محمدرضا ورزی، کارگردان و نویسنده جوان سینما و تلویزیون که آثار مختلفی در ژانر تاریخی در سینما و تلویزیون ساخته است، مدتی است مشغول ساخت جدیدترین اثر خود یعنی مجموعه«سالهای مشروطه» است که تصویربرداری آن اواسط مرداد آغاز شده و حدود 50 روز دیگر ادامه دارد تا برای پخش از شبکه 2 سیما در دهه فجر آماده شود، این مجموعه، 70 سال تاریخ ايران از زمان ناصرالدين‌شاه تا نهضت مشروطه را در 3 فاز به تصویر می‌کشد. فاز اول ایران مربوط به زمان ناصرالدین شاه تا نهضت مشروطه مربوط به دوران صدارت امیرکبیر است. در این فاز محمد صادقی(امیرکبیر)، آزیتا حاجیان(مهد علیا) داریوش کاردان(میرزاآقاخان نوری)، یوسف صیادی(آقا جوهر)، تینا پاکروان( امینه)، زهیر یاری(اصلان)، علی رامر( کلنل فرانت)، سعید شیخ‌زاده ( ناصرالدین‌شاه جوان) ساغر عزیزی(عزت‌الدوله) و فریبا خادمی(مادام حاجی‌عباس) جلوی دوربین می‌روند و در فاز دوم که به واقعه نهضت تنباکو پرداخته می‌شود بازیگرانی همچون جمشید مشایخی(کمال‌الملک)، محمدرضا شریفی‌نیا(رمال)، حسام نواب‌صفوی(سیدجمال‌الدین اسدآبادی)، ایرج راد(ناصرالدین شاه)، محمد مطیع(اتابک)، رضا رویگری(میرزای آشتیانی- کریم دواتگر)، چنگیز وثوقی(کامران میرزا)، قاسم زارع(میرزارضای کرمانی)، فرخ نعمتی(میرزای شیرازی)، شهروز ابراهیمی(تالبوت)، ولی‌الله مومنی(پهلوان علی‌اکبر)، خسرو فرخزادی(حاج امین‌الضرب)، ناصر خاوری(ولف)، آناهیتا دری(انیس‌الدوله) و علیرضا حق‌شناس (سیدفال اثیری) حضور دارند. همچنین در فاز سوم دوران انقلاب مشروطیت به تصویر کشیده می‌شود. اکبر عبدی(مظفرالدین شاه)، جمشید جهانزاده(شاپ‌شال)، شهرام عبدلی(محمدعلی شاه)، امیر دژاکام(شیخ فضل‌الله‌نوری)و حسن کاخی(آیت‌الله طباطبایی) بازیگران این فاز هستند.
ناصرالدین شاه شاهد تصویر دوران خویش!
کاخ گلستان یکی از قدیمی‌ترین بناهای تاریخی تهران است که در میدان ارگ قرار گرفته و تنها بخش باقی‌مانده از ارگ تاریخی تهران و در حقیقت قلب این ارگ قدیمی است. ارگ که در زمان صفویه ساخته شده در دوره قاجار گسترش یافت و محل سکونت شاه قاجار بود و در زمان پهلوی برای مراسم رسمی استفاده می‌شد و محل اقامت روسای جمهور و میهمانان ویژه خارجی بود. البته در همین زمان قسمت‌هایی از آن تخریب شد و در حال حاضر کاخ گلستان، حاصل 400 سال ساخت و بازسازی است و در آن آثار متنوع معماری دوره زندیه تا دوره پهلوی به چشم می‌خورد، علاوه بر معماری زیبا و اشیای قدیمی که از دوران مختلف برجای مانده، فضای زیبا و دلچسب کاخ و طبیعت دل‌انگیزش زیبایی این مجموعه را دوچندان می‌کند، طوری‌که وقتی وارد کاخ می‌شوم، با اینکه یکی، دوباری به آن سر زده بودم، به آهستگی قدم می‌زنم تا از فضای چشم‌نواز این مکان لذت ببرم و عجله زیادی برای رفتن به تالار آیینه؛ جایی که ورزی و همکارانش، دوران سالهای مشروطه ایران را به تصویر می‌کشند، ندارم. از تجمع بی‌رویه افراد مختلف در جلوی تالار آیینه مشخص می‌شود، گروه اینجا هستند، اجازه ورود با کفش داده نمی‌شود و پارچه‌هایی را به پا می‌کنم که البته این نکته جای خوشحالی دارد؛ این حداقل کاری است که به نگهداری آثار تاریخی کمک می‌کند. وقتی پله‌ها را برای بالا رفتن پیش می‌گیرم، نخستین چیزی که جلوی چشمانم قد علم کرده، مجسمه نیم‌تنه ناصرالدین شاه است که شاهد به تصویر کشیدن دوران شاهنشاهی خود است و سکوت کرده تا این دوران سیاه ایران را مردم ببینند، عبرت بگیرند و ... .
رضا رویگری، ایرج راد، محمد مطیع و چنگیز وثوقی نشسته‌اند و بقیه پشت‌سر آنها مشغول تماشا هستند. از میان تجمع عوامل، ورزی قابل تشخیص است. ورزی با اینکه جوان است، کارنامه هنری خوبی دارد. او پژوهشگر تاریخ معاصر ایران است و همین موجب شده تاریخ را خوب بشناسد و به تصویر بکشد، البته نخستین کار حرفه‌ای او که به سال 84 بازمی‌گردد، مربوط به تاریخ اسلام می‌شود، یعنی فیلم «ابراهیم خلیل‌الله» و بعد از آن فیلم «مظفرنامه» را ساخت ولی حضور پررنگ ورزی به سال 86 بازمی‌گردد که مجموعه «پدرخوانده» را با نگاهی جدید به حکومت خاندان پهلوی ساخت و بعد از آن مجموعه«عمارت فرنگی» را که مربوط به دوران سلطنت پهلوی از سال 1297 تا شهریور 1320 است، تولید کرد که سال گذشته از تلویزیون پخش شد، اما ظاهرا او هنوز در این زمینه اقناع نشده و هنوز نکته‌های بکری را برای به تصویر کشیدن دوران شاهنشاهی در ایران در ذهن دارد که می‌خواهد در این مجموعه یعنی«سالهای مشروطه» به مخاطب خود عرضه کند.
ورزی: سعی کردیم بخش مهم دوران مشروطیت را تصویر کنیم
ورزی را قبل از ضبط سکانسی که عوامل مشغول مقدماتش هستند، به گفت‌وگو دعوت می‌کنم. وی درباره زمان و اتفاقاتی که سالهای مشروطه به آن می‌پردازد، می‌گوید: «در این مجموعه 70 سال تاریخ ایران به تصویر کشیده می‌شود، یعنی از آغاز سلطنت ناصرالدین شاه و صدارت امیرکبیر تا دوران نهضت مشروطیت».
ورزی از 3 فاز در این مجموعه یاد می‌کند و ادامه می‌دهد:«این اثر در 3 فاز تولید می‌شود، فاز اول مربوط به صدارت میرزا تقی‌خان امیرکبیر و قتل او در حمام فین است. فاز دوم دوران میان سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان و واقعه تحریم تنباکو و اختلافات و درگیری سیدجمال‌الدین اسدآبادی و ناصرالدین شاه قاجار است و در نهایت واقعه انقلاب مشروطیت به تصویر کشیده می‌شود که ریشه‌های آن از همان نهضت تنباکو آغاز شده است. در حال حاضر مشغول تصویربرداری سکانس‌های مربوط به فاز دوم هستیم که دوران نهضت تنباکو است و میرزای آشتیانی با ناصرالدین شاه برخورد تندی دارد که منجر به تبعید میرزای آشتیانی می‌شود». ورزی در ادامه به حرفه اصلی خود یعنی تحقیق و پژوهش اشاره می‌کند:« دوران مشروطیت از دورانی است که نمی‌توان به تمام زوایا و بخش‌های آن پرداخت ولی ما در این مجموعه سعی کردیم بخش‌های مهم و تاثیرگذاری را که می‌تواند برای زمان حال ما مورد استفاده قرار گیرد به تصویر بکشیم و سعی می‌کنم زنگ بیداری برای مردم بویژه جوانان به وجود آورم و قصد دارم این ژانر (تاریخی) را ادامه دهم تا ارتقا پیدا کند و غنی‌تر شود».کارگردان سالهای مشروطه درباره انتخاب بازیگران تازه‌ترین اثر خود می‌گوید:«در کارهای تاریخی معاصر، به خاطر عکس‌هایی که وجود دارد، هم باید شبیه‌سازی داشته باشیم، هم فضای بازیگری درجه یکی را به وجود آوریم. به طور مثال کاراکتر شیخ‌فضل‌الله نوری یکی از شخصیت‌های اصلی داستان است و امیر دژاکام عهده‌دار این نقش است که یکی از بزرگان تئاتر هستند. دلیل انتخاب من ابتدا به خاطر شباهت فیزیکی ایشان به این شخصیت و بعد بازی زیبا و قدرتمندانه او است که واقعا حیرت‌انگیز بود، فکر می‌کنم برای مخاطبان یک سورپرایز داشته باشیم». وی به سوال ما درباره حضور مجدد ایرج راد در نقش ناصرالدین شاه می‌گوید:«ناصرالدین شاه در مجموعه ما 3 دوره جوانی، میانسالی و پیری دارد تا زمان ترور، به همین خاطر نقش جوانی ناصرالدین شاه را به سعید شیخ‌زاده واگذار کردم و درباره ناصرالدین شاه میانسال احساس کردم که جا دارد فضایی نوستالژیک برای مخاطب به وجود آوریم و ایرج راد را در همین فضا داشته باشیم. البته آقای ایرج راد در 25 سال پیش نقش ناصرالدین شاه 23-22 ساله را بازی می‌کردند، آن موقع به سن واقعی ایشان نزدیک بود و در حال حاضر نقش ناصرالدین شاه 50 ساله و 72 ساله را ایفا می‌کند و فکر می‌کنم با توجه به سن، ایشان مناسب این نقش هستند و مطمئن هستم مورد استقبال مخاطب قرار می‌گیرد».
ملاقات میرزای آشتیانی با ناصرالدین‌شاه
رضا رویگری (میرزای آشتیانی) از پله‌ها بالا می‌آید تا با ناصرالدین شاه ملاقات کند، اتابک هم در بالای پله‌ها ایستاده تا میرزای شیرازی را مشایعت کند. رویگری عصا به دست ولی با سرعت از پله‌ها بالا می‌آید، طوری‌که ورزی به او گوشزد می‌کند، شما مردی پا به سن گذاشته‌اید، کمی آهسته‌تر حرکت کنید. رویگری مجدد از پله‌ها بالا می‌آید. چهره‌اش نشان از ناراحتی و خشم دارد، اتابک (مطیع) بالای پله‌ها به انتظار او است و ظاهرا خیلی با هم خوب نیستند ولی به اتفاق هم به تالار شاه می‌روند. ناصرالدین شاه (ایرج راد) و کامران میرزا(چنگیز وثوقی) در تالار ایستاده‌اند، با ورود اتابک و میرزا، شاه صدایش بلند می‌شود:
آقا این چه آشوبیه؟
میرزای آشتیانی: بله. من از شما می‌پرسم، این چه آشوبیه؟ چرا عرصه‌رو بر این مردم تنگ کردید؟ چرا اجازه می‌دین سرمایه‌شونو به یغما ببرن؟
شاه: شاه منم، پدر این ملت منم.
کامران میرزا از پشت به کنار شاه می‌آید: سایه خدا.
شاه: شما به منبر و کتاب برسید، مقبول‌تر است.
شاه رو به پنجره می‌کند.
میرزا: پدر این ملت که نباید پدر ملتو در بیاره.
میرزا: منبر و کتاب تا وقتی راهزن و دزد سرگردنه داره چپو می‌کنه؛ این ملت. توی این وقت تنگ، لباس رزم حکم همون منبر رو داره، قلما تفنگ می‌شن، قداره‌ها سپر ناموس مردم می‌شن، کلکله‌ها، ولوله می‌شن، به جای شاهنامه، غمنامه باید سرود.
شاه: اینها باد هواست. یا به منبر می‌ری و لغو تحریم دخانیات و اعلام می‌کنی... .
کامران میرزا: و در مجامع قلیان بکشی... .
شاه: یا ... یا باید از تهران بری.
میرزا: دیگر این غمنامه شد ننگ‌نامه. من مهاجرت می‌کنم(می‌رود).
شاه: کامران میرزا، نفی بلد شه.
کامران میرزا: اطاعت.
اتابک: شما رو تحسین می‌کنم، این کارو باید از همون اول می‌کردین، این جماعتو من خوب می‌شناسم. باید توی همون نطفه خفشون کرد. از دل برود هرآنکه از دیده برفت. بسیار هوشمندانه اقدام فرمودین، اگه ما یک نفر از این جماعتو از نظر محو کنیم، بقیه آقایان حساب کار دستشون می‌یاد. این قدرت پادشاهی کل ممالک محروسه ایران‌رو در تاریخ ثبت می‌کنه. این سکانس بعد از چند برداشت مورد رضایت ورزی قرار می‌گیرد و آخرین «کات» همه را خوشحال می‌کند و با خیالی راحت تالار را ترک می‌کنند برای صرف ناهار.
مطیع، اتابک اعظم می‌شود
از فرصت به دست آمده استفاده می‌کنم و از محمد مطیع می‌خواهم از حضورش در این کار برایمان بگوید. حتما می‌دانید که محمد مطیع در آثار مختلفی چون، «افسانه سلطان و شبان»، «امیرکبیر»، «کوچک جنگلی»، «گردباد»، «سه کلاغ»، «دایره مینا»، «هزار دستان» و... بازی کرده است و اول سال 65 بود که به سوئد مهاجرت کرد و حالا پس از گذشت 23 سال دوری از ایران بازگشته و بازگشت او به دلیل حضور در نقش اردشیر ریپورتر در مجموعه «عمارت فرنگی» ورزی بود. مطیع خوش‌‌اخلاق و مهربان است و البته عاشق مردم، چون این جمله را بارها و بارها در گفت‌وگوهایش دیده بودم و این بار هم به این مساله تاکید دارد. محمد مطیع آشنایی و حضور در آثار محمدرضا ورزی را مربوط به مجموعه«عمارت فرنگی» می‌داند و می‌گوید:«بین آقای ورزی و من بعد از«عمارت فرنگی» رابطه دوستانه‌ای برقرار شد که این دوستی به حضورم در مجموعه«سالهای مشروطه» منجر شد. در این مجموعه نقش«اتابک اعظم» را بازی می‌کنم که 3 دوره صدارت می‌کند. مطیع از علاقه و حضورش در کارهای متفاوت یاد می‌کند و ادامه می‌دهد: «از زمانی که در تئاتر فعالیت داشتم و بعدها در سینما و تلویزیون ترجیح می‌دادم در کارها و البته نقش‌های متفاوت بازی کنم ولی از بد یا خوب حادثه، تعدادی از دوستان دوست دارند در کارهای تاریخی با آنها همکاری داشته باشم و به همین خاطر مدتی است مردم مرا در این کارها بیشتر می‌بینند ولی شخصا آثار طنز را خیلی دوست دارم و خیلی به کارهای تاریخی گرایش ندارم چون برای هر نقش باید تحقیق زیادی انجام دهم. این کارها تا حدودی برایم سخت است. البته برای همه کارها و نقش‌ها تحقیق و پژوهش نیاز است ولی کارهای تاریخی بسیار مشکل است». محمد مطیع در پایان حرف از رفتن می‌زند و می‌گوید:«واقعا اگر لطف و اصرار محمدرضا ورزی نبود، قصد ماندن نداشتم. البته من عاشق این مردم هستم و هیچ‌گاه خوشحال‌تر از زمانی که با مردم هستم، نبوده‌ام و به همین لحاظ با مردم زندگی کرده و در میان آنها بوده‌ام چون معتقدم، مردم هستند که ما وجود داریم».
رویگری و علاقه به کارهای تاریخی
رضا رویگری با «سالهای مشروطه» نخستین همکاری‌اش با ورزی را تجربه می‌کند .او ابتدا از لباس و گریم متفاوتش می‌گوید: «در اینجا من نقش میرزای آشتیانی، روحانی مبارز را دارم. البته من در این مجموعه نقش کریم دواتگر را هم ایفا می‌کنم. هر 2 نقش کوتاه است ولی هر کدام یک کاراکتر خاص است و تجربه‌ای جدید، چون من تا به حال نقش یک روحانی را بازی نکرده بودم. همین‌طور کریم دواتگر که جمشید مشایخی این نقش را در هزار دستان ایفا کرده بود نقش متفاوتی است». این بازیگر همچنين از علاقه‌اش به حضور در آثار تاریخی می‌گوید.
لحظه‌ای با طراح چهره سریال در حیاط کاخ
گریم‌های متفاوت و البته سخت و سنگین بازیگران، مرا یاد شهرام خلج، طراح گریم این مجموعه می‌اندازد. خلج را در حیاط کاخ پیدا می‌کنم. او صحبتش را با سختی کار شروع می‌کند و می‌گوید:«در این مجموعه باید کار 12 ماهه را طی 5 ماه جمع کنیم، به همین خاطر فشار کار بسیار زیاد است». وی از پرداخت چهره شخصیت‌ها به کمک محمدرضا ورزی و عکس‌های مستند می‌گوید: «آقای ورزی با تحقیقاتی که انجام داده کمک زیادی در این زمینه به ما کرده است، همین‌طور عکس‌هایی که از دوران قدیم به جای مانده نیز توانست در شبیه‌سازی‌ها بسیار موثر باشد. البته یکسری شخصیت‌ها مثل آیت‌الله بهبهانی، شیخ فضل‌الله نوری و ... را باید در 3 دوره سنی گریم می‌کردیم، در صورتی که تنها چیزی که در اختیار داشتیم عکس سن پیری آنها بود، به همین خاطر ابتدا چهره پیری آنها را طراحی کردیم بعد از آن به جوانی این شخصیت‌ها رسیدیم».
«راد» دوباره ناصرالدین شاه می‌شود
به طبقه بالا می‌روم تا شاهد ضبط سکانس بعدی باشم ولی هنوز خبری نیست و همه مشغول جنب و جوش هستند تا صحنه را برای ضبط آماده کنند.
ایرج راد روی یکی از صندلی‌های تالار نشسته و ظاهرا مشغول تفکر است. شاید به سال ها پیش فکر می‌کند؛ زمانی که در مجموعه امیرکبیر نقش ناصرالدین شاه جوان را بازی می‌کرد. راد ابتدا از خاطره 24 سال پیش و بازی‌اش در نقش ناصرالدین شاه در مجموعه«امیرکبیر» یاد می‌کند و می‌گوید:«قطعا یادآوری سالهای دور و حضورمان در کاخ گلستان البته در 24 سال پیش برایم بسیار جذاب و دوست‌داشتنی است. البته این نقش با اینکه همان ناصرالدین شاه است ولی با آن کار کاملا متفاوت است. چون در مجموعه امیرکبیر، دوران تنها مربوط به صدارت امیرکبیر بود ولی این بخش مربوط به آمدن ناصرالدین شاه از انگلستان تا زمانی که ترور می‌شود، است و ماجراهای زیادی را پشت‌سر گذاشته و برعکس ناصرالدین شاه جوان «امیرکبیر» تجربه‌های زیادی را پیدا کرده و آدم متفاوتی است و همواره به خاطر از دست دادن امیرکبیر افسوس می‌خورد و دائما به یاد او است».
مروری بر پروسه تولید
راد، وقت زیادی برای ادامه گفت‌وگو ندارد، چون قرار است آماده شود برای بازی در قسمت دیگری از سکانس قبلی. مزاحمش نمی‌شوم و سراغ فعال‌ترین فرد گروه می‌روم. مسعود عجمی؛ دستیار کارگردان است و حسابی به این کار علاقه دارد و «سالهای مشروطه» چندمین همکاری او با ورزی است. مسعود عجمی از پروسه تولید این پروژه می‌گوید:«این کار یکی از سنگین‌ترین پروژه‌های تاریخی است چون 130 شخصیت و حدود 20 لوکیشن دارد و با این حجم بالا، این کار باید در 4ماه و نیم تمام شود، طوری‌که چنین کاری حداقل یک سال باید طول می‌کشید». ظاهرا مدت زیادی قرار است وقت صرف چیدن وسایل برای سکانس بعدی شود، به همین خاطر سالهای مشروطه را در زمان حال غرق می‌کنم و کاخ زیبای گلستان را با تمام وقایع تلخ و شیرینش که در کتاب‌های تاریخ دوران تحصیل خواندم و در مجموعه‌ها، فیلم‌ها و ... شاهدش بودم، ترک می‌کنم، به امید روزی که همه از تاریخ عبرت بگیرند... یک روز در پشت صحنه مجموعه تلویزیونی «سالهای مشروطه»
70 سال مشروطیت در 15 قسمت
محمدرضا ورزی، کارگردان و نویسنده جوان سینما و تلویزیون که آثار مختلفی در ژانر تاریخی در سینما و تلویزیون ساخته است، مدتی است مشغول ساخت جدیدترین اثر خود یعنی مجموعه«سالهای مشروطه» است که تصویربرداری آن اواسط مرداد آغاز شده و حدود 50 روز دیگر ادامه دارد تا برای پخش از شبکه 2 سیما در دهه فجر آماده شود، این مجموعه، 70 سال تاریخ ايران از زمان ناصرالدين‌شاه تا نهضت مشروطه را در 3 فاز به تصویر می‌کشد. فاز اول ایران مربوط به زمان ناصرالدین شاه تا نهضت مشروطه مربوط به دوران صدارت امیرکبیر است. در این فاز محمد صادقی(امیرکبیر)، آزیتا حاجیان(مهد علیا) داریوش کاردان(میرزاآقاخان نوری)، یوسف صیادی(آقا جوهر)، تینا پاکروان( امینه)، زهیر یاری(اصلان)، علی رامر( کلنل فرانت)، سعید شیخ‌زاده ( ناصرالدین‌شاه جوان) ساغر عزیزی(عزت‌الدوله) و فریبا خادمی(مادام حاجی‌عباس) جلوی دوربین می‌روند و در فاز دوم که به واقعه نهضت تنباکو پرداخته می‌شود بازیگرانی همچون جمشید مشایخی(کمال‌الملک)، محمدرضا شریفی‌نیا(رمال)، حسام نواب‌صفوی(سیدجمال‌الدین اسدآبادی)، ایرج راد(ناصرالدین شاه)، محمد مطیع(اتابک)، رضا رویگری(میرزای آشتیانی- کریم دواتگر)، چنگیز وثوقی(کامران میرزا)، قاسم زارع(میرزارضای کرمانی)، فرخ نعمتی(میرزای شیرازی)، شهروز ابراهیمی(تالبوت)، ولی‌الله مومنی(پهلوان علی‌اکبر)، خسرو فرخزادی(حاج امین‌الضرب)، ناصر خاوری(ولف)، آناهیتا دری(انیس‌الدوله) و علیرضا حق‌شناس (سیدفال اثیری) حضور دارند. همچنین در فاز سوم دوران انقلاب مشروطیت به تصویر کشیده می‌شود. اکبر عبدی(مظفرالدین شاه)، جمشید جهانزاده(شاپ‌شال)، شهرام عبدلی(محمدعلی شاه)، امیر دژاکام(شیخ فضل‌الله‌نوری)و حسن کاخی(آیت‌الله طباطبایی) بازیگران این فاز هستند.
ناصرالدین شاه شاهد تصویر دوران خویش!
کاخ گلستان یکی از قدیمی‌ترین بناهای تاریخی تهران است که در میدان ارگ قرار گرفته و تنها بخش باقی‌مانده از ارگ تاریخی تهران و در حقیقت قلب این ارگ قدیمی است. ارگ که در زمان صفویه ساخته شده در دوره قاجار گسترش یافت و محل سکونت شاه قاجار بود و در زمان پهلوی برای مراسم رسمی استفاده می‌شد و محل اقامت روسای جمهور و میهمانان ویژه خارجی بود. البته در همین زمان قسمت‌هایی از آن تخریب شد و در حال حاضر کاخ گلستان، حاصل 400 سال ساخت و بازسازی است و در آن آثار متنوع معماری دوره زندیه تا دوره پهلوی به چشم می‌خورد، علاوه بر معماری زیبا و اشیای قدیمی که از دوران مختلف برجای مانده، فضای زیبا و دلچسب کاخ و طبیعت دل‌انگیزش زیبایی این مجموعه را دوچندان می‌کند، طوری‌که وقتی وارد کاخ می‌شوم، با اینکه یکی، دوباری به آن سر زده بودم، به آهستگی قدم می‌زنم تا از فضای چشم‌نواز این مکان لذت ببرم و عجله زیادی برای رفتن به تالار آیینه؛ جایی که ورزی و همکارانش، دوران سالهای مشروطه ایران را به تصویر می‌کشند، ندارم. از تجمع بی‌رویه افراد مختلف در جلوی تالار آیینه مشخص می‌شود، گروه اینجا هستند، اجازه ورود با کفش داده نمی‌شود و پارچه‌هایی را به پا می‌کنم که البته این نکته جای خوشحالی دارد؛ این حداقل کاری است که به نگهداری آثار تاریخی کمک می‌کند. وقتی پله‌ها را برای بالا رفتن پیش می‌گیرم، نخستین چیزی که جلوی چشمانم قد علم کرده، مجسمه نیم‌تنه ناصرالدین شاه است که شاهد به تصویر کشیدن دوران شاهنشاهی خود است و سکوت کرده تا این دوران سیاه ایران را مردم ببینند، عبرت بگیرند و ... .
رضا رویگری، ایرج راد، محمد مطیع و چنگیز وثوقی نشسته‌اند و بقیه پشت‌سر آنها مشغول تماشا هستند. از میان تجمع عوامل، ورزی قابل تشخیص است. ورزی با اینکه جوان است، کارنامه هنری خوبی دارد. او پژوهشگر تاریخ معاصر ایران است و همین موجب شده تاریخ را خوب بشناسد و به تصویر بکشد، البته نخستین کار حرفه‌ای او که به سال 84 بازمی‌گردد، مربوط به تاریخ اسلام می‌شود، یعنی فیلم «ابراهیم خلیل‌الله» و بعد از آن فیلم «مظفرنامه» را ساخت ولی حضور پررنگ ورزی به سال 86 بازمی‌گردد که مجموعه «پدرخوانده» را با نگاهی جدید به حکومت خاندان پهلوی ساخت و بعد از آن مجموعه«عمارت فرنگی» را که مربوط به دوران سلطنت پهلوی از سال 1297 تا شهریور 1320 است، تولید کرد که سال گذشته از تلویزیون پخش شد، اما ظاهرا او هنوز در این زمینه اقناع نشده و هنوز نکته‌های بکری را برای به تصویر کشیدن دوران شاهنشاهی در ایران در ذهن دارد که می‌خواهد در این مجموعه یعنی«سالهای مشروطه» به مخاطب خود عرضه کند.
ورزی: سعی کردیم بخش مهم دوران مشروطیت را تصویر کنیم
ورزی را قبل از ضبط سکانسی که عوامل مشغول مقدماتش هستند، به گفت‌وگو دعوت می‌کنم. وی درباره زمان و اتفاقاتی که سالهای مشروطه به آن می‌پردازد، می‌گوید: «در این مجموعه 70 سال تاریخ ایران به تصویر کشیده می‌شود، یعنی از آغاز سلطنت ناصرالدین شاه و صدارت امیرکبیر تا دوران نهضت مشروطیت».
ورزی از 3 فاز در این مجموعه یاد می‌کند و ادامه می‌دهد:«این اثر در 3 فاز تولید می‌شود، فاز اول مربوط به صدارت میرزا تقی‌خان امیرکبیر و قتل او در حمام فین است. فاز دوم دوران میان سلطنت ناصرالدین شاه تا پایان و واقعه تحریم تنباکو و اختلافات و درگیری سیدجمال‌الدین اسدآبادی و ناصرالدین شاه قاجار است و در نهایت واقعه انقلاب مشروطیت به تصویر کشیده می‌شود که ریشه‌های آن از همان نهضت تنباکو آغاز شده است. در حال حاضر مشغول تصویربرداری سکانس‌های مربوط به فاز دوم هستیم که دوران نهضت تنباکو است و میرزای آشتیانی با ناصرالدین شاه برخورد تندی دارد که منجر به تبعید میرزای آشتیانی می‌شود». ورزی در ادامه به حرفه اصلی خود یعنی تحقیق و پژوهش اشاره می‌کند:« دوران مشروطیت از دورانی است که نمی‌توان به تمام زوایا و بخش‌های آن پرداخت ولی ما در این مجموعه سعی کردیم بخش‌های مهم و تاثیرگذاری را که می‌تواند برای زمان حال ما مورد استفاده قرار گیرد به تصویر بکشیم و سعی می‌کنم زنگ بیداری برای مردم بویژه جوانان به وجود آورم و قصد دارم این ژانر (تاریخی) را ادامه دهم تا ارتقا پیدا کند و غنی‌تر شود».کارگردان سالهای مشروطه درباره انتخاب بازیگران تازه‌ترین اثر خود می‌گوید:«در کارهای تاریخی معاصر، به خاطر عکس‌هایی که وجود دارد، هم باید شبیه‌سازی داشته باشیم، هم فضای بازیگری درجه یکی را به وجود آوریم. به طور مثال کاراکتر شیخ‌فضل‌الله نوری یکی از شخصیت‌های اصلی داستان است و امیر دژاکام عهده‌دار این نقش است که یکی از بزرگان تئاتر هستند. دلیل انتخاب من ابتدا به خاطر شباهت فیزیکی ایشان به این شخصیت و بعد بازی زیبا و قدرتمندانه او است که واقعا حیرت‌انگیز بود، فکر می‌کنم برای مخاطبان یک سورپرایز داشته باشیم». وی به سوال ما درباره حضور مجدد ایرج راد در نقش ناصرالدین شاه می‌گوید:«ناصرالدین شاه در مجموعه ما 3 دوره جوانی، میانسالی و پیری دارد تا زمان ترور، به همین خاطر نقش جوانی ناصرالدین شاه را به سعید شیخ‌زاده واگذار کردم و درباره ناصرالدین شاه میانسال احساس کردم که جا دارد فضایی نوستالژیک برای مخاطب به وجود آوریم و ایرج راد را در همین فضا داشته باشیم. البته آقای ایرج راد در 25 سال پیش نقش ناصرالدین شاه 23-22 ساله را بازی می‌کردند، آن موقع به سن واقعی ایشان نزدیک بود و در حال حاضر نقش ناصرالدین شاه 50 ساله و 72 ساله را ایفا می‌کند و فکر می‌کنم با توجه به سن، ایشان مناسب این نقش هستند و مطمئن هستم مورد استقبال مخاطب قرار می‌گیرد».
ملاقات میرزای آشتیانی با ناصرالدین‌شاه
رضا رویگری (میرزای آشتیانی) از پله‌ها بالا می‌آید تا با ناصرالدین شاه ملاقات کند، اتابک هم در بالای پله‌ها ایستاده تا میرزای شیرازی را مشایعت کند. رویگری عصا به دست ولی با سرعت از پله‌ها بالا می‌آید، طوری‌که ورزی به او گوشزد می‌کند، شما مردی پا به سن گذاشته‌اید، کمی آهسته‌تر حرکت کنید. رویگری مجدد از پله‌ها بالا می‌آید. چهره‌اش نشان از ناراحتی و خشم دارد، اتابک (مطیع) بالای پله‌ها به انتظار او است و ظاهرا خیلی با هم خوب نیستند ولی به اتفاق هم به تالار شاه می‌روند. ناصرالدین شاه (ایرج راد) و کامران میرزا(چنگیز وثوقی) در تالار ایستاده‌اند، با ورود اتابک و میرزا، شاه صدایش بلند می‌شود:
آقا این چه آشوبیه؟
میرزای آشتیانی: بله. من از شما می‌پرسم، این چه آشوبیه؟ چرا عرصه‌رو بر این مردم تنگ کردید؟ چرا اجازه می‌دین سرمایه‌شونو به یغما ببرن؟
شاه: شاه منم، پدر این ملت منم.
کامران میرزا از پشت به کنار شاه می‌آید: سایه خدا.
شاه: شما به منبر و کتاب برسید، مقبول‌تر است.
شاه رو به پنجره می‌کند.
میرزا: پدر این ملت که نباید پدر ملتو در بیاره.
میرزا: منبر و کتاب تا وقتی راهزن و دزد سرگردنه داره چپو می‌کنه؛ این ملت. توی این وقت تنگ، لباس رزم حکم همون منبر رو داره، قلما تفنگ می‌شن، قداره‌ها سپر ناموس مردم می‌شن، کلکله‌ها، ولوله می‌شن، به جای شاهنامه، غمنامه باید سرود.
شاه: اینها باد هواست. یا به منبر می‌ری و لغو تحریم دخانیات و اعلام می‌کنی... .
کامران میرزا: و در مجامع قلیان بکشی... .
شاه: یا ... یا باید از تهران بری.
میرزا: دیگر این غمنامه شد ننگ‌نامه. من مهاجرت می‌کنم(می‌رود).
شاه: کامران میرزا، نفی بلد شه.
کامران میرزا: اطاعت.
اتابک: شما رو تحسین می‌کنم، این کارو باید از همون اول می‌کردین، این جماعتو من خوب می‌شناسم. باید توی همون نطفه خفشون کرد. از دل برود هرآنکه از دیده برفت. بسیار هوشمندانه اقدام فرمودین، اگه ما یک نفر از این جماعتو از نظر محو کنیم، بقیه آقایان حساب کار دستشون می‌یاد. این قدرت پادشاهی کل ممالک محروسه ایران‌رو در تاریخ ثبت می‌کنه. این سکانس بعد از چند برداشت مورد رضایت ورزی قرار می‌گیرد و آخرین «کات» همه را خوشحال می‌کند و با خیالی راحت تالار را ترک می‌کنند برای صرف ناهار.
مطیع، اتابک اعظم می‌شود
از فرصت به دست آمده استفاده می‌کنم و از محمد مطیع می‌خواهم از حضورش در این کار برایمان بگوید. حتما می‌دانید که محمد مطیع در آثار مختلفی چون، «افسانه سلطان و شبان»، «امیرکبیر»، «کوچک جنگلی»، «گردباد»، «سه کلاغ»، «دایره مینا»، «هزار دستان» و... بازی کرده است و اول سال 65 بود که به سوئد مهاجرت کرد و حالا پس از گذشت 23 سال دوری از ایران بازگشته و بازگشت او به دلیل حضور در نقش اردشیر ریپورتر در مجموعه «عمارت فرنگی» ورزی بود. مطیع خوش‌‌اخلاق و مهربان است و البته عاشق مردم، چون این جمله را بارها و بارها در گفت‌وگوهایش دیده بودم و این بار هم به این مساله تاکید دارد. محمد مطیع آشنایی و حضور در آثار محمدرضا ورزی را مربوط به مجموعه«عمارت فرنگی» می‌داند و می‌گوید:«بین آقای ورزی و من بعد از«عمارت فرنگی» رابطه دوستانه‌ای برقرار شد که این دوستی به حضورم در مجموعه«سالهای مشروطه» منجر شد. در این مجموعه نقش«اتابک اعظم» را بازی می‌کنم که 3 دوره صدارت می‌کند. مطیع از علاقه و حضورش در کارهای متفاوت یاد می‌کند و ادامه می‌دهد: «از زمانی که در تئاتر فعالیت داشتم و بعدها در سینما و تلویزیون ترجیح می‌دادم در کارها و البته نقش‌های متفاوت بازی کنم ولی از بد یا خوب حادثه، تعدادی از دوستان دوست دارند در کارهای تاریخی با آنها همکاری داشته باشم و به همین خاطر مدتی است مردم مرا در این کارها بیشتر می‌بینند ولی شخصا آثار طنز را خیلی دوست دارم و خیلی به کارهای تاریخی گرایش ندارم چون برای هر نقش باید تحقیق زیادی انجام دهم. این کارها تا حدودی برایم سخت است. البته برای همه کارها و نقش‌ها تحقیق و پژوهش نیاز است ولی کارهای تاریخی بسیار مشکل است». محمد مطیع در پایان حرف از رفتن می‌زند و می‌گوید:«واقعا اگر لطف و اصرار محمدرضا ورزی نبود، قصد ماندن نداشتم. البته من عاشق این مردم هستم و هیچ‌گاه خوشحال‌تر از زمانی که با مردم هستم، نبوده‌ام و به همین لحاظ با مردم زندگی کرده و در میان آنها بوده‌ام چون معتقدم، مردم هستند که ما وجود داریم».
رویگری و علاقه به کارهای تاریخی
رضا رویگری با «سالهای مشروطه» نخستین همکاری‌اش با ورزی را تجربه می‌کند .او ابتدا از لباس و گریم متفاوتش می‌گوید: «در اینجا من نقش میرزای آشتیانی، روحانی مبارز را دارم. البته من در این مجموعه نقش کریم دواتگر را هم ایفا می‌کنم. هر 2 نقش کوتاه است ولی هر کدام یک کاراکتر خاص است و تجربه‌ای جدید، چون من تا به حال نقش یک روحانی را بازی نکرده بودم. همین‌طور کریم دواتگر که جمشید مشایخی این نقش را در هزار دستان ایفا کرده بود نقش متفاوتی است». این بازیگر همچنين از علاقه‌اش به حضور در آثار تاریخی می‌گوید.
لحظه‌ای با طراح چهره سریال در حیاط کاخ
گریم‌های متفاوت و البته سخت و سنگین بازیگران، مرا یاد شهرام خلج، طراح گریم این مجموعه می‌اندازد. خلج را در حیاط کاخ پیدا می‌کنم. او صحبتش را با سختی کار شروع می‌کند و می‌گوید:«در این مجموعه باید کار 12 ماهه را طی 5 ماه جمع کنیم، به همین خاطر فشار کار بسیار زیاد است». وی از پرداخت چهره شخصیت‌ها به کمک محمدرضا ورزی و عکس‌های مستند می‌گوید: «آقای ورزی با تحقیقاتی که انجام داده کمک زیادی در این زمینه به ما کرده است، همین‌طور عکس‌هایی که از دوران قدیم به جای مانده نیز توانست در شبیه‌سازی‌ها بسیار موثر باشد. البته یکسری شخصیت‌ها مثل آیت‌الله بهبهانی، شیخ فضل‌الله نوری و ... را باید در 3 دوره سنی گریم می‌کردیم، در صورتی که تنها چیزی که در اختیار داشتیم عکس سن پیری آنها بود، به همین خاطر ابتدا چهره پیری آنها را طراحی کردیم بعد از آن به جوانی این شخصیت‌ها رسیدیم».
«راد» دوباره ناصرالدین شاه می‌شود
به طبقه بالا می‌روم تا شاهد ضبط سکانس بعدی باشم ولی هنوز خبری نیست و همه مشغول جنب و جوش هستند تا صحنه را برای ضبط آماده کنند.
ایرج راد روی یکی از صندلی‌های تالار نشسته و ظاهرا مشغول تفکر است. شاید به سال ها پیش فکر می‌کند؛ زمانی که در مجموعه امیرکبیر نقش ناصرالدین شاه جوان را بازی می‌کرد. راد ابتدا از خاطره 24 سال پیش و بازی‌اش در نقش ناصرالدین شاه در مجموعه«امیرکبیر» یاد می‌کند و می‌گوید:«قطعا یادآوری سالهای دور و حضورمان در کاخ گلستان البته در 24 سال پیش برایم بسیار جذاب و دوست‌داشتنی است. البته این نقش با اینکه همان ناصرالدین شاه است ولی با آن کار کاملا متفاوت است. چون در مجموعه امیرکبیر، دوران تنها مربوط به صدارت امیرکبیر بود ولی این بخش مربوط به آمدن ناصرالدین شاه از انگلستان تا زمانی که ترور می‌شود، است و ماجراهای زیادی را پشت‌سر گذاشته و برعکس ناصرالدین شاه جوان «امیرکبیر» تجربه‌های زیادی را پیدا کرده و آدم متفاوتی است و همواره به خاطر از دست دادن امیرکبیر افسوس می‌خورد و دائما به یاد او است».
مروری بر پروسه تولید
راد، وقت زیادی برای ادامه گفت‌وگو ندارد، چون قرار است آماده شود برای بازی در قسمت دیگری از سکانس قبلی. مزاحمش نمی‌شوم و سراغ فعال‌ترین فرد گروه می‌روم. مسعود عجمی؛ دستیار کارگردان است و حسابی به این کار علاقه دارد و «سالهای مشروطه» چندمین همکاری او با ورزی است. مسعود عجمی از پروسه تولید این پروژه می‌گوید:«این کار یکی از سنگین‌ترین پروژه‌های تاریخی است چون 130 شخصیت و حدود 20 لوکیشن دارد و با این حجم بالا، این کار باید در 4ماه و نیم تمام شود، طوری‌که چنین کاری حداقل یک سال باید طول می‌کشید». ظاهرا مدت زیادی قرار است وقت صرف چیدن وسایل برای سکانس بعدی شود، به همین خاطر سالهای مشروطه را در زمان حال غرق می‌کنم و کاخ زیبای گلستان را با تمام وقایع تلخ و شیرینش که در کتاب‌های تاریخ دوران تحصیل خواندم و در مجموعه‌ها، فیلم‌ها و ... شاهدش بودم، ترک می‌کنم، به امید روزی که همه از تاریخ عبرت بگیرند... ارسال نظر
پربیننده