متن زیر نقدی است از «راجر ایبرت» منتقد نام‌آشنا درباره آخرین ساخته کلینت ایستوود با نام «شکست ناپذیر» که فیلمی است متفاوت درباره بخشی از زندگی نلسون ماندلا رهبر آفریقای جنوبی(با بازی مورگان فریمن).
بحث ساختن فیلمی درباره زندگی نلسون ماندلا حداقل برای 10 سال مورگان فریمن را تعقیب می‌کرد. اما نکته عجیب این است که سرانجام تیم راگبی آفریقای جنوبی، محور داستان تنها فیلمی شده که در این زمینه قدم به عرصه تولید گذاشته است. پوسترهای فیلم «شکست‌ناپذیر» کلینت ایستوود، مت دیمون را به تصویر می‌کشد که در پشت او فریمن با اصالتی سایه‌وار قد علم کرده است. می‌توانم جلسات بازاریابی فیلم را تصور کنم که در آن از اینکه تعداد کمی از آمریکایی‌ها به ماندلا اهمیت می‌دهند و بیشتر مت دیمون، خوشایند نسل جوان قرار گرفته است، احساس تاسف می‌شود. اما چیزی که من در این‌باره می‌توانم بگویم این است که «این اصلاً مهم نیست». دستاورد نلسون ماندلا یکی از معدود نکات درخشان تاریخ اخیر است. ما در اینجا مردی را داریم که پس از 24 سال شکستن سنگ در زندان و خوابیدن روی زمین آزاد شد تا رهبری ملتی را تقبل کند که او را به زندان افکند. بخششی که او شخصا نسبت به آفریقای جنوبی سفید از خود نشان داد، نوری بود که موجب روشن شدن کمیته‌های حقیقت‌یابی و آشتی ملی شد و این یکی از معدود مثال‌های تاریخ است، از مردمی که واقعا چیزهایی که باید مورد عفو قرار می‌دادند بی‌شمار بود، اما باز این عفو را انجام دادند. ولی نباید فراموش کنیم که سیاه‌ها و سفیدها هر دو برای اندوهگین بودن دلیل داشتند و هر دو چیزهایی را برای عفو کردن داشتند که روبه‌رو شدن با قاتلان واقعی خویشاوندانشان، تنها یکی از آنهاست. حال درمقایسه با این دستاورد، اهمیت قهرمان شدن تیم غزال‌های آفریقا در جام جهانی راگبی و در نخستین سال زمامداری نلسون ماندلا باوجودی که امیدی به قهرمانی نداشت و همه به غیر از یک نفر در آن سفیدپوست بودند، در چیست؟ این قابل درک است که در ملتی که همه نژادها به صورت عجیبی به ورزش علاقه‌مند هستند، جام جهانی یک لحظه تکان‌دهنده بود چراکه موجب شد کشوری که با معیارهای بین‌المللی همخوانی نداشت به صورتی رستگارانه در برابر دنیا بایستد، حتی اگر در آنجا فوتبال بازی مردان سیاه و راگبی برای سفیدها باشد؛ این همان اهمیتی را داشت که المپیک پکن برای چینی‌ها. به اعتقاد من کلینت ایستوود تمام این مسائل را درک کرد و سراغ فیلمی رفت که ایمان داشت توانایی ساخت آن را دارد و در زمینه‌ای این کار را انجام داد که ارتباطی درونی را با آن احساس می‌کرد. ایستوود برای ساختن فیلمی صرفا با انگیزه‌های مالی، بیش از حد پیر و بیش از حد «به همه چیز رسیده» است. او احتمالا فیلمنامه‌های پروژه‌های ناکام قبلی ماندلا را خوانده بود. همه آنها در یک چیز مشترک بودند و آن این بود که آنها ساخته نشده بودند. همه موافقند که مورگان فریمن برای هنرپیشگی گزینه درستی است (ماندلا و او با یکدیگر ملاقات کرده و دوستی آنها شهره عام و خاص بوده است) اما داستان فیلم‌های قبلی، جمع‌آوری هزینه‌های آن و قراردادها، هرگز جفت و جور نشد؛ ایستوود فیلمی را ساخت که ساخته شد. این، فیلم بسیار خوبی است. دارای لحظاتی است که احساسات را برمی‌انگیزد؛ مثل وقتی که ماموران سیاه و سفید امنیت ریاست‌جمهوری با اکراه توافق می‌کنند دوشادوش هم خدمت کنند یا وقتی که به کاراکتر دیمون (فرانسواز پیه نار در مقام کاپیتان تیم) سلولی را که ماندلا سالیان دراز در آن و در جزیره رابن نگاه داشته شده بود، نشان می‌دهند. من و همسرم چاز هم پیش‌تر و در یک صبح با احمد کاثرادا (یکی از هم‌زندانی‌های ماندلا) به آن جزیره رفته‌ایم و در فیلم دقیقا سلول خود ماندلا را با آن پتوهای ضخیم روی زمین می‌بینیم. شما به آن سلول می‌نگرید و به این فکر می‌کنید که در اینجا مرد بزرگی، با ایمان منتظر قرار ملاقاتش با تاریخ بود. آن جام‌جهانی یک پیروزی معروف بود؛ غزال‌های آفریقا در برابر نیوزیلند مقتدری قرار گرفتند که تمام رقبا را در هم شکسته بود. مثلا ژاپن را با حدود 90 امتیاز (که در راگبی رقم بالایی است) شکست دادند. آفریقای جنوبی در وقت اضافه برنده شد. درباره نام تیم آنها هم باید گفت که لقب تیم‌های ملی آفریقای جنوبی از دیرباز «غزال‌های آفریقا» بوده است و لقب نیوزیلند هم «سراپا سیاه». تصویر یک غزال آفریقایی در دم تمام هواپیماهای خطوط هوایی آفریقای جنوبی به چشم می‌خورد؛ این یک آرم ملی است و مگر ممکن بود ماندلا این اسم را با اسمی که کمتر به رژیم آپارتاید وابسته باشد، عوض کند؟ نه او این کار را نمی‌کرد. در یک تجربه فکری به من ملحق شوید؛ یک آمریکایی آفریقایی‌تبار به عنوان شهردار بوستون انتخاب می‌شود، او در برخی مجامع هرچند با بی‌میلی، پذیرفته می‌شود. اما اگر او نام تیم «رد ساکس» را عوض می‌کرد، باز هم این اتفاق می‌افتاد؟ فریمن کاری عالی را در برانگیختن نلسون ماندلا انجام می‌دهد. او ماندلا را فردی دلنشین، با اعتماد به نفس و آرام کننده تصویر می‌کند که این البته هسته‌ای از یک فولاد آبدیده بود. تمرکز فیلم بر اوایل دوره ریاست جمهوری او است. فکر کنم که صحنه‌ای وجود دارد که در آن زنی نقش وینی ماندلا را ایفا می‌کند، اما دیالوگ مبهم است. دیمون در ایفای نقش کاپیتان فرانسواز پیه نار (یک سفیدپوست با والدینی نژادپرست که بر اثر بزرگ‌ترین مردی که من تاکنون دیده‌ام دچار استحاله می‌شود)، بسیار موثر عمل می‌کند. کلینت ایستوود که استاد کارگردانی است، مانند یک رهبر ارکستر، تمام نت‌ها را هدایت می‌کند و ما را مجبور می‌سازد تا ماندلا را دوست داشته باشیم، به فرانسواز افتخار کنیم و برای غزال‌های دلیر آفریقایی هورا بکشیم؛ یک سرگرمی باشکوه، ولی همان‌طور که گفتم، نه یک فیلم از زندگی ماندلا که من انتظارش را داشتم. درباره «شکست ناپذیر» ساخته کلینت ایستوود
یک سرگرمی باشکوه
متن زیر نقدی است از «راجر ایبرت» منتقد نام‌آشنا درباره آخرین ساخته کلینت ایستوود با نام «شکست ناپذیر» که فیلمی است متفاوت درباره بخشی از زندگی نلسون ماندلا رهبر آفریقای جنوبی(با بازی مورگان فریمن).
بحث ساختن فیلمی درباره زندگی نلسون ماندلا حداقل برای 10 سال مورگان فریمن را تعقیب می‌کرد. اما نکته عجیب این است که سرانجام تیم راگبی آفریقای جنوبی، محور داستان تنها فیلمی شده که در این زمینه قدم به عرصه تولید گذاشته است. پوسترهای فیلم «شکست‌ناپذیر» کلینت ایستوود، مت دیمون را به تصویر می‌کشد که در پشت او فریمن با اصالتی سایه‌وار قد علم کرده است. می‌توانم جلسات بازاریابی فیلم را تصور کنم که در آن از اینکه تعداد کمی از آمریکایی‌ها به ماندلا اهمیت می‌دهند و بیشتر مت دیمون، خوشایند نسل جوان قرار گرفته است، احساس تاسف می‌شود. اما چیزی که من در این‌باره می‌توانم بگویم این است که «این اصلاً مهم نیست». دستاورد نلسون ماندلا یکی از معدود نکات درخشان تاریخ اخیر است. ما در اینجا مردی را داریم که پس از 24 سال شکستن سنگ در زندان و خوابیدن روی زمین آزاد شد تا رهبری ملتی را تقبل کند که او را به زندان افکند. بخششی که او شخصا نسبت به آفریقای جنوبی سفید از خود نشان داد، نوری بود که موجب روشن شدن کمیته‌های حقیقت‌یابی و آشتی ملی شد و این یکی از معدود مثال‌های تاریخ است، از مردمی که واقعا چیزهایی که باید مورد عفو قرار می‌دادند بی‌شمار بود، اما باز این عفو را انجام دادند. ولی نباید فراموش کنیم که سیاه‌ها و سفیدها هر دو برای اندوهگین بودن دلیل داشتند و هر دو چیزهایی را برای عفو کردن داشتند که روبه‌رو شدن با قاتلان واقعی خویشاوندانشان، تنها یکی از آنهاست. حال درمقایسه با این دستاورد، اهمیت قهرمان شدن تیم غزال‌های آفریقا در جام جهانی راگبی و در نخستین سال زمامداری نلسون ماندلا باوجودی که امیدی به قهرمانی نداشت و همه به غیر از یک نفر در آن سفیدپوست بودند، در چیست؟ این قابل درک است که در ملتی که همه نژادها به صورت عجیبی به ورزش علاقه‌مند هستند، جام جهانی یک لحظه تکان‌دهنده بود چراکه موجب شد کشوری که با معیارهای بین‌المللی همخوانی نداشت به صورتی رستگارانه در برابر دنیا بایستد، حتی اگر در آنجا فوتبال بازی مردان سیاه و راگبی برای سفیدها باشد؛ این همان اهمیتی را داشت که المپیک پکن برای چینی‌ها. به اعتقاد من کلینت ایستوود تمام این مسائل را درک کرد و سراغ فیلمی رفت که ایمان داشت توانایی ساخت آن را دارد و در زمینه‌ای این کار را انجام داد که ارتباطی درونی را با آن احساس می‌کرد. ایستوود برای ساختن فیلمی صرفا با انگیزه‌های مالی، بیش از حد پیر و بیش از حد «به همه چیز رسیده» است. او احتمالا فیلمنامه‌های پروژه‌های ناکام قبلی ماندلا را خوانده بود. همه آنها در یک چیز مشترک بودند و آن این بود که آنها ساخته نشده بودند. همه موافقند که مورگان فریمن برای هنرپیشگی گزینه درستی است (ماندلا و او با یکدیگر ملاقات کرده و دوستی آنها شهره عام و خاص بوده است) اما داستان فیلم‌های قبلی، جمع‌آوری هزینه‌های آن و قراردادها، هرگز جفت و جور نشد؛ ایستوود فیلمی را ساخت که ساخته شد. این، فیلم بسیار خوبی است. دارای لحظاتی است که احساسات را برمی‌انگیزد؛ مثل وقتی که ماموران سیاه و سفید امنیت ریاست‌جمهوری با اکراه توافق می‌کنند دوشادوش هم خدمت کنند یا وقتی که به کاراکتر دیمون (فرانسواز پیه نار در مقام کاپیتان تیم) سلولی را که ماندلا سالیان دراز در آن و در جزیره رابن نگاه داشته شده بود، نشان می‌دهند. من و همسرم چاز هم پیش‌تر و در یک صبح با احمد کاثرادا (یکی از هم‌زندانی‌های ماندلا) به آن جزیره رفته‌ایم و در فیلم دقیقا سلول خود ماندلا را با آن پتوهای ضخیم روی زمین می‌بینیم. شما به آن سلول می‌نگرید و به این فکر می‌کنید که در اینجا مرد بزرگی، با ایمان منتظر قرار ملاقاتش با تاریخ بود. آن جام‌جهانی یک پیروزی معروف بود؛ غزال‌های آفریقا در برابر نیوزیلند مقتدری قرار گرفتند که تمام رقبا را در هم شکسته بود. مثلا ژاپن را با حدود 90 امتیاز (که در راگبی رقم بالایی است) شکست دادند. آفریقای جنوبی در وقت اضافه برنده شد. درباره نام تیم آنها هم باید گفت که لقب تیم‌های ملی آفریقای جنوبی از دیرباز «غزال‌های آفریقا» بوده است و لقب نیوزیلند هم «سراپا سیاه». تصویر یک غزال آفریقایی در دم تمام هواپیماهای خطوط هوایی آفریقای جنوبی به چشم می‌خورد؛ این یک آرم ملی است و مگر ممکن بود ماندلا این اسم را با اسمی که کمتر به رژیم آپارتاید وابسته باشد، عوض کند؟ نه او این کار را نمی‌کرد. در یک تجربه فکری به من ملحق شوید؛ یک آمریکایی آفریقایی‌تبار به عنوان شهردار بوستون انتخاب می‌شود، او در برخی مجامع هرچند با بی‌میلی، پذیرفته می‌شود. اما اگر او نام تیم «رد ساکس» را عوض می‌کرد، باز هم این اتفاق می‌افتاد؟ فریمن کاری عالی را در برانگیختن نلسون ماندلا انجام می‌دهد. او ماندلا را فردی دلنشین، با اعتماد به نفس و آرام کننده تصویر می‌کند که این البته هسته‌ای از یک فولاد آبدیده بود. تمرکز فیلم بر اوایل دوره ریاست جمهوری او است. فکر کنم که صحنه‌ای وجود دارد که در آن زنی نقش وینی ماندلا را ایفا می‌کند، اما دیالوگ مبهم است. دیمون در ایفای نقش کاپیتان فرانسواز پیه نار (یک سفیدپوست با والدینی نژادپرست که بر اثر بزرگ‌ترین مردی که من تاکنون دیده‌ام دچار استحاله می‌شود)، بسیار موثر عمل می‌کند. کلینت ایستوود که استاد کارگردانی است، مانند یک رهبر ارکستر، تمام نت‌ها را هدایت می‌کند و ما را مجبور می‌سازد تا ماندلا را دوست داشته باشیم، به فرانسواز افتخار کنیم و برای غزال‌های دلیر آفریقایی هورا بکشیم؛ یک سرگرمی باشکوه، ولی همان‌طور که گفتم، نه یک فیلم از زندگی ماندلا که من انتظارش را داشتم. ارسال نظر
پربیننده