشتر روزها سبب می‌شود وزن مناسب و در حد مطلوب داشته باشید. پیاده‌روی کنید. 3 ایستگاه مانده به مقصد خود، از اتوبوس پیاده شده و بقیه را قدم بزنید. به جای استفاده از آسانسور، از راه‌پله استفاده کنید. در کار‌های دسته‌جمعی مانند کوه‌پیمایی شرکت کنید که این عامل در ایجاد دوستی و دوری از گوشه‌گیری هم موثر است. از دخانیات دوری کنید. تنباکو و توتون در هر شکل آن (سیگار، پیپ یا تنباکوی جویدنی) برای سلامتی بسیار زیانبار است. تماس با دود دست دوم یعنی دودی که از دهان افراد سیگاری بیرون می‌آید نیز برای افرادی که سیگاری نبوده ولی در کنار آنها هستند، مضر است. خطر حمله قلبی و سکته بعد از اینکه یک شخص استفاده از فرآورده‌های دخانی را قطع می‌کند (بدون توجه به مدت زمانی که وی استعمال دخانیات داشته است) فورا شروع به پایین آمدن کرده و می‌تواند حتی در عرض یک سال، تا نصف کاهش یابد.
عوامل خطرزای بیماری‌های قلبی- عروقی را کنترل کنید. فشار خون خود را بدانید. فشار خون بالا معمولا هیچ‌گونه علامتی ندارد، اما می‌تواند ایجاد سکته یا حمله قلبی ناگهانی بکند. فشار خون خود را به طور مرتب چک کنید. میزان قند خون خود را بدانید. بالا رفتن میزان گلوکز خون (بیماری دیابت)، خطر حمله‌های قلبی و سکته را افزایش می‌دهد. اگر شما به بیماری دیابت مبتلا هستید، خیلی مهم است که قند و فشار خون خود را کنترل کنید تا خطر کم شود. میزان چربی خون خود را بدانید. بالا رفتن میزان کلسترول خون خطر حمله‌های قلبی و سکته را افزایش می‌دهد. لازم است میزان کلسترول از راه تغذیه سالم و اگر نیاز باشد با مصرف داروهای کاهنده چربی که توسط پزشک تجویز می‌شود کاهش یابد. توجه داشته باشید حمله‌های قلبی و سکته به طور ناگهانی و بدون داشتن علامت پیش‌زمینه رخ می‌دهند و اگر اقدامات درمانی فوری صورت نگیرد، احتمال وقوع مرگ زیاد است. در مواقعی که یکی از اعضای خانواده، بستگان یا دوستان شما دچار حمله قلبی شد، وی را به مراکز درمانی برسانید.
* کارشناس ارشد خون‌شناسی، نویسنده حوزه سلامت
ارسال نظر
پربیننده