سارا صاحبی*: میان داخل و خارج خانه‌ها، ساختمان‌ها و فضاهای شهری، لایه حد واسطی وجود دارد که از ابتدایی‌ترین مراحل پیدایش معماری در زندگی بشر تاکنون سیر تحولی قابل تاملی داشته است. این لایه، علاوه بر وظایف نخستین خود مانند نقش حفاظتی، تعیین محدوده‌های مالکیت و ایجاد فضای خصوصی، رفته رفته وظیفه ابراز هویت، زیباسازی محیط شهری و همین‌طور کارکردهای فرهنگی بسیاری را نیز به عهده گرفته است. پوشش ساختمان که در ابتدا موظف بود حائلی میان انسان و تهدیدهای محیط خارج باشد، در عین حال باید نقش رابط میان فضاهای خصوصی و عمومی، خلوتی و شلوغی، مصنوعی و طبیعی را نیز ایفا کند.
امروزه بحث نماسازی در ساختمان و ساخت بدنه شهری یک بحث هویتی و فرهنگی است. در نماهای شهری ما معمولا به هم ریختگی‌هایی مشاهده می‌شود که بیشتر ناشی از تقلیدهای کورکورانه از سبک‌های معماری است. استفاده‌های بی‌رویه و نابجا از یکی از مصالح در یک دوره زمانی موجب از بین رفتن و بی‌ارزش شدن آن مصالح می‌شود که متاسفانه در بدنه‌های شهری خود بسیار با این پدیده روبه‌رو هستم. مگر نه اینکه معماری هر عصر بیانگر تفکر و اندیشه حاکم بر آن دوره است؟ پس در این صورت می‌توان گفت سیمای هر بنا نیز بیان‌کننده تفکر صاحب آن است. حال پرسشی که پیش می‌آید این خواهد بود که آیا ارتباطی میان آشفتگی نماهای شهری با آشفتگی اندیشه صاحبانشان وجود ندارد؟
متاسفانه با وجود توجه روزافزون به مساله پوشش بنا و نقش مهمی که می‌تواند در بهبود شرایط معماری روزگار ما داشته باشد، در معماری معاصر کشور ما هنوز توجهی درخور و مناسب به آن نشده است. اغلب دست‌اندرکاران صنعت ساختمان، پوشش ساختمان را لایه‌ای جدا در نظر می‌گیرند که فقط وظیفه زیبا ساختن بناها و نشان دادن منزلت اجتماعی صاحبانشان را برعهده دارند. در اثبات این امر، همین بس که قوانین ما شامل کنترل پیش‌آمدگی بنا، خط آسمان و کنترل همسطح بودن بناهای مجاور است در حالی که مثلا در روسیه، هر ساختمانی که قرار است ساخته شود قبلا ماکت آن تهیه می‌شود و در صورت همخوانی با بدنه شهری مجوز ساخت می‌گیرد. همخوانی و زیبایی بدنه شهری نیاز به برنامه‌ریزی و تفکر دارد. به گفته حسن فتحی، معمار مصری: «بدبختانه چشم آدمی مانند گوشش حساس نیست. وقتی گوشمان صدای ناهنجاری را می‌شنود، شما ناخودآگاه از جا می‌پرید، اما اگر دیدگانتان تناسبی ناهنجار را ببیند، یکه نمی‌خورید و مثلا چشمتان سرخ نمی‌شود یا از آن اشک نمی‌آید و دردتان نمی‌گیرد!» پوشش در طول تاریخ در نقش‌های متنوعی چون دفاع، حفاظ، حصار، محدود کننده مالکیت، عایق در مقابل رطوبت و برودت، تعریف فضا و دربر گیرنده تزئینات بنا و... استفاده شده است. البته امروزه بسیاری از نقش‌ها تا حدی از هم تفکیک شده و به صورت لایه‌های مجزا و مستقل یا ترکیبی در بناها قابل رویت است. به هر صورت پوشش ساختمان باید به وظایف مشخص زیر پاسخ دهد:
مقاومت و پایداری در برابر نیروهای جانبی و خارجی، مقاومت در برابر آب و هوا و رطوبت زمین، دوام و عدم نیاز به نگهداری، آتشپادی (پایداری و مقاومت در برابر نفوذ آتش و حرارت)، مقاومت در برابر انتقال حرارت و مقاومت در برابر صوت .
پوشش ساختمان همواره در حد فاصل 2 فضا قرار دارد و در تعریف هر دو فضا نقش ایفا می‌کند. پوشش ساختمان در حد فاصل یک فضای باز و یک فضای بسته یا نیمه‌باز قرار می‌گیرد. بدنه‌ای که از یک طرف فضای باز را تعریف کرده و از طرف دیگر فضای بسته را، از طرف فضای بسته مسؤول ارتباط این فضا با نور، چشم‌انداز و... است و از طرف فضای باز مسؤولیت تعریف آن فضا، ارتباط با فضاهای اطراف و ارتباط با زمین و آسمان را برعهده دارد. به قول رنزو پیانو، معماری هنری مملو از تضاد است؛ تضاد میان انضباط و آزادی، تکنولوژی و محیط زیست، مدرنیسم، سنت و... و پوشش معماری به عنوان یکی از اجزای اصلی و غیرقابل تفکیک آن باید دربردارنده تمام این تضادها باشد به گونه‌ای که تجمیع این تضادها به اثر معماری در کل یگانگی بخشد. در نماهای امروز شهرهای ما آنچه دیده می‌شود تنها تضاد است؛ تضادها و آشفتگی‌هایی که به یکپارچگی نمی‌رسند و این وظیفه طراحان و معماران است که با استفاده صحیح از دانش، هنر، تکنولوژی و مصالح چهره شهرها را سامان بخشند.
* کارشناس ارشد معماری درباره آنچه از نماي ساختمان‌ها نمي‌دانيم
پوششي كه فرهنگ شهرها را مي‌سازد
سارا صاحبی*: میان داخل و خارج خانه‌ها، ساختمان‌ها و فضاهای شهری، لایه حد واسطی وجود دارد که از ابتدایی‌ترین مراحل پیدایش معماری در زندگی بشر تاکنون سیر تحولی قابل تاملی داشته است. این لایه، علاوه بر وظایف نخستین خود مانند نقش حفاظتی، تعیین محدوده‌های مالکیت و ایجاد فضای خصوصی، رفته رفته وظیفه ابراز هویت، زیباسازی محیط شهری و همین‌طور کارکردهای فرهنگی بسیاری را نیز به عهده گرفته است. پوشش ساختمان که در ابتدا موظف بود حائلی میان انسان و تهدیدهای محیط خارج باشد، در عین حال باید نقش رابط میان فضاهای خصوصی و عمومی، خلوتی و شلوغی، مصنوعی و طبیعی را نیز ایفا کند.
امروزه بحث نماسازی در ساختمان و ساخت بدنه شهری یک بحث هویتی و فرهنگی است. در نماهای شهری ما معمولا به هم ریختگی‌هایی مشاهده می‌شود که بیشتر ناشی از تقلیدهای کورکورانه از سبک‌های معماری است. استفاده‌های بی‌رویه و نابجا از یکی از مصالح در یک دوره زمانی موجب از بین رفتن و بی‌ارزش شدن آن مصالح می‌شود که متاسفانه در بدنه‌های شهری خود بسیار با این پدیده روبه‌رو هستم. مگر نه اینکه معماری هر عصر بیانگر تفکر و اندیشه حاکم بر آن دوره است؟ پس در این صورت می‌توان گفت سیمای هر بنا نیز بیان‌کننده تفکر صاحب آن است. حال پرسشی که پیش می‌آید این خواهد بود که آیا ارتباطی میان آشفتگی نماهای شهری با آشفتگی اندیشه صاحبانشان وجود ندارد؟
متاسفانه با وجود توجه روزافزون به مساله پوشش بنا و نقش مهمی که می‌تواند در بهبود شرایط معماری روزگار ما داشته باشد، در معماری معاصر کشور ما هنوز توجهی درخور و مناسب به آن نشده است. اغلب دست‌اندرکاران صنعت ساختمان، پوشش ساختمان را لایه‌ای جدا در نظر می‌گیرند که فقط وظیفه زیبا ساختن بناها و نشان دادن منزلت اجتماعی صاحبانشان را برعهده دارند. در اثبات این امر، همین بس که قوانین ما شامل کنترل پیش‌آمدگی بنا، خط آسمان و کنترل همسطح بودن بناهای مجاور است در حالی که مثلا در روسیه، هر ساختمانی که قرار است ساخته شود قبلا ماکت آن تهیه می‌شود و در صورت همخوانی با بدنه شهری مجوز ساخت می‌گیرد. همخوانی و زیبایی بدنه شهری نیاز به برنامه‌ریزی و تفکر دارد. به گفته حسن فتحی، معمار مصری: «بدبختانه چشم آدمی مانند گوشش حساس نیست. وقتی گوشمان صدای ناهنجاری را می‌شنود، شما ناخودآگاه از جا می‌پرید، اما اگر دیدگانتان تناسبی ناهنجار را ببیند، یکه نمی‌خورید و مثلا چشمتان سرخ نمی‌شود یا از آن اشک نمی‌آید و دردتان نمی‌گیرد!» پوشش در طول تاریخ در نقش‌های متنوعی چون دفاع، حفاظ، حصار، محدود کننده مالکیت، عایق در مقابل رطوبت و برودت، تعریف فضا و دربر گیرنده تزئینات بنا و... استفاده شده است. البته امروزه بسیاری از نقش‌ها تا حدی از هم تفکیک شده و به صورت لایه‌های مجزا و مستقل یا ترکیبی در بناها قابل رویت است. به هر صورت پوشش ساختمان باید به وظایف مشخص زیر پاسخ دهد:
مقاومت و پایداری در برابر نیروهای جانبی و خارجی، مقاومت در برابر آب و هوا و رطوبت زمین، دوام و عدم نیاز به نگهداری، آتشپادی (پایداری و مقاومت در برابر نفوذ آتش و حرارت)، مقاومت در برابر انتقال حرارت و مقاومت در برابر صوت .
پوشش ساختمان همواره در حد فاصل 2 فضا قرار دارد و در تعریف هر دو فضا نقش ایفا می‌کند. پوشش ساختمان در حد فاصل یک فضای باز و یک فضای بسته یا نیمه‌باز قرار می‌گیرد. بدنه‌ای که از یک طرف فضای باز را تعریف کرده و از طرف دیگر فضای بسته را، از طرف فضای بسته مسؤول ارتباط این فضا با نور، چشم‌انداز و... است و از طرف فضای باز مسؤولیت تعریف آن فضا، ارتباط با فضاهای اطراف و ارتباط با زمین و آسمان را برعهده دارد. به قول رنزو پیانو، معماری هنری مملو از تضاد است؛ تضاد میان انضباط و آزادی، تکنولوژی و محیط زیست، مدرنیسم، سنت و... و پوشش معماری به عنوان یکی از اجزای اصلی و غیرقابل تفکیک آن باید دربردارنده تمام این تضادها باشد به گونه‌ای که تجمیع این تضادها به اثر معماری در کل یگانگی بخشد. در نماهای امروز شهرهای ما آنچه دیده می‌شود تنها تضاد است؛ تضادها و آشفتگی‌هایی که به یکپارچگی نمی‌رسند و این وظیفه طراحان و معماران است که با استفاده صحیح از دانش، هنر، تکنولوژی و مصالح چهره شهرها را سامان بخشند.
* کارشناس ارشد معماری ارسال نظر
پربیننده