تقریبا 2 سال پیش یعنی 22 ژانویه 2008 خبر درگذشت «هیث لجر» که بی‌تردید یکی از برترین هنرپیشه‌های نسل خود به شمار می‌رفت، بسیاری را اندوهگین کرد. اما در این 2 سال و به‌خاطر دلایل گوناگون، این اتفاق ناگوار هرگز نتوانست مانع از آن شود که نام لجر حتی برای لحظه‌ای کوتاه از یاد دوستداران سینما دور بماند. اکنون که قرار است تا کمتر از یک ماه دیگر و در روز جمعه، چهارم دی‌ماه، موج دوم اکران آخرین فیلم لجر در ایالات متحده و کانادا آغاز شود، بار دیگر نام این هنرپیشه سر زبان‌ها افتاده است.
فیلم «تصورات دکتر پارناسوس» پیش‌تر و در ماه اکتبر در برخی از کشورهای اروپایی، استرالیا و نیوزیلند به نمایش درآمده بود، اما هواداران لجر در آمریکای شمالی تقریبا یک سال و نیم است که در انتظار اکران آن هستند. کارگردانی این فیلم فانتزی را تری گیلیام بریتانیایی برعهده داشته و برای تولید آن نیز بودجه‌ای 45 میلیون دلاری اختصاص یافته‌است. فیلم برای نخستین بار در شصت و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم کن به نمایش درآمد و در همان آغاز کار نیز با استقبال قابل توجهی روبه‌رو شد.
دکتر پارناسوس کیست؟
دکتر پارناسوس (با بازی کریستوفر پلامر) مردی است با عمری جاودان و صاحب نمایشی سیار که وی در آن و با استفاده از آینه‌ای جادویی تصورات مخاطبان را جست‌وجو می‌کند. به این ترتیب او می‌تواند افکار آنها را در دستان خود بگیرد. این قدرت در ابتدا خود را مانند یک موهبت نشان می‌دهد اما دکتر پارناسوس توسط رمزی ناشناخته نفرین شده است. او چند سال پیش و در پی یک شرط‌بندی با آقای نیک شیطان (با بازی تام ویتس) موفق می‌شود عمری جاودان داشته باشد، اما چند قرن بعد و زمانی که پارناسوس با عشق راستین خود روبه‌رو می‌شود، تصمیم می‌گیرد جاودانگی‌اش را با جوانی معاوضه کند که در ازای این تغییر، نخستین فرزند او باید با رسیدن به سن 16 سالگی تحت مالکیت آقای نیک قرار بگیرد. اما اکنون که والنتینا (دختر پارناسوس با بازی لیلی کول) به 16 سالگی خود نزدیک می‌شود، او درپی آن است تا جلوی چنین اتفاقی را بگیرد، بنابراین گروه نمایش پارناسوس تصمیم می‌گیرد تا با سفر به دنیاهای موازی برای نجات والنتینا وارد عمل شود. از سوی دیگر فردی مرموز با نام «تونی» (با بازی ماندگار هیث لجر که بعد از مرگش با حضور جانی دپ، جود لاو و کولین فارل به سرانجام می‌رسد) هم به این گروه نمایش می‌پیوندد.
تراژدی لجر و شوالیه تاریکی
شاید بسیاری از علاقه‌مندان به سینما بويژه طرفداران لجر منتظر آن هستند تا ببینند استقبال از فیلم «تصورات دکتر پارناسوس» چگونه خواهد بود، چراکه همه استقبال بی‌مانند از فیلم «شوالیه تاریکی» (2008) را به یاد داریم. در عین حال نمی‌توان رکورد‌شکنی‌های شوالیه تاریکی را به آسانی تحلیل کرد. برخی درگذشت تراژیک لجر را یک عامل بسیار مهم برای استقبال از این فیلم می‌دانستند و عده دیگری نیز جنبه‌های تکنیکی و حرفه‌ای فیلم و مهارت دست‌اندرکاران آن را به حدی خوب ارزیابی کردند که عامل قبلی را چندان تاثیرگذار نمی‌دیدند. در این میان و بنابر نظرسنجی که سایت اینترنتی هلیوم بین کاربران خود انجام داد، از میان 249 رای 61 درصد اعتقاد داشتند اگر این اتفاق برای لجر نمی‌افتاد باز هم این فیلم تا همین اندازه موفق بود. اما در یکی از مقاله‌های برگزیده کاربران همین سایت به قلم مانتی کلیف، نظری مخالف مطرح می‌شود. کلیف در مقاله خود درگذشت افراد را حین خلق یک اثر حرفه‌ای تلخ می‌خواند اما در عین حال وقوع چنین اتفاقی را موجب افزایش انگیزه مخاطبان برای استقبال از آن اثر می‌داند. البته وی منکر این جریان نمی‌شود که فیلم‌های بتمن از سوی بسیاری از علاقه‌مندان به کتاب‌های مصور از محبوبیت بالایی برخوردار هستند و بسیاری از مردم با نزدیک شدن به روز اکران شوالیه تاریکی بی‌صبرانه منتظر تماشای روایت کریستوفر نولان بریتانیایی از بتمن بودند. اما کلیف نظری را نیز ارائه می‌دهد که از دید بسیاری از کسانی که شوالیه تاریکی را دیده‌اند کاملا درست است. به اعتقاد کلیف، زمانی که برای نخستین بار فیلم شوالیه تاریکی را می‌بینیم غیرممکن است به چیز دیگری جز لجر و جوکری که او در نهایت استادی نقش آن را ایفا می‌کند، فکر کنیم. وی در این‌باره می‌گوید: «لجر به علاقه‌مندان به کتاب مصور بتمن، جوکری را هدیه می‌کند که همیشه دنبال آن بودند». اما کلیف بر این باور است که با مشاهده فیلم برای بار دوم یا سوم تازه بیننده، فیلم را به گونه‌ای می‌بیند که گویی لجر هنوز زنده است و توجه او دیگر تنها معطوف لجر نیست بلکه کار حرفه‌ای کارگردان، نویسنده، فیلمبردار و هنرپیشه‌های دیگر را نیز درخور تحسین و استقبالی اینچنین می‌یابد. با این همه، نتیجه‌گیری کلیف اینگونه است که اگر این اتفاق ناراحت‌کننده برای لجر نمی‌افتاد این فیلم هرگز فروش یک میلیارد دلاری یا توجه ویژه اسکار را به خود نمی‌دید. کلیف درپایان مساله‌ای را مطرح می‌کند که گویی مشکلی بین‌المللی محسوب می‌شود؛ او آرزو می‌کند كه ای کاش روزی یاد بگیریم از هنرمندان زمانی که زنده هستند نیز قدردانی کنیم.
از سوی دیگر سایت اینترنتی سویت101 به نقل از اسکات بولز از «یو اس‌ای تودی» به این امر اشاره دارد که در جریان فعالیت‌های تبلیغاتی، لجر یک چهره کلیدی به شمار می‌رفت و صورت او پا به پای صورت قهرمان فیلم (بتمن) در بسیاری از پوسترها به تصویر کشیده شد. این سایت در تحلیل خود به این اشاره بولز نیز توجه دارد که استودیو هرگز نمی‌خواهد اینگونه دیده شود که آنها از مرگ لجر پول به‌دست آورده‌اند و شاید این نکته که در نشریه تلگراف انگلستان انعکاس یافت نیز این مساله را تایید کند که مرگ لجر 3 ماه بعد از اتمام فیلم و معرفی جوکر به مخاطبان از سوی برادران وارنر که از طریق پوسترها و تریلر‌ها انجام شد روی داد، اما در این بین هرگز نباید تردید کرد که ایفای نقش ماهرانه لجر نیز در موفقیت این فیلم تاثیر بسیاری داشت و این امر را برخی از دست‌اندرکاران فیلم از جمله کریستین بیل (بازیگر نقش بتمن) تایید کرده‌اند و حتی راجر ایبرت منتقد معروف نیز در مقاله‌ای که در 16 جولای 2008 (پیش از اعلام نامزدهای اسکار) نوشت این گمان را مطرح کرد که «آیا لجر پس از پیتر فینچ، دومین فردی خواهد بود که اسکار را بعد از مرگ دریافت می‌کند؟»
فیلمی از هیث‌لجر و دوستان
اما «تصورات دکتر پارناسوس» که به نوعی خداحافظی با لجر محسوب می‌شود نسبت به درگذشت این هنرمند، بسیار آسیب‌پذیرتر نشان می‌داد چراکه این فیلم در یک سوم ابتدایی فیلمبرداری خود بسر می‌برد که این خبر به‌تری گیلیام کارگردان رسید. این اتفاق برای گیلیام بسیار سخت بود و سختی آن زمانی بیشتر می‌شد که وی تجربه لغو پروژه‌ای دیگری با نام «مردی که دن‌کیشوت را کشت» را نیز در کارنامه خود داشت. این فیلم که قرار بود در سال 1999 و با بودجه بیش از 32 میلیون دلاری ساخته شود بر اثر آسیب‌دیدگی هنرپیشه نقش دن‌کیشوت و سیلی که صحنه فیلمبرداری را نابود کرد، ناتمام ماند و به این ترتیب خسارت‌های مالی بسیاری برجای گذاشت.
مردی که دن کیشوت را کشت، از جمله فیلم‌های پرهزینه‌ای بود که بودجه آن تنها توسط اروپایی‌ها تامین می‌شد و ناکامی آن تاثیرات منفی بسیاری روی روحیه گیلیام گذاشته بود، اما تراژدی لجر موجب شد در ابتدا گیلیام، دکتر پارناسوس را به‌عنوان یک دن‌کیشوت دیگر و تمام شده تلقی کند. هرچند درگذشت لجر برای همه تلخ بود اما این اتفاق ناراحت‌کننده موجب شد برخی از اهالی سینما با توجه به ناکامی پروژه دن‌کیشوت اینگونه فکر کنند که بدشانسی توجه ویژه‌ای به گیلیام دارد و مانند مغناطیس او را به سوی خود می‌کشد! از سوی دیگر حضور لجر در فیلم یک عامل کلیدی برای تامین سرمایه تولید فیلم بود، اما گیلیام که قصد نداشت براحتی تسلیم شود، تصمیم گرفت در ابتدا از تصاویر کامپیوتری (مشابه آنچه در فیلم مورد عجیب بنجامین باتن با بازی برد پیت انجام گرفت) برای تغییر کاراکتر لجر استفاده کند و به این ترتیب، هم آخرین فیلم‌های گرفته شده از لجر را در اثر خود حفظ و هم آن را به وی تقدیم کند، اما سرانجام فیلمنامه تغییر چندانی نکرد و جانی دپ که از دوستان گیلیام به شمار می‌رفت به همراه فارل و لاو (که هردو از دوستان لجر بودند) تصمیم گرفتند این کار ناتمام را به اتمام برسانند. نکته جالب توجه درباره این 3 هنرپیشه تصمیم آنها برای پرداخت دستمزدشان به ماتیلدا، دختر کوچک لجر بود چراکه در وصیتنامه‌ای که لجر پیش از تولد او نوشته بود، ماتیلدا به نوعی جامانده بود. البته این مساله قانونی پس از مدتی برطرف شد. از سوی دیگر گیلیام نیز جمله «فیلمی از‌تری گیلیام» را به «فیلمی از هیث لجر و دوستان» تغییر داد. خود او درباره این تغییر می‌گوید: «... با خودم گفتم که نمی‌توانم بنویسم فیلمی از‌تری گیلیام... این یک تصمیم گروهی بود و فکر می‌کنم که کاملا درست باشد چراکه من در تمام مدت احساس می‌کردم که او (لجر) در این فیلم به نوعی دستیار کارگردان است چون فقدان او شرایطی را ایجاد کرد که فیلم به سمت و سوی خاصی سوق داده شد. حضور او در آنجا احساس می‌شد و بیشتر اوقات من از دست او عصبانی می‌شدم که چرا الان اینجا نیست و او با عدم حضورش مرا مجبور می‌کند تا کارهایی را بکنم که نمی‌خواهم».
درباره انجام دادن کل فیلم با یک هنرپیشه جایگزین نیز گیلیام نظر جالب توجهی را ارائه می‌دهد. او هرگز تصمیم نداشت از یک هنرپیشه استفاده کند چراکه در وهله اول و از نگاه تطابق داستانی، شخصیت تونی 3 بار در مقابل آینه حاضر می‌شود و به همین دلیل 3 هنرپیشه منطقی‌تر به نظر می‌رسید و از سوی دیگر پیدا کردن یک هنرپیشه مطرح که در سطح لجر باشد، آن هم در تنگنای زمانی که گیلیام با آن روبه‌رو بود کار بسیار دشواری می‌نمود.
در واقع این کارگردان مجبور بود تا مشغله و برنامه کاری دپ، لاو و فارل را هم که درگیر پروژه‌های دیگری نیز بودند و نمی‌توانستند به صورت تمام وقت در خدمت این فیلم باشند در نظر بگیرد و در کل در اختیار داشتن این 3 هنرپیشه حتی برای زمانی کوتاه هم بسیار دشوار بود. اما گذشته از همه این دلایل مساله دیگری نیز در ميان بود چراکه بنا به گفته خود گیلیام، او حاضر نبود هیث لجر را با یک نفر عوض کند چون برای لجر بودن یکی کافی نیست بلکه 3 نفر لازم است. اما بد اقبالی گیلیام به همین جا ختم نمی‌شد، چراکه ویلیام وینس ـ از تهیه کنندگان فیلم ـ یک هفته بعد از اتمام فیلمبرداری درگذشت و خود گیلیام هم بر اثر تصادف سنگینی که با یک اتومبیل داشت بستری شد. او درباره این اتفاق می‌گوید: «آنها ستاره فیلم را گرفتند، تهیه‌کننده را هم گرفتند و می‌خواستند کارگردان را هم بگیرند... اما درمورد آخر ناکام ماندند... آنها هرکه هستند، مرا نکشتند. من اینجا ماندم تا این داستان (دکتر پارناسوس) را تعریف کنم».
«جوکر» آخرین نقش نبود
شاید بیراه نباشد اگر بگوییم که «تصورات دکتر پارناسوس» به‌خاطر حس احترامی که دوستان لجر به او داشتند خلق شد، به خاطر این حس که کسی دوست نداشت جوکر آخرین نقش لجر باشد، اما هرگز نخواهیم فهمید که اگر او خود این کار را به پایان می‌رساند آیا اسکار دیگری در انتظار او بود یا نه؟ شاید برخی بر این باور باشند که بد نمی‌شد اگر تغییری که بر حسب اجبار وارد فیلم شد، از همان آغاز کار و پیش از تراژدی لجر به‌عنوان جزء اصلی داستان به ذهن سازندگان فیلم خطور می‌کرد و آنها از اول از 3 هنرپیشه استفاده می‌کردند اما این سوال برای همه از جمله گیلیام مطرح است که لجر در آن سوی آینه چگونه می‌بود؟ تصورات دکتر پارناسوس تاکنون موفق شده بیشتر نظر مثبت منتقدان را به همراه داشته باشد و حتی یک نامزدی «موفقیت در امر تولید» را نیز از سوی جوایز فیلم‌های مستقل بریتانیا از آن خود کرد. اما شاید از همه مهم‌تر این است که با وجود گذشت 2 سال از مرگ لجر، پایگاه هواداران او روز به روز مستحکم‌تر می‌شود و شهرت و اعتبار او نیز افزایش می‌یابد. شاید سالگرد درگذشت لجر که به فاصله کوتاهی از آغاز اکران تصورات دکتر پارناسوس قرار دارد و نیز اکران فیلم در آستانه آغاز فصل جوایز و فرارسیدن تعطیلات کریسمس، عواملی باشند تا این فیلم نیز مانند «شوالیه تاریکی» مورد توجه ویژه علاقه‌مندان به سینما قرار گیرد، اما حتی اگر این اتفاق هم نیفتد، هواداران او خوشحالند که لجر هنوز روی پرده‌ها نفس می‌کشد.
او هنوز روی پرده سینما نفس می‌کشد
تقریبا 2 سال پیش یعنی 22 ژانویه 2008 خبر درگذشت «هیث لجر» که بی‌تردید یکی از برترین هنرپیشه‌های نسل خود به شمار می‌رفت، بسیاری را اندوهگین کرد. اما در این 2 سال و به‌خاطر دلایل گوناگون، این اتفاق ناگوار هرگز نتوانست مانع از آن شود که نام لجر حتی برای لحظه‌ای کوتاه از یاد دوستداران سینما دور بماند. اکنون که قرار است تا کمتر از یک ماه دیگر و در روز جمعه، چهارم دی‌ماه، موج دوم اکران آخرین فیلم لجر در ایالات متحده و کانادا آغاز شود، بار دیگر نام این هنرپیشه سر زبان‌ها افتاده است.
فیلم «تصورات دکتر پارناسوس» پیش‌تر و در ماه اکتبر در برخی از کشورهای اروپایی، استرالیا و نیوزیلند به نمایش درآمده بود، اما هواداران لجر در آمریکای شمالی تقریبا یک سال و نیم است که در انتظار اکران آن هستند. کارگردانی این فیلم فانتزی را تری گیلیام بریتانیایی برعهده داشته و برای تولید آن نیز بودجه‌ای 45 میلیون دلاری اختصاص یافته‌است. فیلم برای نخستین بار در شصت و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم کن به نمایش درآمد و در همان آغاز کار نیز با استقبال قابل توجهی روبه‌رو شد.
دکتر پارناسوس کیست؟
دکتر پارناسوس (با بازی کریستوفر پلامر) مردی است با عمری جاودان و صاحب نمایشی سیار که وی در آن و با استفاده از آینه‌ای جادویی تصورات مخاطبان را جست‌وجو می‌کند. به این ترتیب او می‌تواند افکار آنها را در دستان خود بگیرد. این قدرت در ابتدا خود را مانند یک موهبت نشان می‌دهد اما دکتر پارناسوس توسط رمزی ناشناخته نفرین شده است. او چند سال پیش و در پی یک شرط‌بندی با آقای نیک شیطان (با بازی تام ویتس) موفق می‌شود عمری جاودان داشته باشد، اما چند قرن بعد و زمانی که پارناسوس با عشق راستین خود روبه‌رو می‌شود، تصمیم می‌گیرد جاودانگی‌اش را با جوانی معاوضه کند که در ازای این تغییر، نخستین فرزند او باید با رسیدن به سن 16 سالگی تحت مالکیت آقای نیک قرار بگیرد. اما اکنون که والنتینا (دختر پارناسوس با بازی لیلی کول) به 16 سالگی خود نزدیک می‌شود، او درپی آن است تا جلوی چنین اتفاقی را بگیرد، بنابراین گروه نمایش پارناسوس تصمیم می‌گیرد تا با سفر به دنیاهای موازی برای نجات والنتینا وارد عمل شود. از سوی دیگر فردی مرموز با نام «تونی» (با بازی ماندگار هیث لجر که بعد از مرگش با حضور جانی دپ، جود لاو و کولین فارل به سرانجام می‌رسد) هم به این گروه نمایش می‌پیوندد.
تراژدی لجر و شوالیه تاریکی
شاید بسیاری از علاقه‌مندان به سینما بويژه طرفداران لجر منتظر آن هستند تا ببینند استقبال از فیلم «تصورات دکتر پارناسوس» چگونه خواهد بود، چراکه همه استقبال بی‌مانند از فیلم «شوالیه تاریکی» (2008) را به یاد داریم. در عین حال نمی‌توان رکورد‌شکنی‌های شوالیه تاریکی را به آسانی تحلیل کرد. برخی درگذشت تراژیک لجر را یک عامل بسیار مهم برای استقبال از این فیلم می‌دانستند و عده دیگری نیز جنبه‌های تکنیکی و حرفه‌ای فیلم و مهارت دست‌اندرکاران آن را به حدی خوب ارزیابی کردند که عامل قبلی را چندان تاثیرگذار نمی‌دیدند. در این میان و بنابر نظرسنجی که سایت اینترنتی هلیوم بین کاربران خود انجام داد، از میان 249 رای 61 درصد اعتقاد داشتند اگر این اتفاق برای لجر نمی‌افتاد باز هم این فیلم تا همین اندازه موفق بود. اما در یکی از مقاله‌های برگزیده کاربران همین سایت به قلم مانتی کلیف، نظری مخالف مطرح می‌شود. کلیف در مقاله خود درگذشت افراد را حین خلق یک اثر حرفه‌ای تلخ می‌خواند اما در عین حال وقوع چنین اتفاقی را موجب افزایش انگیزه مخاطبان برای استقبال از آن اثر می‌داند. البته وی منکر این جریان نمی‌شود که فیلم‌های بتمن از سوی بسیاری از علاقه‌مندان به کتاب‌های مصور از محبوبیت بالایی برخوردار هستند و بسیاری از مردم با نزدیک شدن به روز اکران شوالیه تاریکی بی‌صبرانه منتظر تماشای روایت کریستوفر نولان بریتانیایی از بتمن بودند. اما کلیف نظری را نیز ارائه می‌دهد که از دید بسیاری از کسانی که شوالیه تاریکی را دیده‌اند کاملا درست است. به اعتقاد کلیف، زمانی که برای نخستین بار فیلم شوالیه تاریکی را می‌بینیم غیرممکن است به چیز دیگری جز لجر و جوکری که او در نهایت استادی نقش آن را ایفا می‌کند، فکر کنیم. وی در این‌باره می‌گوید: «لجر به علاقه‌مندان به کتاب مصور بتمن، جوکری را هدیه می‌کند که همیشه دنبال آن بودند». اما کلیف بر این باور است که با مشاهده فیلم برای بار دوم یا سوم تازه بیننده، فیلم را به گونه‌ای می‌بیند که گویی لجر هنوز زنده است و توجه او دیگر تنها معطوف لجر نیست بلکه کار حرفه‌ای کارگردان، نویسنده، فیلمبردار و هنرپیشه‌های دیگر را نیز درخور تحسین و استقبالی اینچنین می‌یابد. با این همه، نتیجه‌گیری کلیف اینگونه است که اگر این اتفاق ناراحت‌کننده برای لجر نمی‌افتاد این فیلم هرگز فروش یک میلیارد دلاری یا توجه ویژه اسکار را به خود نمی‌دید. کلیف درپایان مساله‌ای را مطرح می‌کند که گویی مشکلی بین‌المللی محسوب می‌شود؛ او آرزو می‌کند كه ای کاش روزی یاد بگیریم از هنرمندان زمانی که زنده هستند نیز قدردانی کنیم.
از سوی دیگر سایت اینترنتی سویت101 به نقل از اسکات بولز از «یو اس‌ای تودی» به این امر اشاره دارد که در جریان فعالیت‌های تبلیغاتی، لجر یک چهره کلیدی به شمار می‌رفت و صورت او پا به پای صورت قهرمان فیلم (بتمن) در بسیاری از پوسترها به تصویر کشیده شد. این سایت در تحلیل خود به این اشاره بولز نیز توجه دارد که استودیو هرگز نمی‌خواهد اینگونه دیده شود که آنها از مرگ لجر پول به‌دست آورده‌اند و شاید این نکته که در نشریه تلگراف انگلستان انعکاس یافت نیز این مساله را تایید کند که مرگ لجر 3 ماه بعد از اتمام فیلم و معرفی جوکر به مخاطبان از سوی برادران وارنر که از طریق پوسترها و تریلر‌ها انجام شد روی داد، اما در این بین هرگز نباید تردید کرد که ایفای نقش ماهرانه لجر نیز در موفقیت این فیلم تاثیر بسیاری داشت و این امر را برخی از دست‌اندرکاران فیلم از جمله کریستین بیل (بازیگر نقش بتمن) تایید کرده‌اند و حتی راجر ایبرت منتقد معروف نیز در مقاله‌ای که در 16 جولای 2008 (پیش از اعلام نامزدهای اسکار) نوشت این گمان را مطرح کرد که «آیا لجر پس از پیتر فینچ، دومین فردی خواهد بود که اسکار را بعد از مرگ دریافت می‌کند؟»
فیلمی از هیث‌لجر و دوستان
اما «تصورات دکتر پارناسوس» که به نوعی خداحافظی با لجر محسوب می‌شود نسبت به درگذشت این هنرمند، بسیار آسیب‌پذیرتر نشان می‌داد چراکه این فیلم در یک سوم ابتدایی فیلمبرداری خود بسر می‌برد که این خبر به‌تری گیلیام کارگردان رسید. این اتفاق برای گیلیام بسیار سخت بود و سختی آن زمانی بیشتر می‌شد که وی تجربه لغو پروژه‌ای دیگری با نام «مردی که دن‌کیشوت را کشت» را نیز در کارنامه خود داشت. این فیلم که قرار بود در سال 1999 و با بودجه بیش از 32 میلیون دلاری ساخته شود بر اثر آسیب‌دیدگی هنرپیشه نقش دن‌کیشوت و سیلی که صحنه فیلمبرداری را نابود کرد، ناتمام ماند و به این ترتیب خسارت‌های مالی بسیاری برجای گذاشت.
مردی که دن کیشوت را کشت، از جمله فیلم‌های پرهزینه‌ای بود که بودجه آن تنها توسط اروپایی‌ها تامین می‌شد و ناکامی آن تاثیرات منفی بسیاری روی روحیه گیلیام گذاشته بود، اما تراژدی لجر موجب شد در ابتدا گیلیام، دکتر پارناسوس را به‌عنوان یک دن‌کیشوت دیگر و تمام شده تلقی کند. هرچند درگذشت لجر برای همه تلخ بود اما این اتفاق ناراحت‌کننده موجب شد برخی از اهالی سینما با توجه به ناکامی پروژه دن‌کیشوت اینگونه فکر کنند که بدشانسی توجه ویژه‌ای به گیلیام دارد و مانند مغناطیس او را به سوی خود می‌کشد! از سوی دیگر حضور لجر در فیلم یک عامل کلیدی برای تامین سرمایه تولید فیلم بود، اما گیلیام که قصد نداشت براحتی تسلیم شود، تصمیم گرفت در ابتدا از تصاویر کامپیوتری (مشابه آنچه در فیلم مورد عجیب بنجامین باتن با بازی برد پیت انجام گرفت) برای تغییر کاراکتر لجر استفاده کند و به این ترتیب، هم آخرین فیلم‌های گرفته شده از لجر را در اثر خود حفظ و هم آن را به وی تقدیم کند، اما سرانجام فیلمنامه تغییر چندانی نکرد و جانی دپ که از دوستان گیلیام به شمار می‌رفت به همراه فارل و لاو (که هردو از دوستان لجر بودند) تصمیم گرفتند این کار ناتمام را به اتمام برسانند. نکته جالب توجه درباره این 3 هنرپیشه تصمیم آنها برای پرداخت دستمزدشان به ماتیلدا، دختر کوچک لجر بود چراکه در وصیتنامه‌ای که لجر پیش از تولد او نوشته بود، ماتیلدا به نوعی جامانده بود. البته این مساله قانونی پس از مدتی برطرف شد. از سوی دیگر گیلیام نیز جمله «فیلمی از‌تری گیلیام» را به «فیلمی از هیث لجر و دوستان» تغییر داد. خود او درباره این تغییر می‌گوید: «... با خودم گفتم که نمی‌توانم بنویسم فیلمی از‌تری گیلیام... این یک تصمیم گروهی بود و فکر می‌کنم که کاملا درست باشد چراکه من در تمام مدت احساس می‌کردم که او (لجر) در این فیلم به نوعی دستیار کارگردان است چون فقدان او شرایطی را ایجاد کرد که فیلم به سمت و سوی خاصی سوق داده شد. حضور او در آنجا احساس می‌شد و بیشتر اوقات من از دست او عصبانی می‌شدم که چرا الان اینجا نیست و او با عدم حضورش مرا مجبور می‌کند تا کارهایی را بکنم که نمی‌خواهم».
درباره انجام دادن کل فیلم با یک هنرپیشه جایگزین نیز گیلیام نظر جالب توجهی را ارائه می‌دهد. او هرگز تصمیم نداشت از یک هنرپیشه استفاده کند چراکه در وهله اول و از نگاه تطابق داستانی، شخصیت تونی 3 بار در مقابل آینه حاضر می‌شود و به همین دلیل 3 هنرپیشه منطقی‌تر به نظر می‌رسید و از سوی دیگر پیدا کردن یک هنرپیشه مطرح که در سطح لجر باشد، آن هم در تنگنای زمانی که گیلیام با آن روبه‌رو بود کار بسیار دشواری می‌نمود.
در واقع این کارگردان مجبور بود تا مشغله و برنامه کاری دپ، لاو و فارل را هم که درگیر پروژه‌های دیگری نیز بودند و نمی‌توانستند به صورت تمام وقت در خدمت این فیلم باشند در نظر بگیرد و در کل در اختیار داشتن این 3 هنرپیشه حتی برای زمانی کوتاه هم بسیار دشوار بود. اما گذشته از همه این دلایل مساله دیگری نیز در ميان بود چراکه بنا به گفته خود گیلیام، او حاضر نبود هیث لجر را با یک نفر عوض کند چون برای لجر بودن یکی کافی نیست بلکه 3 نفر لازم است. اما بد اقبالی گیلیام به همین جا ختم نمی‌شد، چراکه ویلیام وینس ـ از تهیه کنندگان فیلم ـ یک هفته بعد از اتمام فیلمبرداری درگذشت و خود گیلیام هم بر اثر تصادف سنگینی که با یک اتومبیل داشت بستری شد. او درباره این اتفاق می‌گوید: «آنها ستاره فیلم را گرفتند، تهیه‌کننده را هم گرفتند و می‌خواستند کارگردان را هم بگیرند... اما درمورد آخر ناکام ماندند... آنها هرکه هستند، مرا نکشتند. من اینجا ماندم تا این داستان (دکتر پارناسوس) را تعریف کنم».
«جوکر» آخرین نقش نبود
شاید بیراه نباشد اگر بگوییم که «تصورات دکتر پارناسوس» به‌خاطر حس احترامی که دوستان لجر به او داشتند خلق شد، به خاطر این حس که کسی دوست نداشت جوکر آخرین نقش لجر باشد، اما هرگز نخواهیم فهمید که اگر او خود این کار را به پایان می‌رساند آیا اسکار دیگری در انتظار او بود یا نه؟ شاید برخی بر این باور باشند که بد نمی‌شد اگر تغییری که بر حسب اجبار وارد فیلم شد، از همان آغاز کار و پیش از تراژدی لجر به‌عنوان جزء اصلی داستان به ذهن سازندگان فیلم خطور می‌کرد و آنها از اول از 3 هنرپیشه استفاده می‌کردند اما این سوال برای همه از جمله گیلیام مطرح است که لجر در آن سوی آینه چگونه می‌بود؟ تصورات دکتر پارناسوس تاکنون موفق شده بیشتر نظر مثبت منتقدان را به همراه داشته باشد و حتی یک نامزدی «موفقیت در امر تولید» را نیز از سوی جوایز فیلم‌های مستقل بریتانیا از آن خود کرد. اما شاید از همه مهم‌تر این است که با وجود گذشت 2 سال از مرگ لجر، پایگاه هواداران او روز به روز مستحکم‌تر می‌شود و شهرت و اعتبار او نیز افزایش می‌یابد. شاید سالگرد درگذشت لجر که به فاصله کوتاهی از آغاز اکران تصورات دکتر پارناسوس قرار دارد و نیز اکران فیلم در آستانه آغاز فصل جوایز و فرارسیدن تعطیلات کریسمس، عواملی باشند تا این فیلم نیز مانند «شوالیه تاریکی» مورد توجه ویژه علاقه‌مندان به سینما قرار گیرد، اما حتی اگر این اتفاق هم نیفتد، هواداران او خوشحالند که لجر هنوز روی پرده‌ها نفس می‌کشد.
ارسال نظر
پربیننده