ساناز افتخارزاده
اکنون سال‌هاست که دانشکده‌های معماری که در آنها حتی 2 واحد معماری یا اندیشه ایرانی تدریس و تشویق نمی‌شود، جولانگاه کسانی شده که بدون شناخت عمیق غرب یا شرق با تقلید‌های ظاهری و الگوبرداری‌های صوری بر طبل «Concept» گرایی می‌کوبند و متاسفانه در اغلب مراکز علمی، استادان شناخت و تسلط کافی بر هر 2 مورد ندارند که بتوانند دانشجویان را قانع کنند. Concept چیزی است که اشاره به ایده طراح برای به وجود آوردن فرم می‌کند و تاکید خاصی برای لزوم زایش اثر از زمینه و بستر آن ندارد و می‌تواند از هر چیز واهی و شخصی پدید آید. در هنر و معماری ایران، Concept جایگاهی ندارد. معمار ایرانی هزاره‌ها در رسیدن به مقام وصل کوشیده، کشف و شهود کرده و به دستاوردهای بی‌نظیری برای تحقق وحدت درکثرت، یگانگی با ذات حق، ترسیم اشارات بالا و از همه مهم‌تر فرامکانی و فرازمانی نائل گشته که آنها را بی‌واسطه در هنر خود نمایان می‌کند. conceptگرایی اکنون در لوای آنچه خلاقیت تعبیر می‌شود، می‌رود که آینده معماری ایران را مبهم‌تر از شرایط کنونی کند، اما مگر خلاقیت چیست؟
خلاقیت
خلاقیت از نظر علمی تعریف مشخصی دارد و هرگز از چیزهای واهی و سلیقه‌ای آفریده نمی‌شود بلکه باید بر پایه ریشه‌های بستر طرح استوار باشد تا منجر به خلق اثری جدید شود. بریدگی از ریشه‌ها هرگز منجر به خلاقیت نمی‌شود. اتفاقا 3 پروژه مورد بحث شهرداری – یعنی پردیس سینمایی ملت، مجتمع فرهنگی جنب تئاتر شهر و پروژه محدود کننده حریم میل قابوس- مصادیق بسیار جالبی برای نفی خلاقیت هستند. هر 3 پروژه تنها یک Concept دارند و آن هم ایجاد «حرکت سیال» است. با گذر از پرداختن به این تناقض که اساسا چه حسنی است در اجبار مردم و مصالح صلب ساختمانی به حرکت سیال، تنها می‌پرسیم چگونه ممکن است یک راه‌حل برای طرح 3 پروژه – والبته پروژه‌های دیگر - با مضامین کاملا متفاوت تجویز شود. گویی کسی یک کلید پیدا کرده که می‌خواهد هر دری را با آن باز کند! می‌بینید که چگونه چنین روش‌هایی به سوی تحجر می‌روند اما اگر کسی روش طراحی خود را مبتنی کند بر پاسخگویی به اقلیم، بستر طرح، فرهنگ، کاربردها و نیازهای واقعی مردم، تردید نکنید که هر طرحش معادل یک اختراع خواهد بود چراکه به خودی خود این عوامل از شهری به شهر دیگر و از موضوعی به موضوع دیگر متغیر است و باید هر بار برای یافتن پاسخ برای آنها عمیقا اندیشید و تحقیق کرد. زمانی که نهادی با نام توسعه فضاهای فرهنگی بنایی را با هزینه گزاف در دل شهر، در حریم میراث طبیعی برپا می‌دارد که ضد فرهنگ ما است صد البته که باید در برابر آن ایستاد! اما بازآفرینی معماری ایران نیز به آسانی الصاق چند قوس و سر ستون به نمای ساختمان نیست. این معماری باید عمیقا بررسی و مطالعه شود و ذات حقیقی، روابط، سلسله مراتب، تناسبات، مفاهیم هندسه و نقوش و عناصر کالبدی آن مورد پژوهش قرار گیرد؛ کاری که تا به حال به طور فراگیر و مستند در ایران انجام نشده است. با شناخت این میراث گرانبها هر کس می‌تواند در حد بضاعت خود بنا بر موقعیت‌های متفاوت و موضوع پروژه، معماری خاص اما اصیل و ایرانی را ارائه کند که درخور مردم هوشمند ایران زمین و قابل طرح در سطح جهانی باشد.
آينده معماري ايران
بی تردید با این روندی که برخی دانشگاه‌ها
Concept گرایی و اصالت فرم به جای محتوا را تشویق می‌کنند، نشریاتی که معماری‌های مجسمه وار را بدون هیچ توضیح یا نقدی اشاعه می‌دهند، طراحانی که یا فراتر از نقشه‌کشی کاری انجام نمی‌دهند یا با بلندپروازی حقوق خود و مخاطبانشان را به مخاطره می‌اندازند و مسؤولانی که ارزشی برای حقوق شهروندان قائل نیستند امیدی به آینده معماری ایران نیست. بسیار عجیب است در کشوری که در قانون آن معماران ملزم به ایجاد معماری ایرانی - اسلامی شده‌اند شاهد چنین گرایش‌هایی هستیم و حتی کارفرمایانی که به ایجاد فضاهای لازم کاربردی برای یک بنا متقاعد نمی‌شوند براحتی برای کج و واریخته کردن ساختمان، استفاده از آلومینیوم پانل‌های وارداتی و اجرای طرح‌های گزاف معارض هویت مذهبی – ملی رضایت می‌دهند. طرح‌هایی که فرهنگ ما را لگدمال می‌کند، حق مردم را ضایع می‌کند و تولیدکنندگان مصالح بوم آورد سنگ و آجر را به ورشکستگی می‌کشاند. پرسش من از همکاران معمار که حقوق حقه خود را در سازمان نظام مهندسی واگذار کرده‌اند این است: آیا بهتر نیست به جای پایمال کردن حقوق ملی مردم به نام اینکه می‌خواهیم حرف خودمان را بزنیم با اصلاح فضاهای زیستی به ارتقای فرهنگی و سالم زیستن آنها کمک کنیم؟ آیا بهتر نیست جایگاه معمار را نه به عنوان بازیگری که امروز می‌آید و فردا می‌رود، بلکه به عنوان مصلح جامعه که نامی ماندگار خواهد داشت بازیابیم. آیا بهتر نیست به جای آنکه اینچنین در بند ظاهر بنا باشیم با اتحاد و همدلی حقوق قانونی خود را نسبت به شهرداری‌ها، سازمان نظام مهندسی ساختمان، دانشگاه‌ها و ... بازیابیم و آینده شغلی بهتری برای نسل بعدی معماران رقم زنیم؟
*معمار و سردبیر مجله معماری و ساختمان
هجوم به معماری معاصر ایران
ساناز افتخارزاده
اکنون سال‌هاست که دانشکده‌های معماری که در آنها حتی 2 واحد معماری یا اندیشه ایرانی تدریس و تشویق نمی‌شود، جولانگاه کسانی شده که بدون شناخت عمیق غرب یا شرق با تقلید‌های ظاهری و الگوبرداری‌های صوری بر طبل «Concept» گرایی می‌کوبند و متاسفانه در اغلب مراکز علمی، استادان شناخت و تسلط کافی بر هر 2 مورد ندارند که بتوانند دانشجویان را قانع کنند. Concept چیزی است که اشاره به ایده طراح برای به وجود آوردن فرم می‌کند و تاکید خاصی برای لزوم زایش اثر از زمینه و بستر آن ندارد و می‌تواند از هر چیز واهی و شخصی پدید آید. در هنر و معماری ایران، Concept جایگاهی ندارد. معمار ایرانی هزاره‌ها در رسیدن به مقام وصل کوشیده، کشف و شهود کرده و به دستاوردهای بی‌نظیری برای تحقق وحدت درکثرت، یگانگی با ذات حق، ترسیم اشارات بالا و از همه مهم‌تر فرامکانی و فرازمانی نائل گشته که آنها را بی‌واسطه در هنر خود نمایان می‌کند. conceptگرایی اکنون در لوای آنچه خلاقیت تعبیر می‌شود، می‌رود که آینده معماری ایران را مبهم‌تر از شرایط کنونی کند، اما مگر خلاقیت چیست؟
خلاقیت
خلاقیت از نظر علمی تعریف مشخصی دارد و هرگز از چیزهای واهی و سلیقه‌ای آفریده نمی‌شود بلکه باید بر پایه ریشه‌های بستر طرح استوار باشد تا منجر به خلق اثری جدید شود. بریدگی از ریشه‌ها هرگز منجر به خلاقیت نمی‌شود. اتفاقا 3 پروژه مورد بحث شهرداری – یعنی پردیس سینمایی ملت، مجتمع فرهنگی جنب تئاتر شهر و پروژه محدود کننده حریم میل قابوس- مصادیق بسیار جالبی برای نفی خلاقیت هستند. هر 3 پروژه تنها یک Concept دارند و آن هم ایجاد «حرکت سیال» است. با گذر از پرداختن به این تناقض که اساسا چه حسنی است در اجبار مردم و مصالح صلب ساختمانی به حرکت سیال، تنها می‌پرسیم چگونه ممکن است یک راه‌حل برای طرح 3 پروژه – والبته پروژه‌های دیگر - با مضامین کاملا متفاوت تجویز شود. گویی کسی یک کلید پیدا کرده که می‌خواهد هر دری را با آن باز کند! می‌بینید که چگونه چنین روش‌هایی به سوی تحجر می‌روند اما اگر کسی روش طراحی خود را مبتنی کند بر پاسخگویی به اقلیم، بستر طرح، فرهنگ، کاربردها و نیازهای واقعی مردم، تردید نکنید که هر طرحش معادل یک اختراع خواهد بود چراکه به خودی خود این عوامل از شهری به شهر دیگر و از موضوعی به موضوع دیگر متغیر است و باید هر بار برای یافتن پاسخ برای آنها عمیقا اندیشید و تحقیق کرد. زمانی که نهادی با نام توسعه فضاهای فرهنگی بنایی را با هزینه گزاف در دل شهر، در حریم میراث طبیعی برپا می‌دارد که ضد فرهنگ ما است صد البته که باید در برابر آن ایستاد! اما بازآفرینی معماری ایران نیز به آسانی الصاق چند قوس و سر ستون به نمای ساختمان نیست. این معماری باید عمیقا بررسی و مطالعه شود و ذات حقیقی، روابط، سلسله مراتب، تناسبات، مفاهیم هندسه و نقوش و عناصر کالبدی آن مورد پژوهش قرار گیرد؛ کاری که تا به حال به طور فراگیر و مستند در ایران انجام نشده است. با شناخت این میراث گرانبها هر کس می‌تواند در حد بضاعت خود بنا بر موقعیت‌های متفاوت و موضوع پروژه، معماری خاص اما اصیل و ایرانی را ارائه کند که درخور مردم هوشمند ایران زمین و قابل طرح در سطح جهانی باشد.
آينده معماري ايران
بی تردید با این روندی که برخی دانشگاه‌ها
Concept گرایی و اصالت فرم به جای محتوا را تشویق می‌کنند، نشریاتی که معماری‌های مجسمه وار را بدون هیچ توضیح یا نقدی اشاعه می‌دهند، طراحانی که یا فراتر از نقشه‌کشی کاری انجام نمی‌دهند یا با بلندپروازی حقوق خود و مخاطبانشان را به مخاطره می‌اندازند و مسؤولانی که ارزشی برای حقوق شهروندان قائل نیستند امیدی به آینده معماری ایران نیست. بسیار عجیب است در کشوری که در قانون آن معماران ملزم به ایجاد معماری ایرانی - اسلامی شده‌اند شاهد چنین گرایش‌هایی هستیم و حتی کارفرمایانی که به ایجاد فضاهای لازم کاربردی برای یک بنا متقاعد نمی‌شوند براحتی برای کج و واریخته کردن ساختمان، استفاده از آلومینیوم پانل‌های وارداتی و اجرای طرح‌های گزاف معارض هویت مذهبی – ملی رضایت می‌دهند. طرح‌هایی که فرهنگ ما را لگدمال می‌کند، حق مردم را ضایع می‌کند و تولیدکنندگان مصالح بوم آورد سنگ و آجر را به ورشکستگی می‌کشاند. پرسش من از همکاران معمار که حقوق حقه خود را در سازمان نظام مهندسی واگذار کرده‌اند این است: آیا بهتر نیست به جای پایمال کردن حقوق ملی مردم به نام اینکه می‌خواهیم حرف خودمان را بزنیم با اصلاح فضاهای زیستی به ارتقای فرهنگی و سالم زیستن آنها کمک کنیم؟ آیا بهتر نیست جایگاه معمار را نه به عنوان بازیگری که امروز می‌آید و فردا می‌رود، بلکه به عنوان مصلح جامعه که نامی ماندگار خواهد داشت بازیابیم. آیا بهتر نیست به جای آنکه اینچنین در بند ظاهر بنا باشیم با اتحاد و همدلی حقوق قانونی خود را نسبت به شهرداری‌ها، سازمان نظام مهندسی ساختمان، دانشگاه‌ها و ... بازیابیم و آینده شغلی بهتری برای نسل بعدی معماران رقم زنیم؟
*معمار و سردبیر مجله معماری و ساختمان
ارسال نظر
پربیننده