«فیلم می‌سازم تا زمان را سپری کنم.» این جمله‌ای از ژان لوک‌گدار، یکی از شناخته شده‌ترین سینماگران جهان است درباره علت فیلمسازی. اما با مقایسه این جمله از یک سو و زندگی حرفه‌ای‌اش از سوی دیگر، شاید بیراه نباشد این‌گونه نتیجه بگیریم که گدار از جمله افرادی به شمار می‌رود که گذران وقتش موجب تغییرات چشمگیری در هنر هفتم شده است. گدار در کنار نام‌های بزرگ دیگری چون فرانسوا تروفو، ژاک ریوت، اریک رومر و کلود شابرل از جمله بنیانگذاران جنبشی در سینمای فرانسه با نام «موج نو» بود که در دهه‌های 1950 و 1960 آغاز شد و ساختار سنتی سینمای فرانسه را دچار تغییر کرد. این کارگردان بزرگ از سوی نشریه اینترتینمنت ویکلی به‌عنوان سی و یکمین کارگردان برتر تاریخ انتخاب شد و 8 اثر او با نام‌های«از نفس افتاده» (1960)، «زیستن زندگی‌اش» (1962)،«شرم» (1963)،«آلفاویل» (1965)،«پیه روی دیوانه» (1965)،«مردانه، زنانه» (1966)، «2، 3 چیز که درباره او می‌دانم» (1967) و «آخر هفته» (1967) در فهرست فیلم‌هایی قرار گرفتند که باید پیش از مرگ آنها را دید.
ژان لوک‌گدار در 3 دسامبر 1930 در شهر پاریس و در خانواده‌ای فرانسوی- سوییسی متولد شد که در آن پدر یک پزشک و مادر نیز اهل یک خانواده بانکدار سوییسی بود. گدار در هنگام جنگ جهانی، زندگی خود را در سوییس از سرگرفت و در همان کشور تحصیل خود را آغاز کرد اما رسیدن به سن 14 سالگی برای وی با جدایی پدر و مادر و از سرگیری تحصیل در پاریس همراه بود. نقل مکان به این شهر موجب آشنایی او با آندره بازن و دیگر هم‌عصران او از جمله ژاک دوزیر و ژاک دمی شد. سینما برای فرانسوی‌ها در دهه 1950 اهمیت بسیاری داشت و به گفته خود گدار اهمیت فیلم برای مردم از اهمیت نان کمتر نبود. در آغاز همین دهه بود که گدار فعالیت خود را به‌عنوان یک منتقد آغاز کرد و پس از مدتی نیز به آندره بازن و نشریه مطرح و تاثیرگذار «کایه دو سینما» پیوست و در میان نخستین نویسندگان این مجله معتبر جای گرفت.
اما در ادامه و در سال 1954 گدار نخستین تجربه خود را به‌عنوان فیلمساز، با ساخت فیلم کوتاه «کار بتون» کسب می‌کند و پس از چند فیلم کوتاه دیگر برای ساخت فیلم بلند آماده می‌شود. اما شاید بتوان دلیل عبور گدار از نوشته‌های انتقادی‌اش به ساخت فیلم را در این جمله او جست‌وجو کرد که «برای نقد یک فیلم، باید یک فیلم دیگر بسازی.» در واقع گدار پس از آغاز فعالیت فیلمسازی نیز همچنان خود را همان منتقدی می‌دانست که در دوران کایه‌دو سینما از او سراغ داشتند. به اعتقاد وی، او هنوز همان منتقد است با این تفاوت که به جای مکتوب کردن نقدهایش، آنها را به فیلم تبدیل می‌کند.
آغاز دهه 1960 آغاز دوران شکوفایی هنر سینمایی گدار بود، چراکه او با فیلم «از نفس افتاده» موفق شد تا علاوه بر نامزدی خرس طلایی جشنواره فیلم برلین همتای نقره‌ای آن را نیز از آن خود کند. از نفس افتاده موفق شد تا جایزه سندیکای منتقدان سینمای فرانسه را نیز از آن گداری کند که خود یک منتقد بود. اما 2 سال بعد وقت آن فرا رسید تا جشنواره فیلم ونیز گدار را مورد توجه خود قرار دهد و جایزه بزرگ هیات داوران را به فیلم «زیستن زندگی‌اش» اهدا کند.
گدار در طول فعالیت حرفه‌ای موفق شد تا علاوه بر 6 بار نامزدی جایزه خرس طلایی جشنواره بین‌المللی فیلم برلین، این جایزه را برای فیلم «آلفاویل» از آن خود کند و 2بار نیز برنده خرس نقره‌ای شود. جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز هم علاوه بر اهدای شیر طلایی فعالیت حرفه‌ای در سال 1982 جایزه شیر طلایی بخش رقابتی خود را یک سال بعد و برای فیلم «نام کوچک: کارمن» به وی اهدا کرد. همچنین گدار 6 بار نامزد جایزه شیرطلایی شد و دوبار نیز جایزه ویژه هیات داوران را نصیب خود کرد. اما نکته عجیب درباره گدار به جشنواره فیلم کن بازمی‌گردد؛ جشنواره‌ای که گدار درباره آن می‌گوید:«در آغاز من به کن ایمان داشتم، اما اکنون این جشنواره فقط عرصه‌ای برای تبلیغات است. مردم برای تبلیغ فیلم‌هایشان به کن می‌آیند، نه برای ارائه پیامی خاص. اما مزیت آن این است که اگر شما به کن بیایید، در عرض 3 روز آنقدر پوشش خبری به خود می‌بینید که برای تبلیغ یک سال فیلم کافی است!» این کارگردان موفق شد تا 6 بار نامزد دریافت جایزه نخل طلای این جشنواره شود اما هرگز آن را در دستان خود ندید. همچنین از دیگر جشنواره‌هایی که از گدار تقدیر به عمل آوردند می‌توان به لوکارنو، سن سباستین، سزار و جشنواره فیلم فجر (در سال 2002 و برای فیلم «در ستایش عشق») اشاره کرد. نگاه گدار درباره جنبه‌های گوناگون تولید فیلم و حتی خود سینما در نوع خود بسیار جالب توجه است. به‌عنوان مثال او درباره نحوه روایت داستان‌ها می‌گوید: «هر داستانی یک شروع، یک میانه و یک پایان دارد اما لزوما نه به همین ترتیب.» او همچنین هر ادیت را یک دروغ و سینما را زیباترین فریب می‌خواند. به اعتقاد او اگر ذهنی تار داشته باشیم، داشتن تصاویر واضح بی‌معناست. گدار آن زمانی را که ممکن بود سینما باعث بهبود جامعه شود، از دست رفته قلمداد می‌کند اما از سوی دیگر و با نگاه به آن سوی دیگر سکه می‌گوید:«ما فیلم را نمی‌سازیم بلکه فیلم ما را می‌سازد». به بهانه تولد 79 سالگی «ژان لوک گدار»
دو، سه چیز که درباره او می‌دانیم
«فیلم می‌سازم تا زمان را سپری کنم.» این جمله‌ای از ژان لوک‌گدار، یکی از شناخته شده‌ترین سینماگران جهان است درباره علت فیلمسازی. اما با مقایسه این جمله از یک سو و زندگی حرفه‌ای‌اش از سوی دیگر، شاید بیراه نباشد این‌گونه نتیجه بگیریم که گدار از جمله افرادی به شمار می‌رود که گذران وقتش موجب تغییرات چشمگیری در هنر هفتم شده است. گدار در کنار نام‌های بزرگ دیگری چون فرانسوا تروفو، ژاک ریوت، اریک رومر و کلود شابرل از جمله بنیانگذاران جنبشی در سینمای فرانسه با نام «موج نو» بود که در دهه‌های 1950 و 1960 آغاز شد و ساختار سنتی سینمای فرانسه را دچار تغییر کرد. این کارگردان بزرگ از سوی نشریه اینترتینمنت ویکلی به‌عنوان سی و یکمین کارگردان برتر تاریخ انتخاب شد و 8 اثر او با نام‌های«از نفس افتاده» (1960)، «زیستن زندگی‌اش» (1962)،«شرم» (1963)،«آلفاویل» (1965)،«پیه روی دیوانه» (1965)،«مردانه، زنانه» (1966)، «2، 3 چیز که درباره او می‌دانم» (1967) و «آخر هفته» (1967) در فهرست فیلم‌هایی قرار گرفتند که باید پیش از مرگ آنها را دید.
ژان لوک‌گدار در 3 دسامبر 1930 در شهر پاریس و در خانواده‌ای فرانسوی- سوییسی متولد شد که در آن پدر یک پزشک و مادر نیز اهل یک خانواده بانکدار سوییسی بود. گدار در هنگام جنگ جهانی، زندگی خود را در سوییس از سرگرفت و در همان کشور تحصیل خود را آغاز کرد اما رسیدن به سن 14 سالگی برای وی با جدایی پدر و مادر و از سرگیری تحصیل در پاریس همراه بود. نقل مکان به این شهر موجب آشنایی او با آندره بازن و دیگر هم‌عصران او از جمله ژاک دوزیر و ژاک دمی شد. سینما برای فرانسوی‌ها در دهه 1950 اهمیت بسیاری داشت و به گفته خود گدار اهمیت فیلم برای مردم از اهمیت نان کمتر نبود. در آغاز همین دهه بود که گدار فعالیت خود را به‌عنوان یک منتقد آغاز کرد و پس از مدتی نیز به آندره بازن و نشریه مطرح و تاثیرگذار «کایه دو سینما» پیوست و در میان نخستین نویسندگان این مجله معتبر جای گرفت.
اما در ادامه و در سال 1954 گدار نخستین تجربه خود را به‌عنوان فیلمساز، با ساخت فیلم کوتاه «کار بتون» کسب می‌کند و پس از چند فیلم کوتاه دیگر برای ساخت فیلم بلند آماده می‌شود. اما شاید بتوان دلیل عبور گدار از نوشته‌های انتقادی‌اش به ساخت فیلم را در این جمله او جست‌وجو کرد که «برای نقد یک فیلم، باید یک فیلم دیگر بسازی.» در واقع گدار پس از آغاز فعالیت فیلمسازی نیز همچنان خود را همان منتقدی می‌دانست که در دوران کایه‌دو سینما از او سراغ داشتند. به اعتقاد وی، او هنوز همان منتقد است با این تفاوت که به جای مکتوب کردن نقدهایش، آنها را به فیلم تبدیل می‌کند.
آغاز دهه 1960 آغاز دوران شکوفایی هنر سینمایی گدار بود، چراکه او با فیلم «از نفس افتاده» موفق شد تا علاوه بر نامزدی خرس طلایی جشنواره فیلم برلین همتای نقره‌ای آن را نیز از آن خود کند. از نفس افتاده موفق شد تا جایزه سندیکای منتقدان سینمای فرانسه را نیز از آن گداری کند که خود یک منتقد بود. اما 2 سال بعد وقت آن فرا رسید تا جشنواره فیلم ونیز گدار را مورد توجه خود قرار دهد و جایزه بزرگ هیات داوران را به فیلم «زیستن زندگی‌اش» اهدا کند.
گدار در طول فعالیت حرفه‌ای موفق شد تا علاوه بر 6 بار نامزدی جایزه خرس طلایی جشنواره بین‌المللی فیلم برلین، این جایزه را برای فیلم «آلفاویل» از آن خود کند و 2بار نیز برنده خرس نقره‌ای شود. جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز هم علاوه بر اهدای شیر طلایی فعالیت حرفه‌ای در سال 1982 جایزه شیر طلایی بخش رقابتی خود را یک سال بعد و برای فیلم «نام کوچک: کارمن» به وی اهدا کرد. همچنین گدار 6 بار نامزد جایزه شیرطلایی شد و دوبار نیز جایزه ویژه هیات داوران را نصیب خود کرد. اما نکته عجیب درباره گدار به جشنواره فیلم کن بازمی‌گردد؛ جشنواره‌ای که گدار درباره آن می‌گوید:«در آغاز من به کن ایمان داشتم، اما اکنون این جشنواره فقط عرصه‌ای برای تبلیغات است. مردم برای تبلیغ فیلم‌هایشان به کن می‌آیند، نه برای ارائه پیامی خاص. اما مزیت آن این است که اگر شما به کن بیایید، در عرض 3 روز آنقدر پوشش خبری به خود می‌بینید که برای تبلیغ یک سال فیلم کافی است!» این کارگردان موفق شد تا 6 بار نامزد دریافت جایزه نخل طلای این جشنواره شود اما هرگز آن را در دستان خود ندید. همچنین از دیگر جشنواره‌هایی که از گدار تقدیر به عمل آوردند می‌توان به لوکارنو، سن سباستین، سزار و جشنواره فیلم فجر (در سال 2002 و برای فیلم «در ستایش عشق») اشاره کرد. نگاه گدار درباره جنبه‌های گوناگون تولید فیلم و حتی خود سینما در نوع خود بسیار جالب توجه است. به‌عنوان مثال او درباره نحوه روایت داستان‌ها می‌گوید: «هر داستانی یک شروع، یک میانه و یک پایان دارد اما لزوما نه به همین ترتیب.» او همچنین هر ادیت را یک دروغ و سینما را زیباترین فریب می‌خواند. به اعتقاد او اگر ذهنی تار داشته باشیم، داشتن تصاویر واضح بی‌معناست. گدار آن زمانی را که ممکن بود سینما باعث بهبود جامعه شود، از دست رفته قلمداد می‌کند اما از سوی دیگر و با نگاه به آن سوی دیگر سکه می‌گوید:«ما فیلم را نمی‌سازیم بلکه فیلم ما را می‌سازد». ارسال نظر
پربیننده