جاي خالي سعدی سینمای ایران

12 سال پیش، در یک روز سرد پاییزى، اهالى سینماى ایران را غم عجیبى فراگرفت. کسى باورش نمی‌‌شد شاعر سینماى ایران دیگر نیست. على حاتمی‌ نامی‌ آشنا براى سینماگران و سینمادوستان است. او در طول عمر نه‌چندان بلندش، فیلم‌ها و سریال‌هایى ساخت که هر یک از آنها به اثرى ماندگار در سینما و تلویزیون تبدیل شدند. دیالوگ‌‌های قوى و کم‌نظیر در کارهایش موجب شد به او لقب شاعر سینماى ایران بدهند. اما آخرین فیلمی‌ که دست به کار آن شد «جهان پهلوان تختى» بود. حاتمی‌ هنگام ساختن دکور‌های این فیلم دچار درد شدیدى شد که نشانه بیمارى لاعلاجى بود. درمان‌ها در تهران و لندن موثر نشد و حاتمی‌ که در بحبوحه بیمارى و درمان، دوباره کارگردانى جهان پهلوان تختى را از سرگرفته بود، سرانجام در 15 آذر 1375 درگذشت. او عاشق کارش بود داوود رشیدى که در تعدادى از فیلم‌های حاتمی‌ به همراه جمشید مشایخى، محمدعلى کشاورز، عزت‌الله انتظامی‌ و على نصیریان به ایفاى نقش پرداخته است، از خاطرات خود با مرحوم حاتمی‌ می‌گوید. گویا حاتمی‌ شاگرد بوده و او استاد. اما استاد در فیلم‌های شاگردش بازى می‌کند و هنر خود را به دست او می‌سپارد. آشنایى رشیدى و حاتمی‌ از سال 1342 در مدرسه هنر‌های دراماتیک آغاز می‌‌شود. على شاگرد خوب کلاس بوده و استاد هم از پشتکار او راضى. شاگرد آنقدر خوب پیشرفت می‌‌کند که استاد متقاعد می‌‌شود در کار‌های او بازى کند. شاگرد آنقدر پشتکار و تلاش‌‌های بى‌وقفه داشته که استاد درباره او می‌گوید: من همیشه در تعجب بودم که حاتمی‌ این همه وقت را براى انجام کارهایش از کجا می‌‌آورد. همیشه می‌‌دیدم که او درباره فیلم‌‌هایى که اکران می‌‌شدند، صحبت می‌کرد یا مقاله و مطلبى می‌‌نوشت. همیشه این سوال در ذهن من بود که او چه زمانى این همه دیالوگ‌‌های زیبا براى قهرمانان قصه‌اش می‌‌نویسد! رشیدى از خاطراتش با حاتمی‌ حرف‌های زیادى دارد که هر ساله بخش‌هایى از آن را به مناسبت‌‌های مختلف تعریف می‌کند. اما او درباره شاخص‌ترین اثر تلویزیونى و سینمایى على حاتمی‌ که اتفاقاً خودش نیز در آن درخشش زیادى داشت، اینگونه تعریف می‌‌کند: «هزار دستان» اتفاق عجیبى در تاریخ سینما و تلویزیون ایران بود که به نظرم هیچ وقت تکرار نخواهد شد. او زحمت زیادى براى ساخت شهرک سینمایى کشید. در مدتى که مشغول ساخت شهرک و خیابان لاله‌زار بود، من گرد پیرى زودهنگام را در چهره و مو‌های او می‌‌دیدم اما او عاشق کارش بود و همین عشق و علاقه، اثر او را به مجموعه‌اى بى‌همتا در تاریخ سینما و تلویزیون ایران تبدیل کرد. نمونه بارز سینمای ملی جمشید مشایخى نقش کمال‌الملک را بخوبى بازى کرد؛ انگار خود استاد بود. وی نقش‌‌های ماندگارى در سینماى ایران ایفا کرد. على حاتمی‌ در جایى درباره او گفته بود: او بهترین کسى است که دیالوگ‌‌های شاعرانه‌اش را می‌گوید. او در اکثر فیلم‌‌های على حاتمی‌ حضور داشت و حاتمی‌، بهترین نقش‌هایش را براى او می‌نوشت. مشایخی فیلم‌هایش با حاتمی‌ را بیشتر از بقیه کارهایش دوست دارد و می‌گوید: حاتمی‌، سعدى سینماست، در سینما شعر می‌‌گوید. جمشید مشایخى بازیگرى است که خیلی‌ها او را با «هزاردستان»، «کمال‌الملک» و «رضا خوشنویس» می‌‌شناسند. او حاتمی‌ را نمونه بارز سینماى ملى می‌‌داند و می‌‌گوید: ملى بودن در خصوصیات اخلاقى، آداب معاشرت، برخورد و تفکر ما در زندگى شخصى و جامعه نسبت به هم است، یعنى آن چیزى که در قدیم بوده و ارزش داشته و امروز هم ارزش خود را دارد. این همان چیزى بود که على حاتمی‌ در «هزاردستان» آثارش به آن توجه می‌کرد. اجل مهلت نداد... عزت‌الله انتظامی هم از فیلمنامه نساخته علی حاتمی به نام آخرین پیامبر(ص) یاد کرده و می‌گوید: «آخرین پیامبر(ص)» که به زندگی حضرت محمد(ص) مربوط می‌شد از جمله فیلمنامه‌های‌ آماده مرحوم علی حاتمی بود که مجال ساختنش را پیدا نکرد و برای همیشه بایگانی شد. انتظامی در گفت‌وگو با ایسنا یادآور شد: «زین‌العابدین رهنما» کتاب زیبا و قشنگی درباره حضرت محمد(ص) نوشته بود که علی حاتمی تصمیم گرفت فیلمنامه‌ای براساس این کتاب آماده کند و آن را در قالب سریالی بسازد. به اتفاق ایشان به منزل رهنما رفتیم و اجازه این کار را گرفتیم. فیلمنامه آماده شد و گفتند باید به قم برود تا آنجا اجازه ساخت بگیرد که این سناریو در آنجا رد شد و آقای حاتمی آن را به آقای رهنما برگرداندند. حاتمی خیلی دوست داشت راجع ‌به حضرت محمد(ص) کاری بکند و سناریوی دیگری را با نام «آخرین پیامبر» آماده کرد و آنها را به همراه 2 فیلمنامه دیگر به نام‌های «آق‌بانو» و «گاردن‌پارتی» به من داد تا آنها را بخوانم و نظرم را بدهم. این سناریو مورد تایید مراجع قم هم قرار گرفت و پروژه بسیار عظیم بود و بعد از سریال «هزاردستان» تنها سریالی بود که دوست داشتم در آن بازی کنم که نشد. در واقع حاتمی می‌خواست دولت‌های دیگر را برای ساخت این مجموعه به مشاركت بکشاند که اجل مهلتش نداد.