وارش گیلانی: «فردای بعد از تو»، نام مجموعه غزلی است از محمود اکرامی که آن را انتشارات شهرستان ادب در 278 صفحه منتشر کرده است. این مجموعه 132 غزل با ابیات ۵ تا 10 الی 12 بیتی دارد. اغلب مضامین این دفتر نیز عاشقانه است که گاه با یادکرد از نام‌هایی، شعرش را به آن سو می‌برد؛ مثلا آنجا که غزل‌هایش را تقدیم می‌کند به خبرنگار شهید افغانستانی، یا برای شهدای ساختمان پلاسکو و شهدای هواپیمای اوکراینی و درختان فلان منطقه، یا به یاد غلامرضا شکوهی و به یاد داغ یوسفعلی میرشکاک که داغ جوان دیده است. در این میان از شعر یا شعرهای رضوی و مهدوی و نماز جمعه و شور نماز غافل نیست و همچنین از خاورمیانه و تهران و شعر زمستان اخوان و نیز جبهه‌های جنگ و نیز ایل و کوچ ایل خود:
مردان ایل من شبیه آینه پاکند
آزاد مثل نسیم، افتاده چون خاکند
آزاد مثل مرخ‌های کوه آلاداغ
سرزنده مثل آب و مثل باد چالاکند
مردان گرگ و گله در شب تنهایی
مردان کوچ و کوه و برف و باد و کولاکند...
با این همه، حرف اول این مجموعه را غزل‌های عاشقانه می‌زند؛ غزل‌هایی که گاه از روی مهر و مهرورزی و در این حد عاشقانه‌اند:
مثل خورشید سحرگاه خراسان مهربان باشیم
مثل آتش، در شب سرد زمستان مهربان باشیم
نان گرم از سفره خورشید اگر چه می‌خوریم هر روز
با شب تاریک، مثل ماه تابان مهربان باشیم
خار در پا خنده‌رو باشیم، مانند گل صدبرگ
چون نسیم صبحگاهی با گیاهان مهربان باشیم...
کینه را بگذار و بگذر، عاشقی کن چند روزت را
یادمان باشد که انسانیم، انسان، مهربان باشیم
و غزل‌هایی که عاشقانه دیدن‌هایش حتی هوای آلوده و سمی تهران را مطبوع می‌نامد و صدای سرسام‌آور این شهر را آرامش‌بخش و خیابان‌هایش را زیبا؛ زیرا یار در این شهر است و با او، این همه زشتی، از سر خیر و برکت شعر، زیبا می‌شود:
با تو پاییز خوش و با تو زمستان خوب است
سردی ماه دی و زردی آبان خوب است
بی‌تو آغوش گل سرخ، کویر است کویر
با تو این دود و دم دائم تهران خوب است
صبح با چشم تو رفتن به خیابان زیباست
عصرها چای و غزل با تو در ایوان خوب است
ای که در سایه تو کوه و کویر آرام است
شهر این همهمه آهن و سیمان خوب است
دست در دست تو در شهر قدم خواهم زد
تا ببینند همه حال خیابان خوب است
عشق و عاشقی در این دفتر ابعاد پررنگ‌تر هم دارد؛ آنجا که شاعر نه با فرهنگ و زبان دیروزی و شعر قدیم، بلکه به زبان امروزی برای معشوقش می‌میرد؛ آنگونه که ابعاد مجازی‌اش از این زبان بیرون می‌زند، زیرا «مردن‌های عاشق در شعر قدیم» حتی اگر ابعاد مادی و تنی و مجازی هم داشت، در کل، نقبی به معنویت و جان و حقیقت هم می‌زد. غرض خرده‌گیری بر این نوع شعرهای عاشقانه نیست؛ غرض بیان واقعیت‌های شعر است:
این زن که جنس خنده‌هایش فرق دارد
حرف دلش، رنگ صدایش فرق دارد
در گوش من آهسته یک شب گفت: آدم
عاشق که شد ما و شمایش فرق دارد
هرکس که عاشق می‌شود در چشم مردم
پیغمبرش، دینش، خدایش فرق دارد
مرگم طلب کرد و جوان‌تر گشتم انگار
تاثیر نفرین و دعایش فرق دارد
زن‌ها همه خوبند، خوب خوب اما
این زن که می‌میرم برایش فرق دارد
البته شاعر دفتر «فردای بعد از تو» که محمود اکرامی نام دارد، در این مجموعه به غزل‌های عریان و نیمه‌عریان هم می‌رسد؛ به آنجا که شاعر حالش بد است و آغوش لازم است:
حالم بد است موی پریشان بهانه است
سردرگمم، شلوغی تهران بهانه است
تنهاتر از همیشه و آغوش‌لازمم
سرمای چارچار و زمستان بهانه است...
و از این نیز پا را فراتر می‌نهد و با زبان عام‌تری «از بغل کردن و سرقت و دستگیر شدنش می‌گوید» که در شعر جرم نیست؛ هرچند نصف‌العیش محسوب می‌شود اما بر این نصفه هم حرجی نیست و دیگر این امر خود سال‌هاست که نقل و نبات غزل‌های عاشقانه شده است:
در انتظار بغل کردن تو پیر شدم
بغل گشودی و من ناگهان اسیر شدم
به یمن عشق تو از هفت دولت آزادم
به جرم سرقت قلب تو دستگیر شدم
دو بیت وقف چشمت نمودم و پس از آن
میان اهل محل شاعری شهیر شدم...
آری! سال‌هاست شاعران دیگر هوس کرده‌اند که از این طرف بام - که مجازی است - بیفتند. اگرچه آن طرف بام محل سقوط نبود اما بسیاری از شاعران هم‌عصر ما آن نگاه غیرمجازی و عشق حقیقی را بهانه کرده بودند تا کهنه‌خورمان کنند با شعرهای دست دوم و دست سوم خود که تقلیدی بود از شعر مفاهیم عشق حقیقی بزرگان شعر دیروز فارسی اما با این همه، باید راستی عشق مجازی را بر ناراستی عشق حقیقی ترجیح داد، چرا که عشق حقیقی بزرگان شعر ما، حقیقی و راست بود و بخشی از عشق‌های مجازی شعر معاصر ما که در اشعار امروز جاری است نیز خالی از حقیقت و راستی نیست. در واقع، هر جا حقیقت است، راستی هم همان‌جاست.
اما این حقیقت عاشقانه در غزل‌های محمود اکرامی متنوع است، از این رو گاه شکل دینی به خود می‌گیرد؛ شکلی از دین که با نگاهی عرفانی توأم است:
رفتم از خود تا خدا یک روز همپای نسیم
عاشقی کردم دو رکعت زیر بال یاکریم
«قل هو‌الله احد» گفتم، فتحنایی رسید
هفت سنگ از دل زدم، از دل، به شیطانی رجیم
زیر لب یا نور، یا قدوس گفتم ناگهان
عشق پیدا شد به اذن رب ذوالفضل العظیم
گفت: الله معک فی کل حال، ای اهل دل
عشق یعنی اینکه پای دل نمی‌فهمد گلیم
شاعریم اما پس از الاالذین... آمدیم
عاشقیم اما همیشه در صراط مستقیم
عاشقیم و عاشقیم و عاشقیم و عاشقیم
جرم ما این است: «بسم‌الله الرحمن الرحیم»
گاهی نیز عاشقانه‌های این دفتر مهدوی است و با جمعه‌ها اتفاق می‌افتد:
چون هوای آمدن‌های تو دارم جمعه‌ها
بی‌قرارم مثل دریا، بی‌قرارم جمعه‌ها
کوچه‌های رفتنت را آب و جارو می‌کنم
لحظه‌های آمدن را می‌شمارم جمعه‌ها...
گاهی نیز این عاشقانه‌ها به شکل خراسان و حضرت سلطان خراسان است:
با وجود سایه‌ات، خورشید می‌خواهم چکار؟
جام جم، افسانه خورشید می‌خواهم چکار؟
آفتاب صبح مشهد در دلم تا جاری است
سایه بی‌اعتبار بید می‌خواهم چه‌کار؟
من که از صحن عتیقت تا خدا پر می‌کشم
عمر نوح و دولت جاوید می‌خواهم چه‌کار؟...
زبان دفتر شعر «فردای بعد از تو» محمود اکرامی، زبان شعرهای دیروز اوست و تغییر چندانی نکرده است؛ یعنی یک زبان ساده و لحن و بیانی ساده که نزدیک به زبان گفتار است. از این رو تا حدی بار صمیمیت شعرهای اکرامی را این زبان به دوش می‌کشد اما همان‌گونه که گفتم تا حدی این امر با این لحن و بیان اعاده می‌شود و این یعنی اینکه شاعر باید بیشتر از خود و درونش مایه بگذارد و صرفا به نوع انتخاب زبان شعری‌اش اکتفا نکند. از طرفی از آنجا که نوع شعر محمود اکرامی بیشتر مفهومی است و سعی‌اش بر این است که نکته‌ای یا سخن نغزی را در شعرش بیان کند، این است که می‌بینیم در نمونه شعرهای بالا از این لحاظ موفق است؛ مثلا در غزلی عرفانی که با این بیت پایان می‌گیرد:
عاشقیم و عاشقیم و عاشقیم و عاشقیم
جرم ما این است: بسم‌الله الرحمن الرحیم
با این همه، در بسیاری از مواقع برعکس عمل می‌کند؛ آنگونه که در بیان مفاهیم در بسیاری از شعرها و ابیات به حرف‌های عادی و معمولی پناه می‌برد، یا دچار لکنت و گنگی، یا حداقل دچار نارسایی می‌شود؛ مثلا با حرف معمولی در بیت اول ذیل، با نارسایی در بیت دوم، با گنگی و نامفهومی در بیت سوم (یعنی نفس حرف درست و زیباست اما به گونه‌ای بیان شده که گنگ و نامفهوم است، زیرا این معنا را خود شعر نمی‌رساند که «دست و دلی در لباس‌ها نیست»، بلکه به زور و زحمت، خود مخاطب باید آن را بفهمد)، یا با حرف ساده‌لوحانه در بیت چهارم که آشکار است، زیرا در مقابل کسی که از خداوند می‌خواهد «خدایا خودت کاری بکن»، جوابی نظیر اینکه «مگر خدا بیکار است»، ساده‌لوحانه نیست و با بیت سست و معمولی در بیت پنجم که معلوم است و نیازی به توضیح ندارد. یعنی معمولی‌ترین حرفی که بعد از «هشیار نیست» در ذهن تداعی می‌کند، همین «بیدار نیست» است؛ آن هم با توجه به قافیه بودن‌شان. اینکه کسی بگوید «بهتر از دنیا جایی را ندیدم، خود حرف غلطی است، مگر او جای دیگری را دیده که می‌خواهد دنیا را با آن قیاس کند. اگر هم این حرف کنایه از آن است که «دنیا جای خوبی است» جوابش این نمی‌شود که به وی بگوییم «دنیا جز در و دیوار نیست»؛ یعنی حرف نارساست:
گفت هشیاری بیار اینجا کسی هشیار نیست
گفتمش هشیار هم باشد اگر، بیدار نیست
گفت جایی بهتر از دنیا ندیدم هیچ‌گاه
رفتم و دیدم که دنیا جز در و دیوار نیست
در دل و دست همه جز باد سرگردان و سرد
در خیابان‌ها به جز پیراهن و شلوار نیست
دیگری می‌گفت: «یا رب تو خودت کاری بکن»
با خودم گفتم: خدا این قدرها بیکار نیست
من نمی‌دانم کجا هستی؟ چه داری می‌کنی؟
هر کجا هستی مواظب باش گل بی‌خار نیست