درباره «تنها دوبار زندگی می‌کنیم»
ساخته بهرام بهزادی
هفت‌تیرتو غلاف کن رفیق
اول: «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» بهرام بهزادی در جشنواره 2 سال پیش فجر در میان هیاهویی که ساخته‌های کارگردانان بزرگ سینمای ما به پا کرده بود به نمایش درآمد و در عین اینکه کمترکسی به نام كارگردان فیلم اولی چون بهرام بهزادی توجه می‌کرد، پس از نخستین نمایش در سینمای منتقدان نظرهای بسیاری را به خود جلب کرد. حالا اما پس از 2 سال این فیلم در گروه سینماهای فرهنگی اکران شده است، پس برای تحلیل و بررسی این فیلم یا باید به 2 سال پیش بازگردیم و تماشاگر را به آن تاریخ بکشانیم که نشدنی است یا باید مطابق با شرایط حاضر به تماشای این فیلم برویم (این را می‌توان به‌عنوان نخستین ضربه‌ای که این فیلم به دلیل تاخیر در اکرانش متحمل شده در نظر داشت). به نظر تحلیل امروزی با نیم نگاهی به گذشته بهترین راه حل است.
دوم: استفاده از بازیگری کمتر شناخته شده برای ایفای نقش سیامک در کنار دیگر بازیگران فیلم که بخوبی انتخاب شده‌اند در کنار تکنیک تصویربرداری روی دست (حاصل تلاش بایرام فضلی) 2 شاخصه بسیار مهمی است که با مضمون فیلم عجین است و نوعی بازی کارگردانی برای شلوغ شدن فیلم محسوب نمی‌شود بلکه نبودش فیلم را به نمونه‌ای شاید ضعیف از این دست کارها تبدیل می‌کرد. اما شکستن زمان در فیلم که بخوبی دیگر ترفندهای بهزادی در کار جانیفتاده یا خام بودن دیالوگ‌ها بویژه در صحنه‌های احساسی (که خب اصولا سیامک در این سکانس‌ها بیشتر صحبت می‌کند) را می‌توان جزو نقاطی در فیلم دانست که نمی‌تواند
پا به پای داستان آن پیش برود. برای نمونه می‌توانم به اجرای سکانس رودررویی سیامک و دختری که سال‌ها عاشقش بوده اشاره کنم، اما در کنار این نمی‌توانم از اجرای درست بازی سیامک و سردی سرشارش در صحنه‌هایی که تماشاگر شدیداً منتظر بروز احساسات متناسب با شرایط داستان فیلم است اشاره نکنم یا حضور پررنگ نگار جواهریان تا جایی که تماشاگر را هم به همراه سیامک مجاب می‌کند تا تغییر رویه دهد.
سوم: نکته‌ای که درباره شخصیت سیامک و دخترک کوله به دوش می‌توان گفت این است که این دوروی یک سکه‌اند. همانقدر که سیامک زخم خورده و پنجه در پنجه زندگی انداخته و به پایان خط رسیده، دخترک هم بر خلاف آنچه در ظاهر نشان می‌دهد دشواری‌های بسیاری را تحمل کرده است (زندگی در خانه‌ای متروک، گریه‌های مخفیانه شبانه و...). شاید یکی از دلایل تمایل رانندگان خط مینی‌بوس‌رانی برای خواندن یادداشت‌های شخصی دخترک همین موضوع باشد و شاید اگر سیامک از همان ابتدا آن دفترچه را می‌خواند دیگر نیازی به طی کردن مسیر فیلم نبود و از تصمیمش برای خودکشی منصرف می‌شد. وقتی این نوع برداشت‌ها از فیلم را در کنار نشانه‌های ظاهری و کلامی دخترک، مدل زندگی‌اش و البته نحوه مواجهه‌اش با سیامک و داستان کوله‌ای که حتی روی درخت هم بند نمی‌شود، می‌گذاریم، می‌توانیم سراغی از فیلم‌هایی بگیریم که از مواجهه پری‌زاده دور افتاده از سرزمین مادری‌اش و انسان مستاصل زمینی سخن به میان می‌آورند تا داستان مردی که در لحظات پایانی زندگی به زندگی بازمی‌گردد را روایت کنند.
چهارم: رگه‌های اجتماعی بسیاری را می‌توان در «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» جست‌وجو کرد. اصولا این فیلم را به راحتی می‌توان در گونه سینمای اجتماعی تلقی کرد.تطابق اتفاقاتی که برای شخصیت‌های فیلم رخ می‌دهد و سرنوشتی که آنها با آن می‌جنگند با شرایط حال حاضر اجتماع ما چندان غریب نیست. سرنوشتی که سیامک در آستانه 40 سالگی آن را مربوط به نسل خودش می‌داند ولی غافل است از اینکه همین سرنوشت گریبان دخترک کوله به دوش را هم گرفته و مختص نسل خاصی نیست به جامعه‌ای مرتبط است که در آن زندگی می‌کنیم آن هم فقط یک‌بار. کافی است دقت کنید به دلیل نامعلوم جدا افتادن سیامک از تحصیل در دانشکده پزشکی یا اشاره پزشک به سیامکی که سر پر سودایی داشته در دانشگاه، یا ناپدید شدنش در میان تحصیل یا به زندان رفتنش که مشخص نیست به چه دلیل بوده است، اینکه سیامک دانشجوی پزشکی، حالا راننده مینی‌بوس است یا دلیل زندگی کردن دخترک در خانه متروک یا بی‌کس و کار بودنش یا... .
آخر: «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» فیلم تازه‌ای است در میان فیلم‌هایی که این روزها در سینمای ایران می‌بینیم. بهرام بهزادی با نخستین فیلمش نشان داده حرف‌های بسیاری برای گفتن دارد (اگر از پا نیفتد با این مدل اکران فیلمش)، حرف‌هایی که صرف گفتنش هم جالب توجه است و روالی نو و احتمالا ظهور کارگردانی با استعداد را نوید می‌دهد. به راحتی و فارغ از طرح اینکه فیلمنامه و کارگردانی «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» چه نقاط مثبت و منفی‌ای را شامل می‌شود می‌توان این فیلم را جزو بهترین‌های چند سال اخیر سینمای ایران دانست. مهم‌ترین دلیل هم برای این نتیجه‌گیری حال و هوای تازه و خلاقی است که بهزادی برای بیان مفاهیمی که بسیاری دیگر از فیلمسازان در قالب‌های کلیشه‌ای بارها از آن سخن به میان آورده‌اند، خلق کرده است. «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» را می‌توان تنها دوبار ندید. گفت و گو
درباره «تنها دوبار زندگی می‌کنیم»
ساخته بهرام بهزادی
هفت‌تیرتو غلاف کن رفیق
اول: «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» بهرام بهزادی در جشنواره 2 سال پیش فجر در میان هیاهویی که ساخته‌های کارگردانان بزرگ سینمای ما به پا کرده بود به نمایش درآمد و در عین اینکه کمترکسی به نام كارگردان فیلم اولی چون بهرام بهزادی توجه می‌کرد، پس از نخستین نمایش در سینمای منتقدان نظرهای بسیاری را به خود جلب کرد. حالا اما پس از 2 سال این فیلم در گروه سینماهای فرهنگی اکران شده است، پس برای تحلیل و بررسی این فیلم یا باید به 2 سال پیش بازگردیم و تماشاگر را به آن تاریخ بکشانیم که نشدنی است یا باید مطابق با شرایط حاضر به تماشای این فیلم برویم (این را می‌توان به‌عنوان نخستین ضربه‌ای که این فیلم به دلیل تاخیر در اکرانش متحمل شده در نظر داشت). به نظر تحلیل امروزی با نیم نگاهی به گذشته بهترین راه حل است.
دوم: استفاده از بازیگری کمتر شناخته شده برای ایفای نقش سیامک در کنار دیگر بازیگران فیلم که بخوبی انتخاب شده‌اند در کنار تکنیک تصویربرداری روی دست (حاصل تلاش بایرام فضلی) 2 شاخصه بسیار مهمی است که با مضمون فیلم عجین است و نوعی بازی کارگردانی برای شلوغ شدن فیلم محسوب نمی‌شود بلکه نبودش فیلم را به نمونه‌ای شاید ضعیف از این دست کارها تبدیل می‌کرد. اما شکستن زمان در فیلم که بخوبی دیگر ترفندهای بهزادی در کار جانیفتاده یا خام بودن دیالوگ‌ها بویژه در صحنه‌های احساسی (که خب اصولا سیامک در این سکانس‌ها بیشتر صحبت می‌کند) را می‌توان جزو نقاطی در فیلم دانست که نمی‌تواند
پا به پای داستان آن پیش برود. برای نمونه می‌توانم به اجرای سکانس رودررویی سیامک و دختری که سال‌ها عاشقش بوده اشاره کنم، اما در کنار این نمی‌توانم از اجرای درست بازی سیامک و سردی سرشارش در صحنه‌هایی که تماشاگر شدیداً منتظر بروز احساسات متناسب با شرایط داستان فیلم است اشاره نکنم یا حضور پررنگ نگار جواهریان تا جایی که تماشاگر را هم به همراه سیامک مجاب می‌کند تا تغییر رویه دهد.
سوم: نکته‌ای که درباره شخصیت سیامک و دخترک کوله به دوش می‌توان گفت این است که این دوروی یک سکه‌اند. همانقدر که سیامک زخم خورده و پنجه در پنجه زندگی انداخته و به پایان خط رسیده، دخترک هم بر خلاف آنچه در ظاهر نشان می‌دهد دشواری‌های بسیاری را تحمل کرده است (زندگی در خانه‌ای متروک، گریه‌های مخفیانه شبانه و...). شاید یکی از دلایل تمایل رانندگان خط مینی‌بوس‌رانی برای خواندن یادداشت‌های شخصی دخترک همین موضوع باشد و شاید اگر سیامک از همان ابتدا آن دفترچه را می‌خواند دیگر نیازی به طی کردن مسیر فیلم نبود و از تصمیمش برای خودکشی منصرف می‌شد. وقتی این نوع برداشت‌ها از فیلم را در کنار نشانه‌های ظاهری و کلامی دخترک، مدل زندگی‌اش و البته نحوه مواجهه‌اش با سیامک و داستان کوله‌ای که حتی روی درخت هم بند نمی‌شود، می‌گذاریم، می‌توانیم سراغی از فیلم‌هایی بگیریم که از مواجهه پری‌زاده دور افتاده از سرزمین مادری‌اش و انسان مستاصل زمینی سخن به میان می‌آورند تا داستان مردی که در لحظات پایانی زندگی به زندگی بازمی‌گردد را روایت کنند.
چهارم: رگه‌های اجتماعی بسیاری را می‌توان در «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» جست‌وجو کرد. اصولا این فیلم را به راحتی می‌توان در گونه سینمای اجتماعی تلقی کرد.تطابق اتفاقاتی که برای شخصیت‌های فیلم رخ می‌دهد و سرنوشتی که آنها با آن می‌جنگند با شرایط حال حاضر اجتماع ما چندان غریب نیست. سرنوشتی که سیامک در آستانه 40 سالگی آن را مربوط به نسل خودش می‌داند ولی غافل است از اینکه همین سرنوشت گریبان دخترک کوله به دوش را هم گرفته و مختص نسل خاصی نیست به جامعه‌ای مرتبط است که در آن زندگی می‌کنیم آن هم فقط یک‌بار. کافی است دقت کنید به دلیل نامعلوم جدا افتادن سیامک از تحصیل در دانشکده پزشکی یا اشاره پزشک به سیامکی که سر پر سودایی داشته در دانشگاه، یا ناپدید شدنش در میان تحصیل یا به زندان رفتنش که مشخص نیست به چه دلیل بوده است، اینکه سیامک دانشجوی پزشکی، حالا راننده مینی‌بوس است یا دلیل زندگی کردن دخترک در خانه متروک یا بی‌کس و کار بودنش یا... .
آخر: «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» فیلم تازه‌ای است در میان فیلم‌هایی که این روزها در سینمای ایران می‌بینیم. بهرام بهزادی با نخستین فیلمش نشان داده حرف‌های بسیاری برای گفتن دارد (اگر از پا نیفتد با این مدل اکران فیلمش)، حرف‌هایی که صرف گفتنش هم جالب توجه است و روالی نو و احتمالا ظهور کارگردانی با استعداد را نوید می‌دهد. به راحتی و فارغ از طرح اینکه فیلمنامه و کارگردانی «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» چه نقاط مثبت و منفی‌ای را شامل می‌شود می‌توان این فیلم را جزو بهترین‌های چند سال اخیر سینمای ایران دانست. مهم‌ترین دلیل هم برای این نتیجه‌گیری حال و هوای تازه و خلاقی است که بهزادی برای بیان مفاهیمی که بسیاری دیگر از فیلمسازان در قالب‌های کلیشه‌ای بارها از آن سخن به میان آورده‌اند، خلق کرده است. «تنها دوبار زندگی می‌کنیم» را می‌توان تنها دوبار ندید. ارسال نظر
پربیننده