رضا بابایی: مساجد زاییده معماری امروز، ساختمان‌های بی‌ربطی را مانند است که نه به سیستم ایستایی ساختمان توجهی دارد و نه به سازه، بلکه وصله پینه‌های زشت و ناهمگونی است که حتی با بینش‌های اسلامی هم مغایرت دارد. معماری مساجد و اماکن مذهبی در زمره فنونی است که هر فردی در هر برهه از زمان، خود را نیازمند و وابسته به آن حس می‌کند. هر چند تحول و گسترش بناها در هر دوره وابسته به وضعیت اجتماعی، اقتصادی و دیگر عوامل شهری بوده است، در این میان مسجد تنها بنایی است که بدون توجه به این موارد و با بهترین و عالی‌ترین روش‌های زمان خود تاکنون طراحی و ساخته شده است. در میان اقوام مختلف و با مذاهب متعدد، مسجد همواره دارای جایگاه ویژه‌ای بوده است که از طریق بررسی هنری معماری مساجد می‌توان به اهمیت نقش و جایگاه مساجد در جامعه پی برد. کارشناسان حوزه معماری معتقدند ساختمان مسجد را باید از پایه و با بهترین و مرغوب‌ترین مصالح بنا کرد، چراکه استحکام مصالح، مقاومت بنا را در ادوار دیگر نیز تضمین می‌کند. «کامران شاهین‌فر» معمار در این‌باره می‌گوید: «مسجد، محور شیوه‌های معماری است؛ در واقع بناهای عمومی عصاره معماری هر مکتبی است و در ایران مسجد اینگونه است، چون بیش از 50درصد بناهای ما مساجد است و هر جا صحبت از تاریخ معماری ما می‌شود بحث روی مسجد است». عضو فعال هیات دبیران جامعه مهندسان معمار ایران در همین حال می‌گوید: «معماری مساجد ما در تاریخ گذشته بسیار غنی بود اما در حال حاضر به دلیل نبود نقشه‌های ساخت و ساز شهری بر مبنای اصول و معیارهای فرهنگ اسلامی نسبت به ساخت و تعمیر مساجد بی‌توجهی شده است». وی در ادامه سخنان خود با تاکید به طراحی درست و ضابطه‌مندی فرم، فضا و عملکرد مساجد در دوره‌های گذشته مثل مسجد شاه، مسجد شیخ لطف‌الله، مسجد‌جامع ورامین و مسجد جامع کردستان می‌گوید: «در گذشته مسجد با گلدسته‌ها و گنبدش نقطه تعاملی در ساختار شهرهای اسلامی و از مهم‌ترین نمادها و نشانه‌های شهری محسوب می‌شد و این روزها با کاستی‌های زیادی در زمینه برنامه‌ریزی، طراحی و ساخت روبه‌رو است».
به گفته وی، مساجد زاییده معماری امروز ساختمان‌های بی‌ربطی را مانند است که نه به سیستم ایستایی ساختمان توجهی دارد و نه به سازه بلکه وصله پینه‌های زشت و ناهمگونی است که حتی با بینش‌های اسلامی هم مغایرت دارند.
مشکل اصلی‌ای که در معماری مساجد داریم این است که مساجد در تناسب با محیط، شناخت و درک نادرستی از فضا را به نمایش می‌گذارد که موجب تناقض در طراحی‌ها می‌شود. طرح، سبک و حتی مصالح به کار رفته در ساختمان مساجد در ارتباط مستقیم با محیط پیرامون و به طور کلی فضای شهری قرار دارد، به طوری که یک معماری درست و اصولی منجر به اتفاق خوشایند بصری می‌شود. شاهین‌فر در این رابطه می‌گوید: «فضاهای عمومی با کارکردهای سمبلیکی که دارند عرصه نمایش هویت یک ملتند و از آنجایی که معماری در ارتباط با محیط بوده و هر معماری‌ای دارای یک پیام است، معماری مساجد از اهمیت و وسواس زیادی برخوردار است که باید جذابیت و عملکرد فضاهای عمومی را داشته باشد». شاهین‌فر به مساجد ترکیه اشاره می‌کند که طراحی و ساخت آنها در ارتباطی تنگاتنگ با محیط قرار دارد، در حالی که در نظام کنونی ایران با وجود تبلیغات گسترده اسلامی ضعف در ساختارهای مدیریتی و اجرایی موجب پدید آمدن هر سازه‌ای به نام مسجد شده است که در آن به اصول زیبایی‌شناسی و محیط‌شناسی توجهی نشده است.
معماری مدرن در تلفیق با معماری سنتی
در گذشته مسجد، سالن اجتماع محلات بود در حالی که امروز فرهنگسراها و دیگر اماکنی از این دست محل گردهمایی مردم شده است. به همین دلیل برای ارائه یک اثر مطلوب و ماندگار باید مسابقه‌های معماری برپا شود تا از میان صدها طرح ارائه شده بهترین آنها انتخاب شود. شاهین‌فر می‌گوید: «معماری مساجد فقط ساختمان‌هایی با قوس‌های جناقی، کاشیکاری، گنبد یا حتی مناره و نقوش اسلامی نیست بلکه همه اینها هست و این نیست. شما می‌توانید بدون مناره و با بتون، استیل، ستون و اسکلت‌های فلزی بنای دلخواهی با حال و هوای گذشته بسازید، چون با مصالح جدید محدودیت‌های ساخت در دوره گذشته هم وجود ندارد». وی تصریح کرد: «احجام مکعبی شکل به وجود آمده در معماری مدرن مساجد می‌تواند با حفظ رویکرد گذشته، کاربردهای امروزی داشته باشد و هنرهایی مثل کاشیکاری و گنبد‌سازی ابزاری هستند که در تلفیق معماری سنتی با معماری مدرن به کمک ما می‌آیند». وی در پایان سخنان خود به نقش و اهمیت شهرداری در صدور مجوز برای ساخت مساجد اشاره می‌کند و می‌گوید: «امروز ساخت و ساز مسجد ساماندهی نشده و هر کسی با هر سلیقه‌ای می‌تواند مسجدی بسازد. در واقع چون نفس عمل نیکو است به کیفیت کار توجهی نمی‌شود، بنابراین دولت و شهرداری با ارائه تعریف درستی از مساجد و وسواس در صدور مجوز می‌توانند این مهم را در راستای هویت‌بخشی به شهر قرار دهند».
دبیر جامعه مهندسان معمار ایران
معماری اصیل مسجد فراموش شده است
رضا بابایی: مساجد زاییده معماری امروز، ساختمان‌های بی‌ربطی را مانند است که نه به سیستم ایستایی ساختمان توجهی دارد و نه به سازه، بلکه وصله پینه‌های زشت و ناهمگونی است که حتی با بینش‌های اسلامی هم مغایرت دارد. معماری مساجد و اماکن مذهبی در زمره فنونی است که هر فردی در هر برهه از زمان، خود را نیازمند و وابسته به آن حس می‌کند. هر چند تحول و گسترش بناها در هر دوره وابسته به وضعیت اجتماعی، اقتصادی و دیگر عوامل شهری بوده است، در این میان مسجد تنها بنایی است که بدون توجه به این موارد و با بهترین و عالی‌ترین روش‌های زمان خود تاکنون طراحی و ساخته شده است. در میان اقوام مختلف و با مذاهب متعدد، مسجد همواره دارای جایگاه ویژه‌ای بوده است که از طریق بررسی هنری معماری مساجد می‌توان به اهمیت نقش و جایگاه مساجد در جامعه پی برد. کارشناسان حوزه معماری معتقدند ساختمان مسجد را باید از پایه و با بهترین و مرغوب‌ترین مصالح بنا کرد، چراکه استحکام مصالح، مقاومت بنا را در ادوار دیگر نیز تضمین می‌کند. «کامران شاهین‌فر» معمار در این‌باره می‌گوید: «مسجد، محور شیوه‌های معماری است؛ در واقع بناهای عمومی عصاره معماری هر مکتبی است و در ایران مسجد اینگونه است، چون بیش از 50درصد بناهای ما مساجد است و هر جا صحبت از تاریخ معماری ما می‌شود بحث روی مسجد است». عضو فعال هیات دبیران جامعه مهندسان معمار ایران در همین حال می‌گوید: «معماری مساجد ما در تاریخ گذشته بسیار غنی بود اما در حال حاضر به دلیل نبود نقشه‌های ساخت و ساز شهری بر مبنای اصول و معیارهای فرهنگ اسلامی نسبت به ساخت و تعمیر مساجد بی‌توجهی شده است». وی در ادامه سخنان خود با تاکید به طراحی درست و ضابطه‌مندی فرم، فضا و عملکرد مساجد در دوره‌های گذشته مثل مسجد شاه، مسجد شیخ لطف‌الله، مسجد‌جامع ورامین و مسجد جامع کردستان می‌گوید: «در گذشته مسجد با گلدسته‌ها و گنبدش نقطه تعاملی در ساختار شهرهای اسلامی و از مهم‌ترین نمادها و نشانه‌های شهری محسوب می‌شد و این روزها با کاستی‌های زیادی در زمینه برنامه‌ریزی، طراحی و ساخت روبه‌رو است».
به گفته وی، مساجد زاییده معماری امروز ساختمان‌های بی‌ربطی را مانند است که نه به سیستم ایستایی ساختمان توجهی دارد و نه به سازه بلکه وصله پینه‌های زشت و ناهمگونی است که حتی با بینش‌های اسلامی هم مغایرت دارند.
مشکل اصلی‌ای که در معماری مساجد داریم این است که مساجد در تناسب با محیط، شناخت و درک نادرستی از فضا را به نمایش می‌گذارد که موجب تناقض در طراحی‌ها می‌شود. طرح، سبک و حتی مصالح به کار رفته در ساختمان مساجد در ارتباط مستقیم با محیط پیرامون و به طور کلی فضای شهری قرار دارد، به طوری که یک معماری درست و اصولی منجر به اتفاق خوشایند بصری می‌شود. شاهین‌فر در این رابطه می‌گوید: «فضاهای عمومی با کارکردهای سمبلیکی که دارند عرصه نمایش هویت یک ملتند و از آنجایی که معماری در ارتباط با محیط بوده و هر معماری‌ای دارای یک پیام است، معماری مساجد از اهمیت و وسواس زیادی برخوردار است که باید جذابیت و عملکرد فضاهای عمومی را داشته باشد». شاهین‌فر به مساجد ترکیه اشاره می‌کند که طراحی و ساخت آنها در ارتباطی تنگاتنگ با محیط قرار دارد، در حالی که در نظام کنونی ایران با وجود تبلیغات گسترده اسلامی ضعف در ساختارهای مدیریتی و اجرایی موجب پدید آمدن هر سازه‌ای به نام مسجد شده است که در آن به اصول زیبایی‌شناسی و محیط‌شناسی توجهی نشده است.
معماری مدرن در تلفیق با معماری سنتی
در گذشته مسجد، سالن اجتماع محلات بود در حالی که امروز فرهنگسراها و دیگر اماکنی از این دست محل گردهمایی مردم شده است. به همین دلیل برای ارائه یک اثر مطلوب و ماندگار باید مسابقه‌های معماری برپا شود تا از میان صدها طرح ارائه شده بهترین آنها انتخاب شود. شاهین‌فر می‌گوید: «معماری مساجد فقط ساختمان‌هایی با قوس‌های جناقی، کاشیکاری، گنبد یا حتی مناره و نقوش اسلامی نیست بلکه همه اینها هست و این نیست. شما می‌توانید بدون مناره و با بتون، استیل، ستون و اسکلت‌های فلزی بنای دلخواهی با حال و هوای گذشته بسازید، چون با مصالح جدید محدودیت‌های ساخت در دوره گذشته هم وجود ندارد». وی تصریح کرد: «احجام مکعبی شکل به وجود آمده در معماری مدرن مساجد می‌تواند با حفظ رویکرد گذشته، کاربردهای امروزی داشته باشد و هنرهایی مثل کاشیکاری و گنبد‌سازی ابزاری هستند که در تلفیق معماری سنتی با معماری مدرن به کمک ما می‌آیند». وی در پایان سخنان خود به نقش و اهمیت شهرداری در صدور مجوز برای ساخت مساجد اشاره می‌کند و می‌گوید: «امروز ساخت و ساز مسجد ساماندهی نشده و هر کسی با هر سلیقه‌ای می‌تواند مسجدی بسازد. در واقع چون نفس عمل نیکو است به کیفیت کار توجهی نمی‌شود، بنابراین دولت و شهرداری با ارائه تعریف درستی از مساجد و وسواس در صدور مجوز می‌توانند این مهم را در راستای هویت‌بخشی به شهر قرار دهند».
ارسال نظر
پربیننده