استخوان‌های دوست‌داشتنی پیترجکسون

ترجمه: محمد سید‌علی نام پیتر جکسون همواره با نام فیلم‌های پرهزینه و جلوه‌های ویژه سنگین همراه بوده‌ است؛ فیلم‌هایی مانند «کینگ کنگ» یا سه‌گانه ماندگار«ارباب حلقه‌ها». اما این‌بار این کارگردان سراغ فیلمی می‌رود که به اعتقاد خودش بیشتر جنبه شخصی دارد. آخرین ساخته او «استخوان‌های دوست داشتنی» نام دارد که برگرفته از رمانی بسیار موفق به همین نام است که آلیس زیبولد آن را به رشته تحریر درآورده است. این فیلم که از بخت‌های اصلی دریافت جایزه اسکار بهترین فیلم سال به شمار می‌آید، از حضور هنرپیشه‌های مطرحی چون «ریچل وایز» و «مارک والبرگ» سود می‌برد. «استخوان‌های دوست‌داشتنی» داستان دختری 14 ساله به نام سوزی سمن (با بازی تحسین برانگیز سائوارس رونان) را به تصویر می‌کشد که به دست یکی از همسایگان و به‌طرزی وحشیانه مورد تجاوز قرار گرفته و به قتل می‌‌رسد. او چند سال بعد را از طریق بهشتی شخصی به تماشای خانواده خود و اندوه آنها می‌نشیند. جکسون که چندی پیش تهیه‌کنندگی فیلم موفق «منطقه 9» را تجربه کرده بود، در این فیلم علاوه بر کارگردانی، تهیه‌کنندگی را نیز برعهده داشته است. ساخته اخیر جکسون که با بودجه‌ای 65 میلیون دلاری تولید شده، قرار است در روز 11 دسامبر امسال (جمعه 20 آذر) به نمایش عمومی گذاشته شود. متن زیر مصاحبه‌ای است با جکسون پیرامون رمان «استخوان‌های دوست داشتنی» و آنچه او برای تبدیل کردن آن به یک فیلم مورد توجه قرار داده است. برای آغاز بحث می‌خواهم بدانم چه چیز در رمان آلیس زیبولد برایتان خوشایند بود؟ وقتی کتاب را خواندم، بلافاصله به ذهنم رسید که این داستان اگر به یک فیلم تبدیل شود، چه از نظر روایی و چه از نظر جلوه‌های بصری بسیار منحصر به فرد خواهد شد. البته شاید بالاتر از همه، انگیزه‌ام این بود که به امید و طنزی که در سراسر داستان جاری بود پاسخی داده باشم. می‌توانم بگویم که خواندن کتاب آلیس تجربه‌ای بسیار احساس‌برانگیز بود، اما احساسی بودن آن به هیچ‌وجه این معنی را نمی‌دهد که کتاب داستانی افسرده و ناراحت کننده داشته باشد. این رمان هم امید‌بخش هم به طرز عجیبی آرامش‌بخش بود، چون سوزی (قهرمان داستان) یاد می‌گیرد که مرگ خود را بپذیرد و دیدگاه او به آگاهی ما نیز کمک می‌کند. به‌عنوان یک راوی، او هرگز دچار تزلزل فکری نمی‌شود که مثلا گاهی به حال خودش افسوس بخورد یا اینکه احساسی برعکس داشته باشد و خیلی به خودش امتیاز بدهد. ما سعی کردیم که برای زندگی بخشیدن به کتاب از بسیاری عناصر مختلف مثل موسیقی، طراحی صدا و کنکاش‌های تصویری استفاده کنیم. این یکی از چالش‌برانگیزترین و در عین حال رضایت‌بخش‌ترین فیلم‌هایی است که من تاکنون ساخته‌ام. من به عملکرد تمام افرادی که در این فیلم همکاری داشتند افتخار می‌کنم. شما لحن فیلم خود را با توجه به اینکه سوژه داستان تقریباً خشن است چگونه توصیف می‌کنید؟ تفاوت زیادی بین سوژه و لحن وجود دارد. قطعا قتل یک دختر جوان سوژه‌ای دلسرد کننده است، اما وقتی آن شخص سوزی سمن است که دارد کشف می‌کند زندگی جدید او در «سوی دیگر هستی» چگونه تجربه‌ای خواهد بود، طنز بسیار شیرینی به وجود خواهد آمد. او بعضی مواقع بسیار بی‌ادب است که البته این امر او را به کاراکتری دلنشین تبدیل می‌کند! من هرگز این کتاب را دلسرد کننده نیافتم. گاه به گاه این داستان بسیار تکان دهنده و همیشه کاملا صادقانه بود و ما هم در فیلم سعی کردیم تا حدی مانند آن را انجام دهیم، اما مثل بسیاری دیگر از خواننده‌ها، من هم کتاب را به طور عجیبی خوشبینانه ارزیابی کردم. این امر که سوزی تلاش می‌کرد تا یاد بگیرد مرگ خودش را بپذیرد، برایم بسیار الهام‌بخش بود. در برابر اندوهی عظیم او «امید» را می‌یابد. او به عشق متوسل می‌‌شود و به این وسیله بر دهشت قتل خود غلبه می‌کند. در انتهای کتاب شما نور و لذت را احساس می‌کنید، چراکه شما تجربه‌ای عظیم را پشت سر گذاشته‌اید اما با پشت سرگذاشتن آن و سر در آوردن از «سوی دیگر هستی» احساس آزادی بیشتری دارید. آیا عناصری از کتاب هست که به خاطر تنگنای زمانی فیلم آنها را وارد فیلم نکرده باشید؟ اقتباس از یک رمان، به معنی وفاداری کامل به تک‌تک کلمات یا لحظه‌هایی که نویسنده آنها را خلق کرده، نیست. بیشتر به معنی آن است که همان داستان از فیلتر حسی شخص دیگری عبور کند. من همیشه فیلم‌ها را تا حدی برای خودم می‌سازم. وقتی این کتاب را خواندم، تحت تاثیر آن قرار گرفتم و این فیلم بیشتر نحوه تاثیرپذیری من از داستان، کاراکترها و محتوای آن را نشان می‌دهد. این فیلم بیشتر یک فیلم شخصی بود نه اینکه تلاشی برای خشنود کردن همه افرادی که کتاب را خوانده‌اند؛ این امر کاملا غیرممکن است. به هر حال من از کتاب لذت بردم، مثل هزاران فرد دیگر و قطعا مردم تشخیص خواهند داد که تمام کاراکترها از جمله سوزی، جک (پدر سوزی با بازی مارک والبرگ) و ابیگیل (مادر سوزی با بازی ریچل وایز) مستقیما از دل کتاب بیرون آمده‌اند و همه آنها با کار شگفت‌آور هنرپیشه‌های ما به زندگی دعوت شده‌اند. شما همیشه امیدوارید که لحن و عصاره کتاب را تسخیر و به فیلم تبدیل کنید، اما این بیشتر یک امر شخصی است. این لحن و روح فیلم است که هنگام خواندن آن مرا تحت تاثیر خود قرار داد. کیفیت بهشت شخصی سوزی در کتاب سوژه بحث ونظرهای بسیاری شده بود. در نسخه سینمایی هم این بهشت فاقد پیچیدگی‌های ماورایی است؟ به‌عبارت دیگر چگونه یک بهشت قابل پذیرش برای مخاطب را در فیلم خود خلق کردید؟ در رمان وقتی سوزی می‌میرد خودش را در جایی میان زمین و آسمان می‌یابد. بنا به متن کتاب، او در جایی به نام «میانه» قرار دارد. ما هم می‌خواستیم این جهان تحت سلطه خواسته‌های ناخودآگاه سوزی باشد. دنیای «میانه» که سوزی در آن قرار دارد به عنوان مکانی زیبا، رمزآلود و قدرتمند شروع می‌شود؛ هم آشناست و هم غریب، هم آرامش‌بخش است و هم اندوهناک و در یک کلام ذهنیت یک دختر 14ساله از بهشت است. بیشتر شبیه دنیای رویاهاست که از جادوی استعاره برای القای زندگی روانی و احساسی سوزی استفاده می‌کند، اما با جلو رفتن فیلم، ما می‌بینیم که این مکانی که سوزی برای خودش خلق کرده به یک زندان تبدیل می‌شود. او می‌فهمد که چیزی او را به دنیای ‌«میانه» پیوند زده است. چیزی در این میان هست که او باید قبل از اینکه بتواند کاملا از مردی که او را کشته رهایی یابد، با آن روبه‌رو شود. او می‌فهمد که برای ادامه دادن باید زندگی‌اش را از مردی که آن را گرفته باز بستاند. ما قطعا تصمیم نداریم از این فیلم برای تجسم تصویری قطعی از بهشت و آنچه بهشت به آن می‌ماند و افرادی که در آن هستند استفاده کنیم. وقتی سوزی در نهایت از این زندگی «میانه» عبور می‌کند، ما خوشحال خواهیم شد که مخاطبان این دنیای جدید را هرگونه که خود دوست دارند تصور کنند. آیا کسانی که برای دیدن فیلم به سینما می‌روند، می‌توانند منتظر هرگونه تغییری نسبت به کتاب باشند؟ قطعا تغییراتی وجود دارد، اما امیدوارم کسانی که کتاب را می‌شناسند و به آن علاقه دارند، از برخی پیچ و تاب‌هایی که ما خلق کرده‌ایم لذت ببرند. در عین حال ما سعی کردیم به سوزی و داستانش وفادار باشیم. شما سابقه‌ای شناخته شده در اقتباس از رمان دارید(مانند تجربه درخشان ارباب حلقه‌ها). چه چیز در این کار برای شما جالب است؟ هر بار که من این کار را کرده‌ام، به خاطر علاقه شخصی بوده که یک کتاب خاص در من ایجاد کرده است. وقتی من یک کتاب عالی مثل این را می‌خوانم، نمی‌توانم ذهنم را از ساختن فیلمی درباره آن خالی کنم. من در تصور خود دنیای رمان را به صورت بصری خلق کرده‌ام، اما از سوی دیگر از نظر احساسی نیز تحت تاثیر تجربه آن قرار گرفته‌ام. من هیچ کاری نمی‌توانم بکنم و در واقع نوعی احساس هیجان برای تبدیل همه آن احساسات به یک فیلم در من وجود دارد. درباره «استخوان‌های دوست داشتنی» من احساس کردم چندان در فیلم‌ها به سوژه آن پرداخته نشده و لحن آن نیز بسیار نادر است. از دست دادن انسان‌هایی که آنها را دوست داریم، چیزی است که همه ما باید روزی با آن برخورد کنیم و وقتی این داستان از زبان همان شخص موردعلاقه از دست رفته، بیان می‌شود آن موقع بسیار جالب‌تر خواهد بود بویژه با شوخ‌طبعی سوزی. تازه باید این مطلب را نیز اضافه کرد که سوزی توسط مردی کشته شده که پایین همان خیابان زندگی می‌کند و این موجب به وجود آمدن دلهره‌ای منحصر به فرد می‌شود. همه اینها برای من در ساخت نسخه سینمایی یک چالش بود و احتمالا این سخت‌ترین فیلمی بود که تا به حال ساخته‌ام. درباره اقتباس‌های قبلی خود هم کمی توضیح می‌دهید؟ در پروسه اقتباس از رمان ارباب حلقه‌ها، کینگ کنگ یا هر اثر دیگری، یک روح در هر کدام موجود است که ساختار روایی آن هم در ورق به ورق آن قرار دارد، اما چیزی که اتفاق می‌افتد، این است که شما شروع به تغییر دادن آن ساختار می‌کنید چرا که ساختار یک کتاب متناسب با یک کتاب(اثر مکتوب) چیده شده درحالی‌که ساختار یک فیلم باید متفاوت باشد. ارباب حلقه‌ها از نظر ساختاری تفاوت عمده‌ای نسبت به کتاب‌هایش داشت، اما هیچ چیز نمی‌تواند مانع از آن شود که شما روح داستان را حفظ نکنید. سرانجام هم شما به نقطه‌ای می‌رسید که مخاطبان گمان می‌کنند این اقتباسی کاملا وفادارانه بوده است که البته اگر بخواهیم به صورت لغت به لغت آن را تحلیل کنیم اینگونه نیست. البته این مساله به تعریف شما از وفاداری نیز بازمی‌گردد. ارباب حلقه‌ها خیلی نسبت به کتاب‌هایش تفاوت داشت، اما به آن به دید یک اقتباس وفادارانه نگاه می‌شود. برای ما هم مهم این بود که روح و لحن آن حفظ شود، اما وقتی کتاب «استخوان‌های دوست داشتنی» را خواندم، بسیار تحت تاثیر آن قرار گرفتم و نمی‌خواستم حتی کوچک‌ترین چیزی که در کتاب مرا تحت تاثیر خود قرار داده، در اقتباس سینمایی ناگفته بماند... . نقش برداشت‌های شخصی از کتاب را تا چه اندازه در ساخت نسخه سینمایی آن مهم می‌دانید؟ من فکر می‌کنم هر کسی که کتاب را خوانده تجربه متفاوتی از آن داشته است. این کتاب یکی از آن لحظه‌های اصیل درباره مرگ و تاثیرپذیری ما از آن است و اینکه ما چگونه به مرگ پاسخ می‌دهیم. شخصیت‌های کتاب پاسخ‌های مختلفی به آن می‌دهند. ما هم مرگ را تجربه کرده‌ایم و این امری بسیار شخصی است و پاسخ‌های ما به آن هم کاملا انفرادی است، بنابراین من فکر می‌کنم پاسخ خوانندگان کتاب هم به همان اندازه انفرادی بوده است. این اقتباس از «استخوان‌های دوست داشتنی» قرار است پاسخ شخصی ما به آن باشد. ممکن است این پاسخ همان پاسخی نباشد که دیگر خوانندگان به آن می‌دهند چون این کتاب از جمله آثاری است که وقتی یک نفر آن را می‌خواند بسیاری از تجربه‌های شخصی زندگی‌اش را به آن تعمیم می‌دهد. شما پیام نهایی رمان زيبولد را در چه می‌بینید؟ من فکر می‌کنم همکارم فران والش حرف قشنگی در این‌باره زد که می‌گفت، «استخوان‌های دوست‌داشتنی» درباره پیروزی یک قلب دوست‌دار و بخشنده بر یک قلب تهی است؛ حکایت دختری جوان که هرگز نمی‌پذیرد تراژدی و بی‌عدالتی مرگش، زندگی‌اش را تعریف کند.