در تاریخ رقابت‌های سیاسی ایران، نام محسن رضایی در جمع «رجال ناکام انتخاباتی» ثبت شده است. او پس از قریب 2 دهه ایفای نقش در لباس نظامی، بارها بخت خویش را در میدان انتخابات به آزمون نهاد اما نتیجه همه این آزمون‌ها یکسان بود؛ راه صعود سردار به سوی قله‌های بلند سیاست بسته است.
شکست در رقابت بزرگ خرداد 88 «سه‌گانه ناکامی انتخاباتی» محسن رضایی را کامل کرد. سهم سردار از سبد آرای دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری به اندازه‌ای بود که شاید نقطه پایانی بر امیدهای دور و دراز دبیر مجمع تشخیص برای رسیدن به راس بالاترین نهاد اجرایی باشد. حیات دبیر 55 ساله مجمع تشخیص پر از فراز و نشیب است. او همانند رئیس خود، حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی‌رفسنجانی، بیشترین نوسان را در مشی سیاسی‌اش داشته است. زندگینامه سیاسی آقا محسن، دستمایه مطالعه گزارشگران زیادی قرار گرفته است؛ اما همه روایتگران هنوز و همچنان از پشت هاله ملاحظات دوران دفاع مقدس بر کارنامه سردار دیروز سپاه می‌نگرند.
در جرگه جوان‌ترین مدیران
رضایی از آن گروه جوانان انقلابی بود که طلایی‌ترین فرصت سیاسی در بحبوحه شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی به او روی آورد. حکم حضرت امام (ره) او را در جایگاهی نشاند که درگذر 8سال دفاع مقدس به تاثیرگذارترین پست تصمیم‌گیری در کشور تبدیل شد. در شهریور 1360 محسن رضایی که تا پیش از این با اسم واقعی «سبزواررضایی‌میرقائد» شناخته می‌شد، از سوی حضرت امام‌خمینی(ره) به عنوان پنجمین فرمانده کل سپاه منصوب شد. به لحاظ خاستگاه طبقاتی، تبار او به طایفه لرهای بختیاری می‌رسد. همانند بسیاری از مقام‌های جمهوری اسلامی، او از میان خانواده‌ای مذهبی برخاسته است. تعلق اجتماعی و قومی رضایی در انتخاب حلقه یاران سیاسی وی بدون تاثیر نبوده است. او هنوز در وادی رقابت‌های سیاسی و انتخاباتی رو به سوی حوزه جنوب و خوزستان دارد و با مباهات از تعلقاتش به اقلیمی یاد می‌کند که 8سال میزبانی حماسه دفاع مقدس را داشت. «آقا محسن» نامی است که اغلب نیروهای جبهه و جنگ، هنوز برای توصیف او به‌کار می‌برند. این نام برای رضایی، شناسه حضور در دوران مبارزات انقلاب است. وقتی که دانشجوی مکانیک دانشگاه علم و صنعت با جمع محدودی از هم‌ولایتی‌ها راه شرکت در مبارزه با رژیم پهلوی را پیش گرفت، او ذیل این نام مستعار نخستین هسته سازمانی با دوستانش را تشکیل می‌دهد که بعدها به‌نام گروه «منصورون» اعلام موجودیت می‌کند.
رضایی در توصیف فعالیت سیاسی خویش نقل می‌کند، در رابطه با فعالیت همین هسته سیاسی توسط ساواک اهواز بازداشت شده اما در سال 1352 پس از تحمل 6ماه حبس در اهواز، آزاد می‌شود. کارنامه سیاسی رضایی از دوران دانشجویی تا پيروزي انقلاب حول فعالیت همین گروه منصورون می‌چرخد. این گروه در آستانه پیروزی انقلاب و ورود امام خمینی (ره) به میهن، (به همراه گروه توحیدی صف و گروه موحدین) وظیفه حفاظت از حضرت امام(ره) را برعهده گرفت. اما گروه منصورون بعدها به کادرسازی و گسترش تشکیلات همت می‌گمارد و 7 گروه مسلح مسلمان با یکدیگر ادغام می‌شوند. در نهایت محسن رضایی از سوی گروه منصورون به عضویت شورای مرکزی «سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی» در می‌آید.
سران سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی آن روز، بخش عمده‌ای از کادر فرماندهی سپاه را تشکیل می‌دهند اما به‌تدریج این سازمان دچار انشعاب شده و به 2 شاخه راست و چپ تقسیم می‌شود. عضویت رضایی در این سازمان طبق گفته خودش، بیش از 3ماه به طول نمی‌انجامد و خرداد 1358 با نظر حضرت امام (ره) او یکی از پست‌های حساس یعنی واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی را در سپاه به‌دست می‌گیرد و به عضویت شورای فرماندهی سپاه در می‌آید. او در کارنامه دوران فرماندهی سپاه خویش از مواردی به عنوان میراث خویش یاد کرده است. وی در فهرست ماموریت‌ها و مسؤولیت‌های مهمش در دوران سپاه، به ایجاد 3 واحد زمینی، دریایی و هوایی به فرمان حضرت امام (ره) اشاره می‌کند که بعدها تا سطح نیرو توسعه پیدا کرد.
فرماندهی سپاه که رضایی آن را در حالی که فقط 27 سال داشت تجربه کرد، او را در کانون بزرگ‌ترین رویداد عصر جمهوری اسلامی قرار داد. این مسؤولیت او را در آزمون سختی که مدیریت 8 سال جنگ تحمیلی بود، درگیر کرد. رضايي فرماندهی نیروهایی را در دست گرفت که رکن اصلي قدرت جمهوری اسلامی به حساب می‌آید. عملکرد رضایی در کارنامه 8 ساله فرماندهی در جنگ تاکنون از زوایای مختلف و به قلم و زبان فرماندهان و محققان تحلیل شده است اما هنوز هم ناگفته‌های بسیاری در این‌باره سر به مهر مانده است. بیشترین مسائل درباره چند و چون فرماندهی 8 ساله آقا محسن در پرتو کلیت مقدس‌آمیز دفاع 8 ساله، باقی ماند. رضایی در برخورد با منتقدان این دوره از کارنامه‌اش، توجیهی آمیخته به تعصب برای دوران فرماندهی جنگ دارد.
بیشترین چالش درباره فرماندهی جنگ، از خاطرات برخی مسؤولان هم‌عصر وی برگرفته شده است و از آن جمله خاطراتی است که حجت‌الاسلام والمسلمین اکبر هاشمی‌رفسنجانی به رشته تحریر در آورده است. رضایی همواره در قبال بازگویی مسائل پشت صحنه برخی عملیات‌ها که در آنها نشانی از ضعف تدبیر یا سوء‌مدیریت بوده یا آنکه برخی تصمیم‌های یکطرفه هزینه و تلفات زیاد انسانی به‌بار آورده است، واکنش‌های تندی نشان می‌دهد. در میان چالش‌هایی که به جدالی کش‌دار میان رضایی و مقام‌های تصمیم گیر زمان جنگ تبدیل شد دعوای دیرین او با دیپلمات‌ها و سیاسیون تصمیم‌گیر در زمان جنگ پیرامون شروع و پایان جنگ است، یعنی فتح خرمشهر و قضیه پذیرش قطعنامه که در این زمینه رضایی حتی ناگزیر شد با رئیس کنونی خویش نیز وارد مناقشه شود. محسن رضایی، برای خلاصی از نقدها بر فرماندهی نظامی خویش، به نوشتن کتابی با عنوان «پایان پنهان» درباره چگونگی پذیرش قطعنامه 598 و پایان جنگ تحمیلی مبادرت کرد؛ دعواهای دیپلماتیک صورت گرفته حول جنگ، پرسش‌های مطرح درباره عملیات‌های نظامی عراق و ایران و ماجرای پذیرش قطعنامه 598 از مباحث عمده این کتاب است که در آن رضایی سعی کرده از عملکرد خویش در برابر نقدها و ابهام‌ها دفاع کند.
ورود به عرصه اقتصاد
حیات رضایی در لباس نظامی، بعد از جنگ حدود یک دهه دیگر دوام یافت؛ دهه‌ای که در تاریخ جمهوری اسلامی به عصر سازندگی و بازسازی شهرت یافته است. در این مرحله بخش مهمی از روابط استراتژیک رضایی با بخش‌های تصمیم‌گیر کشور برقرار می‌شود. این دوره از آن جهت که دوران ائتلاف‌ها و شفاف‌شدن گرایش‌های رجال کشور است دوره‌ای تعیین‌کننده برای فرمانده دیروز سپاه بود. دهه دوم کارنامه مدیریتی رضایی، دوران رونق اندیشه‌ها و فعالیت‌های اقتصادی است. در این برهه است که رشته امور اقتصادی و مالی و مدیریتی کشور به دست جمع تکنوکرات‌ها می‌افتد؛ گروهی که به صورت بی‌پروا از اندیشه آزاد‌سازی اقتصادی و پیوستن به الگوهای اقتصادی لیبرال دفاع می‌کنند.
رضایی برای نقش آفرینی در این برهه که «اقتصاد» حرف اول را می‌زند، دست به انتخابی بی‌سابقه می‌زند، او گرایش اقتصادی را به زندگی، تصمیم‌گیری و حتی تحصیلات خویش اضافه می‌کند. با این انتخاب، از این پس فرمانده سپاه همزمان با حضور در این منصب نظامی، راهی دانشکده اقتصاد می‌شود و درعین حال در ده‌ها جلسه و نشست شرکت می‌کند که محور آن توسعه فعالیت‌های اقتصادی و گشودن باب‌های تازه برای سهیم شدن در پروسه خصوصی‌سازی است. این انتخاب در واقع سنگ بنای فعالیت آینده رضایی می‌شود که در کنار رئیس دولت سازندگی وارد مجمع تشخیص می‌شود. از این مرحله است که رضایی سعی می‌کند موقعیت یک کارشناس و صاحبنظر اقتصادی را به خود بگیرد و در ایام انتخابات نیز بیشتر ذیل این نام ایفای نقش می‌کند. رضایی آنگونه که خود توصیف می‌کند، تحصیلاتش در اقتصاد را در مقطع کارشناسی ارشد اقتصاد روی سیاست‌های پولی و بانکی متمرکز می‌کند و بعد از مدتی با مدرک دکترای اقتصاد به جمع کارشناسان این عرصه می‌پیوندد.
ورود رضایی به حوزه اقتصاد که همزمان با دوران فرماندهی او در سپاه صورت می‌گیرد، بازتاب‌هایی را در درون و بیرون جامعه پاسداران و بسیجیان به‌وجود می‌آورد و نقدهایی را برمی انگیزد که دامنه آن هنوز نیز در کلام همرزمانش جاری است. یکی از محورهای بزرگ انتقاد به وی، به اقتصادی کردن نیروهای انقلاب برمی‌گردد و اینکه تصمیم آن روز فرماندهی سپاه، عوارض منفی خویش را در 2 محور نمایان می‌کند؛ اول، «کاهش معنویت» و دوم، «غفلت از وظیفه دشوار و ذاتی نیروهای انقلاب».
رضایی کلید فعالیت اقتصادی را از سال ۱۳۶۸ در قالب «قرارگاه بازسازی خاتم‌الانبیاء(ص)» می‌زند و اجرای چند پروژه عمرانی را تحت نظر دولت هاشمی‌رفسنجانی برعهده می‌گیرد. در حالی که طرح‌های رضایی برای مشارکت در پروژه‌های اقتصادی دولت هاشمی با نقدهای جدی همرزمان سابقش روبه‌رو شد اما او از رویکرد خود دفاع کرد. در سازمان تحت فرماندهی رضایی شماری از فرماندهان سپاه در مخالفت با خط مشی اقتصادی وی کنار کشیدند. به باور آنها رویکرد رضایی به دولت سازندگی یکی از نخستین سنگ‌های بنای انفکاک در صف فرماندهان سپاه بود؛ کسانی که سپاه را به عنوان نیرویی به دور از مشغله‌های فرساینده اقتصادی باور داشتند، سیاست فرماندهی وقت آن را برنتافتند.
پس از هاشمیِ رئیس‌جمهور
دوران بعد از ناکامی دولت سازندگی، دوران ابهام وتعلیق در فضای سیاسی ایران است. اغلب کسانی که هاشمی را در سیاست‌های تعدیل اقتصادی همراهی کرده بودند، در پایان دولت وی دچار یک فترت شدند. محسن رضایی نیز از این جرگه خارج نبود. به نظر می‌آمد رضايي، در تحلیل موج تحولات بعد از هاشمی ابهام جدی دارد پس بهترین تدبیر برای این دوران گذار و بلاتکلیفی، این بود که براساس مصلحت از جریانی که می‌دید آفتاب عمر سیاسی‌شان رو به زوال است فاصله گیرد تا عوارض سیاست‌های آن گروه دامن وی را نگیرد. محسن رضایی در این مرحله زبان به نقد حزب کارگزاران گشود و این رویکرد انتقادی رضایی در پایان دوره کارگزاران با تفسیر و تحلیل‌های زیادی همراه شد. فقط خط مشی رضایی پس از فرونشستن گرد وغبار انتخابات می‌توانست روشن کند که سردار از اقبال دیروز به این جریان و انتقاد امروزش چه اندیشه‌ای در سر دارد. بسیاری بر این باور بودند که محیط سپاه نسبت به دولت سازندگی بویژه در سال‌های پایانی آن، بشدت انتقادی شده بود و موضع رضایی در واقع واکنشی به همین نارضایتی‌ها و دلزدگی پاسداران و نیروهای ارزشی جامعه نسبت به سیاست‌های هاشمی بود. انتقادهای سپاهیان در این دوره، فرمانده را وادار به استعفا از سپاه کرد.
خروج از ردای نظامی
انتقال رضایی از حوزه نظامی به سیاسی با وقوع یک رویداد در کشور همزمان می‌شود و آن انتقال نسبی قدرت از کارگزاران به اصلاح‌طلبان است. در نخستین روزهای دولت محمد خاتمی در شهریور ۱۳۷۶، رضایی از مقام خود استعفا کرد و بعد از مدت کوتاهی دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام شد و به ریاست کمیسیون اقتصاد کلان مجمع تشخیص نیز برگزیده شد.
او با نشستن در کنار هاشمی در شمار کسانی قرار گرفت که ترجیح دادند دوران توفانی دوم خرداد را در آرامش بسر برند. در این برهه ضمن آنکه رضایی نیز همانند هاشمی‌رفسنجانی تا حدی آماج نقد قرار گرفت اما ترجیح داد برای آنکه در سیبل تسویه حساب‌های اصلاح‌طلبان قرار نگیرد، از رودررویی با آنان اجتناب ورزد. در این برهه رضایی سعی دارد ارتباط خویش را با همه جناح‌ها حفظ کند اما همه جریان‌ها نیز با حالتی از احتیاط و تردید که اغلب از موضع مبهم وی در عرصه سیاست ناشی می‌شد با وی تعامل دارند.
سال 78 و انتخابات مجلس ششم یک نقطه تعیین کننده در زندگی سیاسی رضایی است. او بعد از 2 دهه فرماندهی و مدیریت در اتاق‌های بسته، باید به میدان افکارعمومی می‌رفت و در ترازوی قضاوت جامعه، موقعیت خویش را وزن می‌کرد. برای نخستین‌بار سردار دیروز سپاه، تصمیم به شرکت در انتخابات می‌گیرد. این تصمیم او را در متن مناقشات سیاسی و حزبی ایران قرار می‌دهد. رضایی با این تصمیم، وارد یک میدان بازی می‌شود که میان 2 جناح تقسیم شده بود. شعار آقا محسن در ورود به این عرصه «نه این و نه آن» است که مقصود از آن، عدم پذیرش 2 تفکر راست و چپ که آن روز با عنوان ارزشگرایان و اصلاح‌طلبان نامیده می‌شدند، بود اما پژواک این شعار محسن در میان جناح‌های یاد شده چندان مثبت نیست. ابتدا 2 جناح به اعتبار سوابق جنگ و جبهه به وی چراغ سبز نشان دادند. سخن نمایندگان 2 طیف سیاسی به وی، از يك جنس بود و آن اینکه آقا محسن باید موضع خویش را شفاف سازد و از لاک کلیات و شعارهای فراجناحی خارج شود. اما تلاش‌ها برای روشن کردن مرزبندی رضایی با جریان‌های آن روز بی‌فایده ماند و در مذاکرات طولانی، 2 جناح تصمیم به عبور از وی گرفتند؛ هرچند در نهایت مجمع روحانیون مبارز و جامعه روحانیت مبارز تهران وی را در لیست 30 نفره خویش قرار دادند، اما به واقع رضایی در انتخابات مجلس ششم از شهر تهران به صورت مستقل و با امید فتح یکی از جایگاه‌های اول تهران به میدان آمد اما حاصل آن ثبت نخستین شکست انتخاباتی در دفتر فرمانده دیروز سپاه بود.
حلقه یاران سیاسی
در فاصله ترک سپاه تا استقرار در مجمع تشخیص مصلحت، محسن رضایی تلاش گسترده‌‌ای را برای تشکیل یک سازمان حزبی و سیاسی به‌کار بست. او ده‌ها نشست و محفل در این راستا با دوستان و مرتبطان خویش در ایام سپاه و بچه‌های جنوب به راه انداخت و ساعت‌های زیادی را صرف شناسایی و یارگیری از نیروهای همفکر و همسو انجام داد. حلقه‌های مشورتی او در این کار اغلب کسانی بودند که سعی می‌کردند در نقش نیروهای بی‌طرف یا فراتر از 2جناح چپ و راست عمل کنند. او در این مرحله به سراغ جمعی از روزنامه‌نگاران، چهره‌های دوره جنگ، برخی نیروهای دانشگاهی، مدیران سابق و حتی طیفی از هنرمندان رفت. این ارتباط‌گیری‌ها اما هیچ یک به تشکیل یک حزب منسجم یا تاسیس رسانه‌ای فراگیر که از آرزوهای سردار دیروز سپاه بود، نینجامید. رضایی از اینکه زیر تابلوی یک حزب رسمی و شناسنامه‌دار فعال شود، امتناع ورزید و حاصل آن این شد که حلقه یاران او نیز به صورت محفلی و پوششی، فعالیتش را ادامه داد.
در این مدت رضایی را در نقش‌های اجتماعی و سیاسی‌اش بیش از همه برادر پزشکش همراهی کرده است؛ امیدوار رضایی که با وجود داشتن سابقه چند دوره نمایندگی از مسجد سلیمان، ریاست یک بیمارستان تهران و ریاست کمیسیون بهداشت و درمان مجلس همچنان سعی دارد به عنوان سایه‌ای از نقش برادر بزرگ‌تر در میدان سیاست باشد و مواضع و منش خویش را با آقا محسن هماهنگ سازد. پس از برادر وکیلش، رضایی بیش از همه بر حمایت طیفی از مدیران و دوستان همکارش در دبیرخانه مجمع تشخیص متکی است؛ افرادی که در انتخابات امسال ریاست جمهوری به عنوان تیم مشاوران او به میدان آمدند؛ داوود دانش‌جعفری که تا مرحله ریاست ستاد انتخاباتی او پیش رفت همچنین غلامرضا فروزش، لیلی بروجردی، صادق طباطبایی و از تیم نمایندگان سابق مجلس افرادی مثل علی احمدی، رضا طلایی نیک و میر محمدی.
حلقه سوم دوستان و حامیان او را باید در تشکل‌های نه چندان مشهوری مثل جبهه خدمتگزاران حزب توسعه و عدالت، حزب اسلامی ایران آباد، مجمع اسلامی آرمان ملت ایران، جبهه وفاق ملی و جمعیت منصورون جست‌وجو کرد. درعرصه رسانه‌ها با وجود مذاکرات زیادی که رضایی برای جذب نیروهای جوان مطبوعاتی به اردوی سیاسی خویش داشت و حتی در پی کسب امتیاز برخی روزنامه‌ها رفت اما در نهایت ترجیح داد به پایگاه اطلاع‌رسانی‌ای که از انتخابات سابق با عنوان بازتاب و سپس تابناک راه انداخته بود، بسنده کند. محسن رضایی در پیشبرد فعالیت سیاسی خویش با حوادثی ناخواسته نیز دست به گریبان شد که لطمه‌هایی بر نقش و اعتبار سیاسی او وارد کرد؛ از این جمله بود مشکلی که بعد از ترک سپاه از ناحیه فرار فرزند وی بروز کرد. این خبر در حساس‌ترین زمان مثل یک بمب رسانه‌ای منتشر شد. احمد رضایی، فرزند محسن رضایی در سال 1377 به دوبی و از آنجا به آمریکا گریخت. بعدها رضایی درباره فرار فرزندش چنین گفت؛ افرادی از آمریکا نزد او آمدند و خود را عضو ناسا معرفی کرده و پسرم را اغفال کردند. فرزند رضایی در طول مدت اقامت خود در آمریکا موضعگیری‌های تندی علیه نظام کرد و حتی در برنامه‌های رادیویی نیز شرکت کرد و به تبلیغ علیه نظام پرداخت. در همان زمان، محسن رضایی سخنان پسرش را محکوم و تصریح کرد درباره او نیز همانند بقیه ایرانیان، قانون حکم خواهد کرد. با این حال پس از چند سال احمد رضایی بدون هیچ سر و صدایی به ایران بازگشت و این خبر هر چند در همان زمان هم به صورت جسته و گریخته در محافل مختلف مطرح شد ولی به طور عمومی و وسیع در یک مصاحبه تلویزیونی توسط خود محسن رضایی و البته با تاخیری یک ساله اعلام شد. به این صورت رضایی هم بسان برخی دیگر از مقام‌های آسیب‌دیده از چرخش فرزند، سعی کرد از این ماجرا عبور کند اما آثار و عوارض آن بویژه در برهه رقابت‌های انتخاباتی دامان وی را رها نکرد.
او پس از روزهای تلخ انتخابات مجلس ششم که تحت‌الشعاع حواشی مربوط به ترک سپاه و فرار فرزندش قرار گرفت، سعی کرد موقعیت خویش را سازماندهی کند. در این فاصله نیز به یارگیری سیاسی تازه دست زد و در نهایت در بهار 84 با عنوان سخنگوی جمع بازماندگان دفاع مقدس نام خویش را در دفتر مدعیان انتخابات نهمین دوره ریاست‌جمهوری ثبت کرد. اما رضایی در این مسیر با گروه بزرگی از رقیبان کهنه‌کار که رئیس او در مجمع تشخیص نیز جزو آنها بود و نیز حریفان تازه نفس که 2 همسنگر سابقش – محمود احمدی‌نژاد و محمدباقر قالیباف – بودند، روبه‌رو شد.
رضایی در نیمه راه خطر را دریافت و از معرکه شکست گریخت.طبق گفته برخی کارشناسان دوستان رضایی در مراکز تصمیم‌گیری و افکارسنجی، سردار را نسبت به موفقیت احمدی‌نژاد آگاه کردند. رضایی بعد از این اتفاق در نقش حامی احمدی‌نژاد ظاهر شد اما اکثر ناظران این مشی وی را به حساب سهم‌خواهی‌اش گذاشتند. آنچه به این گمانه‌زنی‌ها دامن زد، اول بیانیه رضایی در ساعات پایانی رقابت‌های انتخاباتی بود که وی در آن احمدی‌نژاد را به عنوان نامزد پست معاون اولی در کابینه احتمالی‌اش مطرح کرد و دوم شایعاتی بود که بعد از انتخابات بر زبان‌ها جاری شد؛ شایعاتی که از داوطلب شدن رضایی برای تصدی پست‌های کلیدی حکایت داشتند.
در قامت رقیب احمدی‌نژاد
با آنکه بعد از انتخابات خرداد 84 نگاه‌ها به این سو رفته بود که دیگر سردار دیروز سپاه، سودای مبارزه‌جویی انتخاباتی را از سر بیرون کرده اما ناگهان نام محسن رضایی بار دیگر به کارزار انتخابات بازگشت، این بار موضع او تا حدی شفاف شده بود. نخستین بیانیه انتخاباتی او نوعی اعلام جنگ به احمدی‌نژاد بود. رضایی در نخستین حضور رسانه‌ای خود ادعا کرد، دولت احمدی‌نژاد کشور را به سمت سقوط می‌برد.
رضایی را در این مرحله شماری از ناراضیان دولت که شاخص‌ترین آنها وزیر مستعفی اقتصاد دولت نهم بود، همراهی کردند. رضایی این بار پرچم اصولگرایان را در دست گرفت. او در این کارزار بر آن شد که در واقع رای نیروهای منتقد و به اصطلاح بریده اصولگرایان را جذب کند. رضایی در این مرحله طبق گفته ناظران، نمایندگی 3چهره دیگر اصولگرا را داشت که از ورود در میدان انتخابات امتناع کرده بودند؛ لاریجانی، قالیباف و ولایتی. بر این اساس رضایی در این مرحله برخلاف دوره گذشته از یک سازمان حمایتی مشخص بهره‌مند بود. او طیفی از کارشناسانی که در کمیسیون مجمع بودند را به عنوان کادر انتخاباتی خویش وارد میدان کرد.
رضایی از مواجهه با 2 حریف دیگر که به اصلاح‌طلبان تعلق داشتند، پرهیز کرد و در نقش حریف احمدی‌نژاد ظاهر شد. این نکته در انگیزه ورود رضایی به میدان انتخابات البته از نگاه هوشمند و تیزبین رئیس جمهوری پنهان نماند و احمدی‌نژاد در نخستین مناظره انتخاباتی خویش، این موضوع را پیش کشید و گفت هر 3نامزد در برابر او صف بسته‌اند. رضایی در این مرحله بنای خویش را ابتدا بر تقسیم قدرت نهاد. به همین دلیل نگاه خویش را به تقسیم و ائتلاف معطوف کرد؛ اما سپس انصراف خود از این طرح را اعلام کرد. در ایام انتخابات نیز برخوردهای رضایی با تیم احمدی‌نژاد از همین زاویه صورت گرفت. او دائم دولت را به تکروی متهم کرد و اینکه از گشودن چتر مشارکت در تصمیم‌گیری‌ها برای نخبگان دیگر امتناع ورزیده است. اما طرح تشکیل دولت ائتلافی با واکنش جدی گروه‌های اصولگرا روبه‌رو شد که در این میان محسن رضایی ترجیح داد از میان خیل مخالفان، پاسخ خویش را خطاب به حبیب‌الله عسکراولادی، دبیرکل جبهه پیروان خط امام و رهبری ارائه کند. او در این مکتوبش حتی از لیدر اصولگرایان خواست به جای طرح ایجاد دولت وحدت ملی که به عقیده وی نیازمند تفاهم جناح‌هاست و در شرایط کنونی کشور امکان آن وجود ندارد، «دولت ائتلافی کارآمد و متعهد» که از طریق ائتلاف میان احزاب و نیروهای درون جناح‌ها شکل می‌گیرد، تشکیل شود. با مردود شدن مهم‌ترین طرح پیشنهادی رضایی، او همه عزم خویش را بر نقد دولت احمدی‌نژاد در میدان انتخابات متمرکز کرد. در این عرصه او در جایگاه یک کارشناس اقتصادی ظاهر شد. شعارهای انتخاباتی‌اش نیز بر این پایه طراحی شد؛ به نوعی که از رضایی تصویر یک ناجی اقتصادی را ارائه کرد. در شب‌های مناظره انتخاباتی، او بیشترین حملات را متوجه طرح‌های اقتصادی دولت نهم کرد و حتی در توضیح برنامه‌های اقتصادی خود گفت که طرح تحول اقتصادی احمدی‌نژاد را ادامه نخواهد داد. او مدعی شد، برنامه من یک انقلاب اقتصادی واقعی در کشور است. اما رضایی در روز 22 خرداد 88، از گردونه یکی از حساس‌ترین رقابت‌های انتخاباتی تاریخ ریاست جمهوری ایران حذف شد که ابعاد ناکامی دبیر مجمع تشخیص، این بار بسی وسیع‌تر از رئیسش بود. محسن رضایی ابتدا با تأسی از روش 2 نامزد ناکام دیگر، همچون میرحسین موسوی و مهدی کروبی به نتایج انتخابات اعتراض کرد و آرای خود را بسیار فراتر از نتایج اعلام شده دانست ولی چندی بعد که نماینده‌اش به نشست با شورای نگهبان پرداخت و تعدادی از صندوق‌ها بازشماری شد و فهمید آرای او حتی کمتر است، از این اعتراض خود انصراف داد!
رضایی بعد از انتخابات برخلاف 2 نامزد دیگر اصلاح‌طلبان از ورود در مسیر قهر و استعفا دوری گزید اما نارضایتی خویش از نتیجه رقابت را به اشکال مختلف بروز داد. آخرین حرکت او در مواجهه با دولت، تلاش برای کاهش اختیارات آن در امر انتخابات بود که رضایی آن را در قالب پیشنهاد ایجاد کمیسیون ملی انتخابات مطرح کرد؛ اما پیش از آنکه دولتی‌ها به این پیشنهاد عجیب پاسخ دهند، شورای نگهبان آن را نوعی تسویه حساب دانست و دکتر عباسعلی کدخدایی، عضو و سخنگوی شورای نگهبان اعلام کرد، به جای اینکه بخواهیم نهادها را تغییر دهیم باید فرهنگ قانون‌گریزی ما تغییر کند و کسانی که وارد گردونه انتخابات می‌شوند باید بپذیرند که در صورت شکست، درصدد تغییر عمده در قوانین کشور یا ارتکاب تخلف نباشند. نگاهي به 3 دهه زندگي نظامي ـ سياسي محسن رضایی
پاي ثابت انتخابات
در تاریخ رقابت‌های سیاسی ایران، نام محسن رضایی در جمع «رجال ناکام انتخاباتی» ثبت شده است. او پس از قریب 2 دهه ایفای نقش در لباس نظامی، بارها بخت خویش را در میدان انتخابات به آزمون نهاد اما نتیجه همه این آزمون‌ها یکسان بود؛ راه صعود سردار به سوی قله‌های بلند سیاست بسته است.
شکست در رقابت بزرگ خرداد 88 «سه‌گانه ناکامی انتخاباتی» محسن رضایی را کامل کرد. سهم سردار از سبد آرای دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری به اندازه‌ای بود که شاید نقطه پایانی بر امیدهای دور و دراز دبیر مجمع تشخیص برای رسیدن به راس بالاترین نهاد اجرایی باشد. حیات دبیر 55 ساله مجمع تشخیص پر از فراز و نشیب است. او همانند رئیس خود، حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی‌رفسنجانی، بیشترین نوسان را در مشی سیاسی‌اش داشته است. زندگینامه سیاسی آقا محسن، دستمایه مطالعه گزارشگران زیادی قرار گرفته است؛ اما همه روایتگران هنوز و همچنان از پشت هاله ملاحظات دوران دفاع مقدس بر کارنامه سردار دیروز سپاه می‌نگرند.
در جرگه جوان‌ترین مدیران
رضایی از آن گروه جوانان انقلابی بود که طلایی‌ترین فرصت سیاسی در بحبوحه شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی به او روی آورد. حکم حضرت امام (ره) او را در جایگاهی نشاند که درگذر 8سال دفاع مقدس به تاثیرگذارترین پست تصمیم‌گیری در کشور تبدیل شد. در شهریور 1360 محسن رضایی که تا پیش از این با اسم واقعی «سبزواررضایی‌میرقائد» شناخته می‌شد، از سوی حضرت امام‌خمینی(ره) به عنوان پنجمین فرمانده کل سپاه منصوب شد. به لحاظ خاستگاه طبقاتی، تبار او به طایفه لرهای بختیاری می‌رسد. همانند بسیاری از مقام‌های جمهوری اسلامی، او از میان خانواده‌ای مذهبی برخاسته است. تعلق اجتماعی و قومی رضایی در انتخاب حلقه یاران سیاسی وی بدون تاثیر نبوده است. او هنوز در وادی رقابت‌های سیاسی و انتخاباتی رو به سوی حوزه جنوب و خوزستان دارد و با مباهات از تعلقاتش به اقلیمی یاد می‌کند که 8سال میزبانی حماسه دفاع مقدس را داشت. «آقا محسن» نامی است که اغلب نیروهای جبهه و جنگ، هنوز برای توصیف او به‌کار می‌برند. این نام برای رضایی، شناسه حضور در دوران مبارزات انقلاب است. وقتی که دانشجوی مکانیک دانشگاه علم و صنعت با جمع محدودی از هم‌ولایتی‌ها راه شرکت در مبارزه با رژیم پهلوی را پیش گرفت، او ذیل این نام مستعار نخستین هسته سازمانی با دوستانش را تشکیل می‌دهد که بعدها به‌نام گروه «منصورون» اعلام موجودیت می‌کند.
رضایی در توصیف فعالیت سیاسی خویش نقل می‌کند، در رابطه با فعالیت همین هسته سیاسی توسط ساواک اهواز بازداشت شده اما در سال 1352 پس از تحمل 6ماه حبس در اهواز، آزاد می‌شود. کارنامه سیاسی رضایی از دوران دانشجویی تا پيروزي انقلاب حول فعالیت همین گروه منصورون می‌چرخد. این گروه در آستانه پیروزی انقلاب و ورود امام خمینی (ره) به میهن، (به همراه گروه توحیدی صف و گروه موحدین) وظیفه حفاظت از حضرت امام(ره) را برعهده گرفت. اما گروه منصورون بعدها به کادرسازی و گسترش تشکیلات همت می‌گمارد و 7 گروه مسلح مسلمان با یکدیگر ادغام می‌شوند. در نهایت محسن رضایی از سوی گروه منصورون به عضویت شورای مرکزی «سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی» در می‌آید.
سران سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی آن روز، بخش عمده‌ای از کادر فرماندهی سپاه را تشکیل می‌دهند اما به‌تدریج این سازمان دچار انشعاب شده و به 2 شاخه راست و چپ تقسیم می‌شود. عضویت رضایی در این سازمان طبق گفته خودش، بیش از 3ماه به طول نمی‌انجامد و خرداد 1358 با نظر حضرت امام (ره) او یکی از پست‌های حساس یعنی واحد اطلاعات و بررسی‌های سیاسی را در سپاه به‌دست می‌گیرد و به عضویت شورای فرماندهی سپاه در می‌آید. او در کارنامه دوران فرماندهی سپاه خویش از مواردی به عنوان میراث خویش یاد کرده است. وی در فهرست ماموریت‌ها و مسؤولیت‌های مهمش در دوران سپاه، به ایجاد 3 واحد زمینی، دریایی و هوایی به فرمان حضرت امام (ره) اشاره می‌کند که بعدها تا سطح نیرو توسعه پیدا کرد.
فرماندهی سپاه که رضایی آن را در حالی که فقط 27 سال داشت تجربه کرد، او را در کانون بزرگ‌ترین رویداد عصر جمهوری اسلامی قرار داد. این مسؤولیت او را در آزمون سختی که مدیریت 8 سال جنگ تحمیلی بود، درگیر کرد. رضايي فرماندهی نیروهایی را در دست گرفت که رکن اصلي قدرت جمهوری اسلامی به حساب می‌آید. عملکرد رضایی در کارنامه 8 ساله فرماندهی در جنگ تاکنون از زوایای مختلف و به قلم و زبان فرماندهان و محققان تحلیل شده است اما هنوز هم ناگفته‌های بسیاری در این‌باره سر به مهر مانده است. بیشترین مسائل درباره چند و چون فرماندهی 8 ساله آقا محسن در پرتو کلیت مقدس‌آمیز دفاع 8 ساله، باقی ماند. رضایی در برخورد با منتقدان این دوره از کارنامه‌اش، توجیهی آمیخته به تعصب برای دوران فرماندهی جنگ دارد.
بیشترین چالش درباره فرماندهی جنگ، از خاطرات برخی مسؤولان هم‌عصر وی برگرفته شده است و از آن جمله خاطراتی است که حجت‌الاسلام والمسلمین اکبر هاشمی‌رفسنجانی به رشته تحریر در آورده است. رضایی همواره در قبال بازگویی مسائل پشت صحنه برخی عملیات‌ها که در آنها نشانی از ضعف تدبیر یا سوء‌مدیریت بوده یا آنکه برخی تصمیم‌های یکطرفه هزینه و تلفات زیاد انسانی به‌بار آورده است، واکنش‌های تندی نشان می‌دهد. در میان چالش‌هایی که به جدالی کش‌دار میان رضایی و مقام‌های تصمیم گیر زمان جنگ تبدیل شد دعوای دیرین او با دیپلمات‌ها و سیاسیون تصمیم‌گیر در زمان جنگ پیرامون شروع و پایان جنگ است، یعنی فتح خرمشهر و قضیه پذیرش قطعنامه که در این زمینه رضایی حتی ناگزیر شد با رئیس کنونی خویش نیز وارد مناقشه شود. محسن رضایی، برای خلاصی از نقدها بر فرماندهی نظامی خویش، به نوشتن کتابی با عنوان «پایان پنهان» درباره چگونگی پذیرش قطعنامه 598 و پایان جنگ تحمیلی مبادرت کرد؛ دعواهای دیپلماتیک صورت گرفته حول جنگ، پرسش‌های مطرح درباره عملیات‌های نظامی عراق و ایران و ماجرای پذیرش قطعنامه 598 از مباحث عمده این کتاب است که در آن رضایی سعی کرده از عملکرد خویش در برابر نقدها و ابهام‌ها دفاع کند.
ورود به عرصه اقتصاد
حیات رضایی در لباس نظامی، بعد از جنگ حدود یک دهه دیگر دوام یافت؛ دهه‌ای که در تاریخ جمهوری اسلامی به عصر سازندگی و بازسازی شهرت یافته است. در این مرحله بخش مهمی از روابط استراتژیک رضایی با بخش‌های تصمیم‌گیر کشور برقرار می‌شود. این دوره از آن جهت که دوران ائتلاف‌ها و شفاف‌شدن گرایش‌های رجال کشور است دوره‌ای تعیین‌کننده برای فرمانده دیروز سپاه بود. دهه دوم کارنامه مدیریتی رضایی، دوران رونق اندیشه‌ها و فعالیت‌های اقتصادی است. در این برهه است که رشته امور اقتصادی و مالی و مدیریتی کشور به دست جمع تکنوکرات‌ها می‌افتد؛ گروهی که به صورت بی‌پروا از اندیشه آزاد‌سازی اقتصادی و پیوستن به الگوهای اقتصادی لیبرال دفاع می‌کنند.
رضایی برای نقش آفرینی در این برهه که «اقتصاد» حرف اول را می‌زند، دست به انتخابی بی‌سابقه می‌زند، او گرایش اقتصادی را به زندگی، تصمیم‌گیری و حتی تحصیلات خویش اضافه می‌کند. با این انتخاب، از این پس فرمانده سپاه همزمان با حضور در این منصب نظامی، راهی دانشکده اقتصاد می‌شود و درعین حال در ده‌ها جلسه و نشست شرکت می‌کند که محور آن توسعه فعالیت‌های اقتصادی و گشودن باب‌های تازه برای سهیم شدن در پروسه خصوصی‌سازی است. این انتخاب در واقع سنگ بنای فعالیت آینده رضایی می‌شود که در کنار رئیس دولت سازندگی وارد مجمع تشخیص می‌شود. از این مرحله است که رضایی سعی می‌کند موقعیت یک کارشناس و صاحبنظر اقتصادی را به خود بگیرد و در ایام انتخابات نیز بیشتر ذیل این نام ایفای نقش می‌کند. رضایی آنگونه که خود توصیف می‌کند، تحصیلاتش در اقتصاد را در مقطع کارشناسی ارشد اقتصاد روی سیاست‌های پولی و بانکی متمرکز می‌کند و بعد از مدتی با مدرک دکترای اقتصاد به جمع کارشناسان این عرصه می‌پیوندد.
ورود رضایی به حوزه اقتصاد که همزمان با دوران فرماندهی او در سپاه صورت می‌گیرد، بازتاب‌هایی را در درون و بیرون جامعه پاسداران و بسیجیان به‌وجود می‌آورد و نقدهایی را برمی انگیزد که دامنه آن هنوز نیز در کلام همرزمانش جاری است. یکی از محورهای بزرگ انتقاد به وی، به اقتصادی کردن نیروهای انقلاب برمی‌گردد و اینکه تصمیم آن روز فرماندهی سپاه، عوارض منفی خویش را در 2 محور نمایان می‌کند؛ اول، «کاهش معنویت» و دوم، «غفلت از وظیفه دشوار و ذاتی نیروهای انقلاب».
رضایی کلید فعالیت اقتصادی را از سال ۱۳۶۸ در قالب «قرارگاه بازسازی خاتم‌الانبیاء(ص)» می‌زند و اجرای چند پروژه عمرانی را تحت نظر دولت هاشمی‌رفسنجانی برعهده می‌گیرد. در حالی که طرح‌های رضایی برای مشارکت در پروژه‌های اقتصادی دولت هاشمی با نقدهای جدی همرزمان سابقش روبه‌رو شد اما او از رویکرد خود دفاع کرد. در سازمان تحت فرماندهی رضایی شماری از فرماندهان سپاه در مخالفت با خط مشی اقتصادی وی کنار کشیدند. به باور آنها رویکرد رضایی به دولت سازندگی یکی از نخستین سنگ‌های بنای انفکاک در صف فرماندهان سپاه بود؛ کسانی که سپاه را به عنوان نیرویی به دور از مشغله‌های فرساینده اقتصادی باور داشتند، سیاست فرماندهی وقت آن را برنتافتند.
پس از هاشمیِ رئیس‌جمهور
دوران بعد از ناکامی دولت سازندگی، دوران ابهام وتعلیق در فضای سیاسی ایران است. اغلب کسانی که هاشمی را در سیاست‌های تعدیل اقتصادی همراهی کرده بودند، در پایان دولت وی دچار یک فترت شدند. محسن رضایی نیز از این جرگه خارج نبود. به نظر می‌آمد رضايي، در تحلیل موج تحولات بعد از هاشمی ابهام جدی دارد پس بهترین تدبیر برای این دوران گذار و بلاتکلیفی، این بود که براساس مصلحت از جریانی که می‌دید آفتاب عمر سیاسی‌شان رو به زوال است فاصله گیرد تا عوارض سیاست‌های آن گروه دامن وی را نگیرد. محسن رضایی در این مرحله زبان به نقد حزب کارگزاران گشود و این رویکرد انتقادی رضایی در پایان دوره کارگزاران با تفسیر و تحلیل‌های زیادی همراه شد. فقط خط مشی رضایی پس از فرونشستن گرد وغبار انتخابات می‌توانست روشن کند که سردار از اقبال دیروز به این جریان و انتقاد امروزش چه اندیشه‌ای در سر دارد. بسیاری بر این باور بودند که محیط سپاه نسبت به دولت سازندگی بویژه در سال‌های پایانی آن، بشدت انتقادی شده بود و موضع رضایی در واقع واکنشی به همین نارضایتی‌ها و دلزدگی پاسداران و نیروهای ارزشی جامعه نسبت به سیاست‌های هاشمی بود. انتقادهای سپاهیان در این دوره، فرمانده را وادار به استعفا از سپاه کرد.
خروج از ردای نظامی
انتقال رضایی از حوزه نظامی به سیاسی با وقوع یک رویداد در کشور همزمان می‌شود و آن انتقال نسبی قدرت از کارگزاران به اصلاح‌طلبان است. در نخستین روزهای دولت محمد خاتمی در شهریور ۱۳۷۶، رضایی از مقام خود استعفا کرد و بعد از مدت کوتاهی دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام شد و به ریاست کمیسیون اقتصاد کلان مجمع تشخیص نیز برگزیده شد.
او با نشستن در کنار هاشمی در شمار کسانی قرار گرفت که ترجیح دادند دوران توفانی دوم خرداد را در آرامش بسر برند. در این برهه ضمن آنکه رضایی نیز همانند هاشمی‌رفسنجانی تا حدی آماج نقد قرار گرفت اما ترجیح داد برای آنکه در سیبل تسویه حساب‌های اصلاح‌طلبان قرار نگیرد، از رودررویی با آنان اجتناب ورزد. در این برهه رضایی سعی دارد ارتباط خویش را با همه جناح‌ها حفظ کند اما همه جریان‌ها نیز با حالتی از احتیاط و تردید که اغلب از موضع مبهم وی در عرصه سیاست ناشی می‌شد با وی تعامل دارند.
سال 78 و انتخابات مجلس ششم یک نقطه تعیین کننده در زندگی سیاسی رضایی است. او بعد از 2 دهه فرماندهی و مدیریت در اتاق‌های بسته، باید به میدان افکارعمومی می‌رفت و در ترازوی قضاوت جامعه، موقعیت خویش را وزن می‌کرد. برای نخستین‌بار سردار دیروز سپاه، تصمیم به شرکت در انتخابات می‌گیرد. این تصمیم او را در متن مناقشات سیاسی و حزبی ایران قرار می‌دهد. رضایی با این تصمیم، وارد یک میدان بازی می‌شود که میان 2 جناح تقسیم شده بود. شعار آقا محسن در ورود به این عرصه «نه این و نه آن» است که مقصود از آن، عدم پذیرش 2 تفکر راست و چپ که آن روز با عنوان ارزشگرایان و اصلاح‌طلبان نامیده می‌شدند، بود اما پژواک این شعار محسن در میان جناح‌های یاد شده چندان مثبت نیست. ابتدا 2 جناح به اعتبار سوابق جنگ و جبهه به وی چراغ سبز نشان دادند. سخن نمایندگان 2 طیف سیاسی به وی، از يك جنس بود و آن اینکه آقا محسن باید موضع خویش را شفاف سازد و از لاک کلیات و شعارهای فراجناحی خارج شود. اما تلاش‌ها برای روشن کردن مرزبندی رضایی با جریان‌های آن روز بی‌فایده ماند و در مذاکرات طولانی، 2 جناح تصمیم به عبور از وی گرفتند؛ هرچند در نهایت مجمع روحانیون مبارز و جامعه روحانیت مبارز تهران وی را در لیست 30 نفره خویش قرار دادند، اما به واقع رضایی در انتخابات مجلس ششم از شهر تهران به صورت مستقل و با امید فتح یکی از جایگاه‌های اول تهران به میدان آمد اما حاصل آن ثبت نخستین شکست انتخاباتی در دفتر فرمانده دیروز سپاه بود.
حلقه یاران سیاسی
در فاصله ترک سپاه تا استقرار در مجمع تشخیص مصلحت، محسن رضایی تلاش گسترده‌‌ای را برای تشکیل یک سازمان حزبی و سیاسی به‌کار بست. او ده‌ها نشست و محفل در این راستا با دوستان و مرتبطان خویش در ایام سپاه و بچه‌های جنوب به راه انداخت و ساعت‌های زیادی را صرف شناسایی و یارگیری از نیروهای همفکر و همسو انجام داد. حلقه‌های مشورتی او در این کار اغلب کسانی بودند که سعی می‌کردند در نقش نیروهای بی‌طرف یا فراتر از 2جناح چپ و راست عمل کنند. او در این مرحله به سراغ جمعی از روزنامه‌نگاران، چهره‌های دوره جنگ، برخی نیروهای دانشگاهی، مدیران سابق و حتی طیفی از هنرمندان رفت. این ارتباط‌گیری‌ها اما هیچ یک به تشکیل یک حزب منسجم یا تاسیس رسانه‌ای فراگیر که از آرزوهای سردار دیروز سپاه بود، نینجامید. رضایی از اینکه زیر تابلوی یک حزب رسمی و شناسنامه‌دار فعال شود، امتناع ورزید و حاصل آن این شد که حلقه یاران او نیز به صورت محفلی و پوششی، فعالیتش را ادامه داد.
در این مدت رضایی را در نقش‌های اجتماعی و سیاسی‌اش بیش از همه برادر پزشکش همراهی کرده است؛ امیدوار رضایی که با وجود داشتن سابقه چند دوره نمایندگی از مسجد سلیمان، ریاست یک بیمارستان تهران و ریاست کمیسیون بهداشت و درمان مجلس همچنان سعی دارد به عنوان سایه‌ای از نقش برادر بزرگ‌تر در میدان سیاست باشد و مواضع و منش خویش را با آقا محسن هماهنگ سازد. پس از برادر وکیلش، رضایی بیش از همه بر حمایت طیفی از مدیران و دوستان همکارش در دبیرخانه مجمع تشخیص متکی است؛ افرادی که در انتخابات امسال ریاست جمهوری به عنوان تیم مشاوران او به میدان آمدند؛ داوود دانش‌جعفری که تا مرحله ریاست ستاد انتخاباتی او پیش رفت همچنین غلامرضا فروزش، لیلی بروجردی، صادق طباطبایی و از تیم نمایندگان سابق مجلس افرادی مثل علی احمدی، رضا طلایی نیک و میر محمدی.
حلقه سوم دوستان و حامیان او را باید در تشکل‌های نه چندان مشهوری مثل جبهه خدمتگزاران حزب توسعه و عدالت، حزب اسلامی ایران آباد، مجمع اسلامی آرمان ملت ایران، جبهه وفاق ملی و جمعیت منصورون جست‌وجو کرد. درعرصه رسانه‌ها با وجود مذاکرات زیادی که رضایی برای جذب نیروهای جوان مطبوعاتی به اردوی سیاسی خویش داشت و حتی در پی کسب امتیاز برخی روزنامه‌ها رفت اما در نهایت ترجیح داد به پایگاه اطلاع‌رسانی‌ای که از انتخابات سابق با عنوان بازتاب و سپس تابناک راه انداخته بود، بسنده کند. محسن رضایی در پیشبرد فعالیت سیاسی خویش با حوادثی ناخواسته نیز دست به گریبان شد که لطمه‌هایی بر نقش و اعتبار سیاسی او وارد کرد؛ از این جمله بود مشکلی که بعد از ترک سپاه از ناحیه فرار فرزند وی بروز کرد. این خبر در حساس‌ترین زمان مثل یک بمب رسانه‌ای منتشر شد. احمد رضایی، فرزند محسن رضایی در سال 1377 به دوبی و از آنجا به آمریکا گریخت. بعدها رضایی درباره فرار فرزندش چنین گفت؛ افرادی از آمریکا نزد او آمدند و خود را عضو ناسا معرفی کرده و پسرم را اغفال کردند. فرزند رضایی در طول مدت اقامت خود در آمریکا موضعگیری‌های تندی علیه نظام کرد و حتی در برنامه‌های رادیویی نیز شرکت کرد و به تبلیغ علیه نظام پرداخت. در همان زمان، محسن رضایی سخنان پسرش را محکوم و تصریح کرد درباره او نیز همانند بقیه ایرانیان، قانون حکم خواهد کرد. با این حال پس از چند سال احمد رضایی بدون هیچ سر و صدایی به ایران بازگشت و این خبر هر چند در همان زمان هم به صورت جسته و گریخته در محافل مختلف مطرح شد ولی به طور عمومی و وسیع در یک مصاحبه تلویزیونی توسط خود محسن رضایی و البته با تاخیری یک ساله اعلام شد. به این صورت رضایی هم بسان برخی دیگر از مقام‌های آسیب‌دیده از چرخش فرزند، سعی کرد از این ماجرا عبور کند اما آثار و عوارض آن بویژه در برهه رقابت‌های انتخاباتی دامان وی را رها نکرد.
او پس از روزهای تلخ انتخابات مجلس ششم که تحت‌الشعاع حواشی مربوط به ترک سپاه و فرار فرزندش قرار گرفت، سعی کرد موقعیت خویش را سازماندهی کند. در این فاصله نیز به یارگیری سیاسی تازه دست زد و در نهایت در بهار 84 با عنوان سخنگوی جمع بازماندگان دفاع مقدس نام خویش را در دفتر مدعیان انتخابات نهمین دوره ریاست‌جمهوری ثبت کرد. اما رضایی در این مسیر با گروه بزرگی از رقیبان کهنه‌کار که رئیس او در مجمع تشخیص نیز جزو آنها بود و نیز حریفان تازه نفس که 2 همسنگر سابقش – محمود احمدی‌نژاد و محمدباقر قالیباف – بودند، روبه‌رو شد.
رضایی در نیمه راه خطر را دریافت و از معرکه شکست گریخت.طبق گفته برخی کارشناسان دوستان رضایی در مراکز تصمیم‌گیری و افکارسنجی، سردار را نسبت به موفقیت احمدی‌نژاد آگاه کردند. رضایی بعد از این اتفاق در نقش حامی احمدی‌نژاد ظاهر شد اما اکثر ناظران این مشی وی را به حساب سهم‌خواهی‌اش گذاشتند. آنچه به این گمانه‌زنی‌ها دامن زد، اول بیانیه رضایی در ساعات پایانی رقابت‌های انتخاباتی بود که وی در آن احمدی‌نژاد را به عنوان نامزد پست معاون اولی در کابینه احتمالی‌اش مطرح کرد و دوم شایعاتی بود که بعد از انتخابات بر زبان‌ها جاری شد؛ شایعاتی که از داوطلب شدن رضایی برای تصدی پست‌های کلیدی حکایت داشتند.
در قامت رقیب احمدی‌نژاد
با آنکه بعد از انتخابات خرداد 84 نگاه‌ها به این سو رفته بود که دیگر سردار دیروز سپاه، سودای مبارزه‌جویی انتخاباتی را از سر بیرون کرده اما ناگهان نام محسن رضایی بار دیگر به کارزار انتخابات بازگشت، این بار موضع او تا حدی شفاف شده بود. نخستین بیانیه انتخاباتی او نوعی اعلام جنگ به احمدی‌نژاد بود. رضایی در نخستین حضور رسانه‌ای خود ادعا کرد، دولت احمدی‌نژاد کشور را به سمت سقوط می‌برد.
رضایی را در این مرحله شماری از ناراضیان دولت که شاخص‌ترین آنها وزیر مستعفی اقتصاد دولت نهم بود، همراهی کردند. رضایی این بار پرچم اصولگرایان را در دست گرفت. او در این کارزار بر آن شد که در واقع رای نیروهای منتقد و به اصطلاح بریده اصولگرایان را جذب کند. رضایی در این مرحله طبق گفته ناظران، نمایندگی 3چهره دیگر اصولگرا را داشت که از ورود در میدان انتخابات امتناع کرده بودند؛ لاریجانی، قالیباف و ولایتی. بر این اساس رضایی در این مرحله برخلاف دوره گذشته از یک سازمان حمایتی مشخص بهره‌مند بود. او طیفی از کارشناسانی که در کمیسیون مجمع بودند را به عنوان کادر انتخاباتی خویش وارد میدان کرد.
رضایی از مواجهه با 2 حریف دیگر که به اصلاح‌طلبان تعلق داشتند، پرهیز کرد و در نقش حریف احمدی‌نژاد ظاهر شد. این نکته در انگیزه ورود رضایی به میدان انتخابات البته از نگاه هوشمند و تیزبین رئیس جمهوری پنهان نماند و احمدی‌نژاد در نخستین مناظره انتخاباتی خویش، این موضوع را پیش کشید و گفت هر 3نامزد در برابر او صف بسته‌اند. رضایی در این مرحله بنای خویش را ابتدا بر تقسیم قدرت نهاد. به همین دلیل نگاه خویش را به تقسیم و ائتلاف معطوف کرد؛ اما سپس انصراف خود از این طرح را اعلام کرد. در ایام انتخابات نیز برخوردهای رضایی با تیم احمدی‌نژاد از همین زاویه صورت گرفت. او دائم دولت را به تکروی متهم کرد و اینکه از گشودن چتر مشارکت در تصمیم‌گیری‌ها برای نخبگان دیگر امتناع ورزیده است. اما طرح تشکیل دولت ائتلافی با واکنش جدی گروه‌های اصولگرا روبه‌رو شد که در این میان محسن رضایی ترجیح داد از میان خیل مخالفان، پاسخ خویش را خطاب به حبیب‌الله عسکراولادی، دبیرکل جبهه پیروان خط امام و رهبری ارائه کند. او در این مکتوبش حتی از لیدر اصولگرایان خواست به جای طرح ایجاد دولت وحدت ملی که به عقیده وی نیازمند تفاهم جناح‌هاست و در شرایط کنونی کشور امکان آن وجود ندارد، «دولت ائتلافی کارآمد و متعهد» که از طریق ائتلاف میان احزاب و نیروهای درون جناح‌ها شکل می‌گیرد، تشکیل شود. با مردود شدن مهم‌ترین طرح پیشنهادی رضایی، او همه عزم خویش را بر نقد دولت احمدی‌نژاد در میدان انتخابات متمرکز کرد. در این عرصه او در جایگاه یک کارشناس اقتصادی ظاهر شد. شعارهای انتخاباتی‌اش نیز بر این پایه طراحی شد؛ به نوعی که از رضایی تصویر یک ناجی اقتصادی را ارائه کرد. در شب‌های مناظره انتخاباتی، او بیشترین حملات را متوجه طرح‌های اقتصادی دولت نهم کرد و حتی در توضیح برنامه‌های اقتصادی خود گفت که طرح تحول اقتصادی احمدی‌نژاد را ادامه نخواهد داد. او مدعی شد، برنامه من یک انقلاب اقتصادی واقعی در کشور است. اما رضایی در روز 22 خرداد 88، از گردونه یکی از حساس‌ترین رقابت‌های انتخاباتی تاریخ ریاست جمهوری ایران حذف شد که ابعاد ناکامی دبیر مجمع تشخیص، این بار بسی وسیع‌تر از رئیسش بود. محسن رضایی ابتدا با تأسی از روش 2 نامزد ناکام دیگر، همچون میرحسین موسوی و مهدی کروبی به نتایج انتخابات اعتراض کرد و آرای خود را بسیار فراتر از نتایج اعلام شده دانست ولی چندی بعد که نماینده‌اش به نشست با شورای نگهبان پرداخت و تعدادی از صندوق‌ها بازشماری شد و فهمید آرای او حتی کمتر است، از این اعتراض خود انصراف داد!
رضایی بعد از انتخابات برخلاف 2 نامزد دیگر اصلاح‌طلبان از ورود در مسیر قهر و استعفا دوری گزید اما نارضایتی خویش از نتیجه رقابت را به اشکال مختلف بروز داد. آخرین حرکت او در مواجهه با دولت، تلاش برای کاهش اختیارات آن در امر انتخابات بود که رضایی آن را در قالب پیشنهاد ایجاد کمیسیون ملی انتخابات مطرح کرد؛ اما پیش از آنکه دولتی‌ها به این پیشنهاد عجیب پاسخ دهند، شورای نگهبان آن را نوعی تسویه حساب دانست و دکتر عباسعلی کدخدایی، عضو و سخنگوی شورای نگهبان اعلام کرد، به جای اینکه بخواهیم نهادها را تغییر دهیم باید فرهنگ قانون‌گریزی ما تغییر کند و کسانی که وارد گردونه انتخابات می‌شوند باید بپذیرند که در صورت شکست، درصدد تغییر عمده در قوانین کشور یا ارتکاب تخلف نباشند. ارسال نظر
پربیننده