۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۴:۰۲
گفت‌وگو با مازیار میری کارگردان «کتاب قانون» و «گاوصندوق»

دلم برای «قطعه ناتمام» تنگ شده است

عليرضا پورصباغ بالاخره با تمام حواشی فیلم «کتاب قانون» اکران و سریال «گاو صندوق» هم از تلویزیون پخش شد. به همین بهانه با مازیار میری، کارگردان این 2 اثر پرحاشیه به گفت‌وگو نشستیم. در هر 2 اثر اخیر شما (فیلم سینمایی کتاب قانون و سریال گاوصندوق) مدلی از کمدی را می‌بینیم که به نظر من بیننده را جذب می‌کند اما سینمای آرمانی شما نیست، فکر می‌کنم سینمای آرمانی شما «قطعه ناتمام» است. من چندین‌بار قبل گفته‌ام که آدم تجربه‌گرایی هستم. دوست دارم داستانم را خوب تعریف کرده و مدل و گونه‌های مختلف را تجربه کنم، تجربه کردن را بشدت دوست دارم و فکر می‌کنم نمونه بارز و مهم آن فیلمساز مورد علاقه من «کیانوش عیاری» است، کیانوش عیاری برایم یکی از مهم‌ترین فیلمسازانی است که دوستش دارم و کارهای او برایم جذاب است، به نظرم آقای عیاری فیلمسازی تجربه‌گراست، من نیز تجربه کردن ژانرهای مختلف برایم جذاب است، اما دوست دارم در همه کارهایم مازیار میری را حس کنند. اینکه در گاوصندوق و کتاب قانون سعی کردم از طنزی استفاده کنم که با آن بتوان یک حرف جدی زد، به این دلیل است که اصولا لودگی را دوست ندارم، آن چیزی که اسمش را طنز گذاشته‌اند کمی نامش فرق می‌کند، طنز یا کمدی شأن و منزلت دیگری دارد، اما امروز آنچه از آن به‌عنوان طنز یا کمدی نام می‌برند بیشتر لودگی به نظر می‌آید، سعی کردم لودگی نکنم و حرف‌های مهم‌تری را با این زبان بگویم. باید بین مفهوم طنز و کمدی تفکیکی قائل شویم، وقتی می‌گوییم طنز، عملا آیتم‌های طنز در ذهن متبادر می‌شود. برای اینکه در زمینه فرهنگ‌سازی میان این 2 مقوله تفکیکی قائل نشدیم، اما به واقع اینگونه نیست، شاید بشود اینگونه تعریف کرد که من در کتاب قانون و گاوصندوق یک موضوع جدی و یک نقد اجتماعی را با زبان کمدی رمانتیک، به صورتی مفرح بیان کردم شاید به این واسطه می‌توان مخاطب بیشتری داشت و آنها را پای حرف جدی نشاند. خود شما به دلیل داشتن آرمان‌های سینمایی از تجربه کردن ژانر کمدی راضی هستید؟ هر 2 تجربه برایم جذاب بود، اما کتاب قانون، اتفاق مهم‌تری در کارنامه من است، در حال حاضر که بیشتر آمارهای سازمان صدا و سیما را به من می‌گویند، تماس‌های مخاطبان با سازمان برای هر فیلمسازی جذاب است. برای هر فیلمسازی مخاطب زیاد داشتن جذاب است؛ مخاطبی که به هر قیمتی به دست نیامده، البته با توجه به سوال شما من دلم برای سینمای «قطعه ناتمام» تنگ شده است. فیلمی مثل «قطعه ناتمام» شاید اقشار روشنفکر را راضی کند اما با آن نمی‌توانید با بخش بزرگی از جامعه و مردم صحبت کنید، این موضوع را می‌پذیرید؟ من دلم برای ساخت فیلمی همچون قطعه ناتمام تنگ شده است امیدوارم پیوندی بزنم میان کتاب قانون و آن نوع فیلم که در عین حرفه‌ای‌تر بودن مخاطب بیشتری هم داشته باشد. اما یک نکته راجع به کاراکترهای گاوصندوق این است که همه افراد در آن به نوعی سیاه و سفید هستند که سبب رشد بستر طنز در چنین اثری می‌شود. این از ابتدا مدنظر شما بود؟ البته باید از نویسنده‌های سریال راجع به این موضوعات سوال کرد، مصطفی عزیزی و امیر عربی به نظرم متن بسیار خوبی را در اختیار من قرار دادند بویژه که برخلاف سریال‌های دیگر متن کاملی را در اختیارم قرار دادند. معمولا رویه ساخت سریال بدین صورت است که قسمت‌های بعدی حین ساخت نوشته می‌شود. معمولا ساخت سریال‌های تلویزیونی با فیلمنامه 3-2 قسمتی شروع می‌شود. که این اصلاً اتفاقی حرفه‌ای برای ساخت یک سریال نیست. اما اگر پاسخ این سوال را از زاویه کارگردانی بخواهید، به نظرم در گاو صندوق اتفاقا آدم‌های جامعه خودمان را که ما‌به‌ازای آن وجود دارد، می‌بینیم، اصلا نمی‌توانیم بگوییم آدمی سفید و دیگری سیاه است. به نظرم تمام کاراکترها خاکستری هستند و شرایط زندگی و جامعه است که به این افراد رنگ سیاهی یا سفیدی می‌دهد. در قسمت‌های انتهایی کاراکترهایی را که بیننده فکر می‌کرده بعد مثبتی دارند به ابعاد شخصیتی آنها خدشه وارد می‌‌شود. چرا اغلب سریال‌ها در حال تصویربرداری یا تدوین، در تلویزیون پخش می‌شود، مثل همین سریال «گاو صندوق» که بعد از پایان تصویربرداری همه عوامل عجله دارند تا هر قسمت تدوین شود و سریال به پخش برسد. این روش به روند تولید و پخش سریال‌های مختلف لطمه نمی‌زند؟ این اتفاق امکان دارد بیفتد و ما شانس آوردیم پس از پایان فیلمبرداری پخش ما شروع شد، با بیان این نکته که قرار بود برنامه پخش سریال چندی دیرتر باشد اما به دلیل اینکه شبکه برنامه‌هایی برای پخش سریال‌هایش داشت و طبق گفت‌وگویی که با مدیر فیلم و سریال شبکه داشتیم احساس کردیم که این شرایط برای پخش بهتر است، اصلا قرار بود سریال یک روز درمیان پخش شود، اما به دلیل تقارن آن با ماه محرم قرار شد هر شب پخش داشته باشیم و همین پخش هر شبی، سبب عجله و استرس می‌شد. اما من از زمان پخش، ساعت پخش و اینکه قبل از محرم پخش شد، راضی هستم، چون مردم به هر شب سریال تماشا کردن عادت کرده‌اند. من نیز در ابتدا نسبت به این روند موضع گرفتم، سریال هر شبی، شاید کمی شأن و منزلتی که انتظار می‌رفت را نداشته باشد، اما در حال حاضر متوجه شدم مردم دوست دارند زودتر به انتهای موضوع برسند و هر شب سریال تماشا کردن گویا به عادت مردم تبدیل شده و این شیوه جواب بهتری می‌دهد. در سریالتان از گرفتن تصاویر مرسوم تلویزیونی فرار می‌کنید. از قبل در نظر داشتید که به لحاظ تصویری کار متفاوتی در مدیوم تلویزیون انجام دهید؟ از متنی که در اختیار من قرار داده بودند اضافات آن بیرون ریخته شده بود. متن گاو صندوق سعی کرده بود از رادیویی بودن پرهیز کند و تصویر باشد و همین اتفاق افتاد و تصمیم گرفتیم در ساخت هم در مدت زمانی که مردم پای جعبه جادو می‌نشینند، اهمیت تماشای تلویزیون را به باور برسانیم و زمانی که تلویزیون را روشن و گاو صندوق را انتخاب می‌کنید سریال را با دقت تماشا کنید. سعی می‌کردم فرم تصاویر متنوع باشد و از اهالی این کار استفاده کنیم و ریتم خوب و تصاویر مورد نظر به تماشاگر منتقل شود. در سری کارهایی که پلیس وجود دارد، معمولاً اجازه نمی‌دهند که حتی کاراکتر پلیس با مزه باشد، اما این اتفاق و نگاه نو به کاراکتر پلیس، در سریال شما رخ داده است. چرا نمی‌توانیم با اقشار مختلف شغلی شوخی کنیم؟ موردی که من اصرار داشتم و در متن بود و سعی کردم در اجرا اتفاق بیفتد این بود که یک پلیس ایرانی را تصویر کنیم. اصولا این مورد برای خود من همیشه سؤال است که چرا معمولا هر دفعه ما راجع به یک قشر حرف می‌زنیم، راجع به آدمی که شغل او پررنگ‌تر به نظر می‌آید، اکثریت آن قشر موضع‌گیری می‌کنند. نمونه‌های زیادی از این موضوع دیده‌ایم و اتفاق افتاده است. مثلا اگر راجع به یک پرستار در یک سریال حرف بزنیم کل جماعت پرستاری موضع می‌گیرند. گویی هر کدام از ما هر بخش فرهنگی را برای خودمان به صورت آینه درمی‌آوریم و در آینه دقت نمی‌کنیم که شاید این آینه همه چیز را دقیق نشان می‌دهد و ما سریع دست به شکستن آینه می‌زنیم. اما درباره گاو صندوق سعی کردیم یک پلیس ایرانی نشان دهیم که اتفاقا باهوش است و اصلا شبیه کارآگاه‌های فرنگی نیست، برای اینکه ما عادت کردیم پلیس را شبیه کارآگاه‌های فرنگی نشان می‌دهیم، در متن پلیس را پلیس خانواده تصویر کردیم این موضوع کمک می‌کرد که راحت‌تر در آن مجتمع رفت و آمد کند، در فرم نگارش فیلمنامه راه‌هایی می‌توان پیدا کرد که کاراکترها باورپذیر باشند. داستان تماس تلفنی شما با یکی از روزنامه‌های سینمایی و انتشار شایعه توقیف این مجموعه همزمان با پخش قسمت اول چه بود؟ راستش من تماس نگرفته بودم، هنوز هم آمادگی این را دارم که اگر آن دوستان ادعا می‌کنند نواری با این مضمون وجود دارد پخش کنند. آن دوست عزیز در لحظه‌ای به من زنگ زد که در واقع در تدارک رساندن قسمت اول بودیم و این قسمت مشکلاتی داشت که قابل حل هم بود. او برای فروش روزانه کتاب قانون با من تماس گرفت و بعد متوجه شد که در چه موقعیتی هستم و نمی‌دانم دیگر چه اتفاقی افتاد، اما خدا کند که نیت خیری در کار بوده باشد. ما طبق معمول روند اصلاح و پخش سریال‌ها را طی کردیم و خدا را شکر در اصلاح و پخش «گاو صندوق» مشکل عجیب و غریبی نداشتیم، برخلاف کتاب قانون که اعتراض‌های بسیاری بر آن داشتم. 2 سال تمام نامه‌نگاری‌هایی کردم و مصاحبه‌های زیادی داشتم تا مشکل اکرانش حل شود. بد نیست کمی هم سراغ حاشیه‌های اکران کتاب قانون برویم. اتفاقا خوب است که روزنامه شما آقای جعفری‌جلوه را بخواهد و عملکرد 4 ساله‌اش را بررسی و با ایشان صحبت کند و علت برخی موضع‌گیری‌‌ها را از ایشان بپرسد. شاید آقای جلوه ناگفته‌هایی دارد که ما نمی‌دانیم. شاید شخصی وجود داشته که نمی‌گذاشته مثلا کارهایی را انجام دهد، هر چه پیگیری می‌کردم نمی‌دانستم مشکل کجا بود. در یک دوره‌ای آقایان شمقدری و شورجه را مثال می‌زد و می‌گفت که این 2 نفر نمی‌گذارند فیلم تو اکران شود، بعد که ما نظر این 2 دوست عزیز را جلب کردیم، گفت که این 2 نفر نظرشان مساعد نیست شما اگر فیلم را اکران کنید، پوست خربزه‌ای برای من و برای کل سینما خواهد بود. شاید یک روز ایشان بیاید مصاحبه کند و حرف‌هایی بگوید که ما شگفت‌زده شویم و مواردی را بازگو کند که ما نمی‌دانستیم. با توجه به حاشیه‌های «کتاب قانون» و اکران آن در این فضا بافت فعلی مدیران سینمایی وزارت ارشاد را چگونه می‌بینید؟ هنوز زمانی نگذشته که بخواهم اظهار نظر کنم. من منتظر اتفاقات جدی‌تری در سینمای خودمان هستم و آرزو دارم آقای شمقدری نقش سینما و اهمیت و قدرت این مدیوم را باور داشته باشد و بداند شأن سینمای ایران کجاست و برای تفکر اهمیت قائل شود. در 4 سال مدیریت معاونت سینمایی گذشته این اتفاق نیفتاد. آقای شمقدری هم که تاکنون معاونت سینمایی نبوده که بگوییم چه اتفاقی خواهد افتاد. در حال حاضر منتظر اتفاقات تازه‌ای هستیم. یکی از اظهاراتی که از ایشان شنیده‌ام این بود که ایشان زمان می‌خواهد. خوشبختانه زمان وجود دارد و می‌تواند با اهالی سینما به‌راحتی گفت‌وگو کند.
ارسال نظر
captcha