
گروه فرهنگ و هنر: ژانر کودک و نوجوان همواره در سینمای ایران مهجور و مقهور واقع شده است؛ ژانری که از 7 هزار فیلم اکرانشده تنها حدود 150 اثر را شامل شده و این یعنی سهمش از کل سینمای ایران زیر 3 درصد است. سینمای کودک و نوجوان هر زمان فیلم قابل توجه و باکیفیتی تولید و اکران کرده، مورد استقبال کودکان، نوجوانان و خانوادهها قرار گرفته است. از «کلاه قرمزی و پسرخاله» با 6 میلیون مخاطب تا «دزد عروسکها» با 4 میلیون و «شهر موشها» با 3 میلیون، نمونههای بارز و مشخصی از اقبال و استقبال خانوادهها از این ژانر در سینمای ایران هستند اما در نهایت تاسف بهرغم وجود ظرفیت بینظیر و تمایل خانوادههای ایرانی به تماشای فیلمهای کودک و نوجوان، پس از اکران «شهر موشهای 3» با ۲ میلیون و 500 هزار مخاطب در سال 93 هیچ فیلمی تا پیش از «بچه زرنگ» از مرز یک میلیون مخاطب عبور نکرده بود و این یعنی نزدیک به یک دهه سینمای کودک و نوجوان فیلمی که مورد توجه خانوادهها و کودکان و نوجوانان قرار بگیرد، اکران نکرده است. در همین اوضاع و احوال بود که با تغییر مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و اهتمام ویژه مدیرعامل وقت بنیاد سینمایی فارابی، تفاهمنامهای با موضوع تولید و مشارکت در ساخت آثاری با محوریت کودکان و نوجوانان امضا شد؛ تفاهمنامهای که با تغییر ناگهانی مدیرعامل فارابی مقصدی جزو آرشیو و بایگانی برایش رقم نخورد و اساسا تا امروز هیچ خبری درباره تولیدات مشارکتی منتشر نشده است. در این میان در حالی که کمتر از 5 هفته دیگر تا برگزاری چهلودومین جشنواره فیلم فجر زمان باقی مانده است، خبر اتمام فیلمبرداری و رسیدن به مرحله تدوین و صداگذاری فیلم «باغ کیانوش» به کارگردانی رضا کشاورزحداد و تهیهکنندگی محمدجواد موحد برای گروه سنی نوجوان محصول مشترک باشگاه سوره و کانون پرورش فکری، علاقهمندان و دغدغهمندان به این حوزه را امیدوار کرد که در فجر 42 شاهد حضور حداقل یک فیلم فارغ از بخش انیمیشن درباره این ژانر پرظرفیت باشیم؛ فیلمی بر اساس کتابی با همین عنوان به قلم علیاصغر عزتیپاک محصول انتشارات کانون پرورش فکری و از مجموعه «رمان نوجوان امروز» که از سال 88 با اهتمام ویژه معاون هنری وزیر ارشاد وقت پدید آمد و در ابتدای دهه 90 به اوج خود با بیش از 50 عنوان کتاب رسید. «باغ کیانوش» ماجرای تجاوز غریبهها و دشمن به آب و خاک و حریم شخصی قهرمانان داستان و واکنش آنها در مقابل این تجاوز است. خط اصلی این رمان در زمان جنگ تحمیلی ایران و عراق در روستایی از توابع شهر همدان اتفاق میافتد. حمزه و عباس تصمیم میگیرند در روز جشن ازدواج پسر کیانوش به باغ او دستبرد بزنند. این ماجرا با سقوط یک هواپیمای بمبافکن عراقی در نزدیکی باغ همزمان میشود. سقوط هواپیما و ورود خلبان آن به باغ کیانوش ماجراهای جالبی میآفریند. خط دوم داستان که اصلیترین خط داستانی اثر است، با سقوط بمبافکن عراقی به خط نخست پیوند میخورد. تلاش مشترک حمزه، عباس و کیانوش برای مقابله با خلبان عراقی و جلوگیری از فرار او، تقابل آنان را از بین میبرد و به اتحادی در برابر دشمن خارجی تبدیل میشود.
روایت دیگر، خاطرات پدربزرگ حمزه از حضور نیروهای روس در نزدیکی روستای محل سکونتشان و ترفند روستاییان برای مواجهه با آنان است. این روایت نیز به موازات ۲ خط داستانی دیگر در ذهن حمزه مرور میشود و در نهایت شیوه مقابله مردم روستا با نیروهای متجاوز الهامبخش حمزه میشود و این خط داستانی با روایت اصلی پیوند میخورد. «باغ کیانوش» از زاویه دید «دانای کل» روایت میشود. انتخاب این شیوه برای روایت داستان تا حدودی از صمیمیت متن اثر کاسته است به این ترتیب، صرفنظر از اینکه قهرمان این رمان، یک نوجوان است، میتوان «باغ کیانوش» را رمانی مناسب برای همه گروههای سنی دانست. در حالی که انتخاب زاویه دید «اول شخص» یا حتی «من راوی» برای بیان مستقیم احساسات حمزه در بحبوبه کشمکشهای داستان، میتوانست حس همزادپنداری خواننده با قهرمان اثر را برانگیزاند و «باغ کیانوش» را برای مخاطب نوجوان جذابتر کند.
«باغ کیانوش» پر از کشمکش است. هنوز نخستین بحرانی که شخصیتهای اصلی با آن مواجه شدهاند به پایان نرسیده که بحران دیگری آغاز میشود و این کشمکشها خواننده را به مطالعه ادامه داستان ترغیب کرده است. طرح داستان ساده و باورپذیر است. ۲ نوجوان از فرصت جشن ازدواج پسر کیانوش استفاده میکنند تا از باغ او میوه بچینند اما کیانوش سر میرسد و نقشههای آنها نقش بر آب میشود اما ماجرا به همینجا ختم نمیشود و سر و کله یک متجاوز دیگر هم پیدا میشود. فضای باغ کیانوش و تپه مشرف به آن خاطرات پدربزرگ حمزه را زنده میکند و قهرمان داستان با استفاده از همین خاطرات جریان حوادث را تغییر میدهد.
پایانبندی داستان اگرچه قابلپیشبینی است اما با توجه به طرح داستان و اتفاقات مختلفی که در طول داستان رخ میدهد، قابل باور است. علاوه بر این پایان خوش رمان و نکات آموزندهای که در آن گنجانده شده، این بخش از اثر را برای مخاطب نوجوان جذابتر کرده است. با توجه به اقتباس فیلم از روی رمان «باغ کیانوش» و حضور بازیگران حرفهای و سرشناسی چون «شهرام حقیقتدوست» با سوابقی چون قاتل وحشی، سرو زیر آب، مرداب، آمستردام، خون سرد، «علیرضا آرا» با بازی در فیلمهایی چون مردن در آب مطهر، عقیق، زیر پای مادر، افرا و «عباس جمشیدیفر» نیز با حضور در آثاری چون کت چرمی، سیاهچاله، یاغی، زخم کاری و سقوط، بدون شک شاهد یک فیلم قابل توجه و باکیفیت در جشنواره خواهیم بود. در کنار آنچه بیان شد، نباید فراموش کرد رضا کشاورزحداد در حالی نخستین تجربه کارگردانی سینمایی خود را پشت سر میگذارد که پیش از این چند فیلم کوتاه از جمله «تریبون»، «تعمیرکار»، «ناهارترین»، «ترسناک نیست»، «هیات همراه»، «مداد رنگی»، «تکیهگاه»، «هدیه»، «آخرشه» و... را تولید کرده که عمدتا در ژانر کودک و نوجوان بودهاند. از طرفی این نکته مهم نیز نباید مغفول بماند تکمیل زنجیره تولیدات در کانون پرورش فکری نیز اقدام قابل تحسینی است که در این فیلم رنگ واقعیت گرفته است؛ کتابی که ماحصل کانون است و اکنون فیلمی از آن اقتباس شده است. در هر صورت تولید «باغ کیانوش» از هر جنبه و بعدی که بدان نگاه شود، امری قابل احترام و تحسین است. از یک سو فیلمی برای گروه سنی نوجوانان، از سوی دیگر اقتباسی از یک رمان بسیار موفق، در کنار گروه حرفهای، نوید یک اثر خوب را میدهد، زیرا موفقیت این فیلم، مترادف سربلندی و اعتلای ژانر نوجوان در سینمای ایران نخواهد بود.