شهری که با دود، ترافیک و سر و صدا شناخته میشود، زیستگاه 140 گونه پرنده است و این موضوع به تهرانیهایی که فکر میکنند در شهرشان جز کلاغ، گنجشک و کبوتر پرنده دیگری بر فراز آسمان پایتخت پرواز نمیکند حس خوبی میدهد. زندگی پرندگان در شهری که طاقت ما را هم طاق کرده است چندان آسان نیست و نزدیک شدن به زمستان این شرایط را سختتر میکند. این سختی که گاهی به مرگ پرندگان از گرسنگی میانجامد با کمی مهربانی پایتختنشینان از میان میرود، نجات پرندگان از گرسنگی در فصل سرما کار دشواری نیست.
شهر ما اگر در دیگر عرصهها از طبیعت فاصله گرفته است، اما به مدد ساختمانها و درختان بلندش و غذاهایی که در آن یافت میشود، زیستگاه 140 گونه پرنده آزاد و وحشی شده است.
تحقیقات نشان میدهد ما در همین تهران خودمان چیزی حدود 140 گونه پرنده داریم که یا پرندگان بومی هستند یا اینکه در فصلهای خاصی از نقاط مختلف کشور یا خارج از کشور به تهران مهاجرت میکنند.
به طور مثال در هفتههای آخر اسفندماه که همه درگیر سر و سامان دادن به کارهایشان برای استقبال از سال نو هستند، شهر تهران مملو از پرندگان آزاد بسیار زیبایی میشود که حدود 2 هفته در شهر میمانند.
بخشی از این پرندگان، پرندگان مهاجر هستند که با شروع فصل بهار به تهران مهاجرت کردهاند و بخش دیگر هم پرندگانی هستند که در پاییز و زمستان به شهر ما میآیند و در تابستان به شهرهای مختلف و شهرهای شمالی ایران مهاجرت میکنند.
این پرندگان را در همه مناطق شهرمان میتوان دید؛ از کوهها و ارتفاعات شمال شهر همچون درکه و دربند گرفته تا مناطق کشتزار جنوب شهر و از لابهلای ساختمانهای بلند چند طبقه گرفته تا لابهلای درختان و درختچههای متنوع پارکها و بوستانهای محلههای خودمان. فرقی نمیکند، در همه جای این شهر میتوان این پرندگان را دید. شاید شهروندان محلههای مرکزی شهر تصور نکنند در محل زندگیشان میتوان پرندههایی مانند شاهین را دید که در آسمان این شهر، آزاد پرواز میکنند.
نمونه زیادی از این پرندگان، پشت پنجرههای بلند ساختمانهای مرتفع دیده میشوند که به این ساختمانها به شکل صخره نگاه کرده و در آنجا زندگی میکنند. خیلی از ما تصور میکنیم که مرغان دریایی را نمیتوان در شهر دید اما جالب است بدانید زمانی که کشت و کار در مزرعهها و کشتزارهای جنوب شهر تمام میشود و آب در آنها مثل تالاب راکد میماند، میتوان 15 تا 20 هزار پرنده کاکایی (مرغ دریایی) را در آنها دید.
شاید تصور شود تهران زیستگاه مناسبی برای زندگی پرندگان وحشی نیست، اما پارکهای زیادی همچون رازی، پارک شهر، جمشیدیه، چیتگر و... وجود دارد که از مهمترین زیستگاههای پرندگان شهر تهران هستند، چراکه هم تنوع گونههای گیاهان در آنها زیاد است و هم اینکه داخل این پارکهای قدیمی، درختان کهنسالی است که داخل آنها حفرههای زیادی برای لانهسازی پرندگان وجود دارد.
در تنه درختان بلند همچون کاج دارکوبهای زیادی زندگی میکنند که روی آنها لانه دارند. طوطیها، سارها و میناها را هم میتوان در لابهلای این درختان پیدا کرد یا پرندگانی همچون سهره طلایی، سهره جنگلی و سهره دمگاه سفید از شاخصترین پرندگان مهاجری هستند که زمستانها پارکهای سرسبز و قدیمی همچون پارک رازی و پارک شهر را به عنوان زیستگاه انتخاب میکنند.
در پاییز و زمستان پرندههای کوچک مانند
چرخ ریسک سرآبی، چرخ ریسک بزرگ، سینهسرخ، سهره جنگلی و سهره طلایی در لابهلای درختان و بوتهها دیده میشوند. کنار آبنماها و دریاچه پارکها میتوانید کاکایی سرسیاه را ببینید؛ پرندهای سفیدرنگ که مردم به آنها مرغ دریایی میگویند. این پرندگان در شمال و شمال غرب کشور بیشتر در تالاب «کانی برازان» زادآوری و زندگی میکنند و برای مهاجرت به جنوب و شرق مدتی به تهران میآیند.
پرندگان تهران گروهی مهاجر زمستانه، گروهی مهاجر تابستانه، گروهی مهاجر عبوری و برخی دیگر دائمی هستند. مهاجران عبوری، برخلاف مهاجران تابستانه و زمستانه که در این فصلها به تهران مهاجرت میکنند، در حال مهاجرت به دیگر کشورها از تهران میگذرند و برای به دست آوردن غذا 2 روز تا یک هفته اینجا میمانند.
در فصل سرد سال به دلیل کم شدن غذا با ریختن دانه پشت پنجره میتوانیم کمک بزرگی به پرندگان بکنیم. قمری خانگی، گنجشک خانگی و کبوتر چاهی به عنوان پرندگانی که از انسانها هراس کمتری دارند هم برای خوردن غذا پشت پنجره میآیند. این کار لطف بزرگی به آنهاست.
شهر به عنوان مظهر تمدن بشری و زیستگاه انسان با اینکه ساخته دست بشر است، اما تنها متعلق به او نیست. ما در شهر با موجودات زندهای روبهرو هستیم که نهتنها به عنوان جانوران موذی به حساب نمیآیند، بلکه مایه طراوت و شادابی ما در شهر و در حقیقت شکلدهنده تنوع زیستی در جامعه شهری هستند. شهرها با همه عناصر خود مثل ساختمانها، انسانها، درختان و جانوران به عنوان زیستگاهی تلقی میشوند که پرندگان بهخوبی توانستهاند خود را با این ساختار جدید سازگار کنند، هرچند شهر شرایطی متفاوت از زیستگاه طبیعی آنها دارد.
پرندگان شهری، گونههایی از پرندگان را دربرمیگیرند که در زیستگاههای انسانی قادر به تولید مثل و حیات باشند. در میان زیستگاههای گوناگون پرندگان در دنیا مناطق شهری کمترین تنوع گونهای را به خود اختصاص داده است. جانورانی که در شهرها زندگی میکنند، از جمله پرندگان با شرایط جدید زندگی و موقعیتهای پراسترسی روبهرو میشوند که بویژه در شکل مزمن تاثیر نامطلوبی بر آنها دارد.
یادمان نرود که پرندگان در زمستان بیشتر به حمایت ما نیاز دارند، پس دست کم با قرار دادن مقداری غذا برای آنها میتوانیم به یادشان باشیم، هرچند شاید این تنها کاری باشد که ما شهروندان میتوانیم برایشان انجام دهیم، اما سازمانها و نهادها باید حمایت خود را از این همنشینان دوستداشتنی ما بیشتر کنند.
البته این موضوع مورد تایید همه کارشناسان نیست، سیدجاوید آلداوود، رئیس انجمن حمایت از حیوانات، معتقد است در زندگی شهری امروز نمیتوان به پرندگان در حیاط یا پشت پنجره غذا داد و این کار باید در پارکهای شهر انجام شود. او به «وطنامروز» گفت: سازمان حمایت از حیوانات هر سال زمستان برنامههایی را برای حیوانات بزرگ که در خارج از شهر زندگی میکنند به اجرا درمیآورد و با توزیع علوفه در کوهها مانع از میان رفتن آنها میشود اما در شهر باید این کار توسط شهروندان یا شهرداریها انجام شود.
وي ادامه داد: تعداد پرندگان در شهر کاهش یافته است و اگر در زمستان غذای کافی به آنها نرسد بزودی دیدن پرنده در تهران برای پایتختنشینان به خاطره تبدیل میشود.
به گفته آلداوود نمیتوان برای غذا رساندن به پرندگان از مردم تهران خواست برنج و نان خرد در حیاط و پشتبام بریزند چون این کار با فرهنگ آپارتماننشینی مغایر است و امکان دارد با اعتراض همسایهها روبهرو شود. او در این باره توضیح داد: باید در پارکها محل مناسبی برای این کار ایجاد شود تا شهروندان دانه و حتی تهمانده غذا و نان خشکشان را در این محل بریزند و این کاری است که در همه شهرهای دنیا انجام میشود.
او با انتقاد از شهرداری تهران ادامه داد: ایجاد این بستر بسیار ساده و کمهزینه است و شهرداری میتواند با محصور کردن یک بخش از پارکها و فضاهای سبز، چنین محلی را فراهم کند. در مجاورت این محل میتوان به آموزش و فرهنگسازی دوستی با پرندگان پرداخت، دانه فروخت و از دیدن انواع پرندگان لذت برد.
او ادامه داد: انجمن حمایت از حیوانات تلاش زیادی در این رابطه انجام داده ولی شهرداری توجهی به این موضوع نمیکند. هماهنگی با شهرداری و حتی اعلام نظرات به مدیریت شهری خیلی سخت است و باید رسانهها در این زمینه کمک کنند.
یکی از راههای حمایت از پرندگان ایجاد سایت پرندهنگری است و طرحی با این نام در شورای شهر انتظار تصمیمگیری اعضای کمیته محیط زیست را میکشد.
دکتر اسماعیل کهرم، عضو کمیته محیط زیست شورای اسلامی شهر تهران، درباره مراحل اجرا شدن این طرح چنین توضیح داد: این طرح با کمبود و مشکلات مادی مواجه شد. اتفاقاً این طرح خیلی کمهزینه هم بود یعنی 10تا 15 دوربین تلسکوپی لازم داشت و ایستگاههایی در دل پارکها و یک راهنما که زمانی که افراد بویژه بچهها به پارک میروند آنها را راهنمایی کند، اما چون ردیفی برای بودجه این طرح پیشبینی نشده است، طرح مسکوت ماند.
این استاد محیط زیست هم دست به کار شده و از مؤسسات بینالمللی برای اجرای این طرح کمک خواسته است: به مؤسسه حفاظت محیط زیست نیویورک هم نامه نوشتم اما آنها هم از ارائه کمک خودداري کردند. عضو کمیته محیط زیست شورای شهر، طرح ایجاد سایتهای پرندهنگری را طرحی مردمی میداند و این فصل را که پرندگان مهاجر به تهران آمدهاند، فرصت مناسبی برای آشتی کودکان با پرندگان میداند.
اما کهرم با نظر کاهش پرندگان تهران موافق نیست: هیچ دلیلی نداریم که بگوییم تعداد پرندگان تهران کم شده است. روز اول عید که من در کاخ سعدآباد برنامه داشتم همه درختان پر بودند از پرنده. در تهران حدود 150 گونه پرنده شناسایی شده است. شما به پارک شهر بروید چقدر پرنده میبینید، همینطور پارک جمشیدیه. درختان سفارت انگلیس پر است از انواع پرندهها. هر جا که در تهران امکان حضور پرنده بوده، در آن پرنده میبینید. در حال حاضر نه از سایت پرندهنگری خبری است و نه حتی از محوطه محصوری در پارکها که بتوانیم از پرندگان پذیرایی کنیم اما در چنین شرایطی میتوان با مشتی دانه، کمی نان خرد یا دستکم تکاندن سفرههایمان، پرندههای سرمازده و گرسنه را میهمان کرد. آنها میهمانان ما در زمستان هستند و اگر در این فصل به دادشان نرسیم آمدن بهار را فقط از روی تقویم باید احساس کنیم... . غذا رساندن به پرندگان در فصل سرما میتواند جان آنها را نجات دهد
غریبههای زمستانی پایتخت
شهری که با دود، ترافیک و سر و صدا شناخته میشود، زیستگاه 140 گونه پرنده است و این موضوع به تهرانیهایی که فکر میکنند در شهرشان جز کلاغ، گنجشک و کبوتر پرنده دیگری بر فراز آسمان پایتخت پرواز نمیکند حس خوبی میدهد. زندگی پرندگان در شهری که طاقت ما را هم طاق کرده است چندان آسان نیست و نزدیک شدن به زمستان این شرایط را سختتر میکند. این سختی که گاهی به مرگ پرندگان از گرسنگی میانجامد با کمی مهربانی پایتختنشینان از میان میرود، نجات پرندگان از گرسنگی در فصل سرما کار دشواری نیست.
شهر ما اگر در دیگر عرصهها از طبیعت فاصله گرفته است، اما به مدد ساختمانها و درختان بلندش و غذاهایی که در آن یافت میشود، زیستگاه 140 گونه پرنده آزاد و وحشی شده است.
تحقیقات نشان میدهد ما در همین تهران خودمان چیزی حدود 140 گونه پرنده داریم که یا پرندگان بومی هستند یا اینکه در فصلهای خاصی از نقاط مختلف کشور یا خارج از کشور به تهران مهاجرت میکنند.
به طور مثال در هفتههای آخر اسفندماه که همه درگیر سر و سامان دادن به کارهایشان برای استقبال از سال نو هستند، شهر تهران مملو از پرندگان آزاد بسیار زیبایی میشود که حدود 2 هفته در شهر میمانند.
بخشی از این پرندگان، پرندگان مهاجر هستند که با شروع فصل بهار به تهران مهاجرت کردهاند و بخش دیگر هم پرندگانی هستند که در پاییز و زمستان به شهر ما میآیند و در تابستان به شهرهای مختلف و شهرهای شمالی ایران مهاجرت میکنند.
این پرندگان را در همه مناطق شهرمان میتوان دید؛ از کوهها و ارتفاعات شمال شهر همچون درکه و دربند گرفته تا مناطق کشتزار جنوب شهر و از لابهلای ساختمانهای بلند چند طبقه گرفته تا لابهلای درختان و درختچههای متنوع پارکها و بوستانهای محلههای خودمان. فرقی نمیکند، در همه جای این شهر میتوان این پرندگان را دید. شاید شهروندان محلههای مرکزی شهر تصور نکنند در محل زندگیشان میتوان پرندههایی مانند شاهین را دید که در آسمان این شهر، آزاد پرواز میکنند.
نمونه زیادی از این پرندگان، پشت پنجرههای بلند ساختمانهای مرتفع دیده میشوند که به این ساختمانها به شکل صخره نگاه کرده و در آنجا زندگی میکنند. خیلی از ما تصور میکنیم که مرغان دریایی را نمیتوان در شهر دید اما جالب است بدانید زمانی که کشت و کار در مزرعهها و کشتزارهای جنوب شهر تمام میشود و آب در آنها مثل تالاب راکد میماند، میتوان 15 تا 20 هزار پرنده کاکایی (مرغ دریایی) را در آنها دید.
شاید تصور شود تهران زیستگاه مناسبی برای زندگی پرندگان وحشی نیست، اما پارکهای زیادی همچون رازی، پارک شهر، جمشیدیه، چیتگر و... وجود دارد که از مهمترین زیستگاههای پرندگان شهر تهران هستند، چراکه هم تنوع گونههای گیاهان در آنها زیاد است و هم اینکه داخل این پارکهای قدیمی، درختان کهنسالی است که داخل آنها حفرههای زیادی برای لانهسازی پرندگان وجود دارد.
در تنه درختان بلند همچون کاج دارکوبهای زیادی زندگی میکنند که روی آنها لانه دارند. طوطیها، سارها و میناها را هم میتوان در لابهلای این درختان پیدا کرد یا پرندگانی همچون سهره طلایی، سهره جنگلی و سهره دمگاه سفید از شاخصترین پرندگان مهاجری هستند که زمستانها پارکهای سرسبز و قدیمی همچون پارک رازی و پارک شهر را به عنوان زیستگاه انتخاب میکنند.
در پاییز و زمستان پرندههای کوچک مانند
چرخ ریسک سرآبی، چرخ ریسک بزرگ، سینهسرخ، سهره جنگلی و سهره طلایی در لابهلای درختان و بوتهها دیده میشوند. کنار آبنماها و دریاچه پارکها میتوانید کاکایی سرسیاه را ببینید؛ پرندهای سفیدرنگ که مردم به آنها مرغ دریایی میگویند. این پرندگان در شمال و شمال غرب کشور بیشتر در تالاب «کانی برازان» زادآوری و زندگی میکنند و برای مهاجرت به جنوب و شرق مدتی به تهران میآیند.
پرندگان تهران گروهی مهاجر زمستانه، گروهی مهاجر تابستانه، گروهی مهاجر عبوری و برخی دیگر دائمی هستند. مهاجران عبوری، برخلاف مهاجران تابستانه و زمستانه که در این فصلها به تهران مهاجرت میکنند، در حال مهاجرت به دیگر کشورها از تهران میگذرند و برای به دست آوردن غذا 2 روز تا یک هفته اینجا میمانند.
در فصل سرد سال به دلیل کم شدن غذا با ریختن دانه پشت پنجره میتوانیم کمک بزرگی به پرندگان بکنیم. قمری خانگی، گنجشک خانگی و کبوتر چاهی به عنوان پرندگانی که از انسانها هراس کمتری دارند هم برای خوردن غذا پشت پنجره میآیند. این کار لطف بزرگی به آنهاست.
شهر به عنوان مظهر تمدن بشری و زیستگاه انسان با اینکه ساخته دست بشر است، اما تنها متعلق به او نیست. ما در شهر با موجودات زندهای روبهرو هستیم که نهتنها به عنوان جانوران موذی به حساب نمیآیند، بلکه مایه طراوت و شادابی ما در شهر و در حقیقت شکلدهنده تنوع زیستی در جامعه شهری هستند. شهرها با همه عناصر خود مثل ساختمانها، انسانها، درختان و جانوران به عنوان زیستگاهی تلقی میشوند که پرندگان بهخوبی توانستهاند خود را با این ساختار جدید سازگار کنند، هرچند شهر شرایطی متفاوت از زیستگاه طبیعی آنها دارد.
پرندگان شهری، گونههایی از پرندگان را دربرمیگیرند که در زیستگاههای انسانی قادر به تولید مثل و حیات باشند. در میان زیستگاههای گوناگون پرندگان در دنیا مناطق شهری کمترین تنوع گونهای را به خود اختصاص داده است. جانورانی که در شهرها زندگی میکنند، از جمله پرندگان با شرایط جدید زندگی و موقعیتهای پراسترسی روبهرو میشوند که بویژه در شکل مزمن تاثیر نامطلوبی بر آنها دارد.
یادمان نرود که پرندگان در زمستان بیشتر به حمایت ما نیاز دارند، پس دست کم با قرار دادن مقداری غذا برای آنها میتوانیم به یادشان باشیم، هرچند شاید این تنها کاری باشد که ما شهروندان میتوانیم برایشان انجام دهیم، اما سازمانها و نهادها باید حمایت خود را از این همنشینان دوستداشتنی ما بیشتر کنند.
البته این موضوع مورد تایید همه کارشناسان نیست، سیدجاوید آلداوود، رئیس انجمن حمایت از حیوانات، معتقد است در زندگی شهری امروز نمیتوان به پرندگان در حیاط یا پشت پنجره غذا داد و این کار باید در پارکهای شهر انجام شود. او به «وطنامروز» گفت: سازمان حمایت از حیوانات هر سال زمستان برنامههایی را برای حیوانات بزرگ که در خارج از شهر زندگی میکنند به اجرا درمیآورد و با توزیع علوفه در کوهها مانع از میان رفتن آنها میشود اما در شهر باید این کار توسط شهروندان یا شهرداریها انجام شود.
وي ادامه داد: تعداد پرندگان در شهر کاهش یافته است و اگر در زمستان غذای کافی به آنها نرسد بزودی دیدن پرنده در تهران برای پایتختنشینان به خاطره تبدیل میشود.
به گفته آلداوود نمیتوان برای غذا رساندن به پرندگان از مردم تهران خواست برنج و نان خرد در حیاط و پشتبام بریزند چون این کار با فرهنگ آپارتماننشینی مغایر است و امکان دارد با اعتراض همسایهها روبهرو شود. او در این باره توضیح داد: باید در پارکها محل مناسبی برای این کار ایجاد شود تا شهروندان دانه و حتی تهمانده غذا و نان خشکشان را در این محل بریزند و این کاری است که در همه شهرهای دنیا انجام میشود.
او با انتقاد از شهرداری تهران ادامه داد: ایجاد این بستر بسیار ساده و کمهزینه است و شهرداری میتواند با محصور کردن یک بخش از پارکها و فضاهای سبز، چنین محلی را فراهم کند. در مجاورت این محل میتوان به آموزش و فرهنگسازی دوستی با پرندگان پرداخت، دانه فروخت و از دیدن انواع پرندگان لذت برد.
او ادامه داد: انجمن حمایت از حیوانات تلاش زیادی در این رابطه انجام داده ولی شهرداری توجهی به این موضوع نمیکند. هماهنگی با شهرداری و حتی اعلام نظرات به مدیریت شهری خیلی سخت است و باید رسانهها در این زمینه کمک کنند.
یکی از راههای حمایت از پرندگان ایجاد سایت پرندهنگری است و طرحی با این نام در شورای شهر انتظار تصمیمگیری اعضای کمیته محیط زیست را میکشد.
دکتر اسماعیل کهرم، عضو کمیته محیط زیست شورای اسلامی شهر تهران، درباره مراحل اجرا شدن این طرح چنین توضیح داد: این طرح با کمبود و مشکلات مادی مواجه شد. اتفاقاً این طرح خیلی کمهزینه هم بود یعنی 10تا 15 دوربین تلسکوپی لازم داشت و ایستگاههایی در دل پارکها و یک راهنما که زمانی که افراد بویژه بچهها به پارک میروند آنها را راهنمایی کند، اما چون ردیفی برای بودجه این طرح پیشبینی نشده است، طرح مسکوت ماند.
این استاد محیط زیست هم دست به کار شده و از مؤسسات بینالمللی برای اجرای این طرح کمک خواسته است: به مؤسسه حفاظت محیط زیست نیویورک هم نامه نوشتم اما آنها هم از ارائه کمک خودداري کردند. عضو کمیته محیط زیست شورای شهر، طرح ایجاد سایتهای پرندهنگری را طرحی مردمی میداند و این فصل را که پرندگان مهاجر به تهران آمدهاند، فرصت مناسبی برای آشتی کودکان با پرندگان میداند.
اما کهرم با نظر کاهش پرندگان تهران موافق نیست: هیچ دلیلی نداریم که بگوییم تعداد پرندگان تهران کم شده است. روز اول عید که من در کاخ سعدآباد برنامه داشتم همه درختان پر بودند از پرنده. در تهران حدود 150 گونه پرنده شناسایی شده است. شما به پارک شهر بروید چقدر پرنده میبینید، همینطور پارک جمشیدیه. درختان سفارت انگلیس پر است از انواع پرندهها. هر جا که در تهران امکان حضور پرنده بوده، در آن پرنده میبینید. در حال حاضر نه از سایت پرندهنگری خبری است و نه حتی از محوطه محصوری در پارکها که بتوانیم از پرندگان پذیرایی کنیم اما در چنین شرایطی میتوان با مشتی دانه، کمی نان خرد یا دستکم تکاندن سفرههایمان، پرندههای سرمازده و گرسنه را میهمان کرد. آنها میهمانان ما در زمستان هستند و اگر در این فصل به دادشان نرسیم آمدن بهار را فقط از روی تقویم باید احساس کنیم... . ارسال نظر
پربیننده