در نهایت سادگی

حمید شریفیان سینمای اکشن بی‌تردید خود را وامدار هنرهای رزمی می‌داند چرا که وقتی هنوز جلوه‌های ویژه کامپیوتری در مراحل اولیه تکامل بی‌پایان خود بسر می‌برد، این بدلکاران بودند که در کنار هنرمندان فنون رزمی به سینمای حادثه هیجان می‌بخشیدند. در این میان شاید نام «بروس لی» بیش از دیگران به ذهن‌ها خطور کند چرا که اگر لی و فیلم‌های منحصر به فردش در دهه 70 نبود شاید ژانر فیلم‌های رزمی در سینمای غرب به چنین اهمیت و محبوبیتی دست نمی‌یافت. اهمیت لی تا حدی است که مجله تایم او را در میان یکصد چهره تاثیرگذار قرن جای داد و همچنین مجله امپایر بریتانیا نیز از او به عنوان یکصدمین ستاره تاریخ سینما نام برد. وی بزرگ‌ترین هنرمند فنون رزمی قرن بیستم به‌شمار می‌رود اما لی تنها یک رزمی‌کار یا هنرپیشه نبود بلکه او یک کارگردان، فیلمنامه‌نویس، استاد هنرهای موزون و حتی به گفته برخی یک فیلسوف نیز بود. لی ژوان فان در روز 27 نوامبر 1940 (در سال و ساعت اژدها) در سان‌فرانسیسکوی ایالات متحده متولد شد. پدرش یک خواننده و هنرپیشه موفق به شمار می‌آمد و زمانی‌که بروس یک سال بیشتر نداشت خانواده خود را به هنگ‌کنگ بازگرداند. بروس بازیگری را در همان سال‌های کودکی آغاز کرد و با شروع نوجوانی جذب هنرهای رزمی شد اما خلق و خوی نه‌چندان آرام بروس و مشت‌های سریع او موجب شد تا وی چند بار خود را در اسارت پلیس ببیند و شاید این دلیلی بود تا والدینش پیشنهاد فرستادن فرزندشان به ایالات متحده را مطرح کنند. لی در سال 1959 و تنها با یکصد دلار پول وارد آمریکا شد. البته او کاری در یک رستوران و نزد دوست پدرش یافت و یک سال بعد نیز از دبیرستان فارغ‌التحصیل شد. او در این مدت فرصت کافی داشت تا به تمرین کونگ‌فو بپردازد و برای تحصیل در زمینه هنرهای نمایشی نیز وارد دانشگاه واشنگتن شود، اما او در این مدت به مطالعه فلسفه و روانشناسی نیز پرداخت. در اواسط دهه 1960 بروس لی مدرسه ویژه کنگ‌فو خود را راه‌اندازی و مهارت رزمی «جیت کان دو» را به جهانیان معرفی کرد. ابداع این سبک رزمی تا حدودی ریشه در مبارزه‌ای داشت که میان لی و یکی از مخالفان آموزش فنون رزمی به غیرچینی‌ها درگرفت. لی که خود به غیرچینی‌ها درس می‌داد در یک مبارزه طولانی حریف را شکست داد. او دلیل طولانی شدن مبارزه را در خشک بودن رزم خود می‌دانست و تصمیم گرفت تا سبکی منعطف‌تر و کاربردی‌تر ابداع کند. او همچنین از طریق شرکت در رقابت‌های رزمی توانست فرصت آشنایی با تهیه‌کننده معروف تلویزیون یعنی ویلیام دوزیر را بیابد و پس از قبولی در تست بازیگری فعالیت تلویزیونی خود را نیز آغاز کند. به این ترتیب لی به محبوبیت دست یافت و پس از مدتی نیز افرادی چون استیو مک کویین، کریم عبدالجبار (بسکتبالیست نامدار آمریکا) و جورج لزنبی (از هنرپیشه‌هایی که یکی از جیمز باندهای تاریخ سینما را خلق کرد) را به عنوان شاگرد در برابر خود دید. یکی از نکات جالب توجه درباره لی سرعت خارق‌العاده او بود. وی برای نشان دادن این سرعت یک سکه را در کف دست فرد دیگری قرار می‌داد و پیش از آنکه او بتواند دست خود را مشت کند، لی با یک حرکت سریع سکه را از دست او می‌ربود و حتی سکه دیگری را به جای آن قرار می‌داد. بروس لی همچنین این توانایی را داشت که با یک مشت که از فاصله یک اینچی به بدن وارد می‌شد ضربه‌ای ویران‌کننده فرود آورد. او این تکنیک را مشت یک اینچی نام نهاده بود. وی پس از مدتی با بهبود وضعیت مالی و شهرتی که در مراحل آغازین خود بود، به هنگ‌کنگ بازگشت و در چند فیلم با بودجه کم به ایفای نقش پرداخت و با چاک نوریس، هنرپیشه محبوب و قهرمان چندباره کاراته آمریکا نیز همکاری کرد. او که در شرق به شهرت رسیده بود مورد توجه هالیوود قرار گرفت. لی در سال 1971 در یکی از مهم‌ترین فیلم‌های خود با نام «رئیس بزرگ» به ایفای نقش پرداخت و بعد از آن نیز در فیلم‌های دیگری چون«راه اژدها» (1972)، «اژدها وارد می‌شود» (1973) و «بازی مرگ» (1979) حضور یافت. بازی مرگ که به نوعی آخرین فیلم او نیز محسوب می‌شد نخستین فیلم لی بود که با صدا فیلمبرداری شد و برخلاف فیلم‌های قبلی او با دوبله صداگذاری نشده بود. همچنین لی بارها از سوی هنرپیشه‌ها و رزمی‌کاران مختلف دعوت به مبارزه می‌شد چرا که آنها می‌دانستند در صورت شکست دادن او به شهرت خواهند رسید. بروس لی سرانجام در بیستم جولای 1973 و زمانی‌که تنها 32 سال بیشتر نداشت بر اثر مرگی مشکوک ناشی از ورم مغزی درگذشت. برخی مرگ لی را ناشی از یک نفرین می‌دانستند که به نفرین بروس لی شهرت یافت و در زمان مرگ پسر او برندان لی که او نیز در سن 28 سالگی و بر اثر شلیک گلوله هنگام فیلمبرداری کشته شد، قوت بیشتری یافت. مرگ لی چنان تاثیری میان هواداران وی داشت که در هنگ‌کنگ حدود 30 هزار نفر به نشان احترام از کنار تابوت او عبور کردند، اما میراث او تا سال‌ها پس از مرگش نیز ادامه داشت به صورتی که 2 مجسمه از او در بوسنی و هرزگوین و هنگ‌کنگ قرار داده شده است. ستاره‌ای نیز به نام این چهره که زندگی کوتاه اما چشمگیری داشت در راهروی مشاهیر هالیوود قرار دارد. لی می‌گفت: «سادگی آخرین پله هنر است».