حسن هانی‌زاده*
کشورعراق در طول تاریخ در فرآیند دولت‌سازی همواره 2مقوله دیکتاتوری مطلق و دموکراسی توام با هرج و مرج را تجربه کرده است. شرایط اجتماعی، قومی ومذهبی عراق به گونه‌ای است که ملت عراق همواره یا تابع اراده حاکمان دیکتاتور بوده یا در صورت برخورداری از یک فضای دموکراتیک سرانجام به سمت هرج و مرج و گریز از قانون حرکت کرده است.حکومت‌های حجاج بن یوسف ثقفی و عبید‌الله بن زیاد در دوران بنی‌امیه و بعثی‌ها در طول 40سال گذشته نمونه بارزی از حاکمیت مطلق حکام دیکتاتور برملت عراق است.نگاهی به محیط پیرامونی عراق نشان می‌دهد که کشورهای عرب همسایه عراق از وجود یک نظام دموکراتیک در این کشور به دلیل چرخش قدرت وحکومت اکثریت بر اقلیت رنج می‌برند. این کشورها ترجیح می‌دهند تا عراق از رهگذرحاکمیت یک نظام دیکتاتوری مبتنی‌بر حکومت اقلیت بر اکثریت اداره شود زیرا کشورهای عرب اساسا با اکثریت موجود در جامعه عراق سازگاری ندارند. در دوران حکومت عبدالکریم قاسم که ازسال 1958 تا 1963 میلادی ادامه داشت به دلیل گرایش عبدالکریم قاسم رئیس‌جمهوری وقت عراق به مذهب تشیع، حکومت وی همواره با توطئه‌های زیادی از سوی کشورهای عرب منطقه مواجه شد. عبدالکریم قاسم که از یک پدر سنی و یک مادر شیعی‌مذهب، زاده شده بود در فوریه 1963 در جریان کودتای ژنرال عبدالسلام عارف که یک قومیت‌گرای تندرو بود به طرز فجيعي کشته شد.برقراری یک نظام پارلمانی و آزادی برگزاری مراسم مذهبی واحترام به مراجع تشیع از ویژگی‌های دوران حکومت عبدالکریم قاسم بود.قاسم که در جریان یک کودتای نظامی به حکومت پادشاهی خاندان فیصل در عراق پایان داد در طول دوران نسبتا کوتاه ریاست‌جمهوری خود با توطئه‌های فراوانی از سوی جمال عبدالناصر رئیس‌جمهوری وقت مصر و ملک حسین پادشاه وقت اردن مواجه شد. ملک حسین که شاهد قتل عموزاده خود ملک فیصل دوم توسط کودتاچیان وابسته به عبدالکریم قاسم بود، سوگندیاد کرد که عراق را به گورستانی برای عراقی‌ها تبدیل کند. شاید جمله معروف ملک حسین که گفته بود «کاری خواهم کرد که بر سر در هر منزل عراقی یک پرچم سیاه نصب شود» در آن زمان برای ملت عراق قابل درک نبود. اما با سقوط رژیم شاه در ایران و پیروزی انقلاب اسلامی و نیز به قدرت رسیدن صدام در عراق، پادشاه وقت اردن فرصت را برای انتقام از 2 ملت ایران و عراق مناسب دید. بنا بر این ملک حسین که به مرد ماموریت‌های سری معروف بود با هماهنگی آمریکا و غرب، صدام را به حمله به جمهوری اسلامی تشویق کرد.
دیگر کشورهای عرب منطقه که مایل نیستند شیعیان عراق در ساختار قدرت در این کشور نقشی داشته باشند در طول جنگ تحمیلی کمک‌های مالی و لجستیکی گسترده‌ای در اختیار رژیم دیکتاتوری بعث عراق قرار دادند. پس از سرنگونی رژیم صدام در سال 2003 میلادی کشورهای عرب منطقه برای جلوگیری از حاکمیت اکثریت ملت عراق، مرزهای خود را برای ورود تروریست‌های عرب به این کشور باز گذاشتند. اعتقاد کشورهای عرب درباره عراق این است که در صورت برخورداری ملت عراق از یک نظام دموکراتیک و برخاسته از رای اکثریت ملت، این کشور به الگویی برای ملت‌های عرب تبدیل می‌شود و نظام‌های دیکتاتور عرب دچار مخاطره خواهند شد. لذا توسل به خشونت و تشویق تروریست‌ها برای ایجاد ناامنی در عراق و دامن زدن به فتنه‌های قومی بخشی از راهبرد کشورهای عرب برای منع نظام جدید عراق از تشکیل یک جامعه مردمسالار بود.
به دلیل هوشمندی مراجع تقلید در نجف و دولتمردان شیعه و کرد عراق، توطئه‌های برخی کشورهای عربی برای برهم زدن ساختار جدید سیاسی در عراق با شکست مواجه شد. لذا این کشورها به ابزارهای قانونی برای بازگرداندن بعثی‌ها به قدرت و برهم زدن روند دموکراسی‌سازی و جلوگیری از برگزاری انتخاباتی سالم و دموکراتیک متوسل شدند. یکی از این شیوه‌ها تشویق عوامل خود در بدنه دولت عراق به وتوی قانون انتخابات بود که اقدام اخیر
طارق الهاشمی، معاون رئیس‌جمهوری عراق در وتوی قانون انتخابات این کشور در این چارچوب قرار دارد. طارق الهاشمی که عضو شورای ریاست‌جمهوری است در طول یک ماه گذشته 2 بار قانون انتخابات عراق را که مورد تصویب پارلمان قرار گرفته، وتو کرد. این اقدام در واقع یک پروسه کاملا عربی به شمار می‌رود که با هدف به تعویق انداختن انتخابات و فضاسازی برای مشارکت دادن پان‌عربیست‌های افراطی و بعثی‌های فراری در تصمیمات مهم پارلمانی، صورت می‌گیرد. هر چند ملت عراق برای برقراری یک نظام مردمسالار و دموکراتیک راه طولانی و پرفراز و فرودی را پشت سر گذاشته و در این راه هزاران قربانی تقدیم کرده اما قطعا این ملت توطئه جدید اعراب را بار دیگر با شکست مواجه خواهد کرد. ملت عراق بخوبی می‌داند که وتوی رای اکثریت اعضای پارلمان توسط عضو شورای ریاست جمهوری عراق بدون هیچگونه دلیل قابل قبولی، روند دموکراسی‌سازی را متوقف نخواهد کرد زیرا این ملت برای دستیابی به یک نظام دموکراتیک بهای سنگینی پرداخت کرده است.
* کارشناس مسائل خاورمیانه
بهای دموکراسی در عراق
حسن هانی‌زاده*
کشورعراق در طول تاریخ در فرآیند دولت‌سازی همواره 2مقوله دیکتاتوری مطلق و دموکراسی توام با هرج و مرج را تجربه کرده است. شرایط اجتماعی، قومی ومذهبی عراق به گونه‌ای است که ملت عراق همواره یا تابع اراده حاکمان دیکتاتور بوده یا در صورت برخورداری از یک فضای دموکراتیک سرانجام به سمت هرج و مرج و گریز از قانون حرکت کرده است.حکومت‌های حجاج بن یوسف ثقفی و عبید‌الله بن زیاد در دوران بنی‌امیه و بعثی‌ها در طول 40سال گذشته نمونه بارزی از حاکمیت مطلق حکام دیکتاتور برملت عراق است.نگاهی به محیط پیرامونی عراق نشان می‌دهد که کشورهای عرب همسایه عراق از وجود یک نظام دموکراتیک در این کشور به دلیل چرخش قدرت وحکومت اکثریت بر اقلیت رنج می‌برند. این کشورها ترجیح می‌دهند تا عراق از رهگذرحاکمیت یک نظام دیکتاتوری مبتنی‌بر حکومت اقلیت بر اکثریت اداره شود زیرا کشورهای عرب اساسا با اکثریت موجود در جامعه عراق سازگاری ندارند. در دوران حکومت عبدالکریم قاسم که ازسال 1958 تا 1963 میلادی ادامه داشت به دلیل گرایش عبدالکریم قاسم رئیس‌جمهوری وقت عراق به مذهب تشیع، حکومت وی همواره با توطئه‌های زیادی از سوی کشورهای عرب منطقه مواجه شد. عبدالکریم قاسم که از یک پدر سنی و یک مادر شیعی‌مذهب، زاده شده بود در فوریه 1963 در جریان کودتای ژنرال عبدالسلام عارف که یک قومیت‌گرای تندرو بود به طرز فجيعي کشته شد.برقراری یک نظام پارلمانی و آزادی برگزاری مراسم مذهبی واحترام به مراجع تشیع از ویژگی‌های دوران حکومت عبدالکریم قاسم بود.قاسم که در جریان یک کودتای نظامی به حکومت پادشاهی خاندان فیصل در عراق پایان داد در طول دوران نسبتا کوتاه ریاست‌جمهوری خود با توطئه‌های فراوانی از سوی جمال عبدالناصر رئیس‌جمهوری وقت مصر و ملک حسین پادشاه وقت اردن مواجه شد. ملک حسین که شاهد قتل عموزاده خود ملک فیصل دوم توسط کودتاچیان وابسته به عبدالکریم قاسم بود، سوگندیاد کرد که عراق را به گورستانی برای عراقی‌ها تبدیل کند. شاید جمله معروف ملک حسین که گفته بود «کاری خواهم کرد که بر سر در هر منزل عراقی یک پرچم سیاه نصب شود» در آن زمان برای ملت عراق قابل درک نبود. اما با سقوط رژیم شاه در ایران و پیروزی انقلاب اسلامی و نیز به قدرت رسیدن صدام در عراق، پادشاه وقت اردن فرصت را برای انتقام از 2 ملت ایران و عراق مناسب دید. بنا بر این ملک حسین که به مرد ماموریت‌های سری معروف بود با هماهنگی آمریکا و غرب، صدام را به حمله به جمهوری اسلامی تشویق کرد.
دیگر کشورهای عرب منطقه که مایل نیستند شیعیان عراق در ساختار قدرت در این کشور نقشی داشته باشند در طول جنگ تحمیلی کمک‌های مالی و لجستیکی گسترده‌ای در اختیار رژیم دیکتاتوری بعث عراق قرار دادند. پس از سرنگونی رژیم صدام در سال 2003 میلادی کشورهای عرب منطقه برای جلوگیری از حاکمیت اکثریت ملت عراق، مرزهای خود را برای ورود تروریست‌های عرب به این کشور باز گذاشتند. اعتقاد کشورهای عرب درباره عراق این است که در صورت برخورداری ملت عراق از یک نظام دموکراتیک و برخاسته از رای اکثریت ملت، این کشور به الگویی برای ملت‌های عرب تبدیل می‌شود و نظام‌های دیکتاتور عرب دچار مخاطره خواهند شد. لذا توسل به خشونت و تشویق تروریست‌ها برای ایجاد ناامنی در عراق و دامن زدن به فتنه‌های قومی بخشی از راهبرد کشورهای عرب برای منع نظام جدید عراق از تشکیل یک جامعه مردمسالار بود.
به دلیل هوشمندی مراجع تقلید در نجف و دولتمردان شیعه و کرد عراق، توطئه‌های برخی کشورهای عربی برای برهم زدن ساختار جدید سیاسی در عراق با شکست مواجه شد. لذا این کشورها به ابزارهای قانونی برای بازگرداندن بعثی‌ها به قدرت و برهم زدن روند دموکراسی‌سازی و جلوگیری از برگزاری انتخاباتی سالم و دموکراتیک متوسل شدند. یکی از این شیوه‌ها تشویق عوامل خود در بدنه دولت عراق به وتوی قانون انتخابات بود که اقدام اخیر
طارق الهاشمی، معاون رئیس‌جمهوری عراق در وتوی قانون انتخابات این کشور در این چارچوب قرار دارد. طارق الهاشمی که عضو شورای ریاست‌جمهوری است در طول یک ماه گذشته 2 بار قانون انتخابات عراق را که مورد تصویب پارلمان قرار گرفته، وتو کرد. این اقدام در واقع یک پروسه کاملا عربی به شمار می‌رود که با هدف به تعویق انداختن انتخابات و فضاسازی برای مشارکت دادن پان‌عربیست‌های افراطی و بعثی‌های فراری در تصمیمات مهم پارلمانی، صورت می‌گیرد. هر چند ملت عراق برای برقراری یک نظام مردمسالار و دموکراتیک راه طولانی و پرفراز و فرودی را پشت سر گذاشته و در این راه هزاران قربانی تقدیم کرده اما قطعا این ملت توطئه جدید اعراب را بار دیگر با شکست مواجه خواهد کرد. ملت عراق بخوبی می‌داند که وتوی رای اکثریت اعضای پارلمان توسط عضو شورای ریاست جمهوری عراق بدون هیچگونه دلیل قابل قبولی، روند دموکراسی‌سازی را متوقف نخواهد کرد زیرا این ملت برای دستیابی به یک نظام دموکراتیک بهای سنگینی پرداخت کرده است.
* کارشناس مسائل خاورمیانه
ارسال نظر
پربیننده