۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۶:۳۴

حدیث نفس باغ‌های ایرانی

رضا بابایی: تا چند دهه پیش، «باغ» در ادامه معماری یا به‌عنوان گونه‌ای از آن تفسیر می‌شد، اما امروزه به‌عنوان اثری قائم به ذات که نقشی بسزا در شکل دادن به محیط طبیعی دارد مورد توجه قرار گرفته‌ است. نسرین فقیه، هنرشناس و نویسنده مقاله «چهارباغ؛ مثال ازلی باغ‌های بزرگ تمدن اسلامی» در این‌باره می‌گوید: «باغ‌ها را از زوایای گوناگون می‌توان نگریست و تفسیر کرد. از انتخاب چشم‌اندازی که مسلط بر شهر باشد تا میل به حفاظت خویش در برابر خصومت طبیعت بیرونی، از هندسه ثابت طرح باغ گرفته تا طرح فرار و شکننده معماری کوشک‌ها، از کاشتن منظم درختان تا شکفتگی بوته‌های پر از گل در زیر آنها. اینها همه ما را وا می‌دارند تا هر باغی را، هم به عنوان جایگاه عملکردهای معین و جلوه‌گاه نمادها و عواطف ببینیم و هم به آن، به چشم فضای اندیشه بنگریم». آرتور پوپ، نویسنده کتاب «معماری ایران» نیز معتقد است: «باغ ایرانی نه تنها جای امن و آسایش که در عین حال جایی است برای تأمل و تحقیق؛ جایی که روح خسته آدمی می‌تواند تازه شود و آرامش یابد و منظره‌های تازه‌ای بر او مکشوف شود». از همین رو آرمان باغ ایرانی در همه هنرها نفوذ کرده و می‌توان پیوند گسترده‌ای را میان باغ و معماری، باغ و موسیقی، باغ و نگارگری و باغ و شعر ملاحظه کرد. به تعبیر ایرج افشار، پژوهشگر تاریخ، باغ 2 کاربرد اصلی دارد، جلوه‌گاه عشق و جلوه‌گاه شعر. همان تصویر بهشت که در باغ ایرانی شکل گرفته، در شعر فارسی سروده و در فرش ایرانی بافته شده ‌است. بسیاری از فرش‌ها یا طرحی از چهارباغ ایرانی را نمایش می‌دهند یا یکی از اجزای آن مثل درخت و گلدان را تصویر می‌کنند. کاشی‌ها نیز چنین‌اند و با مفهوم باغ در هم آمیخته‌اند. نقش و نگار کاشی‌ها، گاه برداشتی از باغ‌های زمینی است و گاه با رنگ‌ها و نقش‌های انتزاعی (همچون ختایی و اسلیمی) به نمادی از بهشت تبدیل می‌شود. بدین سان از زمان‌های کهن، باغ حضوری پررنگ در زندگی ایرانیان داشته ‌است. شهرهای ایران – حتی شهرهای کویری - هرکدام باغ‌های مفصلی داشتند و در جاهایی مانند اصفهان، شیراز و تا حدودی تهران عهد قاجار از پیوند باغ‌های کوچک «باغ- شهر» به وجود آمده بود. بی‌شک نمی‌توان تأثیر این باغ‌ها و باغ- شهرها را در آرامش روحی و پالودگی ذهنی عنصر ایرانی نادیده گرفت. امروز از باغ‌های ایرانی که وصفشان در انبوهی از کتاب‌های تاریخی و سفرنامه سیاحان خارجی آمده، چیز زیادی برجای نمانده‌ است؛ اگرچه پاره‌ای باغ‌های معروف، کمابیش از گزند زمانه برکنار مانده‌اند، اما تعداد به مراتب بیشتری از میان رفته‌اند. از سوی دیگر مفهوم باغ- شهر در توسعه لگام گسیخته شهرها رنگ ‌باخته و آخرین جلوه‌هایش - که شمیران تا همین 3، 2 دهه پیش از آن جمله بود - به خاطره‌ها پیوسته ‌است. اما حادثه بدتر زمانی رخ داد که مفهوم باغ ایرانی از برنامه‌ریزی‌های شهری حذف و الگوهای غربی - آن هم به شکل ناقص - جایگزین شد. با وجود این می‌توان رگه‌هایی از توجه به مفهوم باغ ایرانی را در آثار برخی از معماران، هنرمندان و شاعران معاصر سراغ گرفت. در حوزه معماری و طراحی فضا باید از «هوشنگ سیحون» نام برد که در اغلب آثار یادمانی‌اش - بویژه مجموعه باغ آرامگاه فردوسی - از چهارباغ ایرانی الهام می‌گیرد. در کارهای نقاشان مدرن، آثار سهراب سپهری، پیشتاز و درخور تأمل است و بسیاری از شاعران از جمله مهدی اخوان ثالث نیز این توجه را در اشعار خود باز می‌تابانند. اینها شاید کورسوهایی باشند برای باز زنده‌سازی باغ ایرانی و پیوند دوباره آن با زندگی ایرانیان. سایبرجایا؛ شهر هوشمندی که مالزی را تکان داد کاظم برآبادی: اساس توسعه همه‌جانبه و همگرایی مدیریت‌های مراکز گوناگون به طراحی و ایجاد فضاهای ساختمانی ویژه‌ای نیازمند است. برای همین منظور مالزیایی‌ها وقتی تصمیم به توسعه منابع با ارزش افزوده بالا در برنامه هفتم توسعه خود گرفتند به احداث این فضاها همت گماشتند. نمونه‌ای از این مکان‌های (که در حقیقت تبدیل به نوعی صنعت شده است) مرتبط با فناوری اطلاعات و مولتی مدیاها کریدورهای ابر چند رسانه‌ای (MSC) هستند و مالزی هم در احداث اینگونه فضاها بی‌نصیب نمانده است. اساس توسعه سوپرکریدور مالزی، همگرایی تکنولوژیک ‌صنایع مولتی مدیا با صنایعی چون مخابرات، اطلاع‌رسانی و رسانه‌‌هاست. کریدور چند رسانه‌ای مالزی (MSC) منطقه‌ای است که از مرکز شهر کوالالامپور تا فرودگاه بین‌المللی را شامل می‌شود که 2 شهر مهم پوتراجایا (شهر دولتی مالزی) و سایبرجایا (شهر صنعتی و تجاری مالزی) نیز در این محدوده قرار دارند. در واقع شهر سایبرجایا قرار است نخستین شهر واقعا هوشمند مالزی باشد که در آن انسان، طبیعت و فناوری در کنار یکدیگر به صورت هماهنگ زندگی می‌کنند. ساخت این شهر 2هزارو894 هکتاری در واقع در حکم هسته آینده‌نگری کشور مالزی در قرن آتی است که در طرح کریدور ابر چند رسانه‌ای متجلی شده و در آینده بازاری از شرکت‌های فناوری اطلاعات تمام دنیا خواهد شد. طرح توسعه این کریدور ابرچند رسانه‌ای مالزی (MSC) در 3 فاز قرار است انجام شود؛ فاز اول در سال 1996 آغاز و در سال 2003 تمام شده است که بیشتر شامل مراحل زیربنایی ایجاد کریدور بوده، فاز دوم و سوم نيز بین سال‌های 2010-2003 اجرا می‌شود.
ارسال نظر
captcha
پربیننده