محمد درمنش که تازه‌ترین ساخته او یعنی «ماهوش» بر پرده سینماهاست، از افراد موسوم به گروه «تل فیلم» است که در دوره انقلاب فرهنگی اول در سال 59 شکل گرفت. او با جمعا یکصد و 10 نفر از دانشجویان انجمن اسلامی دانشگاه‌های سراسر کشور به فراگیری سینما در کلاس‌های آزاد تل فیلم با اساتیدی چون اکبر عالمی و هوشنگ توکلی پرداخت. درمنش سال‌ها به عنوان مدیر فیلمبرداری با کارگردان‌های ارزشی و بزرگ سینما کارکرده است. گروه تل فیلم را باید طیف انقلابی- هنری وفادار به ارزش‌های انقلاب دانست. به همین دلیل و با توجه به مضمون «ماهوش» گفت‌وگويی چالشي را با وی انجام دادیم.
«ماهوش» فیلم سینمای بدنه است. اصلا قبول دارید فیلمی متعلق به سینمای بدنه ساخته‌اید؟ آیا وجه تجاری فیلم بیشتر مد نظرتان نبوده است؟
بله. وجه جذب مخاطب در نظرم بوده است، میان وجه تجاری و مخاطب در حقیقت ظرافتی وجود دارد که اگر دقت نشود خلط مبحث حاصل می‌شود، امکان دارد شما برای فروش فیلم یک مجموعه پارامترهایی را استفاده کنید که کسانی که فقط سینمارو هستند از آن استقبال کنند و به سینما برای دیدن فیلم بروند، من فکر می‌کنم این پارامترها و المان‌ها را در این 30 سال شناختم اما آیا مخاطبان آن نهایتا چه تعدادی هستند؟ منتها اگر فیلمی بسازی که از طریق پخش در شبکه ویدئویی و صدا و سیما مخاطب با فیلم همراه شود، شما آن وقت فیلم پرمخاطبی ساخته‌اید. استنباطم از کار «ماهوش» این است که اثر پرمخاطبی خواهد بود اما کار پرفروشی نخواهد بود، الزاما برای اینکه کسانی که سینمارو هستند، فرمولی را برای دیدن فیلم در نظر می‌گیرند، مثل حضور یک بازیگر سوپراستار در آن فیلم یا پارامترهای دیگری که طبیعتا ماهوش از آن چند پارامتر فروش تهی است، با این وجود در چند جلسه نمایش خصوصی که داشتیم اقشار مختلفی حضور داشتند که با فیلم همراه می‌شدند و درادامه مشوق دیگران بودند که فیلم را ببینند.
سوال بعدی درباره بازیگران فیلم است. بازیگران گل‌درشت سینما در فیلم حضور ندارند، شما حتی برای «دوشیزه» (نخستین فیلمتان) خانم‌ها فقیه سلطانی و بروفه را زمانی انتخاب کردید که ستاره تلویزیون بودند. چرا در «ماهوش» از ستاره‌ها استفاده نکرده‌اید؟
خیلی با این قضیه عناد نبوده، بلکه شرایط پروژه‌ها بوده است، استنباطم این است که «ماهوش» با این بازیگران جواب می‌دهد اما با تعدیل سلیقه‌ای که برای مخاطب به‌وجود می‌آید بویژه در سینما، فکر می‌کنم باید این پارامترها را جدی‌تر بگیریم.
اما از حاصل نتیجه فیلمبرداری با دی وی که درباره آن خواهیم پرسید، گرفته و انتخاب بازیگران که هیچکدام دستمزد آنچنان بالایی ندارند و از برآیند این جملات، این تفسیر به‌وجود می‌آید که می‌خواستید پروداکشن فیلمتان هزینه‌بر نباشد و محمد درمنش می‌خواهد فیلم ارزان بسازد و استفاده کلان نسبت به هزینه تولید ببرد؟با توجه به پیش‌بینی‌های من چنین فیلمی اگر در سینماها اکران نمی‌شد هزینه‌های خود را از یک‌چهارم فروش در شبکه ویدئویی در می‌آورد.
من فرمایش‌های شما را رد نمی‌کنم، اما به 2 صورت توضیح خواهم داد. در سینما اگر اقتصاد اصل نیست، اقتصاد هم اصل است. به این موضوع توجه کنید که همه چیز اقتصاد نیست اما این موضوع در سینما نقش پررنگی دارد. ما به عنوان بخش خصوصی تا به حال نشده درپروسه تولیدات خود ضرر بدهیم و بسیار با احتیاط و دست به عصا حرکت می‌کنیم. این دلایل را قبول دارم که بسیار احتیاط کرد‌ه‌ایم اما تصمیماتی برای حرکت‌های آینده دارم و نسبت به این موضوع تجدید نظر خواهم کرد، بنا داریم که سرمایه‌گذاری بیشتری کنیم تا بازدهی بیشتری داشته باشیم.
قبل از اینکه وارد داستان «ماهوش» بشویم که درباره یک زن ستاره سینمای فارسی است (بهتر بگویم سینمای قبل از انقلاب؛ نگارنده با واژه فیلم‌فارسی مخالف است) نظرتان راجع به سینمای قبل از انقلاب چیست؟
ابتدا به یک توافقی برسیم که هر عنوان و قالبی را نمی‌توان به صورت کلی به خوب یا بد تقسیم کرد، افرادی که نگاهی یکسویه دارند، آدم‌های قشری و قطبی‌نگر هستند. نگاه من بدین صورت است که فضای فیلمسازی قبل از انقلاب مجموعه شاخصه‌هایی داشته است، برخی از این شاخصه‌ها قابل دفاع و قطعا نقاط ضعفی هم داشته است و پارامترهایی در سینمای بعد از انقلاب وجود دارد که قابل دفاع بوده و در برخی موارد هم قابل دفاع نیست، پس من می‌گویم به عنوان آدم‌هایی که به دنبال حقیقت هستیم، سینمای قبل از انقلاب را به صورت بسته رد نکنیم، البته همه آنچه در سینمای بعد از انقلاب بوده است مورد پذیرش نیست. طبیعتا افرادی که مناسبات قبل از انقلاب را قبول ندارند در حال حاضر مناسباتی که در زمینه اکران وجود دارد را نمی‌پذیرند. این موضوع را به جای اینکه بیاییم قشری مطرح کنیم، می‌توانیم به صورت جزئی بررسی کنیم. یا مهم‌ترین پارامتر بعدی سینمای فارسی، آیا جامعه را پایین‌تر از سطح نازل تمنیات نشان دادن درست بوده؟ شعاری که قبل از انقلاب به صورت نامحسوس سینمای فارسی روی آن کار می‌کرده است. طبیعتا هیچ عاقلی نمی‌پذیرد که مخاطب را باید در پایین‌ترین سطح تمنیات و غرایز نگه داشت، این کار فرهیختگان نیست... آیا سینمای بعد از انقلاب در تمام دهه‌های گذشته سینما به دنبال ارتقاي سليقه مردم بوده است؟ طبیعتا در برخی موارد نبوده، پس این پارامتر پایین‌تر آوردن سطح سلیقه عمومی مورد پذیرش نیست اما درمواردی دیگر مثلا آقای مهرجویی، کارگردانی که قبل از انقلاب به دنبال سینمای معناگرا بود، (که حضرت امام فیلم ایشان را بسیار تایید کردند)، بعد از انقلاب کماکان به دنبال انتقال یکسری مفاهیم و معانی برای رشد و تعالی جامعه هستند که كار باارزشی است.
من با سینما قشری برخورد نمی‌کنم. من می‌گویم عناصر متعدد سینمای بعد و قبل از انقلاب را بشمریم و درباره آن نظر دهیم.
اما در«ماهوش» قبل از اینکه پایان‌بندی فیلم را ببینم، تمام وقایع در تخیل بازیگر گذشته است و اساسا نشانه‌گذاری می‌کند و می‌گوید، افراد متعلق به بدنه سینمای قبل از انقلاب آدم‌های فاسدی نبودند اما در مسیر حرکت افرادی فاسد شدند. فیلم زن‌محور شما می‌گوید که زنان سینمای قبل از انقلاب که از وطن کوچ کرده‌اند جملگی رقاص و آوازه‌خوان بودند، در صورتی که پشت پرده اخلاق سینمای ما که مورد پژوهشی بنده است بسیار بدتر از گذشته است.
در این‌باره نظر شخصی شما و تحلیلی که دارید کاملا محترم است. من نظریات شما را قبول ندارم، من 30 سال است که در سینمای ایران کار می‌کنم، در بیشتر فضاهای فیلمسازی هم بوده‌ام و اخبار و اطلاعات هم به من رسیده است، مثلا در ارتباط با موارد ناموسی و اخلاقی من تا به حال یک مورد در این 30 سال به چشم خودم ندیده‌ام. یک مورد آن را هم رفقای فنی و نزدیک من نقل نکرد‌ه‌اند اما تا دلتان بخواهد شایعه وجود دارد. من در شورای ممیزی هم کار می‌کنم، شکایاتی هم اگر وجود داشته باشد برای بررسی به آن قسمت می‌آید، اصلا تا به حال موارد اخلاقی ندیده‌ام.
من با تقریبا 90 درصد بازیگران سینمای قبل از انقلاب که اکنون فعال هستند گفت‌وگو یا برخورد نزدیک داشته‌ام، آنها غالبا در سنین جوانی ازدواج کرده‌اند اما اکثریت بازیگران و ستاره‌های این دوران مجرد هستند.
نمی‌توانم بگویم کاملا مطهر است، سینما در اندازه و قواره خودش در مقام مقایسه با دیگر صنوف مطهر است. تمام انسان‌ها دارای فطرت پاکی هستند که اگر آن فطرت پاک را مواظبت نکنند، زنگار می‌گیرد. «ماهوش» رجوع به فطرت پاک را توصیه می‌کند. من از جریان سینمای دوران گذشته و بعد از انقلاب دفاع نمی‌کنم. بیشتر ما به عنوان انسان‌هایی که خداوند فطرت پاکی در وجودمان قرار داده، می‌توانیم از فطرت پاکمان مواظبت کنیم.
در سینمای قبل از انقلاب بازیگرانی داشتیم که کاملا متفاوت بودند؛ مثلا «آذر شیوا»، بسیار با نقش‌هایی که بازی می‌کرد متفاوت و زنی بود که از نظر اخلاقی با آن سینما همگام نبود و اتفاقا بازیگری را به خاطر مخالفت با سینمای فارسی کنار گذاشت. شما با این حرکت، اکثریت زنان سینمای آن دوران را آلوده و مخدوش نشان داده‌اید.
هدف من تزکیه و مطهر کردن سینمای قبل از انقلاب نبوده است، هدف من بحث کردن درباره فطرت انسان‌هاست و تعمیم داده شده به همه انسان‌هایی که روی کره زمین زندگی می‌کنند که در وجودشان حق‌طلبی و حرکت به سمت و سوی حضرت حق وجود دارد، حالا در یک شرایطی منحرف می‌شوند. باب رحمت همیشه باز است و این مطلب پیام فیلم «ماهوش» است، اگر خاطرتان باشد مهوش در سکانسی می‌گوید: «خدا منم ببره جزو خدابیامرزهای فیلم‌فارسی» یعنی در فضای فیلم فارسی افرادی هم بودند که خدا قطعا آنها را آمرزیده و مهوش هم می‌خواهد درکنار آمرزیدگان قرار بگیرد.
آقای فرهاد (با بازی هوشنگ توکلی) را به عنوان کارگردان قبل از انقلاب نشان داده‌اید. تقریبا این بخش فیلم شما یک مابه‌ازای موج سوار و نان به نرخ روز خور، در میان کارگردان‌های آن دوره وجود دارد که در حال حاضر فیلم‌های بسیاری ساخته‌اند. اتفاقا مهوشی را هم در گذشته در زندگی خود داشته و تقریبا به شیوه دوران گذشته زندگی کرده است و اگر اجازه پیدا کند بساطش را دوباره پهن می‌کند.
مگر می‌شود شیطان بساطش را تعطیل کند. به هر حال این مسیر هستی بدین صورت تعیین شده که در کنار تعالی و حرکت به سوی خداوند، همیشه وسوسه‌های شیطان برقرار باشد. آدم‌هایی که قبل از انقلاب جزو طیف سالم این گروه بودند، بعد از انقلاب هم تعدادی کماکان همان مسیر را دنبال می‌کنند، من منکر نمی‌شوم. در فیلم «ماهوش» فرهاد کارگردان، قبل از انقلاب از مهوش سوء استفاده می‌کرده و بعد از انقلاب و پس از 30 سال می‌خواهد این مسیر را ادامه دهد و ما این نمونه را نشان می‌دهیم که آقای فرهاد کارگردان هم‌اکنون مشغول به کار است. در میان سینماگران روشنفکرنما طیفی خاص، با تزی مشخص وجود دارند که می‌گویند همیشه طلبکار باش، یعنی هرکس در حاکمیت آمد کاری نداشته باش، چگونه عمل می‌کند، تو همیشه طلبکار باش. کاراکتر فرهاد (با بازی خلاقانه هوشنگ توکلی) در قصه «ماهوش» هنوز مشغول به فیلمسازی است اما همیشه طلبکار است تا پز اپوزیسیون بودن خود را حفظ کند. در حال حاضر طیفی از فیلمسازانی را داریم که اتفاقا ادای مدل اپوزیسیون و رادیکال بودن را درمی‌آوردند و از این راه نان می‌خورند و اگر یکروزی این برچسب را از آنها بگیری از نان خوردن می‌افتند.
شما اگر سینمای قبل از انقلاب را زیر سؤال بردید، خانم میلانی سینمای امروز را با «سوپراستار» به چالش کشید؛ موردی که بسیاری به آن اعتراف دارند اما شما آن را درباره سینمای امروز انکار می‌کنید.
یکی از زیبایی‌های خلقت این است که به تعداد صورت‌های مختلف سیرت‌های مختلفی وجود دارد، یکی از زیبایی‌های هستی این است، خانم میلانی این نگاه را داشته باشند، من اینگونه ببینم و شخص دیگری طور دیگر نگاه کند، این نگاه‌ها در تناوب و تناقض یکدیگر باید باشد، اشکالی ندارد، اتفاقا اگر در فضای سینمای کشورمان این امکان را پدید بیاوریم که آدم‌ها تا حداکثر سقف ممیزی موجود استنباط‌شان را بگویند اشکالی ندارد و مخاطب این امکان را دارد که درست‌ترین و بهترین را انتخاب کند.
برای انتخاب اسم «ماهوش» گویا مشکلاتی پیش آمده بود. عده‌ای ادعا کردند که از شخصی به این نام استفاده شده است و برخی ادعا کردند که کاراکتر مهوش براساس یک شخصیت واقعی بوده است.
در ابتدای کار کاراکتری که طراحی کردیم، هیچ ارتباطی با هیچ فرد مشخص قبل از انقلاب نداشته است که ادعا کنند فلانی بود. این کاراکتر از تخیل ذهن نویسنده برآمده بود و در ادامه سعی می‌کردم از المان‌هایی استفاده کنم که مخاطب‌پسند هم باشد، اسامی مختلفی وجود داشت که بعضا تکراری بود، به نظر آمد کلمه «مهوش» استفاده نشده بود و اتفاقا تکراری نیست. انتخاب ما هیچ اشاره مستقیمی به کاراکتر مرحوم مهوش ندارد. اما همین اسم به مطبوعات که راه یافت برخی ادعای حقوقی کردند که می‌خواهید از این اسم به نوعی برای تبلیغات فیلم خود استفاده کنید و به خاطر اینکه پاسخ منطقی به دوستانی که چنین ادعایی کرده بودند، بدهیم و از چنین اتهامی مبرا باشیم، دست به تعویض نام فیلم زدیم و از «ماهوش» استفاده کردیم؛ همانطور که در فیلم می‌گوید همچون ماه پاک و پاکیزه، و با شخصیت قصه ما که نام او مهوش است، مصداق دارد. آن‌زمانی که اعتراض کردند زمانی بود که فیلم را کلید زده بودیم، در آن صورت نام قهرمان فیلم را تغییر می‌دادیم و مثلا رویا می‌گذاشتیم، چون نام این کاراکتر برای من حیاتی و تعیین کننده نبود، ضمن اینکه خدا همه رفتگان را رحمت کند از جمله خانم مهوش را. چون نزد حضرت حق همه حساب‌ها و کتاب‌ها مشخص می‌شود و ما آدم‌های زمینی براساس پارامترهای خودمان درباره افراد قضاوت می‌کنیم.
نخستین اثرتان (دوشیزه)را با دوربین 35میلیمتری فیلمبرداری کردید، چرا «ماهوش» را با دوربین دی‌وی گرفتید؟ شما که خودتان در گذشته مدیر فیلمبرداری بودید چرا نخواستید آنرا با دوربین 35 یا فول اچ‌دی فیلمبرداری کنید؟
به عنوان مدیر فیلمبرداری تاکنون چندین هزار حلقه فیلم را اکسپوس کرده‌ام و از اکسپوس کردن فیلم نه ترسی داشتم و نه ولعی. شما تصور کنید آدم‌هایی که در جریان فیلمسازی قرار می‌گیرند، باید برخی واحدها را پاس کنند. یکی از واحدهایی که باید پاس کنیم این است که یکسری هیجانات کاذبی را که وجود دارد تجربه کنیم و بگذرانیم، نمی‌گویم این هیجانات را تجربه نکنیم... اگر این تجربه‌ها را نداشته باشیم، جمله «ای کاش» ورد زبانمان خواهد شد و دائما می‌گوییم: ا‌ی‌کاش این کار را انجام داده بودم. شاید این موضوع به زمان حال بازنگردد، اما در سفرهایی که 16 سال قبل به آلمان داشتم متوجه شدم که بحث کار با دی‌وی آنقدر جدی می‌شود که اصلا در سینمای ما ناچار می‌شوند که به دی‌وی احترام بگذارند.
چرا دی‌وی را به اچ‌دی و فول‌اچ‌دی ترجیح دادید؟
آنچنان فرقی نمی‌کند، دی‌وی مادرتکنولوژی اچ‌دی است،اما تفاوت بسیاری دارند که خواهم گفت، بحث اکسپوس کردن فیلم در داخل کشور و انتقال آن به مخاطب با نگاهی مدرن به فیلم و سینما. فیلمبرداری «ماه وش» با دی وی یک ضرورت بود. علت دیگر آن بود که مجموعه تروکاژهایی را باید در فیلم لحاظ می‌کردیم که راجع به صحنه‌هایی بود که در قبل از انقلاب رخ داده که شامل یک‌چهارم فیلم است. این صحنه‌ها را معمولا یا سیاه و سفید می‌گیرند یا تک‌رنگ. ما نمی‌خواستیم نه سیاه و سفید نه تک‌رنگ بگیریم، بلکه می‌خواستیم روی برخی رنگ‌ها کارهای فنی انجام دهیم و متوجه شدیم لابراتوارمان پاسخگوی این بخش نیست. در سینمای بدنه آنقدر اهمیت ندارد که فیلم را با اچ‌دی یا با فرمت دی‌وی فیلمبردای کنید. به طوری که شاهد هستید فیلم‌های برخی کارگردان‌های شناخته شده با دی‌وی گرفته می‌شود، مثل اخراجی‌ها.
اما اخراجی‌ها را با فول اچ‌دی گرفتند.
اگر مرحله تبدیل دی‌وی و اچ‌دی و فول اچ‌دی به 35 میلیمتری کار درستی روی آن انجام شود خیلی فرق نمی‌کند، علت آن است رزولویشن موجود را شما می‌خواهید به گرین‌های تصویر تبدیل کنید، در مرحله فنی که کار انجام می‌پذیرفت، آمدند و تلاش کردند این اتفاق به شکل صحیحی انجام شود، طوری که چشم غیرمسلح در نمایش‌های مختلف تشخیص نمی‌دهد ما کار را با دی‌وی گرفتیم. من توصیه می‌کنم فیلم‌هایی که قرار است برای سینمای بدنه تولید شود را با دی‌وی بگیرند.
اما قبول دارید وضوح تصویر اچ‌دی بسیاربیشتر است؟
مهم‌تر ازهر چیزی مرحله تبدیل است و اگر کنتراست لازم در مرحله فیلمبرداری رعایت شود در مرحله تبدیل جواب خواهید گرفت. در صحنه‌هایی از فیلم «ماهوش» که هوا ابری بوده، کنتراست ما کم بوده یا اینکه فیلمبردار بنا به دلایلی نور را فلات داده است، می‌بینید که خودش را نشان می‌دهد اما در دیگر صحنه‌ها که کنتراست داشته، متوجه این امر نخواهید شد.
من چون در واحد اکسپوس فیلم هزاران حلقه را تجربه کرده بودم، دغدغه‌ای نداشتم که فیلم من حتما 35 میلیمتری باشد، بر این باورم هستم اگر جنس فیلم هنری و خاص باشد آن را به صورت 35 میلیمتری تولید کنیم. در غیر این صورت تصویربرداری با دی‌وی کفایت می‌کند و از هزینه‌های تولید کاسته می‌شود. گفت‌وگو با محمد درمنش کارگردان فيلم«ماهوش»
من سینما را اینگونه دیدم، خانم میلانی جور دیگر!
محمد درمنش که تازه‌ترین ساخته او یعنی «ماهوش» بر پرده سینماهاست، از افراد موسوم به گروه «تل فیلم» است که در دوره انقلاب فرهنگی اول در سال 59 شکل گرفت. او با جمعا یکصد و 10 نفر از دانشجویان انجمن اسلامی دانشگاه‌های سراسر کشور به فراگیری سینما در کلاس‌های آزاد تل فیلم با اساتیدی چون اکبر عالمی و هوشنگ توکلی پرداخت. درمنش سال‌ها به عنوان مدیر فیلمبرداری با کارگردان‌های ارزشی و بزرگ سینما کارکرده است. گروه تل فیلم را باید طیف انقلابی- هنری وفادار به ارزش‌های انقلاب دانست. به همین دلیل و با توجه به مضمون «ماهوش» گفت‌وگويی چالشي را با وی انجام دادیم.
«ماهوش» فیلم سینمای بدنه است. اصلا قبول دارید فیلمی متعلق به سینمای بدنه ساخته‌اید؟ آیا وجه تجاری فیلم بیشتر مد نظرتان نبوده است؟
بله. وجه جذب مخاطب در نظرم بوده است، میان وجه تجاری و مخاطب در حقیقت ظرافتی وجود دارد که اگر دقت نشود خلط مبحث حاصل می‌شود، امکان دارد شما برای فروش فیلم یک مجموعه پارامترهایی را استفاده کنید که کسانی که فقط سینمارو هستند از آن استقبال کنند و به سینما برای دیدن فیلم بروند، من فکر می‌کنم این پارامترها و المان‌ها را در این 30 سال شناختم اما آیا مخاطبان آن نهایتا چه تعدادی هستند؟ منتها اگر فیلمی بسازی که از طریق پخش در شبکه ویدئویی و صدا و سیما مخاطب با فیلم همراه شود، شما آن وقت فیلم پرمخاطبی ساخته‌اید. استنباطم از کار «ماهوش» این است که اثر پرمخاطبی خواهد بود اما کار پرفروشی نخواهد بود، الزاما برای اینکه کسانی که سینمارو هستند، فرمولی را برای دیدن فیلم در نظر می‌گیرند، مثل حضور یک بازیگر سوپراستار در آن فیلم یا پارامترهای دیگری که طبیعتا ماهوش از آن چند پارامتر فروش تهی است، با این وجود در چند جلسه نمایش خصوصی که داشتیم اقشار مختلفی حضور داشتند که با فیلم همراه می‌شدند و درادامه مشوق دیگران بودند که فیلم را ببینند.
سوال بعدی درباره بازیگران فیلم است. بازیگران گل‌درشت سینما در فیلم حضور ندارند، شما حتی برای «دوشیزه» (نخستین فیلمتان) خانم‌ها فقیه سلطانی و بروفه را زمانی انتخاب کردید که ستاره تلویزیون بودند. چرا در «ماهوش» از ستاره‌ها استفاده نکرده‌اید؟
خیلی با این قضیه عناد نبوده، بلکه شرایط پروژه‌ها بوده است، استنباطم این است که «ماهوش» با این بازیگران جواب می‌دهد اما با تعدیل سلیقه‌ای که برای مخاطب به‌وجود می‌آید بویژه در سینما، فکر می‌کنم باید این پارامترها را جدی‌تر بگیریم.
اما از حاصل نتیجه فیلمبرداری با دی وی که درباره آن خواهیم پرسید، گرفته و انتخاب بازیگران که هیچکدام دستمزد آنچنان بالایی ندارند و از برآیند این جملات، این تفسیر به‌وجود می‌آید که می‌خواستید پروداکشن فیلمتان هزینه‌بر نباشد و محمد درمنش می‌خواهد فیلم ارزان بسازد و استفاده کلان نسبت به هزینه تولید ببرد؟با توجه به پیش‌بینی‌های من چنین فیلمی اگر در سینماها اکران نمی‌شد هزینه‌های خود را از یک‌چهارم فروش در شبکه ویدئویی در می‌آورد.
من فرمایش‌های شما را رد نمی‌کنم، اما به 2 صورت توضیح خواهم داد. در سینما اگر اقتصاد اصل نیست، اقتصاد هم اصل است. به این موضوع توجه کنید که همه چیز اقتصاد نیست اما این موضوع در سینما نقش پررنگی دارد. ما به عنوان بخش خصوصی تا به حال نشده درپروسه تولیدات خود ضرر بدهیم و بسیار با احتیاط و دست به عصا حرکت می‌کنیم. این دلایل را قبول دارم که بسیار احتیاط کرد‌ه‌ایم اما تصمیماتی برای حرکت‌های آینده دارم و نسبت به این موضوع تجدید نظر خواهم کرد، بنا داریم که سرمایه‌گذاری بیشتری کنیم تا بازدهی بیشتری داشته باشیم.
قبل از اینکه وارد داستان «ماهوش» بشویم که درباره یک زن ستاره سینمای فارسی است (بهتر بگویم سینمای قبل از انقلاب؛ نگارنده با واژه فیلم‌فارسی مخالف است) نظرتان راجع به سینمای قبل از انقلاب چیست؟
ابتدا به یک توافقی برسیم که هر عنوان و قالبی را نمی‌توان به صورت کلی به خوب یا بد تقسیم کرد، افرادی که نگاهی یکسویه دارند، آدم‌های قشری و قطبی‌نگر هستند. نگاه من بدین صورت است که فضای فیلمسازی قبل از انقلاب مجموعه شاخصه‌هایی داشته است، برخی از این شاخصه‌ها قابل دفاع و قطعا نقاط ضعفی هم داشته است و پارامترهایی در سینمای بعد از انقلاب وجود دارد که قابل دفاع بوده و در برخی موارد هم قابل دفاع نیست، پس من می‌گویم به عنوان آدم‌هایی که به دنبال حقیقت هستیم، سینمای قبل از انقلاب را به صورت بسته رد نکنیم، البته همه آنچه در سینمای بعد از انقلاب بوده است مورد پذیرش نیست. طبیعتا افرادی که مناسبات قبل از انقلاب را قبول ندارند در حال حاضر مناسباتی که در زمینه اکران وجود دارد را نمی‌پذیرند. این موضوع را به جای اینکه بیاییم قشری مطرح کنیم، می‌توانیم به صورت جزئی بررسی کنیم. یا مهم‌ترین پارامتر بعدی سینمای فارسی، آیا جامعه را پایین‌تر از سطح نازل تمنیات نشان دادن درست بوده؟ شعاری که قبل از انقلاب به صورت نامحسوس سینمای فارسی روی آن کار می‌کرده است. طبیعتا هیچ عاقلی نمی‌پذیرد که مخاطب را باید در پایین‌ترین سطح تمنیات و غرایز نگه داشت، این کار فرهیختگان نیست... آیا سینمای بعد از انقلاب در تمام دهه‌های گذشته سینما به دنبال ارتقاي سليقه مردم بوده است؟ طبیعتا در برخی موارد نبوده، پس این پارامتر پایین‌تر آوردن سطح سلیقه عمومی مورد پذیرش نیست اما درمواردی دیگر مثلا آقای مهرجویی، کارگردانی که قبل از انقلاب به دنبال سینمای معناگرا بود، (که حضرت امام فیلم ایشان را بسیار تایید کردند)، بعد از انقلاب کماکان به دنبال انتقال یکسری مفاهیم و معانی برای رشد و تعالی جامعه هستند که كار باارزشی است.
من با سینما قشری برخورد نمی‌کنم. من می‌گویم عناصر متعدد سینمای بعد و قبل از انقلاب را بشمریم و درباره آن نظر دهیم.
اما در«ماهوش» قبل از اینکه پایان‌بندی فیلم را ببینم، تمام وقایع در تخیل بازیگر گذشته است و اساسا نشانه‌گذاری می‌کند و می‌گوید، افراد متعلق به بدنه سینمای قبل از انقلاب آدم‌های فاسدی نبودند اما در مسیر حرکت افرادی فاسد شدند. فیلم زن‌محور شما می‌گوید که زنان سینمای قبل از انقلاب که از وطن کوچ کرده‌اند جملگی رقاص و آوازه‌خوان بودند، در صورتی که پشت پرده اخلاق سینمای ما که مورد پژوهشی بنده است بسیار بدتر از گذشته است.
در این‌باره نظر شخصی شما و تحلیلی که دارید کاملا محترم است. من نظریات شما را قبول ندارم، من 30 سال است که در سینمای ایران کار می‌کنم، در بیشتر فضاهای فیلمسازی هم بوده‌ام و اخبار و اطلاعات هم به من رسیده است، مثلا در ارتباط با موارد ناموسی و اخلاقی من تا به حال یک مورد در این 30 سال به چشم خودم ندیده‌ام. یک مورد آن را هم رفقای فنی و نزدیک من نقل نکرد‌ه‌اند اما تا دلتان بخواهد شایعه وجود دارد. من در شورای ممیزی هم کار می‌کنم، شکایاتی هم اگر وجود داشته باشد برای بررسی به آن قسمت می‌آید، اصلا تا به حال موارد اخلاقی ندیده‌ام.
من با تقریبا 90 درصد بازیگران سینمای قبل از انقلاب که اکنون فعال هستند گفت‌وگو یا برخورد نزدیک داشته‌ام، آنها غالبا در سنین جوانی ازدواج کرده‌اند اما اکثریت بازیگران و ستاره‌های این دوران مجرد هستند.
نمی‌توانم بگویم کاملا مطهر است، سینما در اندازه و قواره خودش در مقام مقایسه با دیگر صنوف مطهر است. تمام انسان‌ها دارای فطرت پاکی هستند که اگر آن فطرت پاک را مواظبت نکنند، زنگار می‌گیرد. «ماهوش» رجوع به فطرت پاک را توصیه می‌کند. من از جریان سینمای دوران گذشته و بعد از انقلاب دفاع نمی‌کنم. بیشتر ما به عنوان انسان‌هایی که خداوند فطرت پاکی در وجودمان قرار داده، می‌توانیم از فطرت پاکمان مواظبت کنیم.
در سینمای قبل از انقلاب بازیگرانی داشتیم که کاملا متفاوت بودند؛ مثلا «آذر شیوا»، بسیار با نقش‌هایی که بازی می‌کرد متفاوت و زنی بود که از نظر اخلاقی با آن سینما همگام نبود و اتفاقا بازیگری را به خاطر مخالفت با سینمای فارسی کنار گذاشت. شما با این حرکت، اکثریت زنان سینمای آن دوران را آلوده و مخدوش نشان داده‌اید.
هدف من تزکیه و مطهر کردن سینمای قبل از انقلاب نبوده است، هدف من بحث کردن درباره فطرت انسان‌هاست و تعمیم داده شده به همه انسان‌هایی که روی کره زمین زندگی می‌کنند که در وجودشان حق‌طلبی و حرکت به سمت و سوی حضرت حق وجود دارد، حالا در یک شرایطی منحرف می‌شوند. باب رحمت همیشه باز است و این مطلب پیام فیلم «ماهوش» است، اگر خاطرتان باشد مهوش در سکانسی می‌گوید: «خدا منم ببره جزو خدابیامرزهای فیلم‌فارسی» یعنی در فضای فیلم فارسی افرادی هم بودند که خدا قطعا آنها را آمرزیده و مهوش هم می‌خواهد درکنار آمرزیدگان قرار بگیرد.
آقای فرهاد (با بازی هوشنگ توکلی) را به عنوان کارگردان قبل از انقلاب نشان داده‌اید. تقریبا این بخش فیلم شما یک مابه‌ازای موج سوار و نان به نرخ روز خور، در میان کارگردان‌های آن دوره وجود دارد که در حال حاضر فیلم‌های بسیاری ساخته‌اند. اتفاقا مهوشی را هم در گذشته در زندگی خود داشته و تقریبا به شیوه دوران گذشته زندگی کرده است و اگر اجازه پیدا کند بساطش را دوباره پهن می‌کند.
مگر می‌شود شیطان بساطش را تعطیل کند. به هر حال این مسیر هستی بدین صورت تعیین شده که در کنار تعالی و حرکت به سوی خداوند، همیشه وسوسه‌های شیطان برقرار باشد. آدم‌هایی که قبل از انقلاب جزو طیف سالم این گروه بودند، بعد از انقلاب هم تعدادی کماکان همان مسیر را دنبال می‌کنند، من منکر نمی‌شوم. در فیلم «ماهوش» فرهاد کارگردان، قبل از انقلاب از مهوش سوء استفاده می‌کرده و بعد از انقلاب و پس از 30 سال می‌خواهد این مسیر را ادامه دهد و ما این نمونه را نشان می‌دهیم که آقای فرهاد کارگردان هم‌اکنون مشغول به کار است. در میان سینماگران روشنفکرنما طیفی خاص، با تزی مشخص وجود دارند که می‌گویند همیشه طلبکار باش، یعنی هرکس در حاکمیت آمد کاری نداشته باش، چگونه عمل می‌کند، تو همیشه طلبکار باش. کاراکتر فرهاد (با بازی خلاقانه هوشنگ توکلی) در قصه «ماهوش» هنوز مشغول به فیلمسازی است اما همیشه طلبکار است تا پز اپوزیسیون بودن خود را حفظ کند. در حال حاضر طیفی از فیلمسازانی را داریم که اتفاقا ادای مدل اپوزیسیون و رادیکال بودن را درمی‌آوردند و از این راه نان می‌خورند و اگر یکروزی این برچسب را از آنها بگیری از نان خوردن می‌افتند.
شما اگر سینمای قبل از انقلاب را زیر سؤال بردید، خانم میلانی سینمای امروز را با «سوپراستار» به چالش کشید؛ موردی که بسیاری به آن اعتراف دارند اما شما آن را درباره سینمای امروز انکار می‌کنید.
یکی از زیبایی‌های خلقت این است که به تعداد صورت‌های مختلف سیرت‌های مختلفی وجود دارد، یکی از زیبایی‌های هستی این است، خانم میلانی این نگاه را داشته باشند، من اینگونه ببینم و شخص دیگری طور دیگر نگاه کند، این نگاه‌ها در تناوب و تناقض یکدیگر باید باشد، اشکالی ندارد، اتفاقا اگر در فضای سینمای کشورمان این امکان را پدید بیاوریم که آدم‌ها تا حداکثر سقف ممیزی موجود استنباط‌شان را بگویند اشکالی ندارد و مخاطب این امکان را دارد که درست‌ترین و بهترین را انتخاب کند.
برای انتخاب اسم «ماهوش» گویا مشکلاتی پیش آمده بود. عده‌ای ادعا کردند که از شخصی به این نام استفاده شده است و برخی ادعا کردند که کاراکتر مهوش براساس یک شخصیت واقعی بوده است.
در ابتدای کار کاراکتری که طراحی کردیم، هیچ ارتباطی با هیچ فرد مشخص قبل از انقلاب نداشته است که ادعا کنند فلانی بود. این کاراکتر از تخیل ذهن نویسنده برآمده بود و در ادامه سعی می‌کردم از المان‌هایی استفاده کنم که مخاطب‌پسند هم باشد، اسامی مختلفی وجود داشت که بعضا تکراری بود، به نظر آمد کلمه «مهوش» استفاده نشده بود و اتفاقا تکراری نیست. انتخاب ما هیچ اشاره مستقیمی به کاراکتر مرحوم مهوش ندارد. اما همین اسم به مطبوعات که راه یافت برخی ادعای حقوقی کردند که می‌خواهید از این اسم به نوعی برای تبلیغات فیلم خود استفاده کنید و به خاطر اینکه پاسخ منطقی به دوستانی که چنین ادعایی کرده بودند، بدهیم و از چنین اتهامی مبرا باشیم، دست به تعویض نام فیلم زدیم و از «ماهوش» استفاده کردیم؛ همانطور که در فیلم می‌گوید همچون ماه پاک و پاکیزه، و با شخصیت قصه ما که نام او مهوش است، مصداق دارد. آن‌زمانی که اعتراض کردند زمانی بود که فیلم را کلید زده بودیم، در آن صورت نام قهرمان فیلم را تغییر می‌دادیم و مثلا رویا می‌گذاشتیم، چون نام این کاراکتر برای من حیاتی و تعیین کننده نبود، ضمن اینکه خدا همه رفتگان را رحمت کند از جمله خانم مهوش را. چون نزد حضرت حق همه حساب‌ها و کتاب‌ها مشخص می‌شود و ما آدم‌های زمینی براساس پارامترهای خودمان درباره افراد قضاوت می‌کنیم.
نخستین اثرتان (دوشیزه)را با دوربین 35میلیمتری فیلمبرداری کردید، چرا «ماهوش» را با دوربین دی‌وی گرفتید؟ شما که خودتان در گذشته مدیر فیلمبرداری بودید چرا نخواستید آنرا با دوربین 35 یا فول اچ‌دی فیلمبرداری کنید؟
به عنوان مدیر فیلمبرداری تاکنون چندین هزار حلقه فیلم را اکسپوس کرده‌ام و از اکسپوس کردن فیلم نه ترسی داشتم و نه ولعی. شما تصور کنید آدم‌هایی که در جریان فیلمسازی قرار می‌گیرند، باید برخی واحدها را پاس کنند. یکی از واحدهایی که باید پاس کنیم این است که یکسری هیجانات کاذبی را که وجود دارد تجربه کنیم و بگذرانیم، نمی‌گویم این هیجانات را تجربه نکنیم... اگر این تجربه‌ها را نداشته باشیم، جمله «ای کاش» ورد زبانمان خواهد شد و دائما می‌گوییم: ا‌ی‌کاش این کار را انجام داده بودم. شاید این موضوع به زمان حال بازنگردد، اما در سفرهایی که 16 سال قبل به آلمان داشتم متوجه شدم که بحث کار با دی‌وی آنقدر جدی می‌شود که اصلا در سینمای ما ناچار می‌شوند که به دی‌وی احترام بگذارند.
چرا دی‌وی را به اچ‌دی و فول‌اچ‌دی ترجیح دادید؟
آنچنان فرقی نمی‌کند، دی‌وی مادرتکنولوژی اچ‌دی است،اما تفاوت بسیاری دارند که خواهم گفت، بحث اکسپوس کردن فیلم در داخل کشور و انتقال آن به مخاطب با نگاهی مدرن به فیلم و سینما. فیلمبرداری «ماه وش» با دی وی یک ضرورت بود. علت دیگر آن بود که مجموعه تروکاژهایی را باید در فیلم لحاظ می‌کردیم که راجع به صحنه‌هایی بود که در قبل از انقلاب رخ داده که شامل یک‌چهارم فیلم است. این صحنه‌ها را معمولا یا سیاه و سفید می‌گیرند یا تک‌رنگ. ما نمی‌خواستیم نه سیاه و سفید نه تک‌رنگ بگیریم، بلکه می‌خواستیم روی برخی رنگ‌ها کارهای فنی انجام دهیم و متوجه شدیم لابراتوارمان پاسخگوی این بخش نیست. در سینمای بدنه آنقدر اهمیت ندارد که فیلم را با اچ‌دی یا با فرمت دی‌وی فیلمبردای کنید. به طوری که شاهد هستید فیلم‌های برخی کارگردان‌های شناخته شده با دی‌وی گرفته می‌شود، مثل اخراجی‌ها.
اما اخراجی‌ها را با فول اچ‌دی گرفتند.
اگر مرحله تبدیل دی‌وی و اچ‌دی و فول اچ‌دی به 35 میلیمتری کار درستی روی آن انجام شود خیلی فرق نمی‌کند، علت آن است رزولویشن موجود را شما می‌خواهید به گرین‌های تصویر تبدیل کنید، در مرحله فنی که کار انجام می‌پذیرفت، آمدند و تلاش کردند این اتفاق به شکل صحیحی انجام شود، طوری که چشم غیرمسلح در نمایش‌های مختلف تشخیص نمی‌دهد ما کار را با دی‌وی گرفتیم. من توصیه می‌کنم فیلم‌هایی که قرار است برای سینمای بدنه تولید شود را با دی‌وی بگیرند.
اما قبول دارید وضوح تصویر اچ‌دی بسیاربیشتر است؟
مهم‌تر ازهر چیزی مرحله تبدیل است و اگر کنتراست لازم در مرحله فیلمبرداری رعایت شود در مرحله تبدیل جواب خواهید گرفت. در صحنه‌هایی از فیلم «ماهوش» که هوا ابری بوده، کنتراست ما کم بوده یا اینکه فیلمبردار بنا به دلایلی نور را فلات داده است، می‌بینید که خودش را نشان می‌دهد اما در دیگر صحنه‌ها که کنتراست داشته، متوجه این امر نخواهید شد.
من چون در واحد اکسپوس فیلم هزاران حلقه را تجربه کرده بودم، دغدغه‌ای نداشتم که فیلم من حتما 35 میلیمتری باشد، بر این باورم هستم اگر جنس فیلم هنری و خاص باشد آن را به صورت 35 میلیمتری تولید کنیم. در غیر این صورت تصویربرداری با دی‌وی کفایت می‌کند و از هزینه‌های تولید کاسته می‌شود. ارسال نظر
پربیننده