گروه اقتصادی: بازار سرمایه که در سال گذشته پرسودترین بازار کشور برای جذب سرمایه‌گذاران بود اما مدتی است که سیر نزولی را طی می کند آنگونه که فعالان این بازار نسبت به گذشته امید سودآوری چندانی به بورس ندارند. شاخص بورس تهران که بازدهی منفی 2 درصدی را از ابتدای سال تاکنون نصیب سهامداران خود کرده بود، دیروز بزرگ‌ترین افت خود در سال جدید را خلق کرد و بازدهی خود را به منفی 3 درصد کاهش داد. در بازار دیروز روند نزولی بورس تا حدی شدت پیدا کرد که دماسنج بازار سرمایه در اثر فضای منفی بازار 922 واحد افت کرد و شاخص بورس به کانال 76 هزار واحد پرتاب شد. با این اتفاق بازدهی بورس از ابتدای سال جدید تاکنون به منفی 3 درصد کاهش پیدا کرد و بزرگ‌ترین افت بورس در سال جدید رقم خورد. در معاملات دیروز قیمت اکثر سهام شرکت‌ها با کاهش مواجه شد و شرکت‌های پالایشگاه بندرعباس، مخابرات، هلدینگ خلیج فارس، نفت و گاز پارسیان، تاپیکو، بانک تجارت، مپنا، بانک ملت، سرمایه‌گذاری توسعه ملی، ایران‌خودرو، فولاد مبارکه، چادرملو، بانک پاسارگاد، بانک صادرات، پتروشیمی پردیس، سایپا، ملی مس و بانک پارسیان بیشترین تاثیر را در سقوط شاخص بورس گذاشتند. در مقابل شرکت‌های غدیر و پاکشو شرکت‌هایی بودند که تاثیر اندک مثبتی در روند حرکتی شاخص بورس گذاشتند. در بازار دیروز شرکت‌های پاکشو، داروسازی زهراوری و مارگارین از بیشترین تقاضای خرید برخوردار شده و گروه مپنا، نیرو ترانس، نفت پارس، پالایشگاه بندرعباس، صنایع شیمیایی ایران و معادن بافق بیشترین تقاضای فروش را به خود اختصاص دادند. همچنین در بازار دیروز اکثر نمادها در صنعت پرنوسان خودرو، شروعی نسبتا کم‌حجم و منفی داشتند و با صف فروش مواجه شدند. این در حالی بود که فضای منفی بازار بر صنعت قند و شکر نیز اثر گذاشت طوری که صف خرید برخی نمادهای این گروه از بین رفت. در مجموع در بازار منفی دیروز بیش از 744 میلیون سهم به ارزش 488 میلیارد تومان مورد معامله قرار گرفت و ارزش بازار سرمایه تا سطح 373 هزار میلیارد تومان نزول کرد.
دلایل کاهش شاخص در بورس
یک تحلیلگر بازار سرمایه با بررسی بازار سرمایه پس از افزایش یک‌باره نرخ سود سپرده بانکی که اثرات جبران‌ناپذیری بر صنعت کشور دارد، معتقد است افزایش هزینه تامین مالی از بانک درباره شرکت‌های بورسی محسوس است. در ماه‌های اخیر شاهد افزایش قابل توجه نرخ سود سپرده‌های کوتاه‌مدت و روزشمار به بیش از 20 درصد بودیم تا حدی که بسیاری از کارشناسان بانکی و بازار سرمایه این روند را همراه با اشکال و آسیب‌های جبران‌ناپذیر می‌دانند. سیدفرهنگ حسینی، تحلیلگر و کارشناس بازار سرمایه در پاسخ به اینکه افزایش نرخ بهره چه تاثیری بر بورس داشته است؟ گفت: نرخ بهره به آرامی در بانک‌ها شروع به افزایش کرد تا اینکه سود سپرده‌های کوتاه‌مدت به حدود سقف سود آخرین بسته پولی و بانکی رسید اما با افزایش نرخ سود اوراق مشارکت بانک مرکزی به 23 درصد، عملا نرخ‌های بهره سپرده‌های کوتاه‌مدت و روزشمار به بیش از 20 درصد افزایش یافته است. وی فزود: این امر موجب افزایش بازده بازار پول به عنوان بازار رقیب بازار سرمایه شد که در نتیجه بازار پول به عنوان بازار موازی بازار سرمایه با افزایش بازده مورد انتظار روبه‌رو شد در نتیجه پی‌به‌ای مورد انتظار بازار کاهش یافت بنابراین اثرات این امر در کاهش پی‌بی‌ای در ماه‌های اخیر و به تبع آن کاهش بازده بازار در اواخر سال 1392 محسوس بود. وی درپاسخ به این سوال فارس که وضعیت فعلی افزایش نرخ بهره چگونه رخ داده است؟ افزود: در شرایط فعلی سپرده‌گذاران حتی با سرمایه‌های اندک به دنبال سپرده‌گذاری با نرخ‌های بالاتر هستند. با توجه به شرایط تورم بالای فعلی این حق سپرده‌گذاران است تا بتوانند ارزش پول خود را حفظ کنند اما با توجه به رکود در بازارهای موازی از جمله بازارهای دلالی مانند دلار و سکه و همچنین کالاهای سرمایه‌ای مانند خودرو و مسکن و همچنین بازار سرمایه که اشاره شد، پول‌ها جایی برای رفتن ندارند اما با توجه به رکود فعلی نشان می‌دهد که سرمایه‌ها به سمت تولید هدایت نشده، حال آنکه از ویژگی‌های اصلی اقتصاد مقاومتی، اتکا بر تولید و تولیدمحور بودن است. با این حال می‌توان با نگاهی دیگر، آرامش در بازارهای موازی را ناشی از افزایش نرخ بهره و کاهش فاصله تورم با نرخ بهره دانست. این کارشناس عوامل موثر در افزایش نرخ سود را چند عامل دانست و افزود: در افزایش نرخ بهره سپرده‌های روزشمار موثر بوده است. اولین عامل رقابت شدید بانک‌های خصوصی برای جذب سپرده‌ها و تامین مالی و حفظ و افزایش سهم در بازار پول است. این امر ابتدا از بانک‌های خصوصی کوچک شروع شد اما اکنون به بزرگ‌ترین بانک‌های اصل 44 و حتی بانک‌های دولتی نیز رسیده است. وی اضافه کرد: دومین موج با افزایش نرخ سود اوراق مشارکت بانک مرکزی رخ داد، البته باید توجه داشت که این اوراق 6 ماهه بوده است. سومین مورد موثر، عدم افزایش پایه پولی و کاهش شدید رشد نقدینگی با هدف کنترل تورم است. این در حالی است که بانک‌ها تسهیلات بلندمدت داده‌اند و تامین مالی آنها کوتاه‌مدت‌تر از وام‌های اعطایی است. در نتیجه در این فضا و با توجه به لزوم پرداخت بهره به سپرده‌ها، باید ابتدا منابع را حفظ کنند و در گام بعدی تامین مالی بهره‌ها را انجام دهند. وی همچنین در پاسخ به این سوال که اثر رقابت فعلی بر وضعیت بورس، شرکت‌های بورسی و از جمله بانک‌ها چگونه است؟ گفت: افزایش نرخ بهره، سود مورد انتظار سرمایه‌گذاران در بورس را افزایش داده و پی‌به‌ای را کاهش و در نتیجه افت بازار را نشان می‌دهد. قسمتی از افت ماه‌های اخیر ناشی از کاهش نسبت پی‌به‌ای از محدوده 8 تا 9 به محدوده 7 تا 8 بوده و حدود یک واحد کاهش یعنی حدود 12 درصد کاهش سود یا زیان سرمایه‌گذاران است. درباره شرکت‌های بورسی، افزایش هزینه تامین مالی، محسوس است البته بهبود وضعیت خطوط اعتباری ارزی و ال‌سی‌ها و وضعیت سفارشات خارجی تا حدی این اثر را در پیش‌بینی شرکت‌ها خنثی می‌کند اما درباره سودآوری بانک‌ها تحلیل دشوارتر است. حسینی افزود: رقابت برای جذب سپرده منجر به افزایش قیمت پول یا به عبارت دیگری بهره شده و در نتیجه حاشیه سود بانک‌ها تحت تاثیر قرار گرفته و در حال حاضر بسیاری از بانک‌ها با کاهش سهم حق‌الوکاله به کمتر از 5/2 درصد مواجه شده‌اند. حتی انتظار کاهش سهم بانک از درآمدهای مشاع می‌رود. از سوی دیگر گپ نرخ بهره بانک‌ها منفی است زیرا بانک‌ها با منابع کوتاه مدت، تسهیلات بلندمدت پرداخت کرده‌اند. در نتیجه افزایش نرخ بهره سپرده‌ها در کوتاه‌مدت اثر معکوس بر سود بانک‌ها خواهد داشت.